🌲🌲🌲تقدس درخت در اساطیر جهان
پرستش و مقدس شمردن آدرختان، یکی از رفتارهای آیینی مردم جوامع مختلف از جمله ایران می باشد. اساساً، قداست گياهان و درختان از اسطوره‌هاي كهن نشئت مي‌گيرد، آنجاكه هر گلي نشانة يك خدا بوده است و هر درختي مأوا و مسكن يك حوري يا فرشته. اين باورها به اين گياهان خواص ماوراي‌طبيعي و مرموزي مي‌بخشد كه درجة كرامت آنها را افزايش مي‌دهد. رابطه میان گیاهان و خدایان و وجودهای ماورایی، نه تنها در ادیان ابتدایی، بلکه در ادیان تکامل یافته ای مانند زرتشتی نیز دیده می شود و هر کدام از ایزدان گلی ویژه خود دارند. گل مرزنگوش از آن اردیبهشت و گل زنبق از آن امرداد و یاسمین سفید از آن بهمن است. (اوشیدری، مدخلهای مرتبط) و زرتشت نیز درخت #سرو کاشمر را از بهشت آورده و کاشته است.
در باورهای باستانی ایرانی پیش از زرتشت نیز، #مشی و #مشیانه پدر مادر نخستین انسان، از گیاه پدید آمده اند. (کریستین سن، 71 و صفحات دیگر)
حتا امروزه نیز، مناسک درخت #کریسمس را می توان بازمانده درخت کیهانی دانست که ریشه هایش در خاک و شاخه هایش در آسمان بودند و اجزای جهان بر تنه و شاخ و برگ آن جای داشتند. ()
مفهوم درخت زندگی نیز در همه ادیان به گونه ای بازتاب دارد. در بابِل باستان درخت زندگي را درخت اِئا (Ea) يعني پدر ساير رب‌النوع‌ها مي‌دانستند. هركه از ميوة آن مي‌خورد عمر جاودانه مي‌يافت. «در بین النهرین، درخت زندگی ترکیبی از رستنی های گوناگون است که به دلیل طول عمر و زیبایی و سودمندی شان، مقدس شمرده شده اند، از قبیل: درخت #سدر که چوبش گرانبهاست، #نخل که خرما می دهد، #تاک با ابر خوشه های انگور و #انار رمز باروری که میوه اش آبستن صدها دانه است.» (دوبوکور، 13) از همين پندار بود كه موضوع درخت‌زندگي در تورات شكل گرفت.
در دين زرتشت، درخت زندگي هئومه (Haoma) نام دارد و ميوة آن خوراك فرشتگان مقرب در بهشت است. نوشيدني حاصل از اين گياه در اوستا به همين نام (هوم) معروف است. اين روايت نسخة مشابه همان سوما در وداهاي هندي است. درواقع، واژة سوما اشتقاقي است از هوما و بازمي‌گردد به دورة هندوايراني. به درخت زندگي يا گوكرن (Gaokərəna-) در وسط درياي ورخشه (Vourukasha) كه توليد هوم يا آب‌حيات مي‌كند، در متن فارسي‌ميانة بندهش، اشاره شده است.
درخت سدر هم با عقبة طولاني به عنوان يك درخت مقدس در فرهنگ كهن بابِل و آشور به ايران ساساني رسيد و از آن‌پس در دورة اسلامي به عنوان نماد سجاده‌هاي نماز بر روي آنها نقش بست. سدر در اسلام همان #طوبي يا درخت‌زندگي است. به اعتقاد مسلمانان اين درخت در وسط بهشت روييده است. براساس اين باورها، سدرهًْ‌‌المنتهي در آسمان هفتم در سمت راست تخت خداوند قرار گرفته و مشخص‌كنندة سرحد نهايي بهشت مي‌باشد، يعني جايي‌كه فرشتگان نبايد خودشان از آن عبور كنند. در جوار اين درخت باغ ابدي قرار گرفته است.
#اسطوره_شناسی_گیاهان
#درخت_کیهانی
#درخت_زندگی
———
منابع:
اوشیدری، دانشنامه مزدیسنا.
دوبوکور، رمزهای زنده جان، ترجمه جلال ستاری
آرتور کریستین سن، نخستین انسان و نخستین شهریار، ترجمه آموزگار و تفضلی
کانال عصر انسان شناسی،
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
پرستش و مقدس شمردن آدرختان، یکی از رفتارهای آیینی مردم جوامع مختلف از جمله ایران می باشد. اساساً، قداست گياهان و درختان از اسطوره‌هاي كهن نشئت مي‌گيرد، آنجاكه هر گلي نشانة يك خدا بوده است و هر درختي مأوا و مسكن يك حوري يا فرشته. اين باورها به اين گياهان خواص ماوراي‌طبيعي و مرموزي مي‌بخشد كه درجة كرامت آنها را افزايش مي‌دهد. رابطه میان گیاهان و خدایان و وجودهای ماورایی، نه تنها در ادیان ابتدایی، بلکه در ادیان تکامل یافته ای مانند زرتشتی نیز دیده می شود و هر کدام از ایزدان گلی ویژه خود دارند. گل مرزنگوش از آن اردیبهشت و گل زنبق از آن امرداد و یاسمین سفید از آن بهمن است. (اوشیدری، مدخلهای مرتبط) و زرتشت نیز درخت #سرو کاشمر را از بهشت آورده و کاشته است.
در باورهای باستانی ایرانی پیش از زرتشت نیز، #مشی و #مشیانه پدر مادر نخستین انسان، از گیاه پدید آمده اند. (کریستین سن، 71 و صفحات دیگر)
حتا امروزه نیز، مناسک درخت #کریسمس را می توان بازمانده درخت کیهانی دانست که ریشه هایش در خاک و شاخه هایش در آسمان بودند و اجزای جهان بر تنه و شاخ و برگ آن جای داشتند. ()
مفهوم درخت زندگی نیز در همه ادیان به گونه ای بازتاب دارد. در بابِل باستان درخت زندگي را درخت اِئا (Ea) يعني پدر ساير رب‌النوع‌ها مي‌دانستند. هركه از ميوة آن مي‌خورد عمر جاودانه مي‌يافت. «در بین النهرین، درخت زندگی ترکیبی از رستنی های گوناگون است که به دلیل طول عمر و زیبایی و سودمندی شان، مقدس شمرده شده اند، از قبیل: درخت #سدر که چوبش گرانبهاست، #نخل که خرما می دهد، #تاک با ابر خوشه های انگور و #انار رمز باروری که میوه اش آبستن صدها دانه است.» (دوبوکور، 13) از همين پندار بود كه موضوع درخت‌زندگي در تورات شكل گرفت.
در دين زرتشت، درخت زندگي هئومه (Haoma) نام دارد و ميوة آن خوراك فرشتگان مقرب در بهشت است. نوشيدني حاصل از اين گياه در اوستا به همين نام (هوم) معروف است. اين روايت نسخة مشابه همان سوما در وداهاي هندي است. درواقع، واژة سوما اشتقاقي است از هوما و بازمي‌گردد به دورة هندوايراني. به درخت زندگي يا گوكرن (Gaokərəna-) در وسط درياي ورخشه (Vourukasha) كه توليد هوم يا آب‌حيات مي‌كند، در متن فارسي‌ميانة بندهش، اشاره شده است.
درخت سدر هم با عقبة طولاني به عنوان يك درخت مقدس در فرهنگ كهن بابِل و آشور به ايران ساساني رسيد و از آن‌پس در دورة اسلامي به عنوان نماد سجاده‌هاي نماز بر روي آنها نقش بست. سدر در اسلام همان #طوبي يا درخت‌زندگي است. به اعتقاد مسلمانان اين درخت در وسط بهشت روييده است. براساس اين باورها، سدرهًْ‌‌المنتهي در آسمان هفتم در سمت راست تخت خداوند قرار گرفته و مشخص‌كنندة سرحد نهايي بهشت مي‌باشد، يعني جايي‌كه فرشتگان نبايد خودشان از آن عبور كنند. در جوار اين درخت باغ ابدي قرار گرفته است.
#اسطوره_شناسی_گیاهان
#درخت_کیهانی
#درخت_زندگی
———
منابع:
اوشیدری، دانشنامه مزدیسنا.
دوبوکور، رمزهای زنده جان، ترجمه جلال ستاری
آرتور کریستین سن، نخستین انسان و نخستین شهریار، ترجمه آموزگار و تفضلی
کانال عصر انسان شناسی،
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ «پیشخوان» یا «پیشخان»؟
❇️ یکی از واژه‌هایی که معمولاً با املای غلط می‌نویسند، «پیشخوان» است. در «غلط ننویسیم» (نوشتۀ ابوالحسن نجفی) و پاره‌ای دیگر از منابع ویرایش و درست‌نویسی، به‌شکل سربسته اشاره شده که «پیشخوان» غلط است و صورت صحیح این کلمه «پیشخان» است. باوجوداین، دراین‌باره در کمتر جایی توضیح داده‌اند. واقعیت این است که «پیشخان» و «پیشخوان» دو واژۀ متفاوت است با دو معنی متمایز. البته آنچه اغلب مدنظر است، «پیشخان» است که به‌اشتباه «پیشخوان» می‌نویسند؛ اما نمی‌توان «پیشخوان» را هم کاملاً نادرست دانست.
«خان» در «پیشخان» درواقع کوتاه‌شدۀ «خانه» (به‌معنیِ «مکان» و «ساختمان») است و ربطی به «خوان» (از مصدر «خواندن») ندارد. «پیشخان» یعنی «جلوی خانه» یا «جلوی ساختمان». به پیشخان مغازه هم به این دلیل «پیشخان» می‌گویند که معمولاً در اولِ ساختمان مغازه است؛ «جعبه‌مانندی در مغازه‌ها و فروشگاه‌ها که مشتری در طرف بیرونی و فروشنده در طرف درونیِ آن قرار می‌گیرند» (نک: فرهنگ بزرگ سخن). «دفتر پیشخان دولت» نیز درواقع همین است: جایی است در حکمِ دم درِ ساختمان دولت که کارهای معمولی و سادۀ اداری را بدون اینکه نیاز باشد به اندرونیِ دولت رجوع کنیم و وقت مبارک مسئولان را بگیریم، برایمان انجام می‌دهند (جالب است. نه؟ وضع سواد زبانی در مملکت به‌قدری درخشان است که نامی را با غلط املایی روی یکی از نهادها گذاشته‌اند و اعتراض هیچ‌کسی هم درنیامده!).
بااین‌همه، «پیشخوان» هم به‌کلی غلط نیست. «پیشخوان» یعنی «پیش‌خواننده» و اگر بحث از خواندن (به هر معنی‌ای؛ مثلاً مطالعه‌کردن یا آوازخواندن) در میان باشد، میشود کاربردی برایش سراغ گرفت. بنابراین، میتوان مثلاً از کسی که روزنامه یا مجله یا کتاب را قبل از انتشار می‌خواند و غلط‌گیری یا نقد میکند، با لفظ «پیشخوان» یاد کرد. ظاهراً در مکان‌ها و مراسم‌های مذهبی نیز این واژه کاربرد دارد. برای مثال، در مسجد به کسی که قبل از اذان دعا می‌خواند، «پیشخوان» می‌گویند. نیز مطابق آنچه در لغت‌نامۀ دهخدا آمده، در مراسم وعظ و روضه‌خوانی، «پیشخوان» کسی است که قبل از روضه‌خوانِ اصلی چیزی می‌خواند.
❇️ محمد یوسفی‌شیرازی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ یکی از واژه‌هایی که معمولاً با املای غلط می‌نویسند، «پیشخوان» است. در «غلط ننویسیم» (نوشتۀ ابوالحسن نجفی) و پاره‌ای دیگر از منابع ویرایش و درست‌نویسی، به‌شکل سربسته اشاره شده که «پیشخوان» غلط است و صورت صحیح این کلمه «پیشخان» است. باوجوداین، دراین‌باره در کمتر جایی توضیح داده‌اند. واقعیت این است که «پیشخان» و «پیشخوان» دو واژۀ متفاوت است با دو معنی متمایز. البته آنچه اغلب مدنظر است، «پیشخان» است که به‌اشتباه «پیشخوان» می‌نویسند؛ اما نمی‌توان «پیشخوان» را هم کاملاً نادرست دانست.
«خان» در «پیشخان» درواقع کوتاه‌شدۀ «خانه» (به‌معنیِ «مکان» و «ساختمان») است و ربطی به «خوان» (از مصدر «خواندن») ندارد. «پیشخان» یعنی «جلوی خانه» یا «جلوی ساختمان». به پیشخان مغازه هم به این دلیل «پیشخان» می‌گویند که معمولاً در اولِ ساختمان مغازه است؛ «جعبه‌مانندی در مغازه‌ها و فروشگاه‌ها که مشتری در طرف بیرونی و فروشنده در طرف درونیِ آن قرار می‌گیرند» (نک: فرهنگ بزرگ سخن). «دفتر پیشخان دولت» نیز درواقع همین است: جایی است در حکمِ دم درِ ساختمان دولت که کارهای معمولی و سادۀ اداری را بدون اینکه نیاز باشد به اندرونیِ دولت رجوع کنیم و وقت مبارک مسئولان را بگیریم، برایمان انجام می‌دهند (جالب است. نه؟ وضع سواد زبانی در مملکت به‌قدری درخشان است که نامی را با غلط املایی روی یکی از نهادها گذاشته‌اند و اعتراض هیچ‌کسی هم درنیامده!).
بااین‌همه، «پیشخوان» هم به‌کلی غلط نیست. «پیشخوان» یعنی «پیش‌خواننده» و اگر بحث از خواندن (به هر معنی‌ای؛ مثلاً مطالعه‌کردن یا آوازخواندن) در میان باشد، میشود کاربردی برایش سراغ گرفت. بنابراین، میتوان مثلاً از کسی که روزنامه یا مجله یا کتاب را قبل از انتشار می‌خواند و غلط‌گیری یا نقد میکند، با لفظ «پیشخوان» یاد کرد. ظاهراً در مکان‌ها و مراسم‌های مذهبی نیز این واژه کاربرد دارد. برای مثال، در مسجد به کسی که قبل از اذان دعا می‌خواند، «پیشخوان» می‌گویند. نیز مطابق آنچه در لغت‌نامۀ دهخدا آمده، در مراسم وعظ و روضه‌خوانی، «پیشخوان» کسی است که قبل از روضه‌خوانِ اصلی چیزی می‌خواند.
❇️ محمد یوسفی‌شیرازی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ «گذاشتن» یا «گزاردن» یا «گذاردن»؟
✳️ بخش : اول
❇️ یکی از دشواری‌های املاییِ نسبتاً دیرپا در زبانی فارسی، طرز نوشتن واژه‌هایی است که «گذار» یا «گزار» بخشی از آنها است. بعضی «گله‌گذار» می‌نویسند و بعضی «گله‌گزار». کسانی «سپاسگزار»ند و کسانی «سپاسگذار». عده‌ای می‌نویسند «فروگذار» و عده‌ای می‌نویسند «فروگزار».
دشواری از آنجا ناشی میشود که در فارسی، دو مصدر «گذاشتن» و «گزاردن» وجود دارد که با وجود تمایز معنایی، بن مضارعشان ازنظر آوایی یکسان است: gozār. به‌بیان دیگر، «گذار» (از مصدر «گذاشتن») با «گزار» (از مصدر «گزاردن») هم‌آوا است و این هم‌آوایی به درهم‌آمیختن املا انجامیده است.
چنانکه در واژه‌نامه‌ها و بعضی از منابع درست‌نویسی آمده، معنی اولیۀ «گذاشتن» عبارت است از «قراردادن چیزی در جایی»؛ مثلاً: «لیوان را روی میز می‌گذارم.» اما این کلمه همیشه به این معنی نیست و معنی‌هایی مَجازی نیز دارد؛ ازجمله: «وضع‌کردن، تأسیس‌کردن، برجای‌نهادن، اجازه‌دادن». براین‌اساس، فهرست شماری از واژه‌ها که املایش فقط با «ذ» صحیح است، به این قرار است (این فهرست را با اندکی دخل‌وتصرف، از صفحۀ ۱۰۰ کتاب «دست‌نامۀ ویرایش» برداشته‌ام):
اثرگذاری، ارزش‌گذاری، اسم‌گذاری، اعراب‌گذاری، انگشت‌گذاری، بارگذاری، بمب‌گذاری، بنیادگذاری، بنیان‌گذاری، پایه‌گذاری، تأثیرگذاری، تاج‌گذاری، تخمک‌گذاری، تخم‌گذاری، جدول‌گذاری، حرکت‌گذاری، رمزگذاری، ریل‌گذاری، سپرده‌گذاری، سرمایه‌گذاری، شماره‌گذاری، علامت‌گذاری، عمامه‌گذاری، فاصله‌گذاری، فروگذاری، قیمت‌گذاری، کدگذاری، گروگذاری، مین‌گذاری، نام‌گذاری، نشانه‌گذاری، نقطه‌گذاری، واگذاری، هدف‌گذاری.
ازسوی دیگر، «گزاردن» چنین معنی‌هایی می‌دهد: «به‌جاآوردن، اداکردن، اجراکردن، انجام‌دادن، بیان‌کردن، شرح‌کردن، توضیح‌دادن، ترجمه‌کردن، تعبیرکردن، پرداختن»؛ چنانکه از «نمازگزاردن» و «حج‌گزاردن» و «خواب‌گزاردن» و «پیغام‌گزاردن» و «خراج‌گزاردن» مشخص است. فهرست شماری از واژه‌ها که املایش فقط با «ز» صحیح است، به این قرار است (این فهرست را از صفحۀ ۱۰۱ کتاب «دست‌نامۀ ویرایش» برداشته‌ام):
برگزاری، پیغام‌گزاری، حج‌گزاری، خبرگزاری، خدمتگزاری، خواب‌گزاری، سپاسگزاری، سجده‌گزاری، شکرگزاری، گله‌گزاری، نمازگزاری.
بااین‌حال، دسته‌ای از واژه‌ها هست که هم با «گذاشتن» معنی‌دار است و هم با «گزاردن». به‌عبارت دیگر، بسته به معنی مدنظر، اینگونه واژه‌ها را باید در جاهایی با «گذار» و در جاهایی با «گزار» نوشت. از این میان، میتوان به جفت‌واژه‌های «بدعت‌گذار/بدعت‌گزار»، «سنت‌گذار/سنت‌گزار»، «قانون‌گذار/قانون‌گزار» اشاره کرد. به‌طور کلی، در زیرساخت مفهومی این جفت‌واژه‌ها کنشی همسو و هم‌راستا وجود دارد؛ به این معنی که کسی بنای کاری را می‌گذارد («گذارنده») و دیگری آن کار را ادامه می‌دهد («گزارنده»):
بدعت‌گذار: کسی که بدعت را راه می‌اندازد
بدعت‌گزار: کسی که به بدعت عمل میکند
قانون‌گذار: کسی که قانون را وضع میکند
قانون‌گزار: کسی که به قانون عمل میکند
سنت‌گذار: کسی که سنت را ایجاد میکند
سنت‌گزار: کسی که سنت را به جا می‌آورد
با این توضیحات، بد نیست به «احترام‌گذاشتن/احترام‌گزاردن» نیز نظری بیفکنیم. برپایۀ توضیحاتی که در بالا آمد، منطقی و درست این است که «احترام» را با «گزاردن» هم‌نشین کنیم و نه با «گذاشتن»؛ چراکه «احترام» نیز مانند «سپاس» و «شکر» و «حق»، به‌جاآوردنی (=گزاردنی) است. ولی در زبان همیشه استثناهایی وجود دارد و «احترام‌گذاشتن» از جمله استثناهای این قاعده است؛ همچنان‌که مثلاً دو کلمۀ «صد» و «شصت» را هم به‌دلایلی منطقی باید به‌شکل «سد» و «شست» بنویسیم ولی چنین نمی‌کنیم (خواندن مطلب این صفحه این دو مثال را به یادم آورد).
امروزه همه‌جا «احترام» را با «گذاشتن» می‌نویسند و بر زبان می‌آورند. شاید علت این باشد که این واژه چنان در زبان جا افتاده که نمی‌شود تغییرش داد. برای تغییردادنش هم دشواریِ اصلی در گفتار است و به‌طور مشخص، صورت‌های ماضیِ این فعل در گفتار. همان‌گونه که گفته شد، بن مضارع «گذاشتن» و «گزاردن» ازنظر آوایی، یکسان است و بنابراین، در فعل‌های مضارع به‌آسانی میتوان این دو را به‌جای هم به کار برد؛ مثلاً به‌جای «احترام می‌گذارم» و «احترام بگذارید» میتوان گفت و نوشت: «احترام می‌گزارم» و «احترام بگزارید». اما بن ماضی این دو فعل با هم تفاوت میکند («گذاشت» و «گزارد») و ازاین‌رو، اگر مثلاً به‌جای «احترام گذاشتم» و «احترام گذاشتید» بگوییم «احترام گزاردم» و «احترام گزاردید»، به‌ویژه در گفتارِ روزمره، لحن بیان بی‌اندازه رسمی و ادبی و غیرطبیعی میشود. به‌عقیدۀ من، یکی از دلایل موجه برای پذیرفتن املای «احترام‌گذاشتن» همین است.
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش : اول
❇️ یکی از دشواری‌های املاییِ نسبتاً دیرپا در زبانی فارسی، طرز نوشتن واژه‌هایی است که «گذار» یا «گزار» بخشی از آنها است. بعضی «گله‌گذار» می‌نویسند و بعضی «گله‌گزار». کسانی «سپاسگزار»ند و کسانی «سپاسگذار». عده‌ای می‌نویسند «فروگذار» و عده‌ای می‌نویسند «فروگزار».
دشواری از آنجا ناشی میشود که در فارسی، دو مصدر «گذاشتن» و «گزاردن» وجود دارد که با وجود تمایز معنایی، بن مضارعشان ازنظر آوایی یکسان است: gozār. به‌بیان دیگر، «گذار» (از مصدر «گذاشتن») با «گزار» (از مصدر «گزاردن») هم‌آوا است و این هم‌آوایی به درهم‌آمیختن املا انجامیده است.
چنانکه در واژه‌نامه‌ها و بعضی از منابع درست‌نویسی آمده، معنی اولیۀ «گذاشتن» عبارت است از «قراردادن چیزی در جایی»؛ مثلاً: «لیوان را روی میز می‌گذارم.» اما این کلمه همیشه به این معنی نیست و معنی‌هایی مَجازی نیز دارد؛ ازجمله: «وضع‌کردن، تأسیس‌کردن، برجای‌نهادن، اجازه‌دادن». براین‌اساس، فهرست شماری از واژه‌ها که املایش فقط با «ذ» صحیح است، به این قرار است (این فهرست را با اندکی دخل‌وتصرف، از صفحۀ ۱۰۰ کتاب «دست‌نامۀ ویرایش» برداشته‌ام):
اثرگذاری، ارزش‌گذاری، اسم‌گذاری، اعراب‌گذاری، انگشت‌گذاری، بارگذاری، بمب‌گذاری، بنیادگذاری، بنیان‌گذاری، پایه‌گذاری، تأثیرگذاری، تاج‌گذاری، تخمک‌گذاری، تخم‌گذاری، جدول‌گذاری، حرکت‌گذاری، رمزگذاری، ریل‌گذاری، سپرده‌گذاری، سرمایه‌گذاری، شماره‌گذاری، علامت‌گذاری، عمامه‌گذاری، فاصله‌گذاری، فروگذاری، قیمت‌گذاری، کدگذاری، گروگذاری، مین‌گذاری، نام‌گذاری، نشانه‌گذاری، نقطه‌گذاری، واگذاری، هدف‌گذاری.
ازسوی دیگر، «گزاردن» چنین معنی‌هایی می‌دهد: «به‌جاآوردن، اداکردن، اجراکردن، انجام‌دادن، بیان‌کردن، شرح‌کردن، توضیح‌دادن، ترجمه‌کردن، تعبیرکردن، پرداختن»؛ چنانکه از «نمازگزاردن» و «حج‌گزاردن» و «خواب‌گزاردن» و «پیغام‌گزاردن» و «خراج‌گزاردن» مشخص است. فهرست شماری از واژه‌ها که املایش فقط با «ز» صحیح است، به این قرار است (این فهرست را از صفحۀ ۱۰۱ کتاب «دست‌نامۀ ویرایش» برداشته‌ام):
برگزاری، پیغام‌گزاری، حج‌گزاری، خبرگزاری، خدمتگزاری، خواب‌گزاری، سپاسگزاری، سجده‌گزاری، شکرگزاری، گله‌گزاری، نمازگزاری.
بااین‌حال، دسته‌ای از واژه‌ها هست که هم با «گذاشتن» معنی‌دار است و هم با «گزاردن». به‌عبارت دیگر، بسته به معنی مدنظر، اینگونه واژه‌ها را باید در جاهایی با «گذار» و در جاهایی با «گزار» نوشت. از این میان، میتوان به جفت‌واژه‌های «بدعت‌گذار/بدعت‌گزار»، «سنت‌گذار/سنت‌گزار»، «قانون‌گذار/قانون‌گزار» اشاره کرد. به‌طور کلی، در زیرساخت مفهومی این جفت‌واژه‌ها کنشی همسو و هم‌راستا وجود دارد؛ به این معنی که کسی بنای کاری را می‌گذارد («گذارنده») و دیگری آن کار را ادامه می‌دهد («گزارنده»):
بدعت‌گذار: کسی که بدعت را راه می‌اندازد
بدعت‌گزار: کسی که به بدعت عمل میکند
قانون‌گذار: کسی که قانون را وضع میکند
قانون‌گزار: کسی که به قانون عمل میکند
سنت‌گذار: کسی که سنت را ایجاد میکند
سنت‌گزار: کسی که سنت را به جا می‌آورد
با این توضیحات، بد نیست به «احترام‌گذاشتن/احترام‌گزاردن» نیز نظری بیفکنیم. برپایۀ توضیحاتی که در بالا آمد، منطقی و درست این است که «احترام» را با «گزاردن» هم‌نشین کنیم و نه با «گذاشتن»؛ چراکه «احترام» نیز مانند «سپاس» و «شکر» و «حق»، به‌جاآوردنی (=گزاردنی) است. ولی در زبان همیشه استثناهایی وجود دارد و «احترام‌گذاشتن» از جمله استثناهای این قاعده است؛ همچنان‌که مثلاً دو کلمۀ «صد» و «شصت» را هم به‌دلایلی منطقی باید به‌شکل «سد» و «شست» بنویسیم ولی چنین نمی‌کنیم (خواندن مطلب این صفحه این دو مثال را به یادم آورد).
امروزه همه‌جا «احترام» را با «گذاشتن» می‌نویسند و بر زبان می‌آورند. شاید علت این باشد که این واژه چنان در زبان جا افتاده که نمی‌شود تغییرش داد. برای تغییردادنش هم دشواریِ اصلی در گفتار است و به‌طور مشخص، صورت‌های ماضیِ این فعل در گفتار. همان‌گونه که گفته شد، بن مضارع «گذاشتن» و «گزاردن» ازنظر آوایی، یکسان است و بنابراین، در فعل‌های مضارع به‌آسانی میتوان این دو را به‌جای هم به کار برد؛ مثلاً به‌جای «احترام می‌گذارم» و «احترام بگذارید» میتوان گفت و نوشت: «احترام می‌گزارم» و «احترام بگزارید». اما بن ماضی این دو فعل با هم تفاوت میکند («گذاشت» و «گزارد») و ازاین‌رو، اگر مثلاً به‌جای «احترام گذاشتم» و «احترام گذاشتید» بگوییم «احترام گزاردم» و «احترام گزاردید»، به‌ویژه در گفتارِ روزمره، لحن بیان بی‌اندازه رسمی و ادبی و غیرطبیعی میشود. به‌عقیدۀ من، یکی از دلایل موجه برای پذیرفتن املای «احترام‌گذاشتن» همین است.
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ «گذاشتن» یا «گزاردن» یا «گذاردن»؟
✳️ بخش : دوم ( پایانی )
در پایان، بد نیست نکته‌ای دیگر را نیز توضیح دهم. همان‌طور که گفتم، دو مصدر «گذاشتن» و «گزاردن» گاه با هم خلط شده است.
با وجود این، صورت املایی «گذاردن» نیز در متن‌های کهن و بعضی از نوشته‌های امروزی نمونه‌هایی دارد و ممکن است کسانی با استناد به این نمونه‌ها، این کلمه را صحیح بشمارند. ولی از اطلاعاتی که در واژه‌نامه‌ها و پاره‌ای از منابع ویرایش و درست‌نویسی آمده، برمی‌آید که «گذاردن» املای صحیحی نیست؛ گرچه در پاره‌ای از متن‌های کهن و نوشته‌های امروزی نمونه‌هایی دارد. در فرهنگ بزرگ سخن نیز مدخل «گذاردن» به «گذاشتن» ارجاع داده شده است؛ یعنی به‌نوعی صورتِ اصیل و صحیحِ این کلمه را «گذاشتن» دانسته‌اند. بنابراین، نمونه‌هایی که از «گذاردن» در متن‌ها یافت میشود، به‌احتمال‌قوی حکم استثنا دارد و در فارسی امروز معتبر نیست.
❇️ کتابنامه :
انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، چ۲، ج۶، تهران: سخن.
سجادی، ضیاءالدین، ۱۳۴۵، در مکتب استاد: گفتارهای رادیویی دربارۀ زبان فارسی، چ۱، تهران: کتاب‌فروشی فروغی، ص۱۷۹.
صفرزاده، بهروز، ۱۳۹۶، دست‌نامۀ ویرایش، چ۳، تهران: کتاب سده، ص۱۰۰تا۱۰۱.
غلامحسین‌زاده، غلامحسین، ۱۳۷۹، راهنمای ویرایش، چ۱، تهران: سمت، ص۱۲۸.
کاخی، مرتضی، ۱۳۸۱، شیوۀ نگارش، چ۴، تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص۱۸۸.
نجفی، ابوالحسن، ۱۳۷۱، غلط ننویسیم: فرهنگ دشواری‌های زبان فارسی، و۲، چ۱، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ص۳۱۹تا۳۲۱.
نفیسی، سعید، ۱۳۴۴، در مکتب استاد، چ۲، تهران: مؤسسۀ مطبوعاتی عطایی، ص۴۵.
نیکوبخت، ناصر، ۱۳۸۷، مبانی درست‌نویسی زبان فارسی معیار، چ۲، تهران: چشمه، ص۱۰۲.
❇️ محمد یوسفی‌شیرازی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش : دوم ( پایانی )
در پایان، بد نیست نکته‌ای دیگر را نیز توضیح دهم. همان‌طور که گفتم، دو مصدر «گذاشتن» و «گزاردن» گاه با هم خلط شده است.
با وجود این، صورت املایی «گذاردن» نیز در متن‌های کهن و بعضی از نوشته‌های امروزی نمونه‌هایی دارد و ممکن است کسانی با استناد به این نمونه‌ها، این کلمه را صحیح بشمارند. ولی از اطلاعاتی که در واژه‌نامه‌ها و پاره‌ای از منابع ویرایش و درست‌نویسی آمده، برمی‌آید که «گذاردن» املای صحیحی نیست؛ گرچه در پاره‌ای از متن‌های کهن و نوشته‌های امروزی نمونه‌هایی دارد. در فرهنگ بزرگ سخن نیز مدخل «گذاردن» به «گذاشتن» ارجاع داده شده است؛ یعنی به‌نوعی صورتِ اصیل و صحیحِ این کلمه را «گذاشتن» دانسته‌اند. بنابراین، نمونه‌هایی که از «گذاردن» در متن‌ها یافت میشود، به‌احتمال‌قوی حکم استثنا دارد و در فارسی امروز معتبر نیست.
❇️ کتابنامه :
انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، چ۲، ج۶، تهران: سخن.
سجادی، ضیاءالدین، ۱۳۴۵، در مکتب استاد: گفتارهای رادیویی دربارۀ زبان فارسی، چ۱، تهران: کتاب‌فروشی فروغی، ص۱۷۹.
صفرزاده، بهروز، ۱۳۹۶، دست‌نامۀ ویرایش، چ۳، تهران: کتاب سده، ص۱۰۰تا۱۰۱.
غلامحسین‌زاده، غلامحسین، ۱۳۷۹، راهنمای ویرایش، چ۱، تهران: سمت، ص۱۲۸.
کاخی، مرتضی، ۱۳۸۱، شیوۀ نگارش، چ۴، تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر، ص۱۸۸.
نجفی، ابوالحسن، ۱۳۷۱، غلط ننویسیم: فرهنگ دشواری‌های زبان فارسی، و۲، چ۱، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ص۳۱۹تا۳۲۱.
نفیسی، سعید، ۱۳۴۴، در مکتب استاد، چ۲، تهران: مؤسسۀ مطبوعاتی عطایی، ص۴۵.
نیکوبخت، ناصر، ۱۳۸۷، مبانی درست‌نویسی زبان فارسی معیار، چ۲، تهران: چشمه، ص۱۰۲.
❇️ محمد یوسفی‌شیرازی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ حرفِ اضافۀ پسین در مثنویِ مولانا
❇️ در فارسی قاعده این است که حرفِ اضافه پیش از اسم بیاید. اما مولوی گاه این قاعده را بر هم زده و حرفِ اضافه را پس از اسم آورده.
اینک چند مثال از دفترِ ششمِ مثنویِ معنوی:
در چَهِ دنیا فتادند این قرون
عکسِ خود را دید هریک چَهْ درون
مثنوی، دفترِ ششم، بیتِ ۳۱۴۴
پس جزای آنکه دید او را معین
ماند یوسف حبس در بِضعَ سِنین
مثنوی، دفترِ ششم، بیتِ ۳۴۰۶
طوطیان و بلبلان را از پسند
از خوش‌آوازی قفص در می‌کنند
مثنوی، دفترِ ششم، بیتِ ۴۲۲۸
آن سیاست را که لرزید آسمان
مثنوی اندر نگنجد شرحِ آن
مثنوی، دفترِ ششم، بیتِ ۴۸۲۱
#دکتربهروزصفرزاده
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ در فارسی قاعده این است که حرفِ اضافه پیش از اسم بیاید. اما مولوی گاه این قاعده را بر هم زده و حرفِ اضافه را پس از اسم آورده.
اینک چند مثال از دفترِ ششمِ مثنویِ معنوی:
در چَهِ دنیا فتادند این قرون
عکسِ خود را دید هریک چَهْ درون
مثنوی، دفترِ ششم، بیتِ ۳۱۴۴
پس جزای آنکه دید او را معین
ماند یوسف حبس در بِضعَ سِنین
مثنوی، دفترِ ششم، بیتِ ۳۴۰۶
طوطیان و بلبلان را از پسند
از خوش‌آوازی قفص در می‌کنند
مثنوی، دفترِ ششم، بیتِ ۴۲۲۸
آن سیاست را که لرزید آسمان
مثنوی اندر نگنجد شرحِ آن
مثنوی، دفترِ ششم، بیتِ ۴۸۲۱
#دکتربهروزصفرزاده
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ "باده‌نوشیِ زنان" (در ادبیات فارسی)
✳️ بخش : اول
❇️ این روزها پخشِ فیلمی در یکی از شبکه‌ها که در صحنه‌ای از آن بازیگرِ مرد و معشوقه‌اش هم‌پیاله‌می‌شوند، پربازدید شده و بحث‌ها برانگیخته. به‌صرافت‌افتادم تا درباره‌ی باده‌نوشیِ زنان در ادبیاتِ فارسی جستجویی‌کنم.
اگرچه تصاویری از حضورِ زنان در بزم و باده‌نوشی همواره در ادبیاتِ فارسی پیشینه‌داشته اما باده‌نوشیِ خودِ آنان کمتر توصیف‌شده. آنان اغلب در هیأت ساقی و باده‌پیما وصف‌می‌شوند. بااین‌همه :
در سفرنامه‌ی ناصرخسرو از زنانی که در ارمنستان درکنارِ مردان "بر‌دکان‌نشسته شراب‌می‌خوردند، بی‌تحاشی" سخن رفته (به تصحیح استاد دبیرسیاقی، انجمنِ آثارِ ملی، ۱۳۵۴، ص۹).
در ویس و رامین نیز دو دلداده در دژِ اشکفت هم‌پیاله‌می‌شوند و فخرالدین اسعد این صحنه را بتفصیل توصیف‌کرده (به‌کوشش استاد محجوب، بنگاه نشر اندیشه، ۱۳۳۷، صص ۹_۱۸۷).
در خسرو و شیرین نیز، هم شیرین با ندیمه‌هایش بزمِ باده به‌راه‌می‌اندازد و هم پرویز که درجستجوی او به ارمنستان می‌رود با مهین‌بانو هم‌پیاله‌می‌شود. در ماجرای شکر اصفهانی نیز آنجا که شکر رندانه می‌خواهد دیگری را به‌جای خود به بسترِ پرویز بفرستد، بزمی برپامی‌کند و خود با خسرو "می‌نشیند".
تا اینجا یک نکته مسلم است: در تمامیِ این نمونه‌ها یا زمانِ ماجرا به پیش‌از اسلام بازمی‌گردد، یا مکانِ رویداد خارج از جغرافیای ایران و مربوط‌به دین و آیینِ دیگری است، و یا هر دو. به‌نظرمی‌رسد اگر بیشتر نیز جستجوکنیم، نتیجه کم‌و‌بیش همین باشد.
نکته‌ی دیگر، پررنگیِ بازتابِ باده‌نوشیِ زنان در داستانهای عامیانه یا قصه‌های سنتی است. این قصه‌ها نیز یا پیشینه‌ای قبل‌از‌اسلامی دارند و یا سرچشمه‌هایی رومی و اسکندرانی. به دو اثرِ برجسته‌ی این حوزه مراجعه‌شد.
در سمکِ عیار ریحانه‌ی مطرب شراب‌می‌نوشد (به تصحیح استاد خانلری، انتشاراتِ آگه، ۳۰۱/۲) و با سمک نیز هم‌بزم‌می‌شود (۲۵۶/۲). کنیزان نیز گاه چنین می‌کنند (۲۵/۲). دخترانِ سلحشور و عیارپیشه نیز گاه در پیاله‌ی نیم‌خوردِ خویش بی‌هوشانه می‌ریزند و حریف را به‌چنگ‌می‌آورند (۱۱۸/۴).
در داراب‌نامه نیز همین‌گونه است. جداازآن‌که بانوانِ برجسته شراب‌می‌نوشند (ابوطاهرِ طرطوسی، به‌کوشش استاد صفا، چ چهارم، ۱۳۸۹، ۴۹/۱)، دیگر زنان نیز دستی به پیاله‌می‌برند (۹۵/۱ و ۴۸۴/۱). گاه نیز دو خواهر هم‌بزم‌می‌شوند (۱۰۱/۱).
اما در متونِ رسمی و در روایت‌های پس‌از اسلام اینگونه موارد نادر است. و احتمالاً ممنوعیت‌های مذهبی و پروا و پرهیزها و نیز ترس از بدآموزی‌ها موجب‌می‌شد چنین تصاویر و مضامینی پرداخته‌نشود.
در اخلاقِ ناصری خواجه‌نصیرِ طوسی تاکید‌شده مبادا زنان قصه‌ی یوسف بخوانند و باده‌بنوشند: "چه شراب اگرچه اندک بود، سببِ وقاحت و هیجان شهوت گردد، و در زنان هیچ خصلت بدتر از این دو خصلت نبود" (به تصحیح استاد مینوی- علی‌رضا حیدری، انتشارات خوارزمی، ص۲۱۹).
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش : اول
❇️ این روزها پخشِ فیلمی در یکی از شبکه‌ها که در صحنه‌ای از آن بازیگرِ مرد و معشوقه‌اش هم‌پیاله‌می‌شوند، پربازدید شده و بحث‌ها برانگیخته. به‌صرافت‌افتادم تا درباره‌ی باده‌نوشیِ زنان در ادبیاتِ فارسی جستجویی‌کنم.
اگرچه تصاویری از حضورِ زنان در بزم و باده‌نوشی همواره در ادبیاتِ فارسی پیشینه‌داشته اما باده‌نوشیِ خودِ آنان کمتر توصیف‌شده. آنان اغلب در هیأت ساقی و باده‌پیما وصف‌می‌شوند. بااین‌همه :
در سفرنامه‌ی ناصرخسرو از زنانی که در ارمنستان درکنارِ مردان "بر‌دکان‌نشسته شراب‌می‌خوردند، بی‌تحاشی" سخن رفته (به تصحیح استاد دبیرسیاقی، انجمنِ آثارِ ملی، ۱۳۵۴، ص۹).
در ویس و رامین نیز دو دلداده در دژِ اشکفت هم‌پیاله‌می‌شوند و فخرالدین اسعد این صحنه را بتفصیل توصیف‌کرده (به‌کوشش استاد محجوب، بنگاه نشر اندیشه، ۱۳۳۷، صص ۹_۱۸۷).
در خسرو و شیرین نیز، هم شیرین با ندیمه‌هایش بزمِ باده به‌راه‌می‌اندازد و هم پرویز که درجستجوی او به ارمنستان می‌رود با مهین‌بانو هم‌پیاله‌می‌شود. در ماجرای شکر اصفهانی نیز آنجا که شکر رندانه می‌خواهد دیگری را به‌جای خود به بسترِ پرویز بفرستد، بزمی برپامی‌کند و خود با خسرو "می‌نشیند".
تا اینجا یک نکته مسلم است: در تمامیِ این نمونه‌ها یا زمانِ ماجرا به پیش‌از اسلام بازمی‌گردد، یا مکانِ رویداد خارج از جغرافیای ایران و مربوط‌به دین و آیینِ دیگری است، و یا هر دو. به‌نظرمی‌رسد اگر بیشتر نیز جستجوکنیم، نتیجه کم‌و‌بیش همین باشد.
نکته‌ی دیگر، پررنگیِ بازتابِ باده‌نوشیِ زنان در داستانهای عامیانه یا قصه‌های سنتی است. این قصه‌ها نیز یا پیشینه‌ای قبل‌از‌اسلامی دارند و یا سرچشمه‌هایی رومی و اسکندرانی. به دو اثرِ برجسته‌ی این حوزه مراجعه‌شد.
در سمکِ عیار ریحانه‌ی مطرب شراب‌می‌نوشد (به تصحیح استاد خانلری، انتشاراتِ آگه، ۳۰۱/۲) و با سمک نیز هم‌بزم‌می‌شود (۲۵۶/۲). کنیزان نیز گاه چنین می‌کنند (۲۵/۲). دخترانِ سلحشور و عیارپیشه نیز گاه در پیاله‌ی نیم‌خوردِ خویش بی‌هوشانه می‌ریزند و حریف را به‌چنگ‌می‌آورند (۱۱۸/۴).
در داراب‌نامه نیز همین‌گونه است. جداازآن‌که بانوانِ برجسته شراب‌می‌نوشند (ابوطاهرِ طرطوسی، به‌کوشش استاد صفا، چ چهارم، ۱۳۸۹، ۴۹/۱)، دیگر زنان نیز دستی به پیاله‌می‌برند (۹۵/۱ و ۴۸۴/۱). گاه نیز دو خواهر هم‌بزم‌می‌شوند (۱۰۱/۱).
اما در متونِ رسمی و در روایت‌های پس‌از اسلام اینگونه موارد نادر است. و احتمالاً ممنوعیت‌های مذهبی و پروا و پرهیزها و نیز ترس از بدآموزی‌ها موجب‌می‌شد چنین تصاویر و مضامینی پرداخته‌نشود.
در اخلاقِ ناصری خواجه‌نصیرِ طوسی تاکید‌شده مبادا زنان قصه‌ی یوسف بخوانند و باده‌بنوشند: "چه شراب اگرچه اندک بود، سببِ وقاحت و هیجان شهوت گردد، و در زنان هیچ خصلت بدتر از این دو خصلت نبود" (به تصحیح استاد مینوی- علی‌رضا حیدری، انتشارات خوارزمی، ص۲۱۹).
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ "باده‌نوشیِ زنان" (در ادبیات فارسی)
✳️ بخش : دوم ( پایانی )
اما با مواردِ گوناگونی که در شعرِ سعدی و حافظ آمده چه باید‌کرد؟ به‌گمان‌ام این موارد یا اغلب متأثر از نمادپردازی‌های آرمان‌گرایانه‌ی ادبِ مغانه و ملامتی و نمونه‌وار و نوعی است، یا محبوبی که مذکر است و تشخیص و تمایزِ هویت جنسی‌اش کاری بسیار دشوار.
البته چنانکه آمد مواردی نادر می‌توان‌یافت. نمونه را در مثنوی ضمن حکایتی از زنی "پلید و رهزن" سخن‌رفته که شوهرش برای ضیافتی به هزار زحمت گوشتی فراهم‌آورد اما "زن بخوردش با کباب و با شراب"! و گناهش را هم به گردنِ گربه انداخت!
یا در تاریخ‌الوزراء ابوالرّجاء قمی، وصفِ زنی هوس‌باره آمده که اصطلاحاً "صیغه‌رو" و شرابخواره است (به‌تصحیح استاد محمدتقی دانش‌پژوه، موسسه‌ی مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳، ص ۲۴۰).
نمونه‌هایی هم در شعرِ فارسی آمده که رندان با باده و مست‌گرداندن، معشوق/معشوقه را به‌چنگ‌می‌آوردند:
- شراب باعثِ تسخیرِ خوب‌رویان است
به بوی باده‌ی گلگون پری به شیشه رود
(سلیم تهرانی)
- تمامِ عمر دلِ خویش می‌خورم صائب
که یار را به چه افسون شرابخواره کنم؟
و در کلیاتِ عبید، دیدنِ فردِ مست و دست‌زدن به پلیدکاری به‌کرات تکرارشده‌است.
ازقضا در ادبیات مشروطه به این‌سو نیز آنجا که از باده‌نوشیِ زنان سخن‌می‌رود بیشتر همین اغفال‌کردن و بی‌سیرت‌گرداندنِ آنان مدنظراست. این مضمون، هم در معصومه‌شیرازیِ جمال‌زاده آمده که تباه‌روزیِ خود را پیامدِ عرق‌خوری ناخواسته‌اش می‌داند و هم در شازده‌احتجاب (البته اینجا برای یکی‌انگاریِ کنیز با خانمِ خانم‌ها).
جستجونکرده‌ام اما احتمالا در برخی از رمان‌های تاریخی و اجتماعی ده‌های ده و بیست و سی، و نیز داستانهای رمانتیک و "پندآموزِ "حجازی و مستعان و دشتی نیز باید نمونه‌هایی ازاین‌دست آمده‌باشد.
نکته‌ی آخر آنکه در شعرِ پس‌از مشروطه نیز نخست در "سه‌تابلو" ی عشقی این مطلب دیده‌می‌شود. مریمی که نخست خام و سپس مست و درنهایت بی‌سیرت میشود.
❇️ احمد رضا بهرامپور عمران
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش : دوم ( پایانی )
اما با مواردِ گوناگونی که در شعرِ سعدی و حافظ آمده چه باید‌کرد؟ به‌گمان‌ام این موارد یا اغلب متأثر از نمادپردازی‌های آرمان‌گرایانه‌ی ادبِ مغانه و ملامتی و نمونه‌وار و نوعی است، یا محبوبی که مذکر است و تشخیص و تمایزِ هویت جنسی‌اش کاری بسیار دشوار.
البته چنانکه آمد مواردی نادر می‌توان‌یافت. نمونه را در مثنوی ضمن حکایتی از زنی "پلید و رهزن" سخن‌رفته که شوهرش برای ضیافتی به هزار زحمت گوشتی فراهم‌آورد اما "زن بخوردش با کباب و با شراب"! و گناهش را هم به گردنِ گربه انداخت!
یا در تاریخ‌الوزراء ابوالرّجاء قمی، وصفِ زنی هوس‌باره آمده که اصطلاحاً "صیغه‌رو" و شرابخواره است (به‌تصحیح استاد محمدتقی دانش‌پژوه، موسسه‌ی مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳، ص ۲۴۰).
نمونه‌هایی هم در شعرِ فارسی آمده که رندان با باده و مست‌گرداندن، معشوق/معشوقه را به‌چنگ‌می‌آوردند:
- شراب باعثِ تسخیرِ خوب‌رویان است
به بوی باده‌ی گلگون پری به شیشه رود
(سلیم تهرانی)
- تمامِ عمر دلِ خویش می‌خورم صائب
که یار را به چه افسون شرابخواره کنم؟
و در کلیاتِ عبید، دیدنِ فردِ مست و دست‌زدن به پلیدکاری به‌کرات تکرارشده‌است.
ازقضا در ادبیات مشروطه به این‌سو نیز آنجا که از باده‌نوشیِ زنان سخن‌می‌رود بیشتر همین اغفال‌کردن و بی‌سیرت‌گرداندنِ آنان مدنظراست. این مضمون، هم در معصومه‌شیرازیِ جمال‌زاده آمده که تباه‌روزیِ خود را پیامدِ عرق‌خوری ناخواسته‌اش می‌داند و هم در شازده‌احتجاب (البته اینجا برای یکی‌انگاریِ کنیز با خانمِ خانم‌ها).
جستجونکرده‌ام اما احتمالا در برخی از رمان‌های تاریخی و اجتماعی ده‌های ده و بیست و سی، و نیز داستانهای رمانتیک و "پندآموزِ "حجازی و مستعان و دشتی نیز باید نمونه‌هایی ازاین‌دست آمده‌باشد.
نکته‌ی آخر آنکه در شعرِ پس‌از مشروطه نیز نخست در "سه‌تابلو" ی عشقی این مطلب دیده‌می‌شود. مریمی که نخست خام و سپس مست و درنهایت بی‌سیرت میشود.
❇️ احمد رضا بهرامپور عمران
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
⭕️*با کسی دوست شو که ...*
🔹با کسی دوست شو که *کتاب* بخواند. دوستی که در سوگ گُل‌ممدِ *کلیدر* گریسته باشد و در خیالش با *مارال* به خواب رفته باشد. کسی که *همسایه‌هایِ* احمد محمود را بخواهد که بخواند.
🔹دوستی که *جای خالی سلوچ*، *کافه پیانو*، *عزاداران بَیَل* را بخواند. کسی که *سولمازِ* آتش بدون دود را تا خانه بخت همراهی کرده و *شوهر آهو خانم*، *بوف کور* صادق هدایت، *شازده احتجابِ* گلشیری را بخواند و *سمفونی مردگانِ* معروفی را خوانده باشد. کسی که *تنگسیرِ* صادق چوبک و *چشم‌هایش* بزرگ علوی و *در درازنای شبِ* میرصادقی و *سووشون* سیمین دانشور را نظاره کند. *مدیر مدرسه‌اش* جلال آل احمد باشد و *داستان یک شهر* را از زبان احمد محمود شنیده و در *کافه نادری* رضا قیصریه به *ملکوت* بهرام صادقی برسد.
🔹با کسی دوست شو که کارتِ کتابخانه‌اش از کارت عابر بانکِ والدینش برایش ارزشمندتر باشد.
تشخيص‌اش سخت نيست، حتماً در کیفش به‌جای فندک و انبوه لوازم آرایش، کتابی برای خواندن و به‌جای صحبت از آخرین مدل پورشه و تیپ فلان خواننده و هنرپیشه از گلچین‌هایی که وارد بازار نشر شده‌اند، حرف می‌زند. کسی که ترجمه‌های محمد قاضی، نجف دریابندری، آثار آلبر کامو و کتاب چنین گفت زرتشت و... کسی که وقتش به‌جای کافی‌شاپ‌ها و متر کردن خیابان‌ها، در کتابخانه‌ها و کتاب‌فروشی‌ها بگذرد. کسی که یک غزل حافظ زنده‌اش کند و برای تماشایِ سرو سیمین سعدی سرش را بر باد بدهد و با دوبیتی‌های خیام دلش روشن شود. کسی که سوار بر شبدیزِ خسرو همراه با لیلی و مجنون به جشن شیرین و فرهادِ نظامی برود.
🔹با کسی دوست شو که بر داغ سهراب جوان‌مرگ گریسته و رستم #شاهنامه را بر جومونگ تلویزیون ترجیح دهد و برای فرزند همسایه‌شان دعایِ #فردوسی_بزرگ را بخواند:
*سیه نرگسانت پر از شرم باد*
*رخانت همیشه پر آزرم باد*
کسی که در جستجوی خورشید شمس همراه با مولانا از بلخ تا قونیه سفر کرده و در خلوتِ کیمیا خاتون سماع کرده باشد.
🔹با جوانی دوست شو که فریاد *آی آدم‌های* نیما را شنیده و آیدا را در آیینه شاملو دیده باشد. کسی که *آرش کمانگیرِ* سیاوش کسرایی را به رویِ خار و خاراسنگ خوانده و در یک شب مهتابی با *مشیری* باز از آن کوچه گذشته و اشکی در گذرگاه تاریخ ریخته باشد. کسی که سوار بر اسب *سپید وحشی* منوچهر آتشی از *کوچه‌باغ‌های نیشابور* شفیعی کدکنی گذشته تا به *سرای بی کسیِ* ابتهاج برسد.
🔹با کسی دوست شو که در *سرمای زمستانِ* اخوان با *قاصدک*، نرم و آهسته به سراغ سهراب سپهری رفته باشد تا با فروغ تولدی دیگر پیدا کند و تا شقایق هست زندگی کند. کسی که با *یاد ایام*، یادی از نوایِ شجریان کند و *ماهور شجریان* با دلش بیداد کرده باشد. کسی که *الهه نازِ* بنان و *گلنار و زهره* داریوش رفیعی را دوست داشته و آواز قمر، *مرغ جانش* را به پرواز در آورد. کسی که *تار* شهناز و لطفی، زخمه بر دلش بزند، *بانگ نی* کسایی و موسوی آتش به جانش افکند و با *سه‌تار* ذوالفنون و *ساز* یاحقی شهنوازی کند.
🔹با کسی دوست شو که در موبایلش به‌جای صد نوع گیم، صد کتاب صوتی باشد و اگر جایی به انتظار نشست، انتظارش را با *صد سال تنهایی* مارکز پُر کند و با *بیگانه* آلبر کامو، بیگانه نباشد...
کسی که در اوج جنگ با آناکارنینا در اندیشه صلح با تولستوی باشد. کسی که داستایوفسکی و برادران کارامازوف را به‌خاطر جنایت یک ابله، مکافات نکند و هستی و نیستی‌اش را تقدیم سارتر کند.
🔹با کسی باش که پرورش عضلات مغزش را مهم‌تر از عضلات بدنش با تزریق آمپول بداند. کسی که برای به دست آوردن محبوبش مبارزه میکند، اما هیچ عشقی را گدایی نمی‌کند! فردی که شرم را در نگاه خود جستجو میکند. با کسی که بداند راه موفقیت، با شکست سنگ‌فرش شده و با هر شکست، محکم‌تر از قبل کنارت می‌ماند. کسی که آرزو نکند مشکلاتش آسان شوند، بلکه تلاش کند که توانش افزونی یابد. کسی كه حتی در اوج اندوه، تبسم را فراموش نکند و کلامش تسکینی باشد برای *دوزخیان روی زمین*.
🔹اگر با کسی دوست شدی که اهل خواندن بود، کنارش باش. لازم نیست دوستِ تو شاگرد اول کلاس باشد. کافیست فقط کتاب‌خوان باشد. چون کسی که کتاب‌خوان است یک روز درس‌خوان هم میشود، اما خیلی از درس‌خوان‌ها هرگز کتاب‌خوان نخواهند شد.
🔹با کسی دوست شو که بوی کتاب بدهد. کسی که عطر و ادکلنش *بویِ خوش کتاب* باشد.
❇️ به مناسبت نمایشگاه بین المللی کتاب
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🔹با کسی دوست شو که *کتاب* بخواند. دوستی که در سوگ گُل‌ممدِ *کلیدر* گریسته باشد و در خیالش با *مارال* به خواب رفته باشد. کسی که *همسایه‌هایِ* احمد محمود را بخواهد که بخواند.
🔹دوستی که *جای خالی سلوچ*، *کافه پیانو*، *عزاداران بَیَل* را بخواند. کسی که *سولمازِ* آتش بدون دود را تا خانه بخت همراهی کرده و *شوهر آهو خانم*، *بوف کور* صادق هدایت، *شازده احتجابِ* گلشیری را بخواند و *سمفونی مردگانِ* معروفی را خوانده باشد. کسی که *تنگسیرِ* صادق چوبک و *چشم‌هایش* بزرگ علوی و *در درازنای شبِ* میرصادقی و *سووشون* سیمین دانشور را نظاره کند. *مدیر مدرسه‌اش* جلال آل احمد باشد و *داستان یک شهر* را از زبان احمد محمود شنیده و در *کافه نادری* رضا قیصریه به *ملکوت* بهرام صادقی برسد.
🔹با کسی دوست شو که کارتِ کتابخانه‌اش از کارت عابر بانکِ والدینش برایش ارزشمندتر باشد.
تشخيص‌اش سخت نيست، حتماً در کیفش به‌جای فندک و انبوه لوازم آرایش، کتابی برای خواندن و به‌جای صحبت از آخرین مدل پورشه و تیپ فلان خواننده و هنرپیشه از گلچین‌هایی که وارد بازار نشر شده‌اند، حرف می‌زند. کسی که ترجمه‌های محمد قاضی، نجف دریابندری، آثار آلبر کامو و کتاب چنین گفت زرتشت و... کسی که وقتش به‌جای کافی‌شاپ‌ها و متر کردن خیابان‌ها، در کتابخانه‌ها و کتاب‌فروشی‌ها بگذرد. کسی که یک غزل حافظ زنده‌اش کند و برای تماشایِ سرو سیمین سعدی سرش را بر باد بدهد و با دوبیتی‌های خیام دلش روشن شود. کسی که سوار بر شبدیزِ خسرو همراه با لیلی و مجنون به جشن شیرین و فرهادِ نظامی برود.
🔹با کسی دوست شو که بر داغ سهراب جوان‌مرگ گریسته و رستم #شاهنامه را بر جومونگ تلویزیون ترجیح دهد و برای فرزند همسایه‌شان دعایِ #فردوسی_بزرگ را بخواند:
*سیه نرگسانت پر از شرم باد*
*رخانت همیشه پر آزرم باد*
کسی که در جستجوی خورشید شمس همراه با مولانا از بلخ تا قونیه سفر کرده و در خلوتِ کیمیا خاتون سماع کرده باشد.
🔹با جوانی دوست شو که فریاد *آی آدم‌های* نیما را شنیده و آیدا را در آیینه شاملو دیده باشد. کسی که *آرش کمانگیرِ* سیاوش کسرایی را به رویِ خار و خاراسنگ خوانده و در یک شب مهتابی با *مشیری* باز از آن کوچه گذشته و اشکی در گذرگاه تاریخ ریخته باشد. کسی که سوار بر اسب *سپید وحشی* منوچهر آتشی از *کوچه‌باغ‌های نیشابور* شفیعی کدکنی گذشته تا به *سرای بی کسیِ* ابتهاج برسد.
🔹با کسی دوست شو که در *سرمای زمستانِ* اخوان با *قاصدک*، نرم و آهسته به سراغ سهراب سپهری رفته باشد تا با فروغ تولدی دیگر پیدا کند و تا شقایق هست زندگی کند. کسی که با *یاد ایام*، یادی از نوایِ شجریان کند و *ماهور شجریان* با دلش بیداد کرده باشد. کسی که *الهه نازِ* بنان و *گلنار و زهره* داریوش رفیعی را دوست داشته و آواز قمر، *مرغ جانش* را به پرواز در آورد. کسی که *تار* شهناز و لطفی، زخمه بر دلش بزند، *بانگ نی* کسایی و موسوی آتش به جانش افکند و با *سه‌تار* ذوالفنون و *ساز* یاحقی شهنوازی کند.
🔹با کسی دوست شو که در موبایلش به‌جای صد نوع گیم، صد کتاب صوتی باشد و اگر جایی به انتظار نشست، انتظارش را با *صد سال تنهایی* مارکز پُر کند و با *بیگانه* آلبر کامو، بیگانه نباشد...
کسی که در اوج جنگ با آناکارنینا در اندیشه صلح با تولستوی باشد. کسی که داستایوفسکی و برادران کارامازوف را به‌خاطر جنایت یک ابله، مکافات نکند و هستی و نیستی‌اش را تقدیم سارتر کند.
🔹با کسی باش که پرورش عضلات مغزش را مهم‌تر از عضلات بدنش با تزریق آمپول بداند. کسی که برای به دست آوردن محبوبش مبارزه میکند، اما هیچ عشقی را گدایی نمی‌کند! فردی که شرم را در نگاه خود جستجو میکند. با کسی که بداند راه موفقیت، با شکست سنگ‌فرش شده و با هر شکست، محکم‌تر از قبل کنارت می‌ماند. کسی که آرزو نکند مشکلاتش آسان شوند، بلکه تلاش کند که توانش افزونی یابد. کسی كه حتی در اوج اندوه، تبسم را فراموش نکند و کلامش تسکینی باشد برای *دوزخیان روی زمین*.
🔹اگر با کسی دوست شدی که اهل خواندن بود، کنارش باش. لازم نیست دوستِ تو شاگرد اول کلاس باشد. کافیست فقط کتاب‌خوان باشد. چون کسی که کتاب‌خوان است یک روز درس‌خوان هم میشود، اما خیلی از درس‌خوان‌ها هرگز کتاب‌خوان نخواهند شد.
🔹با کسی دوست شو که بوی کتاب بدهد. کسی که عطر و ادکلنش *بویِ خوش کتاب* باشد.
❇️ به مناسبت نمایشگاه بین المللی کتاب
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ مهارت‌های های زندگی:
۱- مهارت خودآگاهی
۲- مهارت همدلی
۳- مهارت روابط بین فردی
۴- مهارت ارتباط موثر
۵- مهارت مقابله با استرس
۶- مهارت مدیریت هیجان
۷- مهارت حل مسئله
۸- مهارتت تصمیم گیری
۹- مهارت تفکر خلاق
۱۰- مهارت تفکر نقادانه
▪️مهارت خودآگاهی:
توانایی شناخت نقاط ضعف و قوت و یافتن تصویری واقع‌بینانه از خود. شناخت نیازها و تمایلات فردی برای آشنایی با حقوق و مسئولیت های فردی و اجتماعی
▪️ مهارت همدلی:
درک کردن دیگران و مشکلاتشان در هر شرایطی. این مهارت به دوست داشتن و دوست داشته شدن و در نتیجه روابط اجتماعی بهترِ افراد با یکدیگر می‌انجامد.
▪️ مهارت روابط بین فردی:
مشارکت و همکاری با دیگران، همراه با اعتماد واقع بینانه، که در کنار تقویت دوستی‌ها، دوستی‌های ناسالم را خاتمه می‌دهد تا کسی از چنین روابطی آسیب نبیند.
▪️ مهارت ارتباط موثر:
درک بهتر نیازها و احساسات دیگران، به شیوه‌ای که فرد بتواند نیازها و احساسات خودش را نیز در میان بگذارد. تا ارتباطی رضایت بخش شکل گیرد.
▪️ مهارت مقابله با فشار عصبی(استرس):
با آموختن این مهارت افراد هیجان‌های مثبت و منفی را در خود و دیگران می‌شناسند و سعی می‌کنند واکنشی نشان دهند که این عوامل مشکلی برای آنها ایجاد نکنند.
▪️ مهارت مدیریت هیجان:
هر انسانی که در زندگی خود با هیجانات گوناگونی از جمله غم، خشم، ترس، خوشحالی، لذت و موارد دیگر مواجه است که همه این هیجانات بر زندگی او تاثیر می‌گذارد. شناخت و مهار این هیجانات، همان مدیریت هیجان است. برای کسب این مهارت فرد به طور کامل باید بتواند احساسات و هیجانات دیگران را نیز درک و به نوعی این هیجانات را مهار کند.
▪️مهارت حل مسئله:
زندگی سرشار از مسائل ساده و پیچیده است. با کسب این مهارت بهتر می‌توانیم مشکلات و مسائلی را که هر روز در زندگی برایمان رخ می‌دهند، از سر راه زندگی‌مان برداریم.
▪️مهارت تصمیم‌گیری:
برای برداشتن هر قدمی در زندگی باید تصمیم‌گیری کنیم، مسیر زندگی انسان را تصمیم‌گیری‌های او مشخص میکند. با آموختن این مهارت اهداف خود را واقع بینانه تعیین و از میان راه‌حل‌های موجود بهترین را انتخاب می‌کنیم و مسئولیت عواقب آن را نیز به عهده می‌گیریم.
▪️ مهارت تفکر خلاق:
تفکر یکی از مهمترین مهارت‌های زندگی است. مهارت تفکر خلاق، همان قدرت کشف، نوآوری و خلق ایده‌ای جدید است تا در موارد گوناگون بتوانیم راهی جدید و موثر بیابیم. با آموختن تفکر خلاق، هنگام مواجهه با مشکلات و دشواری‌ها احساسات منفی را به احساسات مثبت تبدیل می‌کنیم. هنگامی که تفکر خلاق را می‌آموزیم دیگر مشکلات زندگی مزاحم ما نیستند، بلکه هر کدام فرصتی هستند تا راه‌حل‌های جدید بیابیم و مشکلات را به گونه‌ای حل کنیم که کسی تاکنون این کار را نکرده باشد.
▪️مهارت تفکر نقادانه:
این مهارت موجب میشود هر چیزی را به سادگی قبول یا رد نکنیم و پیش از آن، موضوع مورد نظر را به خوبی مورد بررسی قرار دهیم و پس از آن، در مورد رد یا پذیرش آن تصمیم گیری کنیم.
با آموختن تفکر نقادانه فریب دیگران را نمی‌خوریم و به عاقبت امور به خوبی فکر می‌کنیم و دقیق و درست تصمیم می‌گیریم و ارتباطات درستی برقرار می کنیم .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
۱- مهارت خودآگاهی
۲- مهارت همدلی
۳- مهارت روابط بین فردی
۴- مهارت ارتباط موثر
۵- مهارت مقابله با استرس
۶- مهارت مدیریت هیجان
۷- مهارت حل مسئله
۸- مهارتت تصمیم گیری
۹- مهارت تفکر خلاق
۱۰- مهارت تفکر نقادانه
▪️مهارت خودآگاهی:
توانایی شناخت نقاط ضعف و قوت و یافتن تصویری واقع‌بینانه از خود. شناخت نیازها و تمایلات فردی برای آشنایی با حقوق و مسئولیت های فردی و اجتماعی
▪️ مهارت همدلی:
درک کردن دیگران و مشکلاتشان در هر شرایطی. این مهارت به دوست داشتن و دوست داشته شدن و در نتیجه روابط اجتماعی بهترِ افراد با یکدیگر می‌انجامد.
▪️ مهارت روابط بین فردی:
مشارکت و همکاری با دیگران، همراه با اعتماد واقع بینانه، که در کنار تقویت دوستی‌ها، دوستی‌های ناسالم را خاتمه می‌دهد تا کسی از چنین روابطی آسیب نبیند.
▪️ مهارت ارتباط موثر:
درک بهتر نیازها و احساسات دیگران، به شیوه‌ای که فرد بتواند نیازها و احساسات خودش را نیز در میان بگذارد. تا ارتباطی رضایت بخش شکل گیرد.
▪️ مهارت مقابله با فشار عصبی(استرس):
با آموختن این مهارت افراد هیجان‌های مثبت و منفی را در خود و دیگران می‌شناسند و سعی می‌کنند واکنشی نشان دهند که این عوامل مشکلی برای آنها ایجاد نکنند.
▪️ مهارت مدیریت هیجان:
هر انسانی که در زندگی خود با هیجانات گوناگونی از جمله غم، خشم، ترس، خوشحالی، لذت و موارد دیگر مواجه است که همه این هیجانات بر زندگی او تاثیر می‌گذارد. شناخت و مهار این هیجانات، همان مدیریت هیجان است. برای کسب این مهارت فرد به طور کامل باید بتواند احساسات و هیجانات دیگران را نیز درک و به نوعی این هیجانات را مهار کند.
▪️مهارت حل مسئله:
زندگی سرشار از مسائل ساده و پیچیده است. با کسب این مهارت بهتر می‌توانیم مشکلات و مسائلی را که هر روز در زندگی برایمان رخ می‌دهند، از سر راه زندگی‌مان برداریم.
▪️مهارت تصمیم‌گیری:
برای برداشتن هر قدمی در زندگی باید تصمیم‌گیری کنیم، مسیر زندگی انسان را تصمیم‌گیری‌های او مشخص میکند. با آموختن این مهارت اهداف خود را واقع بینانه تعیین و از میان راه‌حل‌های موجود بهترین را انتخاب می‌کنیم و مسئولیت عواقب آن را نیز به عهده می‌گیریم.
▪️ مهارت تفکر خلاق:
تفکر یکی از مهمترین مهارت‌های زندگی است. مهارت تفکر خلاق، همان قدرت کشف، نوآوری و خلق ایده‌ای جدید است تا در موارد گوناگون بتوانیم راهی جدید و موثر بیابیم. با آموختن تفکر خلاق، هنگام مواجهه با مشکلات و دشواری‌ها احساسات منفی را به احساسات مثبت تبدیل می‌کنیم. هنگامی که تفکر خلاق را می‌آموزیم دیگر مشکلات زندگی مزاحم ما نیستند، بلکه هر کدام فرصتی هستند تا راه‌حل‌های جدید بیابیم و مشکلات را به گونه‌ای حل کنیم که کسی تاکنون این کار را نکرده باشد.
▪️مهارت تفکر نقادانه:
این مهارت موجب میشود هر چیزی را به سادگی قبول یا رد نکنیم و پیش از آن، موضوع مورد نظر را به خوبی مورد بررسی قرار دهیم و پس از آن، در مورد رد یا پذیرش آن تصمیم گیری کنیم.
با آموختن تفکر نقادانه فریب دیگران را نمی‌خوریم و به عاقبت امور به خوبی فکر می‌کنیم و دقیق و درست تصمیم می‌گیریم و ارتباطات درستی برقرار می کنیم .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ کوزه نمادی در رباعیات خیام
✳️ بخش : اول
❇️ در دوره هایی از تاریخ ادبیات، به دلیل وجود شرایط و موقعیت های اجتماعی، زبان رمزگونه آثار شاعران برجسته تر شده است بنابراین مردم، یک شاعر و نویسنده موفق را با مؤلفه های تکرارشونده در اثرش می شناسند چنانکه حافظ را با رندی، سعدی را با عشق و باغ و راغ، مولوی را با شمس و خیام را بیش از هر چیز با نماد "کوزه " می شناسیم.
مهم ترین مضمون یا درون مایه های (theme) مورد علاقه خیام و بازتاب دهنده دغدغه های ذهنی او موضوع مرگ، گذرا بودن عمر و دم را غنیمت شمردن است که آنرا با موتیف "محرک" تصویری کوزه بیان می کند.
البته کاربرد نماد کوزه در رباعیات خیام پدیده نوظهوری نیست؛ در شعر قبل از خیام نیز از این موتیف به ندرت برای بیان مسئله مرگ و زندگی استفاده شده است، تفاوت خیام با دیگر شاعران پیش از خود، که از این مورد بهره جسته اند، آن است که وی نخستین شاعری است که از این موتیف بهره های گوناگونی برده است (شفیعی کدکنی)
در واقع خیام به دلایل مختلفی کوزه را انتخاب کرده است:
● کوزه نمادی از چرخش طبیعت است.
● کوزه نمادی از زندگی وشکنندگی آن است.
● بدن انسان شبیه بدنه ی کوزه است.
● انسان و کوزه هر دو از خاک آفریده شده اند و به خاک باز می گردند.
● هر دو ظرفی هستند که ارزش و مقام او به واسطه مظروفش است که آنرا پر می کند وگرنه چیزی جز مشتی خاک نمی باشد.
● هر دو را کوزه گری سرشته و روزی زیبایی و کارایی شان را از دست خواهند داد.
● هر دو باید درکوره ای به مقام پختگی برسند و پس از آن به مقام خاموشی یا سردی نائل آیندکه دیگر از خود تو خالی اش سخن نمی گوید.
گویی کوزه از عدم می گوید از آنچه بر سرش آمده و او را به این خاموشی که کمال اوست رسانده، بی آنکه زبان داشته باشد و اینگونه مهمترین رازش را به خیام می گوید ..." راز مرگ!!! "راز بودن و نبودن" یا "هستی و نیستی"
پرداختن به موضوع مرگ شرایط تلخی برای مخاطب ایجاد می کند، اما خلاقیت شاعرانۀ خیام باعث همراهی مخاطب با رباعیات میشود و نظر خواننده را به خود جلب مینماید. خیام تفکرات تند خود را که همان تفکرات گریزناپذیر بشر در مقابل مرگ و نیستی است، با آفرینشهای خلاقانه ترسیم و بیان میکند. یکی از بارزترین نمودهای این خلاقیت استفاده وی از نماد کوزه در جایگاه موتیف تصویری است.
او در رباعیات خود میکوشد با استفاده از کوزه موضوع مرگ و گذرا بودن عمر را به مخاطب القاء کند؛ براي مثال در رباعی زیر، به مخاطب یادآور میشود که این کوزه ای که در دست مردم است، روزي انسانی عاشق بوده است و بعد از مرگ خاك شده و به کوزه تبدیل گشته است:
این کوزه چو من عاشق زاري بوده است
در بند سر زلف نگاري بوده است
این دسته که بر گردن او می بینی
دستی است که بر گردن یاري بوده است
(هدایت)
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش : اول
❇️ در دوره هایی از تاریخ ادبیات، به دلیل وجود شرایط و موقعیت های اجتماعی، زبان رمزگونه آثار شاعران برجسته تر شده است بنابراین مردم، یک شاعر و نویسنده موفق را با مؤلفه های تکرارشونده در اثرش می شناسند چنانکه حافظ را با رندی، سعدی را با عشق و باغ و راغ، مولوی را با شمس و خیام را بیش از هر چیز با نماد "کوزه " می شناسیم.
مهم ترین مضمون یا درون مایه های (theme) مورد علاقه خیام و بازتاب دهنده دغدغه های ذهنی او موضوع مرگ، گذرا بودن عمر و دم را غنیمت شمردن است که آنرا با موتیف "محرک" تصویری کوزه بیان می کند.
البته کاربرد نماد کوزه در رباعیات خیام پدیده نوظهوری نیست؛ در شعر قبل از خیام نیز از این موتیف به ندرت برای بیان مسئله مرگ و زندگی استفاده شده است، تفاوت خیام با دیگر شاعران پیش از خود، که از این مورد بهره جسته اند، آن است که وی نخستین شاعری است که از این موتیف بهره های گوناگونی برده است (شفیعی کدکنی)
در واقع خیام به دلایل مختلفی کوزه را انتخاب کرده است:
● کوزه نمادی از چرخش طبیعت است.
● کوزه نمادی از زندگی وشکنندگی آن است.
● بدن انسان شبیه بدنه ی کوزه است.
● انسان و کوزه هر دو از خاک آفریده شده اند و به خاک باز می گردند.
● هر دو ظرفی هستند که ارزش و مقام او به واسطه مظروفش است که آنرا پر می کند وگرنه چیزی جز مشتی خاک نمی باشد.
● هر دو را کوزه گری سرشته و روزی زیبایی و کارایی شان را از دست خواهند داد.
● هر دو باید درکوره ای به مقام پختگی برسند و پس از آن به مقام خاموشی یا سردی نائل آیندکه دیگر از خود تو خالی اش سخن نمی گوید.
گویی کوزه از عدم می گوید از آنچه بر سرش آمده و او را به این خاموشی که کمال اوست رسانده، بی آنکه زبان داشته باشد و اینگونه مهمترین رازش را به خیام می گوید ..." راز مرگ!!! "راز بودن و نبودن" یا "هستی و نیستی"
پرداختن به موضوع مرگ شرایط تلخی برای مخاطب ایجاد می کند، اما خلاقیت شاعرانۀ خیام باعث همراهی مخاطب با رباعیات میشود و نظر خواننده را به خود جلب مینماید. خیام تفکرات تند خود را که همان تفکرات گریزناپذیر بشر در مقابل مرگ و نیستی است، با آفرینشهای خلاقانه ترسیم و بیان میکند. یکی از بارزترین نمودهای این خلاقیت استفاده وی از نماد کوزه در جایگاه موتیف تصویری است.
او در رباعیات خود میکوشد با استفاده از کوزه موضوع مرگ و گذرا بودن عمر را به مخاطب القاء کند؛ براي مثال در رباعی زیر، به مخاطب یادآور میشود که این کوزه ای که در دست مردم است، روزي انسانی عاشق بوده است و بعد از مرگ خاك شده و به کوزه تبدیل گشته است:
این کوزه چو من عاشق زاري بوده است
در بند سر زلف نگاري بوده است
این دسته که بر گردن او می بینی
دستی است که بر گردن یاري بوده است
(هدایت)
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ کوزه نمادی در رباعیات خیام
✳️بخش : دوم ( پایانی )
❇️ یکی از دلایل گرایش خیام به استفاده از موتیف کوزه را، آشنا بودن ذهن خیام با تصویر کوزه و کارگاه‌های کوزه گری دانست. از میان حفریات انجام شده در نیشابور ظرفهای سفالینی مربوط به سده چهارم و پنجم به دست آمده که این ظروف ویژگی‌های صنعتی و زیبایی مخصوصی دارند. با توجه به زیبایی و ظریفکاريهای موجود در این ظروف میتوان چنین استنباط کرد که کوزه های سفالین نیشابور ، بهترین مراکز سفالسازی ایران بوده است وجود تعداد زیادی کارگاه کوزه گری در شهر خیام بر سر هر کوی و گذرو نیز به کار بردن ظروف سفالین و کاشی به تعداد فراوان در همۀ خانه ها به ویژه برای پروردن، نگهداشتن و سپس نوشیدن یا خوردن شراب، خیام را پیوسته با مظهری از اضمحلال بدن و استحاله جسم روبه رو میکرده است (اسلامی ندوشن) وجود کارگاه های کوزه گری در عصر خیام این تصویر را به نمادی آشنا براي مخاطب آن روزگار تبدیل کرده بود؛ چرا که نماد در اصل چیزی است برگرفته از جهان شناخته شده و قابل دریافت از طریق حواس که به چیزي از جهان ناشناخته و غیر محسوس، یا به مفهومی جز مفهوم مستقیم و متعارف خود اشاره میکند. (پورنامداریان)
از سوی دیگر شاید بتوان گفت که خیام در انتخاب نماد کوزه تا حدی نیز تحت تأثیر ناخودآگاه خویش بوده است؛ تکرار نظام کوزه و کوزه گری در زندگی خیام باعث انتخاب این نماد از طریق ناخودآگاه او شده است. همچنین از آنجا که خیام «قاری قرآن» بوده ، ذهنی با قرآن آمیخته داشته است (زرین کوب) ازین رو در گزینش نماد کوزه به شکل خودآگاه یا ناخودآگاه تحت تأثیر آیاتی از این قبیل بوده است: «خَلَقَ الْأَنسانَ من صلْصالِ ِ کَالْفَخَّارِ: انسان را خدا از صلصال مانند گل کوزه گران آفرید» (الرحمن: 14)
در گذشته بعضی اقوام ایرانی زمین را "مادر موجودات " میدانستند و بر این باور بودند که انسانی که از خاك (مادر) پدید آمده است بعد از مرگ باید دوباره به خاك باز گردانده شود. ایشان اجساد را به جز دفن کردن در خاك، که شیوه معمول بوده است، به صورت جنین در خمره هایی سفالین دفن میکردند.
آنها خمره ها را همان زهدان مادر دانسته، مرده را در حالت جنینی قرار میدادند؛ زیرا اعتقاد داشتند که مردگان پس از مرگ دوباره متولد میشوند. در هزاره چهارم پیش از میلاد نیز خمره را نماد زهدان و بازگشت به اصل میدانستند. همچنین در فرهنگ نمادها چنین آمده که اولین مفهوم نماد کوزه و ظرفهای سفالین از طریق هم ذات پنداری آن با زهدان و رحم مادر است. چنین به نظر میرسد که نماد کوزه در رباعیات خیام گاه یادآور باورهای اسطورهایی است که خمره را نماد بازگشت به اصل میدانستند.
❇️ منابع:
شفیعی کدکنی - رستاخیز کلمات
صادق هدایت - ترانه های خیام
اسلامی ندوشن - نیشابور و خیام
پورنامداریان - رمز و داستانهای رمزی در ادب فارسی
زرین کوب- با کاروان حله
رضایی - آیین های تدفین
❇️ به کوشش : خانم رویا مسبوق
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️بخش : دوم ( پایانی )
❇️ یکی از دلایل گرایش خیام به استفاده از موتیف کوزه را، آشنا بودن ذهن خیام با تصویر کوزه و کارگاه‌های کوزه گری دانست. از میان حفریات انجام شده در نیشابور ظرفهای سفالینی مربوط به سده چهارم و پنجم به دست آمده که این ظروف ویژگی‌های صنعتی و زیبایی مخصوصی دارند. با توجه به زیبایی و ظریفکاريهای موجود در این ظروف میتوان چنین استنباط کرد که کوزه های سفالین نیشابور ، بهترین مراکز سفالسازی ایران بوده است وجود تعداد زیادی کارگاه کوزه گری در شهر خیام بر سر هر کوی و گذرو نیز به کار بردن ظروف سفالین و کاشی به تعداد فراوان در همۀ خانه ها به ویژه برای پروردن، نگهداشتن و سپس نوشیدن یا خوردن شراب، خیام را پیوسته با مظهری از اضمحلال بدن و استحاله جسم روبه رو میکرده است (اسلامی ندوشن) وجود کارگاه های کوزه گری در عصر خیام این تصویر را به نمادی آشنا براي مخاطب آن روزگار تبدیل کرده بود؛ چرا که نماد در اصل چیزی است برگرفته از جهان شناخته شده و قابل دریافت از طریق حواس که به چیزي از جهان ناشناخته و غیر محسوس، یا به مفهومی جز مفهوم مستقیم و متعارف خود اشاره میکند. (پورنامداریان)
از سوی دیگر شاید بتوان گفت که خیام در انتخاب نماد کوزه تا حدی نیز تحت تأثیر ناخودآگاه خویش بوده است؛ تکرار نظام کوزه و کوزه گری در زندگی خیام باعث انتخاب این نماد از طریق ناخودآگاه او شده است. همچنین از آنجا که خیام «قاری قرآن» بوده ، ذهنی با قرآن آمیخته داشته است (زرین کوب) ازین رو در گزینش نماد کوزه به شکل خودآگاه یا ناخودآگاه تحت تأثیر آیاتی از این قبیل بوده است: «خَلَقَ الْأَنسانَ من صلْصالِ ِ کَالْفَخَّارِ: انسان را خدا از صلصال مانند گل کوزه گران آفرید» (الرحمن: 14)
در گذشته بعضی اقوام ایرانی زمین را "مادر موجودات " میدانستند و بر این باور بودند که انسانی که از خاك (مادر) پدید آمده است بعد از مرگ باید دوباره به خاك باز گردانده شود. ایشان اجساد را به جز دفن کردن در خاك، که شیوه معمول بوده است، به صورت جنین در خمره هایی سفالین دفن میکردند.
آنها خمره ها را همان زهدان مادر دانسته، مرده را در حالت جنینی قرار میدادند؛ زیرا اعتقاد داشتند که مردگان پس از مرگ دوباره متولد میشوند. در هزاره چهارم پیش از میلاد نیز خمره را نماد زهدان و بازگشت به اصل میدانستند. همچنین در فرهنگ نمادها چنین آمده که اولین مفهوم نماد کوزه و ظرفهای سفالین از طریق هم ذات پنداری آن با زهدان و رحم مادر است. چنین به نظر میرسد که نماد کوزه در رباعیات خیام گاه یادآور باورهای اسطورهایی است که خمره را نماد بازگشت به اصل میدانستند.
❇️ منابع:
شفیعی کدکنی - رستاخیز کلمات
صادق هدایت - ترانه های خیام
اسلامی ندوشن - نیشابور و خیام
پورنامداریان - رمز و داستانهای رمزی در ادب فارسی
زرین کوب- با کاروان حله
رضایی - آیین های تدفین
❇️ به کوشش : خانم رویا مسبوق
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ جزییاتی که نظر مخاطب شما را تغییر می دهند:
❇️ ۱-دست‌خط :
بر اساس مطالعات انجام شده، نحوه‌ی نوشتن و اندازه‌ی دست‌خط یک شخص می‌تواند اطلاعاتی در مورد شخصیت آن فرد به ما ارائه دهد. نتایج تحقیقاتی که توسط National Pen Company انجام شد نشان داد افرادی که دست خط ریز دارند خجالتی، وسواسی و سخت کوش هستند؛ در حالی که افرادی که شخصیت دوستانه و اجتماعی دارند دست خط درشت‌تری دارند.
افرادی که همه چیز را جدی می‌گیرند فشار بیشتری برای نوشتن به خودکار وارد می‌کنند، در حالی که افرادی که خودکار را نرمتر می‌گیرند و در حین نوشتن فشار کمتری به خودکار وارد می‌کنند حساس‌تر و دلسوزتر هستند.
❇️ ۲-رنگ :
بر اساس مقاله‌ای که در Psychology Today منتشر شد، رنگی که برای لباستان انتخاب میکنید یا رنگی که بیشتر به آن وابسته هستید، چیزهای زیادی در مورد شما می‌گوید. افرادی که دائماً مشکی را انتخاب می‌کنند، حساس‌تر هستند، روحیه‌ی هنری دارند و به جزئیات علاقه مندند؛ اما افرادی که رنگ قرمز را دوست دارند از زندگی خود نهایت استفاده را می‌کنند، با انرژی هستند و با جان و دل برای رسیدن به خواسته‌هایشان تلاش می‌کنند.
افرادی که رنگ سبز را دوست دارند وفادار و خونگرم هستند و آن‌هایی که به رنگ سفید علاقه‌مندند منطقی و منظم هستند. افرادی که رنگ آبی را بیشتر از رنگ‌های دیگر دوست دارند حساس هستند و به دیگران توجه می‌کنند.
❇️ ۳-جویدن ناخن :
رفتارهای بدنی تکرارشونده، اطلاعات زیادی درباره‌ی شخصیت شما به دیگران ارائه می‌دهد. عکس‌العمل بدن شما به موقعیت‌های مختلف، مانند کشیدن مو، جویدن ناخن یا زخم کردن پوست نشان‌دهنده‌ی بی‌قراری، ناامیدی، خستگی و نارضایتی است.
به عنوان مثال جویدن ناخن را در نظر بگیرید، نتایج یک تحقیق نشان داده است افرادی که ناخن‌هایشان را می‌جوند کمال‌گرا و اغلب عصبی هستند.
❇️ ۴-کفش :
به گفته‌ی روانشناسان، تنها با نگاه‌کردن به کفش دیگران می‌توانید با اطمینان کامل در مورد شخصیت آنها قضاوت کنید. بر اساس گفته‌های پژوهشگری به نام Omri Gillath از دانشگاه کانزاس، فقط با بررسی قیمت، مدل، رنگ و طرح کفش می‌توانید تقریباً ۹۰ درصد از ویژگی‌های شخصی مالک کفش مانند درآمد، گرایش سیاسی، جنسیت و حتی سن فرد را حدس بزنید.
❇️ ۵-چشم‌ها :
چشم‌ها آینه ای از درون انسان‌ها هستند. چشم‌های شما چیزهای زیادی در موردتان می‌گوید، اینکه به چه فکر میکنید و چه احساسی دارید و اینکه وفادارید یا نه. مطالعات نشان می‌دهد چشم آبی‌ها در مقایسه با افرادی که چشمان تیره‌تری دارند کمتر سازش‌پذیرند.
راه دیگری که چشمانتان شما را لو می‌دهد، عدم توانایی در برقراری تماس چشمی مستقیم است. این موضوع نشان‌گر اراده‌ی ضعیف و عدم کنترل است.
❇️ ۶-وقت‌شناسی :
اینکه چقدر دیر یا زود سر قرار ملاقات یا جلسه حاضر شوید، تأثیر مثبت یا منفی بر نگاه دیگران به شخصیت شما دارد. دیر رفتن به جلسه یا یک قرار ملاقات مهم، دیدی منفی در مورد شما ایجاد میکند، در حالی که سر وقت رسیدن به یک جلسه نشان می‌دهد چقدر برای وقت دیگران ارزش قائلید. هر دوی اینها رفتارهایی درونی و ذهنی هستند.
❇️ ۷-نحوه‌ی دست دادن :
محققان متوجه شده‌اند افرادی که محکم دست می‌دهند، اعتماد به نفس بیشتری دارند و شخصیت محکم و مطمئنی از خود منعکس می‌کنند. این افراد برون‌گرا هستند، زود احساسی میشوند و تمایلی به آرام بودن ندارند.
از طرف دیگر، افرادی که آرام دست می‌دهند از اعتماد به نفس کمتری برخوردارند و اغلب ساده‌ترین راه‌ها را انتخاب می‌کنند. تنها با یک دست دادن ساده می‌توانید تفاوت بین صمیمیت و سردی فرد را تشخیص داد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ ۱-دست‌خط :
بر اساس مطالعات انجام شده، نحوه‌ی نوشتن و اندازه‌ی دست‌خط یک شخص می‌تواند اطلاعاتی در مورد شخصیت آن فرد به ما ارائه دهد. نتایج تحقیقاتی که توسط National Pen Company انجام شد نشان داد افرادی که دست خط ریز دارند خجالتی، وسواسی و سخت کوش هستند؛ در حالی که افرادی که شخصیت دوستانه و اجتماعی دارند دست خط درشت‌تری دارند.
افرادی که همه چیز را جدی می‌گیرند فشار بیشتری برای نوشتن به خودکار وارد می‌کنند، در حالی که افرادی که خودکار را نرمتر می‌گیرند و در حین نوشتن فشار کمتری به خودکار وارد می‌کنند حساس‌تر و دلسوزتر هستند.
❇️ ۲-رنگ :
بر اساس مقاله‌ای که در Psychology Today منتشر شد، رنگی که برای لباستان انتخاب میکنید یا رنگی که بیشتر به آن وابسته هستید، چیزهای زیادی در مورد شما می‌گوید. افرادی که دائماً مشکی را انتخاب می‌کنند، حساس‌تر هستند، روحیه‌ی هنری دارند و به جزئیات علاقه مندند؛ اما افرادی که رنگ قرمز را دوست دارند از زندگی خود نهایت استفاده را می‌کنند، با انرژی هستند و با جان و دل برای رسیدن به خواسته‌هایشان تلاش می‌کنند.
افرادی که رنگ سبز را دوست دارند وفادار و خونگرم هستند و آن‌هایی که به رنگ سفید علاقه‌مندند منطقی و منظم هستند. افرادی که رنگ آبی را بیشتر از رنگ‌های دیگر دوست دارند حساس هستند و به دیگران توجه می‌کنند.
❇️ ۳-جویدن ناخن :
رفتارهای بدنی تکرارشونده، اطلاعات زیادی درباره‌ی شخصیت شما به دیگران ارائه می‌دهد. عکس‌العمل بدن شما به موقعیت‌های مختلف، مانند کشیدن مو، جویدن ناخن یا زخم کردن پوست نشان‌دهنده‌ی بی‌قراری، ناامیدی، خستگی و نارضایتی است.
به عنوان مثال جویدن ناخن را در نظر بگیرید، نتایج یک تحقیق نشان داده است افرادی که ناخن‌هایشان را می‌جوند کمال‌گرا و اغلب عصبی هستند.
❇️ ۴-کفش :
به گفته‌ی روانشناسان، تنها با نگاه‌کردن به کفش دیگران می‌توانید با اطمینان کامل در مورد شخصیت آنها قضاوت کنید. بر اساس گفته‌های پژوهشگری به نام Omri Gillath از دانشگاه کانزاس، فقط با بررسی قیمت، مدل، رنگ و طرح کفش می‌توانید تقریباً ۹۰ درصد از ویژگی‌های شخصی مالک کفش مانند درآمد، گرایش سیاسی، جنسیت و حتی سن فرد را حدس بزنید.
❇️ ۵-چشم‌ها :
چشم‌ها آینه ای از درون انسان‌ها هستند. چشم‌های شما چیزهای زیادی در موردتان می‌گوید، اینکه به چه فکر میکنید و چه احساسی دارید و اینکه وفادارید یا نه. مطالعات نشان می‌دهد چشم آبی‌ها در مقایسه با افرادی که چشمان تیره‌تری دارند کمتر سازش‌پذیرند.
راه دیگری که چشمانتان شما را لو می‌دهد، عدم توانایی در برقراری تماس چشمی مستقیم است. این موضوع نشان‌گر اراده‌ی ضعیف و عدم کنترل است.
❇️ ۶-وقت‌شناسی :
اینکه چقدر دیر یا زود سر قرار ملاقات یا جلسه حاضر شوید، تأثیر مثبت یا منفی بر نگاه دیگران به شخصیت شما دارد. دیر رفتن به جلسه یا یک قرار ملاقات مهم، دیدی منفی در مورد شما ایجاد میکند، در حالی که سر وقت رسیدن به یک جلسه نشان می‌دهد چقدر برای وقت دیگران ارزش قائلید. هر دوی اینها رفتارهایی درونی و ذهنی هستند.
❇️ ۷-نحوه‌ی دست دادن :
محققان متوجه شده‌اند افرادی که محکم دست می‌دهند، اعتماد به نفس بیشتری دارند و شخصیت محکم و مطمئنی از خود منعکس می‌کنند. این افراد برون‌گرا هستند، زود احساسی میشوند و تمایلی به آرام بودن ندارند.
از طرف دیگر، افرادی که آرام دست می‌دهند از اعتماد به نفس کمتری برخوردارند و اغلب ساده‌ترین راه‌ها را انتخاب می‌کنند. تنها با یک دست دادن ساده می‌توانید تفاوت بین صمیمیت و سردی فرد را تشخیص داد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ راه تشخیص "تناسب" از "تضمن" در زبان فارسی چیست؟
✳️ بخش : اول
❇️ تناسب (مراعات نظیر)
معنای متداعی‌کنندة یک کلمه عبارت است از مجموعه معناهایی که یک شخص موقع شنیدن آن کلمه به ذهنش میرسد؛ بخشی از معنای یک کلمه یا عبارت که آن را به پدیده‌های دنیای واقعی، خیالی یا مکانی و... مربوط می‌سازد. برای مثال، معنای «پرنده» عبارت است از یک موجود دو پا، بال‌دار، تخم‌گذار، خونگرم و منقاردار. در نظام معنایی، «معنای صریح» (denotation) معنای مرکزی و «هستة معنایی» یک واژه است و اغلب با معناهای «ارجاعی (refrence)، شناختی (cognitive) و ادراکی (conceptual) برابر دانسته میشود.
ارتباط و تداعی معمولاً بین دو چیز حاصل می‌آید؛ برای مثال:
الف) وقتی کسی واژة «میز» را می‌شنود، ممکن است واژة «صندلی» به ذهنش متبادر شود؛ چون صندلی همواره نزدیک میز است. این نوع از تداعی را تداعی از راه مجاورت (association by contiguity) می‌نامند.
ب) هرگاه کسی واژة «شاد» را بشنود، ممکن است به یاد واژة «غمگین» بیفتد؛ چون دارای معنای متضاد با آن است. این عمل را تداعی از راه تضاد (association by contrast) می‌نامند.
پ) هرگاه کسی واژة «مبل» را بشنود، ممکن است به یاد واژة «صندلی» بیفتد؛ زیرا معنایی شبیه به آن دارد. این عمل را تداعی از راه مشابهت (association by similarity) می‌نامند.
پس، تناسب آوردن واژه‌هایی از یک مجموعه است که با هم تناسب دارند. این تناسب و رابطه می‌تواند از نظر جنس، نوع، مکان، زمان، همراهی و... باشد؛ مثل:
مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو
یادم از کشته خویش آمد و هنگام درو
«حافظ»
در بیت بالا واژه‌های مزرع ، داس، کشته و درو به کار رفته‌اند، اینها چیزهایی هستند که در کار کشاورزی با هم به‌کار می‌روند و هر یک، جزئی است از یک کل که در کنار هم به‌کار رفته‌اند؛ بی‌آنکه در نگاه اول، این ارتباط و همراهی آشکار باشد. مثال دیگر:
شبی در بیابان مکه از بی‌خوابی پای رفتنم نماند. سر بنهادم و شتربان را گفتم دست از من بدار.
«سعدی»
در این مثال، نام کدام اعضای اندام آدمی آمده است؟ پای، سر، دست از اندام‌های آدمی هستند. هنر سعدی این است که به این تناسب عنایت داشته و آنها را با هم آورده است؛ به‌طوری که هیچ واژه‌ای نمی‌تواند جانشین این کلمات شود؛ این همان تناسب (مراعات نظیر) است.
❇️ تضمّن یا شمول معنایی (هم‌پوشی)
رابطة بین دو واژه که در آن معنای یکی از واژه‌ها معنای واژة دیگر را در برمی‌گیرد؛ برای مثال؛ واژه‌های «حیوان و سگ» اینگونه به هم مربوط میشوند که «سگ» به نوعی از «حیوان» دلالت دارد و حیوان یک اصطلاح عمومی است که «سگ» و دیگر حیوانات را در برمی‌گیرد. در این مثال، «سگ» را «معنا شمول» (hyponymy) و اصطلاح عمومی «حیوان» را «مافوق» (super ordinate) می‌نامند. اصطلاح «مافوق» می‌تواند معناشمول‌های زیادی داشته باشد.
معنای کلمات را میتوان به صورت ترکیب مشخصه‌ها یا مؤلفه‌های معنایی توصیف کرد. برای نمونه، مؤلفه‌های «+ مرد» و «+ بزرگ» جزئی از معنای «پدر»ند؛ هرچند مؤلفه‌های دیگری را نیز باید به آنها اضافه کرد.
گاهی بعضی از واژگان تنها در یک یا دو مؤلفه اختلاف و در دیگر مؤلفه‌ها اشتراک دارند.
وقتی معنای یک واژه، معنای واژه‌های دیگر را نیز دربرگیرد، رابطة آنها را شمول یا تضمّن معنایی می‌نامند. شمول به این معناست که اگر چیزی «سرو» باشد، لزوماً درخت هم هست؛ یعنی، کلمة «سرو» مفهوم واژة درخت را نیز دربردارد (تضمن).
می‌توانیم بگوییم که اسب، تحت شمول حیوان یا مورچه تحت شمول حشره است؛ یعنی، مورچه متضمن معنای «حشره» نیز هست. همچنین می‌توانیم واژه‌هایی را که تحت یک کلمة کلی (بالاتر) قرار گرفته‌اند، واژه‌های هم‌شمول بنامیم. بنابراین، اسب و سگ کلمه‌هایی هم‌شمول‌اند و کلمة کلی مختص به آنها، حیوان است (واژة شامل). «خوردن و نوشیدن» هم رابطة متضمن یا شمول دارند و شمول خوردن بیشتر از نوشیدن است.
ادامه دارد ... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش : اول
❇️ تناسب (مراعات نظیر)
معنای متداعی‌کنندة یک کلمه عبارت است از مجموعه معناهایی که یک شخص موقع شنیدن آن کلمه به ذهنش میرسد؛ بخشی از معنای یک کلمه یا عبارت که آن را به پدیده‌های دنیای واقعی، خیالی یا مکانی و... مربوط می‌سازد. برای مثال، معنای «پرنده» عبارت است از یک موجود دو پا، بال‌دار، تخم‌گذار، خونگرم و منقاردار. در نظام معنایی، «معنای صریح» (denotation) معنای مرکزی و «هستة معنایی» یک واژه است و اغلب با معناهای «ارجاعی (refrence)، شناختی (cognitive) و ادراکی (conceptual) برابر دانسته میشود.
ارتباط و تداعی معمولاً بین دو چیز حاصل می‌آید؛ برای مثال:
الف) وقتی کسی واژة «میز» را می‌شنود، ممکن است واژة «صندلی» به ذهنش متبادر شود؛ چون صندلی همواره نزدیک میز است. این نوع از تداعی را تداعی از راه مجاورت (association by contiguity) می‌نامند.
ب) هرگاه کسی واژة «شاد» را بشنود، ممکن است به یاد واژة «غمگین» بیفتد؛ چون دارای معنای متضاد با آن است. این عمل را تداعی از راه تضاد (association by contrast) می‌نامند.
پ) هرگاه کسی واژة «مبل» را بشنود، ممکن است به یاد واژة «صندلی» بیفتد؛ زیرا معنایی شبیه به آن دارد. این عمل را تداعی از راه مشابهت (association by similarity) می‌نامند.
پس، تناسب آوردن واژه‌هایی از یک مجموعه است که با هم تناسب دارند. این تناسب و رابطه می‌تواند از نظر جنس، نوع، مکان، زمان، همراهی و... باشد؛ مثل:
مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو
یادم از کشته خویش آمد و هنگام درو
«حافظ»
در بیت بالا واژه‌های مزرع ، داس، کشته و درو به کار رفته‌اند، اینها چیزهایی هستند که در کار کشاورزی با هم به‌کار می‌روند و هر یک، جزئی است از یک کل که در کنار هم به‌کار رفته‌اند؛ بی‌آنکه در نگاه اول، این ارتباط و همراهی آشکار باشد. مثال دیگر:
شبی در بیابان مکه از بی‌خوابی پای رفتنم نماند. سر بنهادم و شتربان را گفتم دست از من بدار.
«سعدی»
در این مثال، نام کدام اعضای اندام آدمی آمده است؟ پای، سر، دست از اندام‌های آدمی هستند. هنر سعدی این است که به این تناسب عنایت داشته و آنها را با هم آورده است؛ به‌طوری که هیچ واژه‌ای نمی‌تواند جانشین این کلمات شود؛ این همان تناسب (مراعات نظیر) است.
❇️ تضمّن یا شمول معنایی (هم‌پوشی)
رابطة بین دو واژه که در آن معنای یکی از واژه‌ها معنای واژة دیگر را در برمی‌گیرد؛ برای مثال؛ واژه‌های «حیوان و سگ» اینگونه به هم مربوط میشوند که «سگ» به نوعی از «حیوان» دلالت دارد و حیوان یک اصطلاح عمومی است که «سگ» و دیگر حیوانات را در برمی‌گیرد. در این مثال، «سگ» را «معنا شمول» (hyponymy) و اصطلاح عمومی «حیوان» را «مافوق» (super ordinate) می‌نامند. اصطلاح «مافوق» می‌تواند معناشمول‌های زیادی داشته باشد.
معنای کلمات را میتوان به صورت ترکیب مشخصه‌ها یا مؤلفه‌های معنایی توصیف کرد. برای نمونه، مؤلفه‌های «+ مرد» و «+ بزرگ» جزئی از معنای «پدر»ند؛ هرچند مؤلفه‌های دیگری را نیز باید به آنها اضافه کرد.
گاهی بعضی از واژگان تنها در یک یا دو مؤلفه اختلاف و در دیگر مؤلفه‌ها اشتراک دارند.
وقتی معنای یک واژه، معنای واژه‌های دیگر را نیز دربرگیرد، رابطة آنها را شمول یا تضمّن معنایی می‌نامند. شمول به این معناست که اگر چیزی «سرو» باشد، لزوماً درخت هم هست؛ یعنی، کلمة «سرو» مفهوم واژة درخت را نیز دربردارد (تضمن).
می‌توانیم بگوییم که اسب، تحت شمول حیوان یا مورچه تحت شمول حشره است؛ یعنی، مورچه متضمن معنای «حشره» نیز هست. همچنین می‌توانیم واژه‌هایی را که تحت یک کلمة کلی (بالاتر) قرار گرفته‌اند، واژه‌های هم‌شمول بنامیم. بنابراین، اسب و سگ کلمه‌هایی هم‌شمول‌اند و کلمة کلی مختص به آنها، حیوان است (واژة شامل). «خوردن و نوشیدن» هم رابطة متضمن یا شمول دارند و شمول خوردن بیشتر از نوشیدن است.
ادامه دارد ... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ راه تشخیص "تناسب" از "تضمن" در زبان فارسی چیست؟
✳️ بخش : دوم ( پایانی )
❇️ نتیجة کلی
آموزش تناسب کار چندان مشکلی نیست ولی چون در کنار تناسب، واژة تضمّن نیز اضافه شده و در کتاب‌های درسی ـ چه زبان فارسی (1) و چه زبان فارسی (3) ـ فقط نامی از تضمّن برده شده است، پس هدف اصلی و کلی این مقاله آموزش تضمّن و تفاوت آن با تناسب و تشخیص این دو از یکدیگر است.
با توجه به مثال‌های ذکر شده، در شناخت و تشخیص تناسب و تضمّن میتوان گفت که تضمّن به منزلة چتری (یک شیء کلی) است که چیزی جزئی زیادی (جزئیات) را در سایه و تحت تکفل خود قرار داده است. به عبارت بهتر، ما وقتی واژه‌ای به نام کشاورزی داریم، می‌توانیم بگوییم که داس، کشته، درو و... در زیر سایة آن پناه گرفته‌اند؛ یعنی، کشاورزی یک کل است و آنچه به ذهن ما خطور میکند و تداعی میشود، جزئیات آن‌اند؛ یعنی داس، کشته، درو... . پس اگر کشاورزی را با داس یا کشته در نظر بگیریم، می‌گوییم تضمّن است ولی وقتی واژه‌های کشته، درو و داس را در نظر می‌گیریم بین این کلمات تناسب وجود دارد. به عبارت ساده‌تر و بهتر، اگر از کل به جزء حساب کنیم، تضمّن و اگر تنها جزئیات را در نظر بگیریم، تناسب است.
مثال‌های دیگر
واژة آسمان را که یک واژة کلی است، در نظر بگیرید؛ وقتی آسمان به ذهن خطور میکند، علاوه بر رنگ و پهنة آن، خورشید، ماه، ستاره، ابر و... ـ که هر کدام جزئی از کل است ـ به ذهن ما می‌آیند. بنابراین، می‌گوییم تضمّن است؛ یعنی، آسمان با خورشید، آسمان با ماه، آسمان با ستاره و... تضمّن است ولی وقتی فقط این جزئیات را در نظر می‌گیریم، مثلاً در این بیت سعدی: «ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند/ تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری» ابر و مه و خورشید... تناسب هستند.
وقتی مدرسه‌ای را ـ که به منزلة کل (چتر) است ـ در نظر می‌گیریم و می‌گوییم معلم، دانش‌آموز، نیمکت، تخته سیاه و... را شامل میشود، تضمّن است؛ یعنی، مدرسه با معلم، مدرسه با دانش‌آموز تضمّن است؛ مثل والدین و پدر، والدین و مادر، اما وقتی معلم و دانش‌آموز را بررسی می‌کنیم یا پدر و مادر را در نظر می‌گیریم، می‌گوییم تناسب است و مثال‌هایی از این دست.
❇️ منبع: تضمن چیست؟ محمدعلی گلستانی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش : دوم ( پایانی )
❇️ نتیجة کلی
آموزش تناسب کار چندان مشکلی نیست ولی چون در کنار تناسب، واژة تضمّن نیز اضافه شده و در کتاب‌های درسی ـ چه زبان فارسی (1) و چه زبان فارسی (3) ـ فقط نامی از تضمّن برده شده است، پس هدف اصلی و کلی این مقاله آموزش تضمّن و تفاوت آن با تناسب و تشخیص این دو از یکدیگر است.
با توجه به مثال‌های ذکر شده، در شناخت و تشخیص تناسب و تضمّن میتوان گفت که تضمّن به منزلة چتری (یک شیء کلی) است که چیزی جزئی زیادی (جزئیات) را در سایه و تحت تکفل خود قرار داده است. به عبارت بهتر، ما وقتی واژه‌ای به نام کشاورزی داریم، می‌توانیم بگوییم که داس، کشته، درو و... در زیر سایة آن پناه گرفته‌اند؛ یعنی، کشاورزی یک کل است و آنچه به ذهن ما خطور میکند و تداعی میشود، جزئیات آن‌اند؛ یعنی داس، کشته، درو... . پس اگر کشاورزی را با داس یا کشته در نظر بگیریم، می‌گوییم تضمّن است ولی وقتی واژه‌های کشته، درو و داس را در نظر می‌گیریم بین این کلمات تناسب وجود دارد. به عبارت ساده‌تر و بهتر، اگر از کل به جزء حساب کنیم، تضمّن و اگر تنها جزئیات را در نظر بگیریم، تناسب است.
مثال‌های دیگر
واژة آسمان را که یک واژة کلی است، در نظر بگیرید؛ وقتی آسمان به ذهن خطور میکند، علاوه بر رنگ و پهنة آن، خورشید، ماه، ستاره، ابر و... ـ که هر کدام جزئی از کل است ـ به ذهن ما می‌آیند. بنابراین، می‌گوییم تضمّن است؛ یعنی، آسمان با خورشید، آسمان با ماه، آسمان با ستاره و... تضمّن است ولی وقتی فقط این جزئیات را در نظر می‌گیریم، مثلاً در این بیت سعدی: «ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند/ تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری» ابر و مه و خورشید... تناسب هستند.
وقتی مدرسه‌ای را ـ که به منزلة کل (چتر) است ـ در نظر می‌گیریم و می‌گوییم معلم، دانش‌آموز، نیمکت، تخته سیاه و... را شامل میشود، تضمّن است؛ یعنی، مدرسه با معلم، مدرسه با دانش‌آموز تضمّن است؛ مثل والدین و پدر، والدین و مادر، اما وقتی معلم و دانش‌آموز را بررسی می‌کنیم یا پدر و مادر را در نظر می‌گیریم، می‌گوییم تناسب است و مثال‌هایی از این دست.
❇️ منبع: تضمن چیست؟ محمدعلی گلستانی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
⚠️ سندروم گردن پیامکی !
گوشی موبایل نهایتا وزنی در حدود دویست گرم داره. اما با همین وزن کم، میتونه بیست کیلوگرم معادل دو کیسه برنج، فشار به گردنتون وارد کنه.
به ازای هر ۱۵ درجه ای که گردنتون رو خم میکنید، ۵ کیلوگرم نیروی بیشتری به مهره‌های گردن وارد میشه. در زاویه ۴۵ درجه، حدود ۲۴ کیلو!
این فشار شدید بشدت به مهره‌های گردن آسیب میزنه. سندرم گردن پیامکی بعد از کرونا بشدت شیوع پیدا کرد. درد مزمن آرتروز گردن کیفیت زندگی فرد مبتلا خیلی تنزل میده.
تا میتونید موبایلتون رو بالا نگهدارید. پشت سرتون تکیه گاه بذارید و سرتون رو به عقب تکیه بدید و تمرینات تقویتی عضلات گردن رو انجام بدید.
ساده ترین تمرین اینه: کف دست رو به پیشانی و چهار طرف سر، فشار بدید و ده ثانیه بشمرید. روزی دو بار این تمرین رو انجام بدید.
این تمرین کمک میکنه با تقویت عضلات بخشی از نیروی وارد به گردن رو تحمل کنه.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
گوشی موبایل نهایتا وزنی در حدود دویست گرم داره. اما با همین وزن کم، میتونه بیست کیلوگرم معادل دو کیسه برنج، فشار به گردنتون وارد کنه.
به ازای هر ۱۵ درجه ای که گردنتون رو خم میکنید، ۵ کیلوگرم نیروی بیشتری به مهره‌های گردن وارد میشه. در زاویه ۴۵ درجه، حدود ۲۴ کیلو!
این فشار شدید بشدت به مهره‌های گردن آسیب میزنه. سندرم گردن پیامکی بعد از کرونا بشدت شیوع پیدا کرد. درد مزمن آرتروز گردن کیفیت زندگی فرد مبتلا خیلی تنزل میده.
تا میتونید موبایلتون رو بالا نگهدارید. پشت سرتون تکیه گاه بذارید و سرتون رو به عقب تکیه بدید و تمرینات تقویتی عضلات گردن رو انجام بدید.
ساده ترین تمرین اینه: کف دست رو به پیشانی و چهار طرف سر، فشار بدید و ده ثانیه بشمرید. روزی دو بار این تمرین رو انجام بدید.
این تمرین کمک میکنه با تقویت عضلات بخشی از نیروی وارد به گردن رو تحمل کنه.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ پسوند « سری » پسوندی برای شادی بخشی در فرهنگ مازندران
❇️در فرهنگ مازندران پسوند سری بهانه ای برای شاد بودن وبخشش بود
بعضی از این اتفاق به شرح زیر می باشد:
◀️ گهره سری( بزرگان برای دیدن نوزاد می امدند و چشم روشنی روی گهواره می گذاشتند)
◀️ کلاه سری( هنگانی که مادر نوزاد را نزد خانواده ی خویش می برد )
◀️ دندون سری( زمانی که نوزاد دندان در می اورد)
◀️ چیک سری( ختنه سوران)
◀️ شونه سری( سرتراشی داماد صورت می گیرد)
◀️ بارسری( زمانی که اولین بار محصول توسط چاربیدار آورده می شود)
◀️ پل سری ( هنگام عبور عروس از روی پل صورت می گیرد)
◀️ کلک سری( موقع ورود عروس به خانه ی داماد صورت می گردد)
◀️ مقراض سری( برای دوختن لباس عروس و داماد به خیاط می دهند)
◀️ کترا سری( به آشپز غذای عروسی داده می شود)
◀️ تیرک سری( زمانی که ستون سقف خانه زده شد)
◀️ قلم سری( زمانی که می خواهند سندی را بنویسند)
◀️ تاشه سری( زمانی می خواهند قند خواستگاری را بشکنند)
◀️ رسن سری( زمانی که گاوی فروخته می شود)
◀️ اوسار سری( در زمان فروش اسب است)
◀️ کرس سری( برای فروش گوسفند است)
◀️ شاخ سری( برای فروش بز بود)
◀️چرخه سری( هنگام برداشت پشم گوسفند صورت می گرفت)
❇️ تهیه از : قاسمعلی یعقوبی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️در فرهنگ مازندران پسوند سری بهانه ای برای شاد بودن وبخشش بود
بعضی از این اتفاق به شرح زیر می باشد:
◀️ گهره سری( بزرگان برای دیدن نوزاد می امدند و چشم روشنی روی گهواره می گذاشتند)
◀️ کلاه سری( هنگانی که مادر نوزاد را نزد خانواده ی خویش می برد )
◀️ دندون سری( زمانی که نوزاد دندان در می اورد)
◀️ چیک سری( ختنه سوران)
◀️ شونه سری( سرتراشی داماد صورت می گیرد)
◀️ بارسری( زمانی که اولین بار محصول توسط چاربیدار آورده می شود)
◀️ پل سری ( هنگام عبور عروس از روی پل صورت می گیرد)
◀️ کلک سری( موقع ورود عروس به خانه ی داماد صورت می گردد)
◀️ مقراض سری( برای دوختن لباس عروس و داماد به خیاط می دهند)
◀️ کترا سری( به آشپز غذای عروسی داده می شود)
◀️ تیرک سری( زمانی که ستون سقف خانه زده شد)
◀️ قلم سری( زمانی که می خواهند سندی را بنویسند)
◀️ تاشه سری( زمانی می خواهند قند خواستگاری را بشکنند)
◀️ رسن سری( زمانی که گاوی فروخته می شود)
◀️ اوسار سری( در زمان فروش اسب است)
◀️ کرس سری( برای فروش گوسفند است)
◀️ شاخ سری( برای فروش بز بود)
◀️چرخه سری( هنگام برداشت پشم گوسفند صورت می گرفت)
❇️ تهیه از : قاسمعلی یعقوبی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ شش ایراد رایج قافیه بین ترانه سرایان جوان
❇️ بخش: اول
❇️ در اینکه ترانه روی ملودی نوشته می شود و چیزی به نام ایراد وزنی واقعا جای چندانی در بررسی آن ندارد شکی نیست. در اینکه قافیه در ترانه اجباری نیست و عزیزانی همچون «شهیار قنبری» در بعضی آثارشان از آن عبور کرده اند شکی نیست. اما نمی توان از این موضوع به راحتی رد شد که بسیاری از ایرادات وزنی و قافیه ای در کار دوستان جوان از ندانستن یا عدم توجه است تا ساختارشکنی و رسیدن به کشف هایی تازه…
مطمئنا هدف از این متن دوستانی نیستند که با آگاهی کامل از اصول ادبی، برای خلق فضایی تازه گاهی از آنها فراروی می کنند بلکه یادآوری این نکته است که در ترانه یکی از مهمترین هدف های ما بخش موسیقیایی کلام است که عدم توجه به قافیه و ملودی و… باعث می شود گوش مخاطب آزار ببیند. هدف من آن است که به جای پرداختن به وزن و قافیه و… در جلسات نقد، به نقدی عمیق تر و علمی تر پرداخته و وقت خود را در این جلسات تلف نکنیم…
در هر صورت به عنوان یک شاعر و ترانه سرا، خوشحال می شوم با شیر کردن این مطلب، شما هم در رفع ایرادات رایج دوستانتان شریک باشید!
چیزی که ایراد نیست:
❇️ در بسیاری از جلسات دیده ام که قافیه ی سماعی یا گوشی را در ترانه ایراد می دانند. بر همگان واضح و مبرهن است که اگر بتوان قافیه ی سماعی (قافیه کردن حروفی که شکل متفاوت اما در فارسی صدای یکسانی دارند مثل: ز، ض، ظ، ذ) را در «شعر» ایراد دانست با توجه به شنیداری بودن موزیک و «ترانه» نمی توان آن را در اینجا ضعف یا ایراد محسوب کرد. پس وقتی ترانه سرا «محضه» و «لحظه» را قافیه می کند نه گوش ما اذیت می شود و نه در ترانه ی معاصر می توان آن را ایراد دانست.
◀️ ۱- قافیه کردن مصوت های کوتاه یا مصوت بلند «ای» با هم:
در اینکه دو مصوت بلند «ا» و «او» را می توان به خاطر کشیدگی زیاد آنها با هم قافیه کرد شکی نیست. مثلا «سرما» با «دریا» فقط به خاطر «ا» مشترک هم قافیه هستند یا همچنین «ترسو» و «اخمو». در اینجور موارد ما توصیه می کنیم برای افزایش موسیقی کلام، ترانه سرا با وجود درست بودن، حروف مشترک بیشتری را لحاظ کند. مثلا «دریا» را با «آیا» قافیه کرده و حرف «ی» را هم مشترک بگیرد و موسیقی حتی می تواند بیشتر شده و «دریا» را با «پریا» قافیه کنیم. اما مشکل در آنجایی ظهور پیدا می کند که مصوت کوتاه یا مصوت بلند «ای» در انتهای کلمه باشد.
در اینجور موارد ما مصوت کوتاه یا «ای» را حذف می کنیم و بقیه ی کلمه باید همقافیه باشد مثلا وقتی دو کلمه ی «خنده» و «ساده» را داریم در واقع «خند ِ» و «ساد ِ» بوده. پس باید «خند» و «ساد» قافیه باشند که می بینیم نمی شود اما مثلا «خنده» و بنده» هم قافیه هستند. یا مثلا «بازی» و «روزی» قافیه نمی شوند چون «باز» و «روز» قافیه نیستند!
البته یادمان باشد که مثلا کلماتی مثل «له»، «گره»، «مه» و… با کسره تمام نشده و در واقع با «هـ» تمام می شوند پس می توانند با هم قافیه محسوب شوند.
همچنین یک نکته ی خیلی مهم آن است که اگر حرفی روی متحرک باشد مثل همان مثال «خنده» که حرف «دال» کسره دارد، مصوت کوتاه قبل از آن می تواند تغییر کند پس «خـَنده» و «گـُنده» می توانند با هم قافیه شوند هرچند در ترانه برای حفظ موسیقی بیشتر، کمتر از این اختیار استفاده می کنیم.
◀️ ۲- عدم رعایت حرف «قید»:
وقتی ما دو کلمه ی «دست» و «مست» را قافیه می کنیم می دانیم که از آخرین مصوت به بعد تمام حروف باید یکی باشند. حرف «ت» را روی و حرف «س» را قید می نامیم. اگر این حرف قید تغییر کند در واقع قافیه غلط است. البته افرادی مثل مولانا گاهی این قاعده را رعایت نکرده اند اما چون به موسیقی کلام لطمه می زند رعایتش در ترانه ضروری تر است.
مثلا کلمه ی «درز» با «سبز» نمی تواند قافیه شود یا «درفش» با «فرش» نمی تواند هم قافیه باشد چون در مثال اول حروف «ر» و «ب» و در مثال دوم حروف «ف» و «ر» متفاوت هستند. مثلا قافیه ی مناسب برای «درز» کلمه ی «مرز» و برای «درفش» کلمه ی «بنفش» می باشد.
◀️ ۳- قافیه پنداشتن شناسه ها، پسوندها و… (ایطاء و قوافی شایگان):
پسوندهایی که به کلمه اضافه شده و دارای یک معنی می باشد جزء قافیه نیستند. مثلا «دانشمند» و «کارمند» از دو رکن «دانش» و «کار» به همراه کلمه ی «مند» ساخته شده اند پس در واقع «مند» جزء ردیف بوده و می بینیم که «دانش» و «کار» هیچ حرف مشترکی برای قافیه شدن ندارند.
مثلا وقتی می گوییم «مالش» و «آرامش» هر دو پسوند «ش» به یک معنا و برای ساخت اسم استفاده شده و می بینیم که «مال» و «آرام» به هیچ وجه قافیه نیستند.
مثلا در «جوانان» و «درختان» حروف «ان» برای جمع به کار رفته و مشخص است که «جوان» و «درخت» قافیه نیستند
مثلا در «زیباتر» و «بهتر» پسوند «تر» صفت تفصیلی بوده و مشخص است که «زیبا» و «به» قافیه نمی شوند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ بخش: اول
❇️ در اینکه ترانه روی ملودی نوشته می شود و چیزی به نام ایراد وزنی واقعا جای چندانی در بررسی آن ندارد شکی نیست. در اینکه قافیه در ترانه اجباری نیست و عزیزانی همچون «شهیار قنبری» در بعضی آثارشان از آن عبور کرده اند شکی نیست. اما نمی توان از این موضوع به راحتی رد شد که بسیاری از ایرادات وزنی و قافیه ای در کار دوستان جوان از ندانستن یا عدم توجه است تا ساختارشکنی و رسیدن به کشف هایی تازه…
مطمئنا هدف از این متن دوستانی نیستند که با آگاهی کامل از اصول ادبی، برای خلق فضایی تازه گاهی از آنها فراروی می کنند بلکه یادآوری این نکته است که در ترانه یکی از مهمترین هدف های ما بخش موسیقیایی کلام است که عدم توجه به قافیه و ملودی و… باعث می شود گوش مخاطب آزار ببیند. هدف من آن است که به جای پرداختن به وزن و قافیه و… در جلسات نقد، به نقدی عمیق تر و علمی تر پرداخته و وقت خود را در این جلسات تلف نکنیم…
در هر صورت به عنوان یک شاعر و ترانه سرا، خوشحال می شوم با شیر کردن این مطلب، شما هم در رفع ایرادات رایج دوستانتان شریک باشید!
چیزی که ایراد نیست:
❇️ در بسیاری از جلسات دیده ام که قافیه ی سماعی یا گوشی را در ترانه ایراد می دانند. بر همگان واضح و مبرهن است که اگر بتوان قافیه ی سماعی (قافیه کردن حروفی که شکل متفاوت اما در فارسی صدای یکسانی دارند مثل: ز، ض، ظ، ذ) را در «شعر» ایراد دانست با توجه به شنیداری بودن موزیک و «ترانه» نمی توان آن را در اینجا ضعف یا ایراد محسوب کرد. پس وقتی ترانه سرا «محضه» و «لحظه» را قافیه می کند نه گوش ما اذیت می شود و نه در ترانه ی معاصر می توان آن را ایراد دانست.
◀️ ۱- قافیه کردن مصوت های کوتاه یا مصوت بلند «ای» با هم:
در اینکه دو مصوت بلند «ا» و «او» را می توان به خاطر کشیدگی زیاد آنها با هم قافیه کرد شکی نیست. مثلا «سرما» با «دریا» فقط به خاطر «ا» مشترک هم قافیه هستند یا همچنین «ترسو» و «اخمو». در اینجور موارد ما توصیه می کنیم برای افزایش موسیقی کلام، ترانه سرا با وجود درست بودن، حروف مشترک بیشتری را لحاظ کند. مثلا «دریا» را با «آیا» قافیه کرده و حرف «ی» را هم مشترک بگیرد و موسیقی حتی می تواند بیشتر شده و «دریا» را با «پریا» قافیه کنیم. اما مشکل در آنجایی ظهور پیدا می کند که مصوت کوتاه یا مصوت بلند «ای» در انتهای کلمه باشد.
در اینجور موارد ما مصوت کوتاه یا «ای» را حذف می کنیم و بقیه ی کلمه باید همقافیه باشد مثلا وقتی دو کلمه ی «خنده» و «ساده» را داریم در واقع «خند ِ» و «ساد ِ» بوده. پس باید «خند» و «ساد» قافیه باشند که می بینیم نمی شود اما مثلا «خنده» و بنده» هم قافیه هستند. یا مثلا «بازی» و «روزی» قافیه نمی شوند چون «باز» و «روز» قافیه نیستند!
البته یادمان باشد که مثلا کلماتی مثل «له»، «گره»، «مه» و… با کسره تمام نشده و در واقع با «هـ» تمام می شوند پس می توانند با هم قافیه محسوب شوند.
همچنین یک نکته ی خیلی مهم آن است که اگر حرفی روی متحرک باشد مثل همان مثال «خنده» که حرف «دال» کسره دارد، مصوت کوتاه قبل از آن می تواند تغییر کند پس «خـَنده» و «گـُنده» می توانند با هم قافیه شوند هرچند در ترانه برای حفظ موسیقی بیشتر، کمتر از این اختیار استفاده می کنیم.
◀️ ۲- عدم رعایت حرف «قید»:
وقتی ما دو کلمه ی «دست» و «مست» را قافیه می کنیم می دانیم که از آخرین مصوت به بعد تمام حروف باید یکی باشند. حرف «ت» را روی و حرف «س» را قید می نامیم. اگر این حرف قید تغییر کند در واقع قافیه غلط است. البته افرادی مثل مولانا گاهی این قاعده را رعایت نکرده اند اما چون به موسیقی کلام لطمه می زند رعایتش در ترانه ضروری تر است.
مثلا کلمه ی «درز» با «سبز» نمی تواند قافیه شود یا «درفش» با «فرش» نمی تواند هم قافیه باشد چون در مثال اول حروف «ر» و «ب» و در مثال دوم حروف «ف» و «ر» متفاوت هستند. مثلا قافیه ی مناسب برای «درز» کلمه ی «مرز» و برای «درفش» کلمه ی «بنفش» می باشد.
◀️ ۳- قافیه پنداشتن شناسه ها، پسوندها و… (ایطاء و قوافی شایگان):
پسوندهایی که به کلمه اضافه شده و دارای یک معنی می باشد جزء قافیه نیستند. مثلا «دانشمند» و «کارمند» از دو رکن «دانش» و «کار» به همراه کلمه ی «مند» ساخته شده اند پس در واقع «مند» جزء ردیف بوده و می بینیم که «دانش» و «کار» هیچ حرف مشترکی برای قافیه شدن ندارند.
مثلا وقتی می گوییم «مالش» و «آرامش» هر دو پسوند «ش» به یک معنا و برای ساخت اسم استفاده شده و می بینیم که «مال» و «آرام» به هیچ وجه قافیه نیستند.
مثلا در «جوانان» و «درختان» حروف «ان» برای جمع به کار رفته و مشخص است که «جوان» و «درخت» قافیه نیستند
مثلا در «زیباتر» و «بهتر» پسوند «تر» صفت تفصیلی بوده و مشخص است که «زیبا» و «به» قافیه نمی شوند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ شش ایراد رایج قافیه بین ترانه سرایان جوان
❇️ بخش: دوم ( پایانی )
مثلا در «قلبم» و «خوبم» حرف «م» به معنای «من» بوده و می بینیم که «قلب» و «خوب» هم نمی توانند با هم قافیه باشند
مثلا در «گلا» و «خیالا» علامت «ا»
نشانه ی جمع در محاوره بوده و مطمئنا «گل» و «خیال» هم قافیه نیستند
و…
◀️ ۴- قافیه کردن افعال مرکب:
مطمئنا «دست زدن» «جا زدن» با هم قافیه نیستند حتی اگر در هیچ کدام «زدن» معنای اصلی خودش را نداشته باشد و یکسان نباشد. گاهی در بعضی موزیک ها می بینیم که بر اثر این اشتباه و «جناس» پنداشتن افعال، کلا شعر فقط ردیف دارد و اصلا قافیه ندارد!!
◀️ ۵- یکسان نگرفتن مصوت قبل از حرف روی:
مصوت قبل از حرف روی هم جز استثنایی که در انتهای مورد ۱ ذکر کردم باید یکی باشد پس کلمه ای مثل «پاک» با «خوک» یا کلماتی مثل «بَد» و «شُد» هرگز با هم نمی توانند قافیه شوند.
در همان استثنایی هم که گفته شد فقط مصوت های کوتاه می توانند تغییر کنند و مثلا هرگز دو کلمه ی «دیدم» و «بودم» نمی توانند قافیه شوند.
◀️ ۶- قافیه کردن حروفی که شبیه به هم اما متفاوت هستند:
مثلا کلمه ی «مرگ» و ترک» اگرچه ظاهری شبیه و وزن یکسانی هم در چرخش زبانی دارند اما هرگز نمی توانند با هم قافیه شوند. همینجور است کلماتی مثل شک و سگ یا هر دو حرف مشابه دیگر…
✅ در هر صورت توجه به این ۶ نکته، اگر با خلاقیت، نوآوری، اندیشه، عاطفه و… همراه شود می تواند باعث خلق ترانه هایی زیباتر در ادبیات فارسی شود. نکته ای که متاسفانه بسیاری از دوستان جوان به خاطر وضعیت خاص ترانه ی پاپ به آن توجه نمی کنند.
من امروز حدود یک ساعت شبکه ای به نام ایران میوزیک را تماشا کردم که از حدود ۱۰ تا ۱۵ کاری که پخش شد فقط ۲ کار دارای قوافی سالم بودند که در کنار ایرادات وحشتناکی که به موزیک آثار و اندیشه ی ترانه ها وارد بود این موضوع پیش پا افتاده (قافیه) که آموختنش شاید تنها یک ساعت زمان ببرد بسیار آزاردهنده بود. امیدوارم انتشار و پخش این متن توسط ترانه سرایان خوب کشور (که ترانه هایشان همیشه کلاسی آموزشی برای جوانترها بوده) بتواند عزیزانی را که تازه به این مسیر آمده اند از پاره ای اشتباهات دور کند
❇️ به قلم دکتر مهدی موسوی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ بخش: دوم ( پایانی )
مثلا در «قلبم» و «خوبم» حرف «م» به معنای «من» بوده و می بینیم که «قلب» و «خوب» هم نمی توانند با هم قافیه باشند
مثلا در «گلا» و «خیالا» علامت «ا»
نشانه ی جمع در محاوره بوده و مطمئنا «گل» و «خیال» هم قافیه نیستند
و…
◀️ ۴- قافیه کردن افعال مرکب:
مطمئنا «دست زدن» «جا زدن» با هم قافیه نیستند حتی اگر در هیچ کدام «زدن» معنای اصلی خودش را نداشته باشد و یکسان نباشد. گاهی در بعضی موزیک ها می بینیم که بر اثر این اشتباه و «جناس» پنداشتن افعال، کلا شعر فقط ردیف دارد و اصلا قافیه ندارد!!
◀️ ۵- یکسان نگرفتن مصوت قبل از حرف روی:
مصوت قبل از حرف روی هم جز استثنایی که در انتهای مورد ۱ ذکر کردم باید یکی باشد پس کلمه ای مثل «پاک» با «خوک» یا کلماتی مثل «بَد» و «شُد» هرگز با هم نمی توانند قافیه شوند.
در همان استثنایی هم که گفته شد فقط مصوت های کوتاه می توانند تغییر کنند و مثلا هرگز دو کلمه ی «دیدم» و «بودم» نمی توانند قافیه شوند.
◀️ ۶- قافیه کردن حروفی که شبیه به هم اما متفاوت هستند:
مثلا کلمه ی «مرگ» و ترک» اگرچه ظاهری شبیه و وزن یکسانی هم در چرخش زبانی دارند اما هرگز نمی توانند با هم قافیه شوند. همینجور است کلماتی مثل شک و سگ یا هر دو حرف مشابه دیگر…
✅ در هر صورت توجه به این ۶ نکته، اگر با خلاقیت، نوآوری، اندیشه، عاطفه و… همراه شود می تواند باعث خلق ترانه هایی زیباتر در ادبیات فارسی شود. نکته ای که متاسفانه بسیاری از دوستان جوان به خاطر وضعیت خاص ترانه ی پاپ به آن توجه نمی کنند.
من امروز حدود یک ساعت شبکه ای به نام ایران میوزیک را تماشا کردم که از حدود ۱۰ تا ۱۵ کاری که پخش شد فقط ۲ کار دارای قوافی سالم بودند که در کنار ایرادات وحشتناکی که به موزیک آثار و اندیشه ی ترانه ها وارد بود این موضوع پیش پا افتاده (قافیه) که آموختنش شاید تنها یک ساعت زمان ببرد بسیار آزاردهنده بود. امیدوارم انتشار و پخش این متن توسط ترانه سرایان خوب کشور (که ترانه هایشان همیشه کلاسی آموزشی برای جوانترها بوده) بتواند عزیزانی را که تازه به این مسیر آمده اند از پاره ای اشتباهات دور کند
❇️ به قلم دکتر مهدی موسوی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan