✳️ از علم الادب به سوی ادبیات‌شناسی

❇️ علم الادب در اصطلاح قدما عبارت بوده است از معرفت باحوال نظم و نثر از ‏حیث درستی و نادرستی و خوبی و بدی و مراتب آن. قدما علم ادب را چنین تعریف کرده‌اند: «علم صناعی که با آن اسلوبهای سخن شیوا در همۀ احوال و اشکالش بازشناخته‏ می‌شود».[1] روشن است که از دیرباز ادبیات و علم الادب دو مفهوم جداگانه بوده است. ادبیات، موضوع شناخت است برای علمی که قدما به آن علمُ الادب می‌گفتند. پس‏ می‌توانیم به سیاق نامهای رایج در علوم انسانی که ترکیبی از موضوع + شناخت (جامعه‌شناسی، زبان‌شناسی، روان‌شناسی) است، از اصطلاح «ادبیات‌شناسی» برای علمُ الادب استفاده کنیم تا بر یک نظام علمی دلالت کند و مانند دیگر شاخه‌های مشابه موضوعش را مشخص‏ نماید.

سخن ادبی، موضوع اصلی ادبیات‌شناسی است چنان که روان، موضوع روان‌شناسی و جامعه، موضوع جامعه‌شناسی. موضوع ادبیات‌شناسی (سخن ادبی) از عینیت و انتظام بیشتری نسبت به موضوعهای روانشناسی، جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی برخوردار است. یک متن ادبی را با روان یک شخص یا با یک پدیدۀ اجتماعی مقایسه کنید. اثر ادبی و داده‌های موجود در آن واقعی، محسوس، ثابت و برای بررسی همیشه در دسترس است. اما آیا روان انسان به اندازۀ سخن ادبی ثبات دارد؟ روان انسان، امری سیال، ناپایدار و نامتعین است. همچنین است موضوع دو علم جامعه‌شناسی و زبان‌شناسی. ابعاد و قلمروهای جامعه و زبان نیز متغیر و نامتعین است؛ متن ادبی هم ثابت است و ملموس و هم دارای نظم و نظامهای قابل شناخت.

پس مطالعات ادبی از آنجا که موضوعش تعین‌پذیر است قابلیت بدل شدن به علم منسجم و سازمند را دارد. یعنی ادبیات‌شناسی می‌تواند مانند دانشهای زبانشناسی و روانشناسی برای خود روشهای علمی دقیق بسازد. مطالعات ادبیات‌شناسان اگر از روشهای منظم برخوردار باشد به یک نظام علمی نسبتاً روشمند و معرفت منسجم و موجه بدل خواهد شد؛ زیرا اثر ادبی مجموعۀ تل‌انبار شده‌ای از کلمات نیست بلکه فرآورده‌ای است از نظمهای زبانی و معنایی. پژوهشگر ادبیات در پی کشف هنجارها و الگوهای روشن و نظام‌یافته در آثار ادبی (وزن، نظم، ساختار) است. کشف هر دسته از آن هنجارها و الگوها سبب شکل‌گیری یکی از دانشهای منسجم و نظام‌مند ادبی شده است.

شاید تعریفِ علم الادب یا ادبیات‌شناسی با معیار «نظریه‌های سخت»[2] در نظامهای علوم تجربی چندان با مبانی علمی سازگار نباشد؛ اما نمی‌توان انکار کرد که برخی از مطالعات ادبی بدون دسترسی به قواعد تجربی و هنجارهای دقیق انجام‌پذیر نیست. مثلاً در علم عروض و قافیه، یک پدیدۀ عروضی از یک نظم معین تبعیت می‌کند و سخت قاعده‌پذیر است. در این علم پیش‌فرضها کمتر دخیلند. همچنین است دانشهای ادبی دیگری مانند علم بدیع، علم انواع ادبی و روایت‌شناسی که به دلیل پای‌بندی به اصول و هنجارهای معین، به نظریه‌های سخت نزدیکترند؛ اما دانشهای ادبی دیگری مانند سبک‌شناسی شمّی، نقد ادبی، هرمنوتیک ادبی و مطالعات انتقادی به دلیل ابتنای بر پیش‌فرضها و تأثر از دیدگاههای مختلف در زُمرۀ نظریه‌های نرم قرار دارند.

با توجه به این واقعیت باید بپذیریم که مجموعۀ دانشهای ادبی گرچه در زیرمجموعۀ نظریه‌های نرم (علوم انسانی) قرار دارند اما خود به دو گروه نرم و سخت قابل تقسیم‌اند. یک دانش به هر نسبت که قاعده‌پذیرتر باشد به شناخت منسجم‌تری نزدیک می‌شود و انعطاف‌پذیری کمتری دارد. پس دانشهای ادبی را به دو دستۀ سخت‌تر و نرم‌تر می‌توان تقسیم کرد. اگر بخواهیم با عنایت به معیار قاعده‌پذیری شناخت در نظامهای علمی، ادبیات‌شناسی را تعریف کنیم می‌گوییم:

ادبیات شناسی عبارت است از دانش استنتاج و استخراج هنجارهای ساز‌مند از آثار ادبی متنوع و مسائل مرتبط با آنها.

این تعریف چنان که گفتیم بیشتر بر قاعده‌یابی در موضوع شناخت تأکید دارد و بر «نظریه‌های سخت» و اثباتگرا متکی است به همین دلیل ممکن است برخی از «شکلهای نرم معرفت» را در بر نگیرد.


[1] . «علمٌ صناعیٌ تُعرَفُ به اسالیبُ الکلام البلیغ فی کل حال من احواله» . (احمد ‏الهاشمی، جواهرالادب، ص 8‌‎).

‎ أبو البقاء الحنفي، (ف 1094 ق: 1/ 68) در تعریف ادب آوره است: «علم يحترز به عن الخلل في كلام العرب لفظا أو كتابةً».

❇️ دکتر محمود فتوحی ، کانال « کاروند فارسی »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ شوخی و طنزسروده های شاعران درباره روزه و ماه رمضان

سلام بر عزیزان دل

در این ایام بی توفیقی خود، گفتم چند شوخی شاعرانه با ماه رمضان را بیابم و تقدیم کنم، تا شاید لبخند دوستان، شادی به دلشان بنشاند و ما را به دعایی یاد دارند.

❇️ از شاعران گذشته تا معاصران:

-چه توان کرد اگر روزه ز ما روی بتافت؟
نتوان گفت مر او را که ز ما روی متاب!
چه شود گر برود ؟ گو برو و نیک خرام
رفتن او،  برهاند همگان را ز عذاب!
فرخی سیستانی

ازرقی هروی، شاعر قرن پنجم هجری (۴۶۵ ق) به معشوق خود توصیه کرده که روزه نگیرد و نماز نخواند چون سروها نماز نمی خوانند و کمر خم نمی کنند و گل ها نیز روزه نمی گیرند:

ای گل‌رخ سرو قامت، ای مایۀ ناز
بر تو ز نماز و روزه، رنجی است دراز
چندین به نماز و روزه تن را مگداز
بر گُل نبود روزه و بر سرو نماز!

البته فتوای شاعرانه ازرقی، فاقد وجاهت شرعی است. 😊😊😊

رباعی طنز آمیزی  از سراج‌الدین قمری شاعر خوش‌مشرب آملی، متوفی ۶۲۵ هجری:

خیل رمضان گرفت پیرامَن ما
و افکند کمند روزه در گردن ما
می خوردن ما بُد آشکارا دیروز
و امروز، نهان شده‌ست نان خوردن ما!

نگفتم روزه بسیاری نپاید؟
ریاضت بگذرد، سختی سر آید؟
پس از دشواری، آسانیست ناچار
ولیکن آدمی را صبر باید
(سعدی)



روزه هرچند که مهمانِ عزیز است ای دل
صحبتش موهبتی دان و شدن، انعامی!

(حافظ)


این هم یک رباعی که به اشتباه منسوب به خیام شده و گویا در اصل متعلق به جلال عضد یزدی است:

گویند که ماه روزه نزدیک رسید
مِنْ بَعد، به گرد باده نتوان گردید
در آخر شعبان، بخورم چندان می
کاندر رمضان، مَست بخُسبم تا عید!

جلال عضد یزدی
درگذشته ۷۳۹ ق


آمد رمضان، نه صاف داريم و نه دُرد
از چهرۀ ما، گرسنگی رنگ ببُرد
در خانۀ ما، ز خوردنی چيزی نيست
اي روزه! برو، ورنه ترا خواهم خورد!

(عبدی شوشتری) سدۀ یازدهم قمری


گیرند همه روزه و من گیسویت
جویند همه هلال و من ابرویت
از جمله‌ این دوازده ماه تمام
یک ماه مبارک است، آن هم رویت

(واعظ خوانساری)


و شاعر ناشناسی گفته:
شرح غم تو به صد عبارت بدهم
ور جان خواهی، به یک اشارت بدهم
از روزه اگر تن ترا رنج رسد
تو روزه بخور که من کفارت بدهم!

و دیگری سروده که:

ای روزه! اگر عمر عزیزی، به سر آی
وی قدر! اگر مرگ، تویی؛ زودتر آی
گر خود اجلی مرا، تو ای عید! برس.
ور جان تویی ای هلال شوّال! بر آی.


قرب یک ماه به میخانه اقامت کردم

اتفاقاً رمضان بود، نمی‌دانستم

(اشرف مازندرانی)


مهدی اخوان ثالث نیز درباره رمضان گفته است:
روزه‌ها را یک به یک خوردیم و آبی نیز روش

بعد افطار آب می‌چسبد ولیکن کم بنوش



این هم نمونه ای امساله:

نوروز شده هم‌قدم ماه خدا
تبریک فراوان من، از آن شما

هرشب برسم خدمتتان تا به سحر!
از صبح الی اول شب، خانه ما😊😊😊

(طاهره ابراهیم‌نژااد) 


چند  نمونه‌ای هم به نثر:

راغب اصفهانی در محاضرات خود آورده است:

گبری بر زبان نام اسلام آورد و ماه رمضان برسید. به گوشه‌ای تاریک پنهان شد و روزه می‌خورد. یکی از یارانش او را بدید، گفت: در چه کاری؟ گفت: کسی را این روز مباد که مراست؛
از شومی و بدبختی، نان خود پنهان می‌خورم☺️☺️☺️

باز هم راغب اصفهانی:

روز دوم شوّال، قلندری را دیدند دلتنگ نشسته. گفتند: چرا دلتنگی؟ گفت: اینک به ماه رمضان آینده، یک روز نزدیک شدیم!

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ تحلیل و زیبایی شناسی شعری نیمایی از نیما یوشیج « علی اسفندیاری » پدر شعر نو
❇️ عباس‌رسولی‌املشی

تو را من چشم در راهم شباهنگام
که می گیرند در شاخ تلاجن سایه ها رنگ سیاهی
وزان دل خستگانت راست اندوهی فراهم
تو را من چشم در راهم
شباهنگام در آن دم که بر جا درّه ها چون مُرده ماران خفتگانند
در آن نوبت که بندد دست نیلوفر به پای سرو کوهی دام
گَرَم یاد آوری یا نه، من از یادت نمی کاهم
تو را من چشم در راهم

علی اسفندیاری مشهور به نیما یوشیج در ۲۱ آبان سال ۱۲۷۶ شمسی در روستای« یوش» از توابع شهرستان نور پا به عرصه وجود گذاشت. کودکی او در دامان طبیعت گذشت و با آرامش کوهستان انس گرفت. در آغاز نوجوانی با خانواده خود به تهران رفت و پس از گذراندن دوران دبستان برای آموختن زبان فرانسه وارد مدرسه « سن لویی» شد. وی با تشویق و دلسوزی معلمی مهربان و فرهیخته به نام « نظام وفا» به شعر و شاعری روی آورد.

آشنایی با زبان فرانسه و بهره گیری از آثار ادبی شاعران فرانسوی نیز پنجره تازه ای به روی او گشود. وی در آغاز به سبک پیشینیان و به ویژه سبک خراسانی شعر می گفت. سپس وارد مرحله تازه تر و جدّی تری شد. نیما در سال ۱۳۰۱ شمسی با سرودن « افسانه» تحولی در شعر ایجاد نمود که آن را سرآغاز شعر نو دانسته اند و در ادامه با سرودن « ققنوس» در سال ۱۳۱۶ شمسی به شکل و بیان کاملاً تازه ای دست یافت.

مهم ترین آثارش عبارت اند از: قصه رنگِ پریده، خانواده سرباز، افسانه، ماخ اولا، شهر شب و شعر صبح، آب در خوابگه مورچگان، مانلی و خانه سریویلی، مرقد آقا، کندوهای شکسته و ...

نیما در ۱۳ دی ۱۳۳۸  شمسی به علت بیماری ذات الریه درگذشت و در امامزاده عبدالله تهران به خاک سپرده شد. سپس در سال ۱۳۷۲ خورشیدی بنا به وصیت وی پیکر او را به خانه‌اش در یوش منتقل کردند.

تاریخ سرایش این شعر نیمایی در زمستان ۱۳۳۶ ثبت شده است. نیما آن را در رکن مفاعیلن یعنی بحر هزج سروده است. مصراع ها ( سطرها ) با توجه به کوتاه و بلندی آن ها از دو تا شش پایه عروضی تشکیل شده اند. کلمات « شباهنگام» و « دام» در مصراع های اوّل و ششم و نیز واژگان « راهم» و « نمی کاهم» در مصراع های چهارم و هفتم قافیه های شعر را تشکیل می دهند.

در این شعر کوتاه نیمایی که از هشت مصراع ( سطر ) تشکیل شده است؛ مصراع « تو را من چشم در راهم » در مفهوم کنایی در انتظار کسی یا چیزی بودن، سه بار تکرار شده است که بیانگر تأکید فراوان شاعر است و مصراع کلیدی شعر محسوب می گردد.

هر چند شاعر با آوردن اوّل شخص مفرد، این انتظار کشیدن را به ظاهر انفرادی نشان می دهد، امّا باید بپذیریم که این « من» در واقع « ما» به حساب می آید و به همه افراد جامعه برمی گردد؛ چرا که شاعر در ادامه در مصراع سوم با آوردن« دلخستگان»  قرینه ای را برای « ما » بودن « من» ارائه می دهد.

در « انتظار کشیدن» هر چند سختی و عذاب وجود دارد، امّا امیدوار بودن به حصول چیزی یا وصل کسی سبب می شود تا رنجِ انتظار خوشایند جلوه کند؛ به ویژه اگر این انتظار کشیدن، انتظار جمعیِ دلخسته باشد. جمعی که از ظلم و جور به تنگ آمده اند و منتظر کسی یا چیزی هستند که تحوّلی در جامعه ایجاد کند.

دو ویژگی بارز بهره گیری از عناصر طبیعت و ترسیم سیمای جامعه عصر شاعر در بیانی نمادین در این سروده کاملاً آشکار است. شاعر با تکرار واژه شباهنگام و همچنین رنگ سیاهی، سایه ها، دلخستگان، اندوه، مُرده ماران، خفتگان و ... به خوبی تصویری نگران کننده و تأسف انگیز از ظلم و جور حاکم در جامعه، در خواب غفلت بودن مردم و فضای تیره و پُر از اندوه را به نمایش می گذارد.

شاعر این فضای تیره و پُر از غم را به ظاهر در محیطی محدود یعنی در محل زندگی خود ترسیم کرده است، در حالی که این فضا می تواند گسترش یابد و کل جامعه را دربرگیرد. او در آغاز با تصویری از شاخه های درخت تلاجن که در هنگام شب سیاهی و اندوه را مضاعف نموده اند، از رنج دیدگانی سخن می گوید که از ظلمت و ستم به تنگ آمده اند و چشم انتظار منجی هستند تا نور و روشنی را برایشان به ارمغان آورد.

او با توصیفاتی که از درّه های پیچ در پیچ مانند مارهای مُرده و پیچیدن نیلوفر به دور سرو کوهی ارائه می دهد، این فضای آمیخته با تیرگی و ظلم را وحشت آور ترسیم می کند. شاعر در واقع از محیطی سخن به میان می آورد که عوامل و کارگزاران ظلم همچون مارها، ترس و وحشت را در همه جا می گسترانند و با ایجاد رُعب و مزاحمت های پی در پی برای انسان های سرو قامت و آزاده مشکل ایجاد می کنند و آن ها را گرفتار می نمایند. در این حال همه چشم در راه و در انتظار کسی یا چیزی هستند که با حضور نورآفرین خود بر این شب تیره غلبه کند و روشنایی را به جامعه هدیه دهد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ طنز در رباعیات خیام
✳️ بخش : اول

❇️ طنز خیام انسان را از درون می خنداند و به تفکر وا می دارد و او را نگران می کند. انتقاد تلخ او نیرومندتر از خنده ی ظاهری است. طنز خیام بیش تر زیر سوال بردن افکار و اندیشه های فلسفی و کلامی حکماست نه روش اجتماعی و سیاسی. می توانیم رباعی های خیام را در چند گروه طبقه بندی کنیم:

◀️ ۱ – ریشخند دنیا و تعلقات آن؛

خیام در عمر خود شاهد مرگهای عجیب و نابهنگام شاهان معاصر خویش بوده است، الب ارسلان، ملکشاه، برکیارق، و برادرش محمد که همه در اوج شکوه مندی و جوانی و توانایی از پای در آمدند و سرنوشت آنان برای حکیم نیشابوری انگیزه ی عبرت بوده است. این عبرت آموزی و انتباه را در حالات مختلف باز نموده است، به ویژه وقتی در کوچه ها و خیابانهای نیشابور قدم می زده و سراچه های فراوان کوزه گری را می دیده است که چگونه خاک گرسنه چشم مردم خوار در زیر پای کوزه گر بی مقاومتی شکل می گیرد و اجزای او به کوره بدل می شود، فریاد می آورد که:

در کارگه کوزه گری کردم رای
برپایه ی چرخ دیدم استاد به پای
می کرد دلیر کوزه را دسته و سر
از کله ی پادشاه و از دست گدای

چه دنیای فناپذیری که کله ی هوشمند پادشاهش در کنار دست گدا اجزای سازنده ی کوزه ی شراب می خواران می شوند!

در کارگه کوزه گری رفتم دوش دیدم
دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش
ناگاه یکی کوزه برآورد خروش
کو کوزه گر و کوزه خر و کوزه فروش

طنین و لحن سخن به ویژه در بیت دوم سخت هشدار دهنده و بیدار کننده است. تکرار پرسش و تصویری که شاعر از کارگاه کوزه گری ایجاد کرده است، ضمن خنداندن، او را به فکر وا می دارد تا سایه ی مرگ و نیستی را بر هر طرف فرو بیفکند و ببیند.

◀️ ۲ – مذهبیات :

رباعی هایی که به باورهای مذهبی قشری و سطحی نگر اعتراض شده است. طنز در این بخش نیرومند تر است. البته هدف خیام آسیب رساندن به اندیشه های دینی نیست. قصد او بیدار کردن جامعه و طرح بن بستهای فکری و توجه به دنیا و اغتنام فرصت است. « بعضی از این رباعیات جنبه ی جدلی دارد یعنی طرح پارادوکسهایی است که برای متکلمان خصوصا شاعران طرح شده است. در حقیقت گوینده ی این رباعیات بیش از آن که قصد انشا داشته باشد به وجه اخبار سخن می گوید و از بی بستها خبر می دهد.» خیام می خواهد دیگران را از نگرشهای ضعیف بپرهیزاند.

به ویژه وقتی باورهای مذهبی مردم دستاویز قدرت و تسلط زیرکان بر ساده لوحان قرار بگیرد خشم و اعتراض او را بیشتر بر می انگیزد. وقتی می بیند گروه فراوانی به دور از چشم مردم سرگرم دنیای خویش اند و در مستی شان غوطه ورند و مردم بازیچه ی هوس و دنیاخواهی ایشان، فریاد بر می آورد که:

گر عاشق و مست، دوزخی خواهد بود
پس روی بهشت کس نخواهد دیدن

و یا

قران که مهین کلام خوانند آن را
گه گاه نه بر دوام خوانند آن را
بر گرد پیاله آیتی هست مقیم
کاندر همه جا مدام خوانند آن را

شاعر در این رباعی جامعه را در برابر پرسشی مهم قرار می دهد. « چرا خط جام را همیشه و همه جا می خوانند و خط قران را گاهی؟

هر خرد سلیم و اندیشه ی الهی خواندن قران را تایید می کند نه باده نوشی مداوم را. خیام این باور متعارف را می شکند و ضربه از همین جا وارد می شود که :

۱ – به شناخت حقیقی نرسیده ایم
۲ – عامل به قرآن نیستیم چون قران شراب را تحریم کرده است
۳ – جامعه لذت آنی را بر وعده های باقی ترجیح می دهد.
۴ – چرا تاثیر آیت پیمانه از تاثیر آیت قران بیش تر است.

◀️ ۳ – خوش باشی و اغتنام فرصت :


خیام به خوش بودن و اغتنام فرصت بسیار توصیه می کند.غالب رباعیاتی که در زمینه های دیگر مثل مذهبیات و بی اعتباری دنیا مطرح شدند رویی در خوش باشی و دم غنیمت شدن دارند. البته این امر لزوما عیاشی و باده خواری نیست و تاکید بر این است که نباید این عمر کوتاه را تلف کرد. به تعبیر آقای علیرضا ذکاوتی خیام به مسلک خوش باشی شهرت دارد اما خوش باشی و می نوشی تکیه کلامی است برای کاستن از تلخی هراسی که آب را در دهان می خشکاند:

این چرخ ستیزه روی ناگه روزی
ما را ندهد امان که آبی بخوریم

یا

ای آمده از عالم روحانی تفت
حیران شده در پنج و چهار و شش و هفت
می خور چو ندانی از کجا آمده ای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت

◀️ ۴ – مرگ و زندگی :

خیام فیلسوفی نگران است و اندیشه های فلسفی پاسخ گوی پرسش های او نبوده اند. از این سوی کاینات بی خبر است، زندگی تنگ و تاریک دنیا او را راضی نمی کند و هیبت مرگ وجودش را فرا گرفته است. او در اضطراب جبر و اختیار سرگردان است. هم دل بسته ی دنیاست و هم نگران مرگ و هم گشده ای در برهوت تردید و پرسش و حیرانی، بنابراین به لحن تمسخرآمیزی می گوید:

گر آمدنم به خود بدی نامدمی
ور نیز به من بدی کی شدمی
به زان نبدی که اندر این دیر خراب
نه آمدمی نه بدمی نه شدمی؟

ادامه دارد... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ طنز در رباعیات خیام
✳️ بخش : دوم ( پایانی )

ذکاوتی در این باره می گوید: خیام نسبت به گذشته و نسبت به آینده هر گونه توهمی را نفی کرده است. بار گذشته و آوار قرون را از دوش افکنده و امید از آینده بریده است. به هیچ نوع مدینه ی فاضله ای امید نبسته است و به تمسخر از کسانی یاد می کند که «از عجز، دروغ های خوش می گویند» اگر با زبان اگوست کنت حرف بزنیم، بوعلی مرحله ی تخیلی را گذرانده بود، خیام متافیزیک را کنار زده و در آستانه ی علم ایستاده است. چون او ریاضی دان است و به دنبال یقین ریاضی در پاسخ مسائل جست و جو می کرد. وقتی خیام معترضانه می پرسد:

چون کار جهان با من و بی من یکسان
پس من به چه کار در جهان آمده ام

نمی خواهد در کار جهان دخالت کند، بلکه این یک سوال اجتماعی و فلسفی است، زیرا وقتی انسان در سرنوشت خود نقشی نداشت احساس پوچی می کند.
آزردگی از ناحیه ی احساس است و بیهودگی از ناحیه ی ادراک، خیام هم آزار می کشد و هم احساس پوچی می کند.

نمونه هایی از رباعیات طنزآلودی را که خیام در این باره سروده است مرور می کنیم:

هرچند که رنگ و بوی زیباست مرا
چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا
معلوم نشد که در طرب خانه ی خاک
نقاش ازل بهر چه آراست مرا

نخست: این که کسی که در طرب خانه نداند که چه می کند، جای شگفتی است!

دوم: صدها سال و به تواتر از هدف آفرینش سخن گفته شده است اما انگار شاعر اصلا نمی داند که به چه کار آمده است؟ و یا نمی تواند به آن چه می داند، تسلیم بشود

سوم: نقاش نمی داند نقشی را که خود پدید آورده است به چه منظور است؟

چهارم: نقشی در طرب خانه به دیوار نصب شده است اما هیچ کس نمی داند منظور از این نقش چه بوده است؟

◀️ ۵ – دانایی :

خیام، ریاضی دان، فیلسوف، منجم و ادیب است. بسیاری از اسرار هستی را دریافته است. گره های مختلفی از علوم را گشوده و به درجه ی عالی علمی رسیده است. وقتی چنین اندیشمندی در رموز آفرینش و باورهای فکری غور کند و نتواند این باورها را تایید کند و یا خود نیز از کشف اسرار آن مثل راز مرگ و هدف زندگی ناامید باشد، طبعا دچار تردید و نگرانی می شود. به ویژه وقتی بدانی نمی دانی، تلخی و رنج و درد بیش تر وجود آدمی را فرا می گیرد و در جستجوی پاسخ یا حداقل تسکین درد بر می آید. زیرا هرچه دانش بیش تر باشد، پرسش هم بیش تر است.

دل سر حیات اگر کماهی دانست
در مرگ هم اسرار الهی دانست
امروز که با خودی ندانستی هیچ
فردا که ز خود روی چه خواهی دانست

و یا

آنان که به کار عقل در می کوشند
هیهات که جمله گاونر می دوشند
آنان به که لباس ایلهی در پوشند
کامروز به عقل تره می نفروشند

مفاهیمی مثل توصیه به نادانی، گاونر دوشیدن، تره به عقل نفروختن بیان طنزآلودی از بی ارزش بودن خردورزی و دانش است که یادآور لحن عبید زاکانی در حکایت لولی و پسرش است که او را به مطربی و معلق زدن سفارش می کرد و از علم آموزی می ترساند.

◀️ بنابراین، یکی از دلایل مقبولیت خیام، لحن انتفادی و طنزآمیز بودن رباعیات اوست. شهرت جهانی خیام نیز از همین رهگذر است. به ویژه در بعضی از رباعیات منسوب به او لحن طنز و تحکم نیرومندتر است.

اگر چه بررسی علمی امروز نشان می دهد که برخی از رباعیات یا از گوینده های مشخص غیر از خیام است یا طبق نقد داخلی و خارجی انتساب آنها به خیام ضعیف است، شهرت خیام بر اساس همین مجموعه منتشر شده است. وقتی لبه تیغ را بر رگ گردنت حس کنی یا باید به لطف و طعنه و طنز سخن بگویی یا سکوت کنی. حال این تیغ، خواه تهمت کافری باشد، خواه فریاد وجدان یا سخت گیری شریعت و مجریان احکام شریعت یا دانستنی که شرنگ آن زهره ی سنگ را می ترکاند. رباعیات خیام، ناله ی شکوه آمیز کسی است که می داند.

❇️ منبع:
مجله رشد آموزش زبان و ادب فارسی – شماره ۹۲ – به قلم رضا داوری

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

👁 نظربازی و چشم‌های برکنده شده

به این بیت سعدی توجه کنید:

چشم چپ خویشتن برآرم
تا چشم نبیندت بجز راست

عده‌ای از صوفیان درباره عشق و شاهدبازی عقیده مشهوری دارند؛می‌گویند نگاه‌شان‌ به زیبارویان کژ و هوسناک نیست و در آیینه زیبایی آنها تفرج صنع خدا می‌کنند.بیت سعدی در این منظومه قرار می‌گیرد.در چنین بافتی با شیوه‌ای ایهام‌پرورد می‌گوید:چشم چپ/ ناراست/ آلوده‌نظرم را درمی‌آورم تا مطلقاً پاک و راست و بی‌شائبه هوا و هوس به تو بنگرم.
   در نگاه اول به نظر می‌رسد "درآوردن چشم خود" مبالغه مستعار شاعرانه‌ای است که فقط در دنیای تخیل وجود دارد. ولی چنین نیست. به روایت خیال‌پرورانه برخی متون زهد و تصوف، در جهان واقع، صوفیان و زاهدان و عابدانی بودند که به بادافره نگاه چپ و عشق ناراست خود به زیبارویان، بر آن می‌شدند که چشمان‌ خود را از حدقه دربیاورند؛ گاهی چشم خود را به دست خود کندند و زمانی نیز به فرمان خدا از این کار هولناک منصرف شدند.
   بیشتر این آقایان چشم‌کَن بی نام و نشان هستند مثل: آن عابدی که در شام در صومعه‌ای عبادت می‌کرد. یک روز زنی  زیبا دید. خرامش زن به چشمش نیکو آمد و «دلش به او میل کرد». زن رفت و عابد به صومعه برگشت. پشیمان شد و گریست و «دو دیده خود برکند و بینداخت و گفت عقوبت آنکه  نظر من خطا چرا کرد؟» (هزارحکایت صوفیان،تصحیح حامد خاتمی‌پور، ص286) یا آن زاهد بنی‌اسرائیل که به زنی نگریست و مفتون او شد. در حال پشیمان شد و تصمیم گرفت برای عقوبت خودش، یک روز چشمش را درآورد و  یک روز دستش را ببرد و یک روز پایش را قطع کند (همان،287) یا آن عابد بنی‌اسرائیل که  با زنی خلوت کرد و ناگاه به خود آمد و به نفس نهیب زد که: «ای نفس خرمن طاعت من را آتش بر زدی... اختیار کن از این سه کار یکی: این دیده‌ها که بر وی نظر کردی برکَنم یا...» (همان،289). در همین کتاب از عابدی  سخن رفته که به یک نگاه عاشق زنی شد و... بر آن شد که آن‌قدر بگرید تا نابینا شود که به فضل الهی و همت حافظ و انفاس سحرخیزان توفیق یافت و کور شد (همان،289).
   چنین کاری به صوفی نام‌‌دار ابوبکر وراق هم نسبت داده شده است.وراق بیست سال مجاور کعبه بود.یک شب هوس خوردن شیر کرد و از حرم بیرون رفت.چشمش به کنیزکی زیبا افتاد و دلش شیفته هوای او شد...شیخ به مغازله با کنیزک پرداخت که: «چه آفت بود که مرا لشکر جمال تو درآمد و هستی من به غارت بداد؟»دخترک گفت:«اگر دلت در چنگ ما اسیر بودی ترا کی آرزوی شیر بودی؟... شیخ گفت: چون فراست آن کنیزک بدیدم انگشت درکردم و هر دو دیده خود برکندم و گفتم: آن دیده که دلیل راه شیطان باشد، صحبت ما را نشاید»(الستین الجامع للطائف البساتین، تصحیح  محمد روشن، صص6-325).
   گفتنی است همه این بزرگواران به برکت توبه مقبول،چشمان خود را بازیافتند و با بصیرتی نافذ،عقبات سلوک را درنوردیدند و به کمال رسیدند.

  این را هم بنویسم. در فرهنگ عرفانی ما فضیلت چشم خویش از چشمخانه درآوردن، مختص مردان نیست.برخی پردازندگان متون زهد و تصوف، بانوان را هم به این سجیه مبارکه آراسته‌اند.عمل این زنان از نمونه‌های "زهد‌النساء" به شمار می‌آمد.نقل شده که زن زیبایی چشمان خود را کند و در طبقی نهاد و با طبق‌پوش پوشاند و برای برنایی که در پی او می‌آمد، فرستاد.جوان به آن جانانه گفته بود: «نظر به چشم تو کردم.دل اندر کار تو کردم. به ضرورت از پس تو می‌آیم»(پند پیران، تصحیح جلال متینی،ص120).آن زن بر اثر کندن چشم مُرد.
     دسته دیگر زنان خوب‌چهره‌ای بودند که  مشیت الهی چشمان‌شان را دام راه مردان خدا و وسیله امتحان و ابتلاء ایشان ‌کرده بود.این بانوان به مجازات این‌که چشمان‌شان، حبائل [= کمندهای] شیطان شده بود، ازحدقه درمی‌آوردندشان و در طبقی از عتاب و استغنا می‌نهادند و برای مشایخ تردامن می‌فرستادند. به برکت آن چشم‌های آتشینِ برکنده شده، به مشایخ عظام، توفیق توبه و تعالی ارزانی می‌شد.
     برای مثال روایت شده که حسن بصری زنی باجمال دید.گامی چند از پی او رفت. زن گفت: چرا می‌آیی. گفت:از بهر آنکه بدان دو چشم تو سخت فتنه شدم. زن گفت:همین‌جا بنشین که من تو را دل‌خشنود کنم.پس به خانه رفت و چشم خود کند و بر طبقی نهاد و برای حسن فرستاد که «مرا چشمی نباید که کسی به سبب آن از خدا برآید».حسن را دل از جا برخاست... زن از زخمِ چشم ِبرکنده جان نبرد اما سبب‌ساز توبه شیخ شد(منتخب رونق ‌المجالس،تصحیح رجایی بخارایی، صص46-47).
   سبب توبه عتبه‌الغلام هم این بود که در اوایل کارش به زنی نگریست و عاشقش شد. «آن سرپوشیده را خبر کردند.کس فرستاد که از ما کجا دیدی؟گفت: چشم.سرپوشیده چشم برکند و بر طبقی نهاد و پیش وی فرستاد و گفت:آنچه دیدی می‌بین.عتبه بیدار شد و توبه کرد».(تذکره الاولیاء، طبع نیکلسون،ج1، ص57)...از سرنوشت آن سرپوشیده خبری ندارم.

❇️ مطلب از :جناب میلاد عظیمی،کانال زلف سخن ۲

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

«نکته‌ای دربارهٔ «دیوِ سپید» و «دماوندیّهٔ» ملک‌الشعراء بهار

جایی دیگر به‌اختصار دربارهٔ جایگاهِ بهار در فرهنگِ ما و شخصیتِ چندوجهی‌ و جامع‌الأطرافش سخن‌گفتم. همان‌جا اشاره‌شد: «شعرِ بهار شکلِ تکامل‌یافته و ثمرهٔ صدوپنجاه‌سال تتبّع و ممارستِ زبانی_ بیانیِ شاعرانِ عصرِ بازگشت در اسلوبِ قصیده‌سرایی به‌سبک‌و‌سیاقِ شاعرانِ قرونِ ۶_۴ است که به‌سببِ پیوندخوردن با روحِ زمان و بازتابِ التهاباتِ تاریخیِ عهدِ قاجاری و پهلویِ اول و دوم، به باروری رسیده‌است» (در تمامِ طولِ شب، انتشاراتِ مروارید، چ دوم، ۱۳۹۷، ۲۸۴).
بهار آن‌قدر شاعرِ مهمی بوده که نیما علی‌رغمِ همهٔ مخالفت‌هایش با شیوهٔ بهار و اقرانش، ابیاتی از دماوندیهٔ او را ازبربوده و می‌گفته:
«ما در حدّ خود به آن‌ها احترام‌می‌گذاریم» (همان، ۲۸۷).

بهار چندین قصیدهٔ بلندبالا دارد، ازجمله «دماوندیّه»، «جغدِ جنگ»، «مِه کرد مسخّر...» و ... . اما قصیدّهٔ باشکوه و پرخاشگرانه و حتی می‌توان‌گفت آنارشیستیِ* «دماوندیّه»، به‌سببِ گره‌خوردگی عاطفه با شکل و محتوا، در میانِ این قصائد جایگاهی ویژه دارد. در این یادداشت تنها به نکته‌ای اشاره‌خواهدشد که نشان‌می‌دهد بهار تا چه پایه بر دقائقِ اشاراتِ اساطیری و مؤلفه‌های فرهنگ و ادبِ ایران اشراف‌داشت.

می‌دانیم که در فرهنگِ ایرانی خاستگاهِ دیو و دروج، تاریکی و تیرگی است. مطابقِ اوستا، خانهٔ دیو و دروج و اهریمن، «دوزخِ تاریکی» است. این باور تابدان‌جا بوده که ایرانیان حتی سیاهان را نتیجهٔ مقاربتِ زنی جوان با یک دیو، و یا مردی جوان با یک پری می‌دانستند. و در شاهنامه هم اگر از دیوِ سپید سخن به‌میان‌آمده، به‌سببِ موی سپیدِ آن دیو بوده، نه روی سپید. این دیو به‌مرور در ذهنِ ایرانیان با روی و اندامی سپید تصور شده؛ تابدان‌جا که حتی در نگارگری‌ها و مینیاتورهای قرونِ گذشته و متأخر، به‌کرّات با چنین برداشتی (دیوی سپید یا پیسه) مواجهیم. اما فردوسی به‌روشنی دربارهٔ این دیو می‌گوید: «به‌رنگِ شَبَه روی و چون شیر موی»؛ و «شَبَه» سنگی سیاه است (بهرام‌پور عمران، «ایهام‌های نویافته در شعرِ حافظ»، مجلهٔ ادب‌پژوهی، سال هشتم، ش۲۸، ۱۳۹۳، ص ۹۰).
و این لغزشی است که شاعرانِ بزرگی هم‌چون خاقانی نیز دچارش‌شده‌اند:

از دَم سیاه کن رخِ دیوِ سپیدِ روز
چون دیوِ نفس کشت سلیمانِ صبح‌گاه (دیوان، به‌کوشش استاد سجادی، ص۳۷۵).
و در همان قرن (ق۶)، نجم‌الدین ابوالرّجاءِ قمی، در تاریخ‌الوزراء می‌نویسد: «روز سپیدْدیو است و شبْ زنگی» (به‌کوشش استاد محمدتقی دانش‌پژوه، مؤسسهٔ مطالعات و تحقیقاتِ فرهنگی، ص۱۵۹).

اما ملک‌الشعراء بهار بر متونِ کهن به‌ویژه شاهنامه اشراف‌داشت و مقالاتِ متعددی نیز درباره‌اش نوشت. یادداشت‌هایش بر حاشیهٔ شاهنامه نیز چندسال پیش منتشرشد. بهار سالِ ۱۲۹۹ قصیده‌ای غرّا باعنوانِ «فردوسی» نیز سرود.
بهار زبانِ پهلوی نیز می‌دانست و این زبان را، هم‌چون استاد مینوی، نزدِ هرتسفلد، که سالیانی را در ایران به‌سربرد، آموخت. ازهمین‌رو در دماوندیهٔ بهار، به‌دقت اشاره می‌شود که قلهٔ کهنسالِ دماوند، هم‌چون دیوِ سپید، سری (موی سر) سپید دارد؛ یا مادر پیری است که روسریِ سپید بر سر کرده و یا جنگ‌جویی است که کلاه‌خودی سپید بر سرنهاده. و پرواضح است که در این تصاویر، شاعر اشاره‌ای دارد به ستیغِ سربه‌فلک‌کشیده و اغلب پوشیده‌ازبرفِ قلهٔ دماوند:

ای دیوِ سپیدِ پای‌دربند
ای گنبدِ گیتی ای دماوند

از سیم به‌سر یکی کله‌خود
ز آهن به میان یکی کمربند [ ...]

ای مادرِ سرسپید بشنو
این پندِ سیاه‌بخت فرزند

برکِش ز سر این سپیدْمعجر
بنشین به یکی کبود اورند [ ... ]


* باید به زمان و زمینهٔ سروده‌شدنِ دماوندیّه توجه‌داشت. کافی است به اشعارِ عشقی و عارف و خشم و خروش‌های‌شان در حدودِ سال‌های ۱۳۰۱_ ۱۲۹۹ نگاهی بیندازیم.

❇️ مطلب ارسالی از: کانال « از گذشته و اکنون »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ نکاتی در مورد دو واژه 👈تلخیص و تخلیص

👈۱- " تلخیص " (با تقدیم لام بر خا ) به معنی شرح دادن و بیان کردن و به معنی کاستن و خلاصه کردن است. لیکن " تخلیص " (به تقدیم خا بر لام ) به معنی نجات دادن و رها کردن از بند گسستن است این دو واژه گاه گاه با هم اشتباه می شود و به جای یکدیگر استعمال می گردد.

👈۲- تلخیص و تخلیص در فرهنگ های فارسی هردو ریشه عربی دارند و به معنی خلاصه کردن آمده است.
تخلیص در لغت نامه به معنی خلاصه گرفتن،نجات دادن و ویژه کردن و در فرهنگ معین به معنی خلاصه کردن و رها کردن و خالص کردن آمده است.
تلخیص در لغت نامه به معنی خلاصه کردن و بیان کردن و در فرهنگ معین به معنی خلاصه کردن آمده است.
در فرهنگ های عربی نیز در مدخل تلخیص ریشه لخص و تخلیص،خلص به عنوان دو مصدر مستقل ضبط شده است.
عده ای می گویند تلخیص غلط مصطلح است و در بند ۱ اشاره شده است.

👈۳- مولفان نیز در زبان فارسی ۳ انسانی نظام آموزشی گذشته ، تلخیص و تخلیص را در مبحث فرایندهای واجی ابدال آورده اند که به نظر محمد علی حق شناس در کتاب آواشناسی، ابدال درست نیست و در کلماتی مانند هگرز /هرگز// سخر /سرخ //مزغ /مغز //و... فرایند قلب صورت گرفته است.
در کل معنی مشترک(خلاصه کردن ) در مدخل هر دو واژه آمده است.

✍تیمور مرادی

❇️ منبع: فرهنگ غلط های رایج ، حسن عرفان ، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی،ص165

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ «محاوره‌نویسی و غلط‌نویسی»

❇️ امروزه با ظهور دنیای مجازی و جایگزینی نوشتار به‌جای گفتار شاهد بروز غلط‌های املایی و دستوری‌ای هستیم که در پیام‌های کاربران مجازی نمود پیدا کرده است و این مشکل تا حد چشم‌گیری در نوشته‌های حقیقی از قبیل تابلو‌های تبلیغاتی و اعلان‌ها نیز دیده می‌شود

. این‌دست غلط‌های املایی نه‌تنها در میان عامه، بلکه در میان افراد تحصیل کرده جامعه نیز رواج یافته است.

در کنار این مهم نیز شاهد رشد چشم‌گیر استعمال لغات انگلیسی در میان افراد جامعه هم هستیم. استفاده از لغاتی که گاهی کاربردن آن الزامی برای گوینده در پی ندارد و می‌توان مدعی بود که معادل فارسی آن چه‌بسا زیباتر و خوش‌آهنگ‌تر است. لغاتی مانند: پرفکت perfect = بی‌نقص،عالی؛ نایس nice =خوب، زیبا،قشنگ؛ بای bye=بدرود، خداحافظ و... است‌.

البته در بعضی حوزه‌ها استعمال لغات فنی، یک امر طبیعی است. به‌طور مثال در رشته‌های کامپیوتر، معماری، و یا حتا موسیقی این مسأله کاملاً طبیعی‌است. اما رواج آن میان توده بیشتر جنبه‌ٔ نمایشی دارد. در بعضی موارد نیز وام گرفتن از زبان دیگری محسوب می‌شود که آن لغات جای خودشان را در زبان باز کرده‌اند و می‌توان گفت به‌غنا و وسعت زبان فارسی کمک کرده‌اند؛ البته زبان‌هایی مانند عربی، ترکی و... نیز از فارسی وام گرفته‌اند و بسیاری از واژه‌ها ریشه‌ٔ فارسی دارند.

بخش عمده‌ای از غلط‌های رایج در نوشتار امروز ریشه در مجاز دارد و می‌توان آن‌ها را به‌چند دسته تقسیم کرد:

_غلط‌های دستوری: که در برخی آثار منتشر شده نیز شاهد هستیم که عدم دقت نویسنده موجب شلختگی جملات است و خواننده را در خوانش با مشکل مواجه می‌کند.

_غلط‌های املایی: که بیشتر در دنیای مجاز شاهد آن بودیم؛ اما گاهی در نوشته‌های حقیقی هم دیده می‌شود.(البته در برخی موارد شباهت واژه‌ها افراد را در تمیز دادن آن‌ها دچار مشکل می‌کند)

_گفتارنویسی(محاوره): که عیناً لغت ملفوظ را می‌نویسند که در برخی موارد نوشتار آن غلط است، مانند: نزدیکه خونه، مادره رضا، خیابونه خلوت، و... (البته بعضی از این غلط‌نویسی‌ها را می‌توان شیطنت کاربران دانست، مانند: صلام:سلام، تارف:تعارف، خبالا: خب حالا و...).

در این یادداشت برای جلوگیری از اطناب و درازی سخن از ورود به‌بحث غلط‌های دستوری و واژه‌های انگلیسی پرهیز می‌کنیم، چرا که خود فرصت دیگری را می‌طلبد. نگارنده سعی دارم بیشتر به‌مسألهٔ واژ‌هایی که امروزه رواج یافته بپردازم و در بحث محاوره‌نویسی مثال‌هایی از آثار ترجمه شده و... بیاورم.

◀️ است یا هست؟!

در پیام‌هایی که تحت عنوان «محاوه‌نویسی» در مجاز منتشر می‌شود اکثر کاربران بین استفاده «است و هست» دچار مشکل هستند. به‌طور مثال: «این دوربین، یکی از دوربین‌های خوب هست» و یا « این نظر شخصی من هست» و...

«است» فعلی اِسنادی‌است؛ یعنی رابطه‌ی مسندالیه و مسند را برقرار می‌کند. در واقع عمل مشخصی انجام نمی‌شود، مانند: «هوا خوب است»؛ «آسمان ابری‌است»؛ و... که در واقع رابطه‌ٔ بین «هوا و خوب» و «آسمان و ابری» را برقرار می‌کند.

اما «هست» به‌معنای وجود داشتن است، مانند:«پول در خانه هست»و..

البته در برخی موارد «است» بر «هست» ترجیح دارد. در مواردی هم «اند» به «هست» برتری دارد؛ مانند: «او کارگر است»؛ «این دوچرخه‌ی من است»؛ «در خانه گاهی افراد خانواده با هم مخالف‌اند» و ...

در نظر داشته باشیم که «اند» با فعل پیش از خود باید با نیم‌فاصله نوشته شود. (نیم‌فاصله یعنی دو واژه به هم چسبیده نباشد و فاصله هم نداشته باشند. این مسأله در بین ویراستاران و نویسندگان باید مورد توجه باشد).

در برخی موارد باید از «هست» استفاده کنیم. به‌طور مثال برای تأکید: «پدرم در خانه هست»؛ «پول به اندازه کافی هست» و یا « ای بسا ابلیس آدم‌روی هست»؛ «از عدم‌ها سوی هستی هر زمان/ هست، یارب، کاروان در کاروان».

زمانی که مجبوریم فعل‌مان جمع باشد:«اختلاف نظر بین احزابی که فعال هستند، طبیعی‌است». هر چند می‌توان با «اند» هم جمع بست.

پس بنویسیم:« این دوربین، یکی از دوربین‌های خوب است»و...

◀️ کسره یا «ه»؟ محاوره‌نویسی

با نگاهی آسان‌گیرانه باید عرض کنم که گفتارنویسی در مجاز یکی از راحت‌ترین شیوه‌های پیام است. البته در «رمان» هم شاهد این مسأله هستیم. اما بحث سر چگونه نوشتن است. در بسیاری موارد «ه» به‌جای «کسره اضافی ِ» استفاده می‌شود که اشتباه است. به‌طور مثال: «پسره خوب، دوسته من و...»

در بسیاری موارد کاربران این‌گونه می‌نویسند: «پدرم مشغوله کاره»؛ «دوچرخه تویه حیاطه»؛«مادره رضا اومده»؛ «بردارم سره کاره» و نمونه‌های دیگری که دیده‌اید و حتا ممکن است خودمان هم مرتکب شده باشید.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ طولانی‌ترین کلمه در زبان فارسی

❇️ به نظرتان طولانی‌ترین کلمه در زبان فارسی چیست؟

پیش از پاسخ به این سؤال، چند نکته را توضیح دهم:

🔹۱. یکی از اهداف طرح این پرسش آشناییِ بیشتر با امکانات واژه‌سازی در زبان فارسی است.

🔹۲. منظور از کلمۀ فارسی لزوماً داشتن اجزای «اصیل» فارسی نیست. همین مقدار که این واژه در فارسی استفاده شود کافی است.

🔹۳. منظور از کلمه طبیعتاً گروه نحوی نیست. بیشترِ گروه‌های نحوی در زبان فارسی یا موصوف و صفت هستند، مانند فاصلۀ کانونی؛ یا مضاف و مضاف‌الیه هستند، مانند کشتیِ بخار؛ یا گروه حرف اضافه‌دار هستند، مانند پردازش از دور. پس توجه داشته باشید که گروه‌های نحوی شامل این پرسش نمی‌شوند.

🔹۴. ملاک را برای تشخیص طولانی‌ترین کلمه تعداد تکواژها می‌گذاریم، هرچند براساس تعداد واج‌ها، حروف و هجاها هم می‌توان سنجید.

🔹۵. معروف است که طولانی‌ترین کلمه در زبان انگلیسی antidisestablishmentarianism است، با ۲۸ حرف و ۱۲ هجا و متشکل از هفت تکواژ:
anti+dis+establish+ment+ary+an+ism
این واژه مربوط است به جنبشی سیاسی در قرن نوزدهم در بریتانیا. اما کلمۀ طولانی‌تر از این هم در فرهنگ‌های لغت انگلیسی ثبت شده:
pneumonoultramicroscopicsilicovolcanoconiosis
این واژه نام یک بیماری ریوی است، با ۴۵ حرف و احتمالاً متشکل از ۹ تکواژ:
pneumono+ultra+micro+scop+ic+silico+volcano+coni+osis

🔹۶. معروف است که طولانی‌ترین کلمات به‌هم‌چسبیده در قرآن، براساس تعداد حروف، «فَسَیَکفیکَهُم» (بقره: ۱۳۷) است. این کلمه ۱۰ حرف دارد و پنج تکواژ: ف+س+یکفی+ک+هم. اما «فَاسقَیناکُموه» (حجر: ۲۲) طولانی‌تر است که ۱۱ حرف دارد و پنج تکواژ: ف+اسقی+نا+کم+ه.

🔸اما در زبان فارسی: برخی گفته‌اند طولانی‌ترین کلمه در زبان فارسی احتمالاً «بادمجان‌دورِقاب‌چین» است. این کلمه از مقولۀ صفت است، ۱۸ واج و ۱۶ حرف و هفت هجا دارد، و متشکل از پنچ تکواژ است: بادمجان+دور+کسره+قاب+چین.

🔸بادمجان‌دورقاب‌چین به افراد چاپلوس و متملق اطلاق می‌شود. دربارۀ منشأ این کلمه گفته‌اند: در زمان ناصرالدین‌شاه، بزرگان سیاسی برای اینکه مراتب ارادت و اخلاص خود را به شاه نشان دهند به آشپزخانۀ شاهنشاهی می‌رفتند و مانند خدمه بادمجان‌ها را پوست می‌کندند و دور بشقاب‌های آش یا خورش می‌چیدند و این کار را طوری انجام می‌دادند که شاه در هنگام سرزدن به آشپزخانه آن‌ها را ببیند.

🔸اما ظاهراً طولانی‌ترین کلمه‌ای که تا به اکنون، براساس تعداد تکواژ، در زبان فارسی شناخته‌ایم یا دست‌کم در فرهنگ لغت ثبت شده «سبیل‌ازبناگوش‌دررفته» است که از مقولۀ صفت است، ۲۲ واج و ۱۸ حرف و ۹ هجا دارد، و از هشت تکواژ تشکیل شده: سبیل+از+بن+گوش+در+رو+ت+ه
«سبیل‌ازبناگوش‌دررفته» در فرهنگ سخن ضبط شده و برخلاف ظاهرش معنای استعاری ندارد: «دارای سبیل بلندی که از دو سوی صورت فراتر رفته است».

#واژگان
#ساختواژه

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

♦️انواع گل ، در ادب فارسی

 یکی از شاهکارهای عالم خلقت است که راز و رمز غریبی با خود دارد . لطافت ، رنگ ، بو و مکانیسم ظاهری اش بگونه ای است  که بدون شک ، چشم ناظرین را خیره می سازد و انسان را دربرابر آن همه زیبایی به تحیر وا می دارد . گاهی شعرا ، گل را تصویری از آن یگانه معبود ازلی می دانند که چون ، باغبان روزگار نتوانسته است آن را به زیبایی خدای جمیل ، ترسیم کند ، از سرِ خجلت ، در غنچه اش پنهان ساخته است .
زمانه از ورق گل ، مثال روی تو بست /  ولی زشرم تو در غنچه کرد پنهانش . (حافظ)
 در عالم ادب ، هر گلی به تناسب ، نماد و یا نشانه ای از یکی از اعضای آدمی و گاهی متفرعات وجود او ، همچون عُمر ، وفا ، رنگ ویا ...است . در این وجیزه ، سعی شده است که ضمن معرفی کوتاه هریک ، نقش نمادین و کاربردی ادبی آن بررسی گردد .
1- #آلاله (شقایق ،لاله) ، گلی سرخ رنگ و نماد موجودی که عمرش گذران است .  او بی بار است و داغ روزگار بردل دارد .
* دل ما به دور رویت ، ز چمن فراغ دارد /  که چو سرو ، پای بند است و چو لاله داغ دارد . (حافظ)   
* یکی برزیگری نالون در این دشت /  به چشم خون فشان ، آلاله می کشت . (باباطاهر)
2- #ارغوان ، رنگی متمایل به قرمز دارد و در عربی ارجوان است . گاهی نمادی از رنگ چهره ی افراد است .
* فرنگیس بگرفته گیسو به دست  /  گل ارغوان را به فندق بخست . (فردوسی)
3- #اسپرغم ( ریحان ، شاهسپرم) ، مطلق گیاهان خوشبوست .
* بادام بُنان ، مقنعه بر سر بدریدند /  شاه اسپرمان ، چین در زلف کشیدند . (منوچهری)
4 – #بادام ، استعاره از چشم یار است .
* دهانت پسته و چشمانت بادام /  فدای آن دهان و چشم بادام . (شرفنامه ی منیری)
5- #بنفشه ، علاوه بر کبودی پشت لب یار ، لطافت و بوی خوش ، سرافکندگی را  بدان تشبیه می سازند .
* مانند بنفشه ، سرنگونی ز هوس /  چون لاله ز تو ، رنگ به کار آید و بس . (رشیدی سمرقندی)
* با یاد رنگ و بوی تو ای نوبهار عشق /  همچو بنفشه ، سر به گریبان کشیده ایم . (رهی معیری)
6- #بوستان_افروز (تاج خروس ، گل یوسف) ، سرخ رنگ و بی بو ، عده ای آن را  نماد شخص لاغر و نازک اندام می دانند و عده ای هم سنان خون آلودی می دانند که در جنگ به کار می رود . 
* بوستان افروز ، پیش ضیمران /  چون نزاری ، پیش رویِ فربهی . ( منوچهری)
* بوستان افروز تازه در میان بوستان /  همچو خون آلوده در هیجا ، سنان کارزار . (غضایری رازی)
7- #بید ، درختی کم استقامت در جریان باد .
* تن هرکسی گشت لرزان چو بید /  که کوپال و شمشیرشان بُد امید . (فردوسی)
8 – #خیری (گل همیشه بهار) ، زرد و خوشبو ، رویِ زرد را بدان تشبیه کنند .
* تا گل خیری بود چو روی معصفر /  تا تن سنبل بود چو زلف مجعد . (منوچهری)
9- درخت ، انسان ، دوستی ، وفا و امید را بدان تشبیه کنند.
* درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد /  نهال دشمنی برکن که رنج بیشمار آرد . (ناصرخسرو)
10- درخت #طوبی ، درختی بهشتی که به زیبایی ، پاکی و خرمی معروف است  .
* سایه ی طوبی و دلجویی حور و لب حوض /  به هوایِ سرِ کوی تو برفت از یادم . (حافظ)
11- #ریحان (ر . ک . اسپرغم)
12- #زردگل یا گل زرد ، نمادی از روی زرد یار است .
* دل غالیه فام است و رُخش چون گلِ زرد است /  گویی که شبِ دوش ، میِ غالیه خورده است . (منوچهری)
13- #زعفران ، خوش رنگ ، معطر و گرانقیمت تر از طلا .
* درم ریخته از کران تا کران /  همان مشک و دینار و هم زعفران . (فردوسی)
14- #زیتون ، درختی با ارتفاع حداکثر 15 متر، چوبش سخت و زرد رنگ . چون  به موجب نص قرآن مجید ، مبارک است ، نشاننده ی آن را پرهیزگار می دانند .
* نه زو هرگز بدی خیزد ، نه از بدخواه او نیکی /  چو زیتون برنیارد خار و خار بر زیتون . ( قطران تبریزی)
15- #سمن ، گلی است سپید و خوشبو که آن را یاسمن و یاس گویند .
* هرباد که از سوی بخارا به من آید  /  با بوی گل و مشک نسیم و سمن آید .
16- #سنبل ، که در ادب فارسی ، به معنی موی و زلف است و سنبلِ تَر ، به  معنی خط جوانان ، خال و زلف خوبان است .
* به غنچه ی تو ، شکر خنده ، نشانه ی باده /  به سنبل تو در گوش ، مهره ی افعی . (رودکی)
17- #سیب ، تشبیه زنخدان محبوب در شعر شاعران ، به آن معمول بوده است .
* وان زنخدان ، به سیب مانَد راست /  اگر از مشک ، خال دارد سیب . (رودکی)  
18- #شقایق ، نخستین گلی است که در بهار ، به روی طبیعت لبخند می زند و  می شکفد . او پیام آور بهار است . شعرا ، کشتگان میدان جنگ را به دشت شقایق و یا لاله زار تشبیه کرده اند . 
* بیابان چو دریای خون شدست /  تو گفتی ز روی زمین لاله رُست
19- #شمشاد ، قامت معتدل محبوب ، بدان تشبیه شده است .
* به بالای تو مانَد سرو شمشاد /  اگر به هر دو مانَد نقش نوشاد . (ویس و رامین)
20- #صنوبر ، درختی است که حدود 20 گونه از آن در طبیعت وجود دارد . این  درخت استعاره از قامت بلند است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ انواع استراحت ها

❇️ هفت نوع استراحتی که به آن نیاز داریم

تا حالا شده با وجود اینکه خوب خوابیدین، توی تعطیلات بودین و کار زیادی هم انجام ندادین، باز هم احساس خستگی کنین؟

🔷 چنین حالتی بهمون نشون می‌ده که نوع خستگی و استراحتی که نیاز داریم متفاوته.
زندگی‌های پرمشغله، استرس، روابط کاری و عاطفی و ... همه ممکنه به نوعی باعث خستگی ما بشن و هر کدوم هم به یک نوع استراحت نیاز دارن. تو این رشته توییت، ۷ نوع استراحتی که تو زندگی بهش نیاز داریم رو توضیح می‌دیم.

1️⃣ استراحت فیزیکی (Physical)

زمانی که احساس خستگی می‌کنین و بدن شما توان نداره، به استراحت فیزیکی نیاز دارین.
راه‌های استراحت فیزیکی:
- در طول روز چرت بزنین
- زودتر از معمول بخوابین
- حرکت کششی انجام بدین
- فعالیت ورزشی سبک انجام بدین

2️⃣ استراحت عاطفی (Emotional)

اگر تحریک‌پذیر و آشفته ‌شدین یا احساساتتون رو برای مدتی سرکوب کردین، شما به استراحت عاطفی نیاز دارین.
راه‌های استراحت عاطفی:
- از افراد سمی دوری کنین
- احساساتتون رو روی کاغذ بنویسین
- خودتون رو برای حس‌هایی که دارین قضاوت نکنین

3️⃣ استراحت ذهنی (Mental)

اگر نمی‌تونین تمرکز کنین، نشخوار فکری می‌کنین، تو گذشته گیر کردین و نمی‌تونین رو‌به‌جلو فکر کنین؛ شما به استراحت ذهنی نیاز دارین.
راه‌های استراحت ذهنی:
- به طبیعت برین
- مدیتیشن کنین
- زمانی رو با خودتون تنها باشین

4️⃣ استراحت اجتماعی (Social)

معاشرت و ارتباطات انسانی نیاز به انرژی دارن. باید بین
ارتباطاتی که از شما انرژی می‌گیرن و ارتباطاتی که به شما انرژی می‌دن، تعادل برقرار کنین.
راه‌های استراحت اجتماعی:
- از شبکه‌های اجتماعی فاصله بگیرین
- با افراد حمایت‌گر معاشرت کنین

5️⃣ استراحت حسی (Sensory)

اگر مدت زیادی رو صرف وسایل الکترونیکی‌تون می‌کنین، شما به استراحت حسی نیاز دارین. البته نور زیاد، صدای محیط و غیره هم به این خستگی اضافه می‌‌کنن.
راه‌های استراحت حسی:
- چشم‌هاتون رو ببندین
- اعلان‌های گوشی‌ رو خاموش کنین
- از سروصدای زیاد دوری کنین

6️⃣ استراحت خلاق (Creative)

اگر مدام در حال حل مسأله هستین یا احساس می‌کنین که دیگه ایده‌های خوب و الهام‌بخشی ندارین، شما به استراحت خلاق نیاز دارین.
- به فضا یا فردی که براتون الهام‌بخشه سر بزنین
- کتاب بخونین و به موسیقی گوش بدین
- کارهای سرگرم‌کننده انجام بدین

7️⃣ استراحت معنوی (Spiritual)

اگر احساس بی‌هدفی و پوچی می‌کنین، احتمالاً به استراحت معنوی (روحی) نیاز دارید. استراحت معنوی زمانیه که عمیقاً در خودتون کاوش می‌کنین و به فلسفه‌های شخصی خودتون، اهدافتون و اینکه چه کسی هستین فکر می‌کنین.

منابع:
betterup
themindsjournalted

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ دستاوردهای شعری شاملو:

❇️ روزگار تحوّل و تکوین طرز شاعری و دستاوردهای شعری شاملو را در سه دوره می‌توان بر رسید:

◀️ ۱- دورۀ اوّل را می‌توان دوره تجربه‌اندوزی نامید که شامل سه کتاب است: آهنگ‌های فراموش شده، آهن‌ها و احساس و قطعنامه. این مجموعه‌ها از جهاتی بازتاب‌دهندۀ مقال حزب تودۀ ایران است و از آن دیدگاه کلی به جامعه می‌نگرد. می‌دانیم که بعد از شهریور ۱۳۲۰ بسیاری از روشنفکران ایرانی به این حزب پیوستند، با تمام سایه روشن‌ها و ابهاماتش. در کار شاملو اما شعر سیاسی هم می‌توانست غنایی باشد؛ بدین معنا که صفت سیاسی لزوماً و همیشه از شعریت کلام نمی‌کاهید و شعر را ناگزیر شعارگونه نمی‌کرد. شاملو با اینگونه سرایش در عمل نشان داد که شعر غنایی می‌تواند ابعاد سیاسی هم داشته باشد.

◀️ ۲- دورۀ دوم شاعری شاملو را می‌توان دورۀ آفریدگاری متحوّل و متنوّع نامید. کتاب هوای تازه در شش بخش تنظیم شده و هر یک از این شش بخش به گونه‌ای تجربی و آزمایشی به نوعی تازه از شعر روی می‌آورد که در این میان شعر «پریا» بیش از اشعار دیگران مجموع قابل مطالعه است. آشکار‌ترین علّت همان است که تا آن زمان زبان محاوره به گونه‌ای جدّی و جالب توجّهی به شعر نو راه پیدا نکرده بود و پریای شاملو از نخستین و موفّق‌ترین نمونه‌های آغازین شعر اجتماعی - سیاسی بود که از یک موضع مشخّص با اوضاع سیاسی جامعۀ ایران روبرو می شد و اینکه آن شعر از نظر اساطیری و افسانه‌های عامیانه هم غنی بود و در فرهنگ عامّه لنگر داشت؛ در این همه می‌افزود و شعر را بیشتر قابل توجّه می‌کرد.

◀️ ۳- دورۀ بعدی در شعر شاملو، دورۀ حرکت به سوی تجرید است؛ منظور از تجرید، بستن عناصر ملموس و محسوس از راه صناعات شعری به فضاهای مجرّد و انتزاعی است. این دوره از مرثیه‌های خاک شروع می‌شود و مجموعه‌های شکفتن در مه، ابراهیم در آتش، دشنه در دیس و ترانه‌های کوچک غربت را در بر می‌گیرد. در این دوره است که نهایت غنا و حسّ موسیقایی را در شعر شاملو می‌بینیم و در اینجاست که کم‌کم شعر بی‌وزن ولی دارای موسیقایی مخصوص، از درون کلام شاملو سر بر می‌کند و به اوج مهارت خود در بیرون کشیدن شعر امروز از دل نثر دیروز می‌رسد و کارهایی از نوع شکستن روندهای مأنوس ایجاد شده در خود شعر یا عدول از قواعد دستور زبان فارسی بر شعریّت شعرها می‌افزاید نمونه را او در پایانۀ مرثیۀ معروفش در مرگ فروغ می‌گوید:

و ما همچنان
دوره می‌کنیم
شب را و روز را
هنوز را...

📃مقاله: احمد شاملو شعر و شخصیت او
🖊نگارنده: احمد کریمی حکاک

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

#آزمون_پایانی
#نگارش_دهم
خرداد ۱۴۰۲_ نوبت دوم
در قالب پی‌دی‌اف
✍مریم بهوندی_ رامهرمز

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

#آزمون_پایانی
#نگارش_یازدهم
خرداد ۱۴۰۲ _ نوبت دوم
✍سرکار خانم مهشید قنواتی
ناحیه یک اهواز

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

#آزمون_پایانی
#نگارش_دوازدهم
خرداد ۱۴۰۲ _ نوبت دوم
✍سرکار خانم مهشید قنواتی
ناحیه یک اهواز

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️اشاره‌ای به تلمیحاتِ شعرِ حسین منزوی
✍دکتراحمدرضابهرامپورعمران

❇️ تلمیح عبارت است از کوتاه‌نگریستن به روایاتِ اساطیری، دینی، تاریخی و نیز ادبی و فرهنگی. این آرایه با آن‌که از سپیده‌دمِ شعرِ فارسی موردِ توجّهِ شاعران بوده اما در نخستین آثارِ نظریِ بلاغتِ کهنِ ایرانی (ترجمان‌البلاغه و حدائق‌السّحر) اشاره‌ای به‌آن نشده‌است. نخستین‌بار شمسِ قیس در المُعجم به آن اشاره‌ای‌کرده و بر کارکردِ ایجازیِ آن که موجب‌می‌شود «الفاظِ اندک بر معانیِ بسیار دلالت‌کند»، تأکید ورزیده‌است. البته شمس قیس هیچ بیت یا عبارتی را نمونه نیاورده‌است (‌تصحیحِ علامه قزوینی و به‌کوششِ استاد مدرّسِ رضوی، ص۳۷۷).

البته در دورانِ جدید، بیش‌تر به تلمیح پرداخته‌‌شده‌ و دقائقِ مباحثِ جمال‌شناختی دراین‌باره را باید در آثاری هم‌چون «صورِ خیال» (اثر استاد شفیعیِ کدکنی) و «فرهنگِ تلمیحات» و «نگاهی تازه به بدیع» (اثرِ استاد سیروسِ شمیسا) جستجوکرد.
شاعران باتوجه به گرایش‌های مذهبی و اندیشگیِ خویش، به تلمیحاتِ گوناگونی توجه‌دارند: دقیقی به تعابیر و مصطلحاتِ کیشِ زردشتی توجه‌دارد؛ منوچهریِ عربی‌دان، بیش‌تر به داستان‌ها و عرائسِ شعرِ عربی می‌پردازد؛ خاقانی، باتوجه به کیشِ مادرش و نیز زیستن در دیاری مسیحی‌نشین، به باورهای آن آیین اشارتِ فراوان دارد؛ و سعدی و حافظ در کنارِ مؤانست با قرآن و توجه به تلمیحاتِ سامی (عربی/ اسلامی) به‌سببِ زیستن در شیراز و تأثّر از بقایای فرهنگِ ایرانی (که در عهدِ آلِ بویه تجدیدِ حیاتی نیز یافته‌بود)، بیش‌از دیگران به اساطیر و باورهای کهنِ ایرانی توجه‌می‌کردند.

همین تفاوت‌ها را در گرایش‌های تلمیحیِ شعرِ امروز نیز می‌توان ملاحظه‌کرد. اما از میانِ غزل‌سرایانِ بزرگِ امروز هیچ شاعری به‌میزانِ حسینِ منزوی شیفتهٔ اشارات و تلمیحات ایرانی، اسلامی و روایاتِ کتابِ مقدس (یهودی و مسیحی) نبوده‌است. کم‌تر غزلی را از او می‌توان سراغ‌داد که به یک یا چند تلمیح آراسته‌ نباشد. این توجهِ او به تلمیحات، موجبِ ابهامِ هنری و توسّعِ معناییِ شعرِ او شده‌است. قلمروِ تخیّل پهناورِ او از نمرود، موسی، صالح و یوسف، تا کاووس، ضحاک، رستم، اسفندیار، سهراب، خسرو، سیمرغ، قاف و... را دربرمی‌گیرد.

نگرشِ ازلی_ابدیِ شاعر به عشق موجب شده به‌کرّات به مضمونِ گناهِ نخستین و هبوط و میوهٔ ممنوعه و آدم و حوّا بپردازد:

سیبی است زنخدانِ بهشتی‌ت که ناگاه
پرهیزِ مرا می‌شکند وسوسه‌هایش

نیز در این غزلِ زیبا:

[...] چون خدا ساختن‌ات خواست به دلخواه، نخست
گِلت آمیخت به هفتاد گُلِ مِهرگیاه
مشتی الماس ز شب چید و به چشمت پاشید
تا درخشان شود این‌گونه به چشمِ تو نگاه
[...] پس به حوّا و تو بخشید تنی وسوسه‌ریز
آن‌که با آدم و من داد، دلی وسوسه‌خواه
[...] آری این‌گونه ترا ساخت خدا و پس از آن
روی زیبای تو بر حُسنِ تو آورد گواه
تا شکیب‌ام دهد و صبر به زندانِ زمین
از بهشت‌ات سوی من هدیه فرستاد گناه

منزوی در کنارِ شاملو از شاعرانی است که بسیار به تلمیحاتِ مسیحی و غربی اشاره‌کرده‌است:

می‌توانم بود حتی «جلجتا» گر مقصد است
آن «مسیحایی» که بر دوش‌اش چلیپا می‌برد

همین واژهٔ «چلیپا» که مصائبِ مسیح را تداعی‌می‌کند، بارها در غزل‌های منزوی تکرارشده‌است. مضمونِ دیگری که منزوی بسیار از آن مضمون پرداخته و گویا در شعر و ادبِ کهن به آن توجهی نشده‌بود، مضمونِ «شامِ آخر» و «نان و شراب» است. برپایهٔ انجیل، مسیح پس از خیانتِ یهودا به او، به‌هنگامِ «شامِ آخر»، نان را به گوشت و شراب را به خونِ خویش تشبیه کرده‌بود :

_ گو باد شامِ آخرِ من، شامِ وصلِ تو
ای بوسه‌ات شراب و دهانِ تو، نانِ من!
_ سیلی که خواهد‌بُرد از ذهنِ چلیپا
یادِ یهودا را و شامِ واپسین را

و در ابیاتِ زیر، مسألهٔ گناهِ نخستین (خوردنِ سیب بنابه روایتِ کتابِ مقدس) و نیز «نان و شراب» را تلفیق‌کرده و این‌گونه‌سروده:

[...] ای نازنین درختِ نخستین‌ گناهِ من
از میوه‌های وسوسه بارآوری هنوز

آن سیب‌های راه به‌ پرهیز‌ بسته را
در سایه‌سارِ زلف، تو می‌پروری هنوز

وآن سفرهٔ شبانهٔ نان و شراب را
بر میزهای خواب، تو می‌گستری هنوز [...]

❇️ برگرفته از : کانال ازگذشته واکنون

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan