🎥 تصاویری جدید از مراسم پیرشالیار هورامان که دیروز با حضور هزاران نفر برگزار شد

🔹آئین سنتی عروسی پیرشالیار یکی از جشن‌های رایج در هورامان است که امسال نیز از روز سه‌شنبه 10 بهمن‌ماه با حضور گسترده گردشگران داخلی و خارجی در این شهر آغاز و تا امروز پنجشنبه 12 بهمن ماه ادامه دارد

و در داستان رستم و سهراب هجیر در پاسخ پرسشهای سهراب از یکایک درفش‌های سرداران ایران نام می‌برد:

یکی زرد خورشید پیکر درفش
سرش ماه زرین غلافش بنفش

زده پیش او پیل پیکر درفش
بنزدش سواران زرینه کفش

یکی شیر پیکر درفش بنفش
درخشان گهر در میان درفش

درفشش ببین اژدها پیکر است
بر آن نیز بر شیر زرین سر است

یکی گرگ پیکر درفش از برش
به ابر اندر آورده زرین سرش

درفش پس پشت پیکر گراز
سرش ماه سیمین و بالا دراز

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ تکیه کلام های فردوسی ،سعدی، حافظ و … چه بوده است ؟

❇️ «خب»، «در واقع»، «به اصطلاح» و...
این‌ها تکیه‌کلام‌های معمول و رایج در گفتار خیلی‌هاست.

◀️ تکیه کلام، کلمه یا عبارتی است که یک نفر بیشتر از دیگر کلمه‌ها به آن تکیه می‌کند.
این قضیه را اگر وارد دنیای شعر و ادبیات کنیم، متوجه می‌شویم اهل ادب هم تکیه کلام یا واژه کلیدی دارند.

به عبارتی، هر شاعر تکیه اصلی‌اش روی چند واژه خاص است که دلبسته آن هاست. از طرفی این تکیه‌کلام‌ها، خمیر مایه اصلی شعر و نمادی از طرز فکر و شخصیت شاعر هم هست. در ادامه، از تکیه کلام‌های چند شاعر کلاسیک و معاصر فارسی می‌خوانید.

◀️ فردوسیِ خردمند

به نام خداوند جان و خرد
کزین برتر اندیشه بر نگذرد

اولین بیت شاهنامه حکیم فردوسی، کاملا برای همه مشخص می‌کند که در این اثر قرار است از چه چیزی بخوانند.

«خرد» یکی از واژه‌های مهم و کلیدی شاهنامه است تا جایی که ۱۴۷ بیت شاهنامه با واژه‌های «خرد» و «خردمند» آغاز شده است و اگر کاربرد آن را در کل شاهنامه حساب کنیم، چند برابر خواهد شد.

واژه «سخن» به شکل‌های ساده، مرکب و مشتق، حدود دو هزار بار در سراسر شاهنامه تکرار شده است.

◀️ دوستانه‌های سعدی

آن‌ها که خوانده‌ام همه از یاد من برفت
الا حدیث دوست که تکرار می‌کنم

سعدی هم در غزلیات و هم در گلستان اقرار می‌کند که اهل معاشرت با رفقای گرمابه و گلستان است. روی همین حساب، طبیعی است که واژه «دوست» در غزلیاتش هفتاد بار تکرار شده باشد. شاید اگر غزلیات سعدی را «دوست‌نامه» بدانیم، اغراق نکرده باشیم. دیگر واژه‌های کلیدی غزلیات شیخ اجل از این قرارند: دل، سعدی، عشق، همه، روی، دست، جان، چشم، یار، نظر، خوش، خود، غم، روز، گل، سرو، شب، صبر، خون و دیده.

◀️ حافظ و حکایت دل

در شگفتم که در این مدت ایام فراق
برگرفتی ز حریفان دل و دل می‌دادت

شاید هیچ شاعری به اندازه حافظ شیرازی به «دل» و «دلدار» ابراز ارادت نکرده باشد. واژه «دل» در ۴۹۵غزل حافظ، ۸۶بار تکرار شده است. به قول خودش، «صاحبدلان حکایت دل خوش ادا کنند».

حافظ، جان، راه، عشق، دست، گل، خوش، چشم، خود، روی، یار، زلف، غم، جهان، کار، خاک، دوست، خون، آب و باده از دیگر واژه‌های کلیدی غزل‌های حافظ هستند.

◀️ جانانِ مولوی

چو آمد جان جان جان نشاید برد نام جان
به پیشش جان چه کار آید مگر از بهر قربان را

سخن مولوی چه در غزلیات، چه در مثنوی، همه از «جان» است. او این واژه را ۹۴بار در غزلیاتش تکرار کرده است.

دل، عشق، خود، آب، همه، خوش، ماه، خدا، بیا، چشم، شب، سوی، مست، دست، شمس، جهان، گل، روی، یار و عقل در رتبه‌های بعدی پرتکرارترین واژه‌ها در غزل مولوی قرار می‌گیرند.

◀️ شاعر صبح و شب

آی آمد صبح روشن از در
بگشاده به رنگ خون خود در

در بین شاعران کلاسیک، خاقانی را با عنوان «شاعر صبح» می‌شناسند، اما آن که شاعر صبح و شب است، نیما، پدر شعر نو فارسی است. واژه «صبح» در شعر نیما ۱۶۴ بار تکرار شده و بیشترین ترکیب‌های توصیفی در شعر او از آنِ صبح است. «شب» هم یکی از واژه‌های مهم و کلیدی شعر نیما و با معنایی منفی است.

◀️ نجوای فروغ با باد

دارمش/ مثل دانه ای که نور را/ مثل مزرعی که باد را/ مثل زورقی که موج را/ یا پرنده‌ای که اوج را».

در تمام اشعار فروغ فرخزاد، ترکیب‌ها و تصویرهای شاعرانه زیادی را با استفاده از واژه «باد» می‌بینیم. «باد» و واژه‌های مترادف آن مثل «توفان» و «نسیم» از واژه‌های کلیدی شعر فروغ است که مفهوم عشق و عصیان را تبیین می‌کند. از نسیمی در آغاز که روح شاعر را نوازش می دهد تا توفانی که زندگی‌ او را ویران می‌کند.

◀️ شب‌های روشنِ سهراب

«و نگوییم که شب چیز بدی است
و نگوییم که شب‌تاب ندارد خبر از بینش باغ»

این یعنی سهراب سپهری به «شب» ارادت ویژه‌ای دارد و ۱۴۲بار آن را در شعرش تکرار کرده است. تازه اگر واژه‌های «دیشب» و «امشب» را هم اضافه کنیم، به عدد ۱۶۱می‌رسیم.

او برخلاف نیما به «شب» نگاهی مثبت دارد. دیگر واژه‌های مورد علاقه سهراب واژه‌های «درخت» و «گل» مانند نیلوفر و سرخ، «خدا»، «نماز»، «محراب» و «بهشت» هستند.

❇️ منابع:
مجله فرهنگی هنری «بخارا»
مقالات پرتال «جامع علوم انسانی»
مقاله دکتر «مظاهر مصفا»
با عنوان «تکیه کلام سعدی»

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

مطالب ارزنده ی جناب آقای حسین ملاصادقی، یکی از کلمات کلید ی فروغ فرخ زاد - باد - را در ذهنم مجسم ساخت که چند سال قبل، از این بنده ی حقیر به چاپ رسیده بود. اکنون به قصد نقد و نظر عین آن نوشته به حضور عزیزان عرضه می شود.

❇️ مطلب ارسالی از: جناب امین یاری از گروه مجمع دبیران عربی کشور با تشکر از ایشان

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ مهدویت و موعود در اشعار پارسی

❇️ جامعه آرمانی بشارت داده شده در حکومت جهانی حضرت قائم (عج)، بهترین دستمایه و توشه برای امیران کلام بوده تا هرکدام با کلام مخیل، باریک‌بینی، دقت نظر، پیوند عاطفه و تخیل و بهره‌گیری از صور خیال و آفرینش‌های ادبی، فضایل و مناقب آن امام همام را به رشته نظم کشند.

موضوع مهدویت و موعود در اشعار شاعران پارسی پرداخته که مشروح آن را اینجا می‌خوانید:

ابنای بشر در تمام اعصار از هر قوم و نژاد و پیرو هر دین و آیینی «همواره در جستجوی گمشده‌ای به نام «عدالت» و در انتظار مصلح و دادگری بوده که جهان را از عدل و داد پرکند.

ادیان ابراهیمی، آیین‌ها وگوناگون مذاهب هرکدام با اسامی متفاوتی از موعود و منجی آخرالزمان سخن به میان آورده‌اند که سرانجام روزی برای نجات بشریت، برپایی عدل و قسط و حکومت یکپارچه الهی و گسترش آن در تمام جهان خواهد آمد. در این میان، دین مبین اسلام بیش از هر آیین دیگری ظهور آخرین حجت حق را نوید داده و در روایات و احادیث متعدد و متواتری نام و القاب، خصوصیات، شرایط قبل و بعد از ظهور آن حضرت تشریح شده است.

دادگری و عدالت گستری، تامین امنیت کامل، پناهگاه بی‌پناهان، گرفتن حق مظلومان از ظالمان، برچیدن تومار تبعیض، ظلم و ستم، زدودن بغض‌ها و کینه‌ها از دل انسان‌ها، ریشه‌کنی فقر و فلاکت، وفور نعمت و رفاه و آسایش و... تصویر دنیا پس از ظهور حضرت مهدی (عج) است که طبعا هر انسان با هر اندیشه، تفکر و مرام و مسلکی را شیفته و مجذوب خود می‌کند. جامعه آرمانی بشارت داده شده در حکومت جهانی حضرت قائم (عج) بهترین دستمایه و توشه برای امیران کلام بوده تا هر کدام با کلام مخیل، باریک‌بینی، دقت نظر، پیوند عاطفه و تخیل و بهره‌گیری از صور خیال و آفرینش‌های ادبی، فضایل و مناقب آن امام همام را به رشته نظم کشند.

خواجه شمس‌الدین محمدحافظ شیرازی ملقب به لسان‌الغیب که او را لسان‌العرفا نیز نامیده‌اند، در غزل معروف خود که بسیاری از اهل ادب مخاطب او را حضرت مهدی (عج) می‌دانند، آن حضرت را پادشاه کشور زیبارویان و از همه زیباتر به تصویر کشیده و از غم تنهایی و فراق او گلایه و عاجزانه آمدنش را طلب می‌کند. برای پرهیز از اطاله کلام فقط به چند بیت آن غزل اشاره می‌کنیم.

ای پادشه خوبان داد از غم تنهایی
دل بی تو به جان آمد وقت است که بازآیی

دایم گل این بستان شاداب نمی‌ماند
دریاب ضعیفان را در وقت توانایی

مشتاقی و مهجوری دور از تو چنانم کرد
کز دست بخواهد شد پایاب شکیبایی

ساقی چمن گل را بی روی تو رنگی نیست
شمشاد خرامان کن تا باغ بیارایی

ای درد توام درمان در بستر ناکامی
و ای یاد توام مونس در گوشه تنهایی

در دایره قسمت ما نقطه تسلیمیم
لطف آن چه تو اندیشی حکم آن چه تو فرمایی

حافظ در غزل دیگری آمدن یار و غم‌گساری غم‌زدگان را این چنین نوید می‌دهد:

زهى خجسته زمانى که یار باز آید
به کام غمزدگان غمگسار باز آید

به پیش خیل خیالش کشیدم ابلق چشم
بدان امید که آن شهسوار باز آید

چه جورها که کشیدند بلبلان از دی
به بوى آنکه دگر نوبهار باز آید

حافظ شعر معروف دیگری نیز دارد که مراد او را از یوسف گمگشته، حضرت مهدی (عج) می‌دانند. آنجا که می‌سراید:

یوسف گمگشته بازآید به کنعان غم مخور
کلبه احزان شود روزی گلستان غم مخور

ای دل غمدیده حالت به شود، دل بد مکن
وین سرشوریده باز آید به سامان غم مخور

ملامحمدمحسن فیض کاشانی، حکیم، محدث، مفسر، شاعر و عارف نامی قرن یازدهم هجری در سروده‌های خود به مدح و ثنای حضرت مهدی (عج) پرداخته است. وی در یکی از مهم‌ترین سروده‌های خود که اولین بیت دیوان حافظ را تضمین است، این چنین ارادت خود را به صاحب الزمان (عج) ابراز می‌دارد:

الا یا ایها المهدى، مدام الوصل ناولها
که در دوران هجرانت بسى افتاد مشکل‌ها

صبا از نکهت کویت نسیمى سوى ما آورد
ز سوز شعله شوقت چه تاب افتاد در دل‌ها

چو نور مهر تو تابید در دل‌هاى مشتاقان
ز خود آهنگ حق کردند و بربستند محمل‌ها

دل بى‌بهره از مهرت، حقیقت را کجا یابد
حق از آیینه رویت، تجلى کرد بر دل‌ها

شب تاریک و بیم موج و گردابى چنین هایل
ز غرقاب فراق خود رهى بنما به ساحل‌ها

اگر دانستمى کویت، به سر مى‌آمدم سویت
خوشا گر بودمى آگه، ز راه و رسم منزلها🕊

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ اندر احوالات همای سعادت و رویت آن

❇️ همای سعادت بر سرستون‌های تخت جمشید!

‏نام هما یا هومیه، هومایه، هومیا و هومایا در پهلوی به معنی فرخنده و خجسته در اوستا به وفور به کار رفته است. هما یا ‌ مرغ سعادت، با نام علمی Gypaetus barbatus از تیره یا خانواده Accipitridae بوده و نام انگلیسی آن ‌کرکس ریش‌دار⁩ یا ‌Bearded_Vulture⁩ می‌باشد.

◀️ شاید برایتان پارادوکس ایجاد شود که چرا یک کرکس یا لاشخور شده پرنده سعادت در باور ما ایرانی‌ها؟

پس برویم اول سراغ غذای این پرنده؛ بیش از ۸۰ درصد غذای هما ‌ مغز استخوان⁩ است و قادر است در کمتر از ۲۴ ساعت استخوان را به صورت کامل هضم نماید زیرا اسید معده هما زیاد است.

◀️ هما مانند دیگر پرنده‌های شکاری علاقه‌ای به خوردن گوشت و لاشه ندارد و تغذیه اصلی این پرنده استخوان است. هما⁩ استخوان را درحین پرواز از ارتفاع بالا به زمین می‌اندازد تا به قطعات کوچک تبدیل شود و سپس اقدام به خوردن آن می‌کند. همچنین در نظر داشته باشید هما از لاک پشت و مارمولک نیز تغذیه میکند.

◀️ هما در خاک‌های حاوی ‌اکسید آهن⁩ با چنگال خود خاک حاوی اکسید آهن را بر می‌دارد و آن را روی پر و بالش می‌مالد تا مطمئن شود که به رنگ نارنجی آتشین تبدیل شده و ظاهری جدید به خود بگیرد و رفتار استتار یا دفاعی این پرنده است.

◀️ همای سعادت⁩ یا مرغ سعادت جایگاه ویژه‌ای در ادبیات و فرهنگ ایران زمین دارد و مشهور است که سایه‌اش بر سر هر که بیفتد، به خوشبختی، سعادت و کامیابی خواهد رسید. به همین دلیل نقش هما در بسیاری از سرستون های ‌ تخت جمشید⁩ وجود دارد و اشعار بسیاری در ادبیات پارسی سروده شده‌اند، که ‌ هما نقشی اساسی در آنها دارد.

◀️ هما در اصل پرنده‌ای استخوان خوار است، ایرانیان باستان چهار عنصر آب، باد، خاک و آتش را بسیار گرامی و مقدّس می‌شمردند و آن‌ها را به‌وجود آورنده هستی و گرداننده جهان می‌دانستند؛ تا آنجا که آیین بیشتر اقوام کهن ایرانی نیز همین عناصر طبیعت بوده‌است.
برای همین مردگان خود را در خاک دفن نمی‌کردند چون باور داشتند، خاک⁩ نباید آلوده شود و نیاکان ما اجساد خود را در دخمه‌ها قرار می‌دادند، به اعتقاد آنها، اگر هما به سراغ جسدی می‌رفت آن فرد در عالم جاودان سعادتمند و در دنیای بعد بهشتی می‌شد.
در افسانه‌ها دیدنش موجب خوش یمنی بوده است. جالب است بدانید در ادبیات کهن پارسی هرگاه پادشاهی در می‌گذشت و وی را وارثی برای جانشینی نبود، مردم را در میدانی جمع و همایی را رها می کردند، هما بر سر و شانه ی هر که می نشست آن فرد ‌پادشاه⁩ سرزمین می‌شد.

◀️ برخلاف باورها ‌هما⁩ پرنده کمیابی در ایران نیست هم در رشته کوه‌های البرز و هم زاگرس زندگی میکند اما از آنجایی که آشیانه‌اش را در بالای صخره‌ها انتخاب میکند دیدنش کمی سخت است، البته از لحاظ حفاظتی در آستانه تهدید قرار گرفته است.

✅ توفان یزد

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ نگاهی به شیوۀ تعریف‌نگاریِ علامه دهخدا

❇️ لغت‌نامه بزرگ‌ترین اثرِ زبانِ فارسی است که زنده‌یاد علی‌اکبر دهخدا (۱۲۵۸-۱۳۳۴ ش) با هم‌کاریِ ده‌ها تن پدید آورده‌است.
بخشی از این فرهنگ‌نامۀ عظیم تألیفِ شخصِ دهخدا و به قلمِ خودِ وی است. در جزوه‌هایی که پس از وفاتِ دهخدا تألیف شده‌اند، هم‌کارانش از یادداشت‌های وی با عنوانِ (یادداشتِ مؤلف) یا (یادداشت به خطِ مؤلف) یا (یادداشت به خطِ مرحوم دهخدا) یا (یادداشتِ مرحوم دهخدا) نام برده‌اند.

شادروان دهخدا، که ادیبی کم‌نظیر و دارای شمِ زبانیِ بسیار نیرومندی بود، شیوۀ خاصی در تعریف‌نگاری داشت که در این‌جا برخی ویژگی‌های آن را برمی‌شمارم. سبکِ تعریف‌نگاریِ ادیبانۀ وی برای عمومِ خوانندگانِ امروزی کهنه و دشوارفهم است. به‌ عنوانِ مثال، تعریفِ «آغوش» را در لغت‌نامه با تعریفِ آن در فرهنگِ بزرگِ سخن (۱۳۸۱) مقایسه کنید:

آغوش:  میانِ دو دستِ فراهم‌آورده چون از آن دو دایره‌واری کنند.  (لغت‌نامه)

آغوش:  فضایِ میانِ دو بازو و سینه.  (فرهنگِ بزرگِ سخن)

مترادف‌آوری
دهخدا در بسیاری موارد فقط به ذکرِ مترادفات پرداخته و در این کار از بیانِ غریب‌ترین و مهجورترین واژه‌ها نیز ابایی نداشته‌است. در واقع هرآن‌چه را می‌دانسته، بدون در نظر گرفتنِ سطحِ سوادِ خواننده، بر رویِ کاغذ آورده‌است.

آشامیدن:  بلعیدن یعنی فروبردنِ مایعی. نوشیدن. نوش کردن. درکشیدن. کشیدن. گساردن (در شراب). آشمیدن. پیمودن (باده). خوردن. حسو. شرب. تکرع. تجرع. تشرب. احتسا. ترمق.

آشکاری:  هویدایی. ظهور. پیدایی. پدیداری. فاشی. ذیعان. ذیوع. شیوع. وضوح. روشنی. صراحت. رکی. بی‌پردگی. بروز. بیان. بداهت. یقین. تبین. ابانت.

جمله‌های مختوم به «را» (= برای)
آسیا:  دستگاهی خرد کردن و آرد کردنِ حبوب یا گچ و آهک و مانندِ آن، یا گرفتنِ روغن و شیرۀ نبات و جز آن را.

آش:  ترکیبی مایع که پوستِ خام در آن آغارند پیراستن و دباغت را.

تعریفِ صفت با «که»یِ ربطِ آغازین
شیرین‌جواب:  که پاسخی خوش و شیرین گوید.

مهدورالدم:  که خونش حلال است. که خونش مباح است. که کشتنِ او موجبِ قصاص یا فدیه نشود. مرگ‌ارزان.

نالان:  که می‌نالد. که نالد. که ناله کند.

نابلد:  که راه نبرد. که راهی را نداند. که طریقی را نشناسد. که راه نداند. که نشناسد.

ناجور:  نامناسب. که جور نیست. که متناسب نیست. ناموافق. که یک‌دست و یک‌نواخت نباشد. که به هم نمانند. که با هم تناسب و وفق نداشته باشند. که از یک جنس نباشند.

دکتربهروزصفرزاده
ششمِ اسفندِ ۱۴۰۰

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan