#کاربرد_باید
کاربرد "باید" در گذشته و امروز:⤵️
✔️گاهی فعل اصلی جمله است:
_که گر فرزند باید، باید این‌سان.
_گفت: می‌باید تو را تا خانه‌ی قاضی برم.
✔️گاهی نقش قیدی دارد
امروزه اغلب کاربرد قیدی دارد:
امروز باید او را ببینم.
باید آمده باشد.
باید امروز تلاش کنی.
امروز باید باران ببارد.
باید با مهر رفتار کنی.
و ....
✔️گاهی هم به صورت فعل ناقص یا غیرشخصی به کار می‌روند که در حکم فعل کمکی هستند:
بر خطرهای بسیارش بباید گذشتن.
ما را هرکسی سخن خویش باید گفتن.
خلق را استخبار ازو بایست کردن.
خدای را باید پرستیدن.
ملک اینجا بایدت انداختن.
ملک اینجا بایدت درباختن
و ...
در دستور تاریخی این کاربردها فعل کمکی بود
البته برخی این کاربردها را هم فعل اصلی می‌دانند که در اصل در متون کهن و دستور تاریخی فعل کمکی هستند.
✍بانو مریم بهوندی، گروه دبیران ادبیات کشور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
کاربرد "باید" در گذشته و امروز:⤵️
✔️گاهی فعل اصلی جمله است:
_که گر فرزند باید، باید این‌سان.
_گفت: می‌باید تو را تا خانه‌ی قاضی برم.
✔️گاهی نقش قیدی دارد
امروزه اغلب کاربرد قیدی دارد:
امروز باید او را ببینم.
باید آمده باشد.
باید امروز تلاش کنی.
امروز باید باران ببارد.
باید با مهر رفتار کنی.
و ....
✔️گاهی هم به صورت فعل ناقص یا غیرشخصی به کار می‌روند که در حکم فعل کمکی هستند:
بر خطرهای بسیارش بباید گذشتن.
ما را هرکسی سخن خویش باید گفتن.
خلق را استخبار ازو بایست کردن.
خدای را باید پرستیدن.
ملک اینجا بایدت انداختن.
ملک اینجا بایدت درباختن
و ...
در دستور تاریخی این کاربردها فعل کمکی بود
البته برخی این کاربردها را هم فعل اصلی می‌دانند که در اصل در متون کهن و دستور تاریخی فعل کمکی هستند.
✍بانو مریم بهوندی، گروه دبیران ادبیات کشور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ تأثیر پذیری سهراب سپهری از نیما
✳️ احمد افرادی
❇️ بخش : یک
❇️ در نگاهی کلی به مجموعه شعرهای سهراب سپهری ( در ربط با قالب شعر) چهارگرایش و رویکرد می بینیم:
رویکرد نخست، با سرودن شعرهای نیمایی ، در کتاب « مرگ رنگ» آغاز می شود.
سپهری در دو مجموعه ی بعدی («زندگی خواب ها» و « آوار آفتاب) عروض نیمایی را رها می کند و به شعر بی وزن ( شعر سپید) روی می آورد.لازم به توضیح است که در دفتر سوم ( « آوار آفتاب ،1340» )، افزون بر شعرهای بی وزن ، شعر موزون ِ« گل آینه» ( در عروض نیمایی ) و سه شعر « روزنه ای به رنگ» ، « غبار لبخند» و « میوه ی تاریک» ( که در وزن « فاعلاتن فاعلاتن فاعلن » سروده شده اند) نیز دیده می شود :
شبنم مهتاب می بارد.
دشت، سرشار از بخار آبی گل های نیلوفر.... ( گل آینه)
و :
باغ باران خورده می نوشید نور
لرزشی در سبزه های تر دوید:
او به باغ آمد، درونش تابناک
سایه اش در زیر و بم ها ناپدید... ( میوه ی تاریک)
◀️ دربرخی سطرها و یا درون برخی سطرهای شعرهای « سپید» ِ این دفتر، گاه نوعی موسیقی جلوه می کند:
در سرای ما زمزمه ای، در کوچه ی ما آوازی نیست.
...
پرده ی ما، در وحشت نوسان خشکیده است... ( ای همه سیما ها)
و یا :
تهی بود و نسیمی.
سیاهی بود و ستاره ای.
هستی بود و زمزمه ای
لب بود و نیایشی
... ( سپهری، «محراب»)
◀️ مرحله ی سوم شاعری سپهری را در دفتر « شرق اندوه» می بینیم.
در شعرهای این کتاب ، نوعی وزن ابداعی دیده می شود:
بالا رو، بالا رو. بند ِ نگه بشکن، وهم ِ سیه بشکن.
ــ آمده ام، آمده ام، بوی دگر می شنوم، باد دگر می گذرد.
... ( شعر« تا»)
و یا :
از خانه بدر، از کوچه برون، تنهایی ما سوی خدا می رفت.
در جاده، درختان سبز، گل ها وا، شیطان نگران : اندیشه
خار آمد، و بیابان ، و سراب
کوه آمد، و خواب.
... ( شیطان هم )
نمونه ای دیگر :
من رفته ، او رفته، ما بی ما شده بود.
زیبایی تنها شده بود.
هر رودی دریا
هر بودی ، بودا شده بود Bodhi
◀️ دوره ی چهارم شاعری سپهری، با کتاب « صدای پای آب » آغاز می شود که ( صرف نظر از مضامین ) شامل شعرهای موزون ِ شبه نیمایی است.
بدیهی است که « صدای پای آب » و شعرهای بعد از آن ( به دلیل اهمیت شان) نیازمند نگاهی جداگانه است.
این یادداشت، به تأثیر پذیری سپهری از نیما، در مرحله ی نخست شاعری او نظر دارد.
◀️ پیشتر گفتم که دفتر « مرگ رنگ»، نخستین تجربه ی شاعری سهراب سپهری است
شعرهای سپهری در این دفتر( از نظر فرم، ساخت و فضا) به شدت تحت تأثیر نیما است. سپهری، حتی در«چهارپاره» های این کتاب نیز( که فرم رایج آن دوره بوده است ) چه به لحاظ زبان و چه از نظر فضا، به نیما نظر دارد.
گرچه درونمایه شعرهای سپهری ( اعم از سیاسی، اجتماعی و عاطفی) در کتاب « مرگ رنگ»، برآمده از تأثرات شاعر از محیط پیرامونش است، اما زبان شعر( چه به لحاظ وزن ، واژگان و حتی گرایش اغراق آمیز در به کار گیری قافیه ها) متأثر از نیما وعروض نیمایی است.
◀️ تأثیر پذیری شاعر از نیما در این کتاب ، تا جایی پیش می رود که رد پای شعرهای معروف نیما را ، جا به جا و به روشنی در آن می توان
دید :
شاخه ها پژمرده است
سنگ ها افسرده است
رود می نالد
جغد می خواند
غم بیامیخته با رنگ غروب
می تراود ز لبم قصّه ی سرد:
دلم افسرده در این تنگ غروب .
(سپهری، « رو به غروب »)
◀️ همانطور که می بینیم، نه تنها وزن شعر، متأثر از افاعیل به کار رفته در شعر « مهتاب » نیما است، بلکه واژگان و ترکیبات نیز، همان واژگان و ترکیبات آشنای شعرهای نیما را تداعی می کند:
می تراود، دل افسرده، بیامیخته ، با تنگ غروب، قصه ی سرد
قافیه بندی شعر های این دفتر هم ، حساسیت نیما نسبت به قافیه را به یاد می آورد. نمونه ای دیگر :
نسیم در رگ هر برگ می دود خاموش.
نشسته در پس ِ هر صخره وحشتی به کمین.
کشیده از پس یک سنگ، سوسماری سر.
زخوف دره ی خاموش
نهفته جنبش پیکر.
به راه می نگرد سرد، خشک ، تلخ، غمین. ( دره ی خاموش)
◀️ به کار گیری واژگان و ترکیبات شعرهای نیما ( از آن چه که در بالا نقل شده است) نه تنها اتفاقی نیست، بلکه، آگاهانه و ( گاه ) گرته برداری است.
نمونه ای دیگر که در همان وزن شعر« مهتاب» سروده شده است:
می خروشد دریا
هیچکس نیست به ساحل پیدا.
لکه ای نیست به دریا تاریک
که شود قایق
اگر آید نزدیک. ( سرگذشت )
◀️ نیما ، برای فاصله گیری از هنجارهای زبان معیار ( آشنایی زدایی) در نحو زبان تصرف می کرد. به عنوان نمونه، در سطری از شعر« اجاق سرد» می بینیم :
همچنان کاندر غبار آلوده ی اندیشه های من، ملال انگیز
اندیشه های من، ملال انگیز= اندیشه های ملال انگیز من
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ احمد افرادی
❇️ بخش : یک
❇️ در نگاهی کلی به مجموعه شعرهای سهراب سپهری ( در ربط با قالب شعر) چهارگرایش و رویکرد می بینیم:
رویکرد نخست، با سرودن شعرهای نیمایی ، در کتاب « مرگ رنگ» آغاز می شود.
سپهری در دو مجموعه ی بعدی («زندگی خواب ها» و « آوار آفتاب) عروض نیمایی را رها می کند و به شعر بی وزن ( شعر سپید) روی می آورد.لازم به توضیح است که در دفتر سوم ( « آوار آفتاب ،1340» )، افزون بر شعرهای بی وزن ، شعر موزون ِ« گل آینه» ( در عروض نیمایی ) و سه شعر « روزنه ای به رنگ» ، « غبار لبخند» و « میوه ی تاریک» ( که در وزن « فاعلاتن فاعلاتن فاعلن » سروده شده اند) نیز دیده می شود :
شبنم مهتاب می بارد.
دشت، سرشار از بخار آبی گل های نیلوفر.... ( گل آینه)
و :
باغ باران خورده می نوشید نور
لرزشی در سبزه های تر دوید:
او به باغ آمد، درونش تابناک
سایه اش در زیر و بم ها ناپدید... ( میوه ی تاریک)
◀️ دربرخی سطرها و یا درون برخی سطرهای شعرهای « سپید» ِ این دفتر، گاه نوعی موسیقی جلوه می کند:
در سرای ما زمزمه ای، در کوچه ی ما آوازی نیست.
...
پرده ی ما، در وحشت نوسان خشکیده است... ( ای همه سیما ها)
و یا :
تهی بود و نسیمی.
سیاهی بود و ستاره ای.
هستی بود و زمزمه ای
لب بود و نیایشی
... ( سپهری، «محراب»)
◀️ مرحله ی سوم شاعری سپهری را در دفتر « شرق اندوه» می بینیم.
در شعرهای این کتاب ، نوعی وزن ابداعی دیده می شود:
بالا رو، بالا رو. بند ِ نگه بشکن، وهم ِ سیه بشکن.
ــ آمده ام، آمده ام، بوی دگر می شنوم، باد دگر می گذرد.
... ( شعر« تا»)
و یا :
از خانه بدر، از کوچه برون، تنهایی ما سوی خدا می رفت.
در جاده، درختان سبز، گل ها وا، شیطان نگران : اندیشه
خار آمد، و بیابان ، و سراب
کوه آمد، و خواب.
... ( شیطان هم )
نمونه ای دیگر :
من رفته ، او رفته، ما بی ما شده بود.
زیبایی تنها شده بود.
هر رودی دریا
هر بودی ، بودا شده بود Bodhi
◀️ دوره ی چهارم شاعری سپهری، با کتاب « صدای پای آب » آغاز می شود که ( صرف نظر از مضامین ) شامل شعرهای موزون ِ شبه نیمایی است.
بدیهی است که « صدای پای آب » و شعرهای بعد از آن ( به دلیل اهمیت شان) نیازمند نگاهی جداگانه است.
این یادداشت، به تأثیر پذیری سپهری از نیما، در مرحله ی نخست شاعری او نظر دارد.
◀️ پیشتر گفتم که دفتر « مرگ رنگ»، نخستین تجربه ی شاعری سهراب سپهری است
شعرهای سپهری در این دفتر( از نظر فرم، ساخت و فضا) به شدت تحت تأثیر نیما است. سپهری، حتی در«چهارپاره» های این کتاب نیز( که فرم رایج آن دوره بوده است ) چه به لحاظ زبان و چه از نظر فضا، به نیما نظر دارد.
گرچه درونمایه شعرهای سپهری ( اعم از سیاسی، اجتماعی و عاطفی) در کتاب « مرگ رنگ»، برآمده از تأثرات شاعر از محیط پیرامونش است، اما زبان شعر( چه به لحاظ وزن ، واژگان و حتی گرایش اغراق آمیز در به کار گیری قافیه ها) متأثر از نیما وعروض نیمایی است.
◀️ تأثیر پذیری شاعر از نیما در این کتاب ، تا جایی پیش می رود که رد پای شعرهای معروف نیما را ، جا به جا و به روشنی در آن می توان
دید :
شاخه ها پژمرده است
سنگ ها افسرده است
رود می نالد
جغد می خواند
غم بیامیخته با رنگ غروب
می تراود ز لبم قصّه ی سرد:
دلم افسرده در این تنگ غروب .
(سپهری، « رو به غروب »)
◀️ همانطور که می بینیم، نه تنها وزن شعر، متأثر از افاعیل به کار رفته در شعر « مهتاب » نیما است، بلکه واژگان و ترکیبات نیز، همان واژگان و ترکیبات آشنای شعرهای نیما را تداعی می کند:
می تراود، دل افسرده، بیامیخته ، با تنگ غروب، قصه ی سرد
قافیه بندی شعر های این دفتر هم ، حساسیت نیما نسبت به قافیه را به یاد می آورد. نمونه ای دیگر :
نسیم در رگ هر برگ می دود خاموش.
نشسته در پس ِ هر صخره وحشتی به کمین.
کشیده از پس یک سنگ، سوسماری سر.
زخوف دره ی خاموش
نهفته جنبش پیکر.
به راه می نگرد سرد، خشک ، تلخ، غمین. ( دره ی خاموش)
◀️ به کار گیری واژگان و ترکیبات شعرهای نیما ( از آن چه که در بالا نقل شده است) نه تنها اتفاقی نیست، بلکه، آگاهانه و ( گاه ) گرته برداری است.
نمونه ای دیگر که در همان وزن شعر« مهتاب» سروده شده است:
می خروشد دریا
هیچکس نیست به ساحل پیدا.
لکه ای نیست به دریا تاریک
که شود قایق
اگر آید نزدیک. ( سرگذشت )
◀️ نیما ، برای فاصله گیری از هنجارهای زبان معیار ( آشنایی زدایی) در نحو زبان تصرف می کرد. به عنوان نمونه، در سطری از شعر« اجاق سرد» می بینیم :
همچنان کاندر غبار آلوده ی اندیشه های من، ملال انگیز
اندیشه های من، ملال انگیز= اندیشه های ملال انگیز من
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ تأثیر پذیری سهراب سپهری از نیما
✳️ احمد افرادی
❇️ بخش : دو
❇️ سپهری هم ( به تقلید از نیما ) در نحو زبان تصرف می کند و ( به عنوان نمونه ، در سطر شعری زیر) صفت « تاریک» را از موصوف جداکرده و به آخر جمله منتقل می کند :
می خروشد دریا
هیچکس نیست به ساحل پیدا.
لکه ای نیست به دریا، تاریک
که شود قایق
اگر آید نزدیک... ( سرگذشت)
لکه ای نیست به دریا ، تاریک = لکه ی تاریکی در دریا نیست.
◀️ نمونه ای از شعر سپهری که هم واژگان و هم بافت کلی شعر، طنین و فضای شعر نیما را تداعی می کند:
جهان آلوده ی خواب است
فروبسته ست وحشت در به روی هر تپش، هربانگ
چنان که من به روی خویش
در این خلوت که نقش دلپذیرش نیست
و دیوارش فرومی خواندم در گوش:
میان این همه انگار
چه پنهان رنگ ها دارد فریب زیست!( وهْم )
-------
در این جا ، چند نمونه از واژگان و ترکیباتی را که سپهری ، به تأسی از نیما، در شعرش به کار گرفته است، پیش رو قرار می دهم :
1ـ واژه ی « رگ» :
کار برد واژه ی « رگ» در برخی شعرهای نیما :
الف ـ قوقولی قو! خروس می خواند
از درون نهفت خلوت دِه
از نشیب رهی که چون رگ خشک
در تن مردگان تواند خون « خروس می خواند»
ب ـ با آن صدا که از رگ دریا شکافته
همچون خیال ناگه بیدار محرُمان « هاد »
کار برد همین واژه در شعر سپهری :
نسیم در رگ هر برگ می دود خاموش...
خیال دره و تنهایی
دوانده در رگ او ترس. « دره ی خاموش»
2 ـ نیما در شعر« مهتاب » ، از ترکیب « در و دیوار به هم ریخته » بهره می برد :
در و دیوار به هم ریخته شان
بر سرم می شکند.
سپهری هم ، متأثر از نیما، ترکیب « در و دیوار به هم پیوسته » را در شعرش به کار می گیرد :
رخنه ای نیست در این تاریکی
در و دیوار به هم پیوسته
سایه ای لغزد اگر روی زمین
نقش وهمی است زبندی رسته (در قیر شب)
3 ـ نیما، در چند شعر، به مناسبت، از واژه ی « رخنه»، استفاده می کند :
از جامه ی نیل شد فلک ازرق پوش
در رخنه ی شب، خروس برداشت خروش (در نخستین ساعت شب)ّ
و در جای دیگر :
باد می کاود با رخنه ی راه
راه می پیچد در خلوت باغ (یک نامه به یک زندانی )
سپهری ، ظاهراً متأثر از نیما، از همین واژه ، در شعر « قیر شب» بهره می برد:
رخنه ای نیست در این تاریکی (قیر)
نیما در شعر «خنده ی سرد »، آسمان تاریک شب ( پیش از بر آمدن صبح) را به تن قیراندود( «تنْ بِشُسته ز قیر») تشبیه می کند:
صبحگاهان که بسته می ماند
ماهی آبنوس درزنجیر
دم طاووس پر می افشاند
روی این بام تن بشسته زقیر
سهراب سپهری هم، ترکیب « قیر شب » را، کنایه از تاریکی شب به کارمی گیرد:
جنبشی نیست در این تاریکی
دست ها پا ها در قیر شب است « قیر شب»
در واقع، « قیر شب» در دو معنا به کار می رود،.
1ـ از وحشت تاریکی « قدم از قدم برنداشتن» و
2 ــ برجای ماندن در سیاهی شب، به علت « چسبندگی » قیر که کنایه از تاریکی شب است.
نیما، روشنایی افق در پس ابر را ، به اهرمنی ، با « نیم سوزی دود اندود» در دست ، تشبیه می کند:
می درخشد گر افق، اهرمنی ست
نیم سوزیش به کف، دود اندود ( در فروبند)
سپهری هم، ازهمین ترکیب « دود اندود» ، برای نشان دادن « تاریک ـ روشنای » غروب و ترکیب « پنبه ز دود» ، برای نمایش برآمدن «سپیده ی سحراز دل شب»، بهره می برد:
نقش هایی که کشیدم در روز،
شب ز ره آمد با دود اندود
طرح هایی که فکندم در شب
روز پیدا شد با پنبه ز دود « در قیر شب»
واژه ی « دود»، همانطور که در شعرهای دیگر نیما، به مناسبت به کار می آید، در برخی شعرهای سپهری هم ، نمود دارد و حتی عنوان یکی از شعرهایش می شود:
مرغی نهفته بر سر بام سرای ما
مرغ دگر نشسته به شاخ درخت کاج
می خواند این، به شورش، گویی برای ما،
خاموشی ای است آن یک، دودی به روی عاج ( مرغ مجسمه ، نیما)
◀️ کاربرد « دود»، در شعر سپهری :
دود می خیزد به خلوتگاه من
کس خبر کِی یابد از ویرانه ام
...
دود می خیزد هنوز از خلوتم
با درون سوخته دارم سخن « دود می خیزد، سپهری»
◀️ یکی از ترکیب های ابداعی نیما، ترکیب« خیال روزهای روشن » است:
خانه ام ابری ست
یکسره روی زمین ابری ست با آن
...
در خیال روزهای روشنم کز دست رفتندم (خانه ام ابری ست)
همین ترکیب به صورت « خیال روز و شب» ، در شعر سپهری به کار می رود:
بر تن دیوار ها طرح شکست
کس دگر رنگی در این سامان ندید
چشم می دوزد خیال روز و شب
از درون دل به تصویر امید (دود می خیزد)
نیما ، در شعر « کار شب پا » ، حرکت وَهم آمیز و شبح گونه ی « شب پا » و « گراز» را در سیاهی شب، این گونه تصویر می کند:
می رود دوکی ، این هیکل اوست
می رمد سایه ای ، این است گراز (کار شب پا)
سپهری هم، در شعر« غمی غمناک»، در کار آفرینش همین فضای وهم آمیز است:
می کنم تنها از جاده عبور
دورماندند ز من آدم ها
سایه ای از سر دیوار گذشت
غمی افزود مرا بر غم ها ( غمی غمناک)
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ احمد افرادی
❇️ بخش : دو
❇️ سپهری هم ( به تقلید از نیما ) در نحو زبان تصرف می کند و ( به عنوان نمونه ، در سطر شعری زیر) صفت « تاریک» را از موصوف جداکرده و به آخر جمله منتقل می کند :
می خروشد دریا
هیچکس نیست به ساحل پیدا.
لکه ای نیست به دریا، تاریک
که شود قایق
اگر آید نزدیک... ( سرگذشت)
لکه ای نیست به دریا ، تاریک = لکه ی تاریکی در دریا نیست.
◀️ نمونه ای از شعر سپهری که هم واژگان و هم بافت کلی شعر، طنین و فضای شعر نیما را تداعی می کند:
جهان آلوده ی خواب است
فروبسته ست وحشت در به روی هر تپش، هربانگ
چنان که من به روی خویش
در این خلوت که نقش دلپذیرش نیست
و دیوارش فرومی خواندم در گوش:
میان این همه انگار
چه پنهان رنگ ها دارد فریب زیست!( وهْم )
-------
در این جا ، چند نمونه از واژگان و ترکیباتی را که سپهری ، به تأسی از نیما، در شعرش به کار گرفته است، پیش رو قرار می دهم :
1ـ واژه ی « رگ» :
کار برد واژه ی « رگ» در برخی شعرهای نیما :
الف ـ قوقولی قو! خروس می خواند
از درون نهفت خلوت دِه
از نشیب رهی که چون رگ خشک
در تن مردگان تواند خون « خروس می خواند»
ب ـ با آن صدا که از رگ دریا شکافته
همچون خیال ناگه بیدار محرُمان « هاد »
کار برد همین واژه در شعر سپهری :
نسیم در رگ هر برگ می دود خاموش...
خیال دره و تنهایی
دوانده در رگ او ترس. « دره ی خاموش»
2 ـ نیما در شعر« مهتاب » ، از ترکیب « در و دیوار به هم ریخته » بهره می برد :
در و دیوار به هم ریخته شان
بر سرم می شکند.
سپهری هم ، متأثر از نیما، ترکیب « در و دیوار به هم پیوسته » را در شعرش به کار می گیرد :
رخنه ای نیست در این تاریکی
در و دیوار به هم پیوسته
سایه ای لغزد اگر روی زمین
نقش وهمی است زبندی رسته (در قیر شب)
3 ـ نیما، در چند شعر، به مناسبت، از واژه ی « رخنه»، استفاده می کند :
از جامه ی نیل شد فلک ازرق پوش
در رخنه ی شب، خروس برداشت خروش (در نخستین ساعت شب)ّ
و در جای دیگر :
باد می کاود با رخنه ی راه
راه می پیچد در خلوت باغ (یک نامه به یک زندانی )
سپهری ، ظاهراً متأثر از نیما، از همین واژه ، در شعر « قیر شب» بهره می برد:
رخنه ای نیست در این تاریکی (قیر)
نیما در شعر «خنده ی سرد »، آسمان تاریک شب ( پیش از بر آمدن صبح) را به تن قیراندود( «تنْ بِشُسته ز قیر») تشبیه می کند:
صبحگاهان که بسته می ماند
ماهی آبنوس درزنجیر
دم طاووس پر می افشاند
روی این بام تن بشسته زقیر
سهراب سپهری هم، ترکیب « قیر شب » را، کنایه از تاریکی شب به کارمی گیرد:
جنبشی نیست در این تاریکی
دست ها پا ها در قیر شب است « قیر شب»
در واقع، « قیر شب» در دو معنا به کار می رود،.
1ـ از وحشت تاریکی « قدم از قدم برنداشتن» و
2 ــ برجای ماندن در سیاهی شب، به علت « چسبندگی » قیر که کنایه از تاریکی شب است.
نیما، روشنایی افق در پس ابر را ، به اهرمنی ، با « نیم سوزی دود اندود» در دست ، تشبیه می کند:
می درخشد گر افق، اهرمنی ست
نیم سوزیش به کف، دود اندود ( در فروبند)
سپهری هم، ازهمین ترکیب « دود اندود» ، برای نشان دادن « تاریک ـ روشنای » غروب و ترکیب « پنبه ز دود» ، برای نمایش برآمدن «سپیده ی سحراز دل شب»، بهره می برد:
نقش هایی که کشیدم در روز،
شب ز ره آمد با دود اندود
طرح هایی که فکندم در شب
روز پیدا شد با پنبه ز دود « در قیر شب»
واژه ی « دود»، همانطور که در شعرهای دیگر نیما، به مناسبت به کار می آید، در برخی شعرهای سپهری هم ، نمود دارد و حتی عنوان یکی از شعرهایش می شود:
مرغی نهفته بر سر بام سرای ما
مرغ دگر نشسته به شاخ درخت کاج
می خواند این، به شورش، گویی برای ما،
خاموشی ای است آن یک، دودی به روی عاج ( مرغ مجسمه ، نیما)
◀️ کاربرد « دود»، در شعر سپهری :
دود می خیزد به خلوتگاه من
کس خبر کِی یابد از ویرانه ام
...
دود می خیزد هنوز از خلوتم
با درون سوخته دارم سخن « دود می خیزد، سپهری»
◀️ یکی از ترکیب های ابداعی نیما، ترکیب« خیال روزهای روشن » است:
خانه ام ابری ست
یکسره روی زمین ابری ست با آن
...
در خیال روزهای روشنم کز دست رفتندم (خانه ام ابری ست)
همین ترکیب به صورت « خیال روز و شب» ، در شعر سپهری به کار می رود:
بر تن دیوار ها طرح شکست
کس دگر رنگی در این سامان ندید
چشم می دوزد خیال روز و شب
از درون دل به تصویر امید (دود می خیزد)
نیما ، در شعر « کار شب پا » ، حرکت وَهم آمیز و شبح گونه ی « شب پا » و « گراز» را در سیاهی شب، این گونه تصویر می کند:
می رود دوکی ، این هیکل اوست
می رمد سایه ای ، این است گراز (کار شب پا)
سپهری هم، در شعر« غمی غمناک»، در کار آفرینش همین فضای وهم آمیز است:
می کنم تنها از جاده عبور
دورماندند ز من آدم ها
سایه ای از سر دیوار گذشت
غمی افزود مرا بر غم ها ( غمی غمناک)
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ تأثیر پذیری سهراب سپهری از نیما
✳️ احمد افرادی
❇️ بخش : سه
همین معنا، در شعر« سپیده» نیز، مشهود است:
درهم دویده سایه و روشن
لغزان میان خرمن دوده [ دود؟]
نیما، در برخی شعر هایش( به مناسبت) از صوت استفاده می کند:
دینگ دانگ... چه صداست...
کی مرده / کی به جاست؟ ( نیماـ ناقوس)
سپهری هم ، همین شگرد را در شعرش به کار می بندد:
دنگ ! ...دنگ !...
ساعت گیج زمان در شب عمر
دنگ ! ...دنگ !...
...
لحظه ها می گذرد. ( دنگ )
برشی از شعر « سراب »، فضای وهم آلود شعر ِ « شب پا» ی نیما را تداعی می کند:
در پس پرده ای از گرد و غبار
نقطه ای لرزد از دور سیاه
چشم اگر پیش رود می بیند
آدمی هست که می پوید راه ( سپهری، سراب)
-----------------------
واژگان آشنای نیما، به کار رفته در شعرهای سپهری
نیما، در راستای آشنایی زدایی، صفت « خراب» را به جای « محل خراب ، یا خرابی» به کار می گیرد:
1ـــ خراب :
برق سياه تابَش ، تصويري از خراب
در چشم ميکشاند ( نیما، « ری را»)
سپهری هم، ظاهراً از همین شگرد بهره می برد:
آبادی ام ملول شد از صحبت زوال
بانگ سرور در دلم افسرد، کز نخست
تصویر جغد، زیب ِ تن این خراب بود. ( سپهری، شعر «خراب»)
به نظر می رسد که منظور سپهری از « تن این خراب» ، «آبادی» است که دچار ویرانی و زوال شده است.
این واژه ، گاه، در زبان محاوره هم به کار می رود:
« من خرابتم = کشته و مرده ات هستم»
نیما، در شعر « خانه ام ابری ست»، ظاهراً، « خُرد و خراب و مست » را به یک معنا ( پریشان ، بی خویش ، از خود بیخود، به هم ریخته) می گیرد :
از فراز گردنه خرد و خراب و مست
باد می پیچد
یکسره دنیا خراب از او
و حواس من ( خانه ام ابری ست)
شعر « خانه ام ابری ست»، از زیباترین شعر های نیما است.
در مورد واژه ی « خراب» و کاربردش در این شعر نیما، بسیار بیش از این ها می توان گفت که جایش در این فضای تنگ نیست.
2 ــ آبنوس :
صبحگاهان که بسته می ماند
ماهی آبنوس در زنجیر ( نیما، « خنده ی سرد»)
همپای رقص نازک نی زار
مرداب می گشاید چشم تر سپید.
خطی ز نور روی سیاهی است:
گویی بر آبنوس درخشد زر سپید ( سپهری، «سپیده»)
3 ـــ غبارآلود:
او نشان از روز بیدار ظفرمندی است.
با نهان تنگنای زندگانی دست دارد.
از عروق زخمدار این غبارآلوده ره، تصویر بگرفته.
( نیما، « مرغ آمین » )
نقش های رفته را باز آورد با خود غبار آلود ( سپهری، « جان گرفته»)
4 اجاق سرد:
مانده از شب های دورادور
بر مسیر خامش جنگل
سنگچینی از اجاقی خرد
اندرو خاکستر سردی ( نیما، « اجاق سرد» )
دیرگاهی ماند اجاقم سرد
و چراغم بی نصیب از نور ( سپهری، « روشن شب»)
5ـ شب اِستاده است:
هست شب همچو ورم کرده تنی ، سخت در اِستاده هوا ( نیما، « هست شب»)
شب ایستاده است
خیره نگاه او
بر چار چوب پنجره ی من . ( سپهری، « نایاب»)
6 ــ گریه ساز کردن ــ قصه ساز کردن:
ای گل ! به خنده لب مگشا کافتی است باد
وای شمع ! گریه ساز کن آمد شب وظَلَم ( نیما، « الرثا ء »)
فکر تاریکی و این ویرانی
بی خبر آمد تا با دل من
قصه ها ساز کند پنهانی (سپهری،«غمی غمناک»)
7 ـ دل افسرده :
این، زبانِ دلْ افسردگان است،
نه زبانِ پیِ نام خیزان،
گوی در دل نگیرد کسش هیچ.
ما که در این جهانیم سوزان ( نیما ، « افسانه»)
می تراود ز لبم قصه ی سرد
دلم افسرده در این تنگ غروب ( سپهری، «رو به غروب» )
پایان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ احمد افرادی
❇️ بخش : سه
همین معنا، در شعر« سپیده» نیز، مشهود است:
درهم دویده سایه و روشن
لغزان میان خرمن دوده [ دود؟]
نیما، در برخی شعر هایش( به مناسبت) از صوت استفاده می کند:
دینگ دانگ... چه صداست...
کی مرده / کی به جاست؟ ( نیماـ ناقوس)
سپهری هم ، همین شگرد را در شعرش به کار می بندد:
دنگ ! ...دنگ !...
ساعت گیج زمان در شب عمر
دنگ ! ...دنگ !...
...
لحظه ها می گذرد. ( دنگ )
برشی از شعر « سراب »، فضای وهم آلود شعر ِ « شب پا» ی نیما را تداعی می کند:
در پس پرده ای از گرد و غبار
نقطه ای لرزد از دور سیاه
چشم اگر پیش رود می بیند
آدمی هست که می پوید راه ( سپهری، سراب)
-----------------------
واژگان آشنای نیما، به کار رفته در شعرهای سپهری
نیما، در راستای آشنایی زدایی، صفت « خراب» را به جای « محل خراب ، یا خرابی» به کار می گیرد:
1ـــ خراب :
برق سياه تابَش ، تصويري از خراب
در چشم ميکشاند ( نیما، « ری را»)
سپهری هم، ظاهراً از همین شگرد بهره می برد:
آبادی ام ملول شد از صحبت زوال
بانگ سرور در دلم افسرد، کز نخست
تصویر جغد، زیب ِ تن این خراب بود. ( سپهری، شعر «خراب»)
به نظر می رسد که منظور سپهری از « تن این خراب» ، «آبادی» است که دچار ویرانی و زوال شده است.
این واژه ، گاه، در زبان محاوره هم به کار می رود:
« من خرابتم = کشته و مرده ات هستم»
نیما، در شعر « خانه ام ابری ست»، ظاهراً، « خُرد و خراب و مست » را به یک معنا ( پریشان ، بی خویش ، از خود بیخود، به هم ریخته) می گیرد :
از فراز گردنه خرد و خراب و مست
باد می پیچد
یکسره دنیا خراب از او
و حواس من ( خانه ام ابری ست)
شعر « خانه ام ابری ست»، از زیباترین شعر های نیما است.
در مورد واژه ی « خراب» و کاربردش در این شعر نیما، بسیار بیش از این ها می توان گفت که جایش در این فضای تنگ نیست.
2 ــ آبنوس :
صبحگاهان که بسته می ماند
ماهی آبنوس در زنجیر ( نیما، « خنده ی سرد»)
همپای رقص نازک نی زار
مرداب می گشاید چشم تر سپید.
خطی ز نور روی سیاهی است:
گویی بر آبنوس درخشد زر سپید ( سپهری، «سپیده»)
3 ـــ غبارآلود:
او نشان از روز بیدار ظفرمندی است.
با نهان تنگنای زندگانی دست دارد.
از عروق زخمدار این غبارآلوده ره، تصویر بگرفته.
( نیما، « مرغ آمین » )
نقش های رفته را باز آورد با خود غبار آلود ( سپهری، « جان گرفته»)
4 اجاق سرد:
مانده از شب های دورادور
بر مسیر خامش جنگل
سنگچینی از اجاقی خرد
اندرو خاکستر سردی ( نیما، « اجاق سرد» )
دیرگاهی ماند اجاقم سرد
و چراغم بی نصیب از نور ( سپهری، « روشن شب»)
5ـ شب اِستاده است:
هست شب همچو ورم کرده تنی ، سخت در اِستاده هوا ( نیما، « هست شب»)
شب ایستاده است
خیره نگاه او
بر چار چوب پنجره ی من . ( سپهری، « نایاب»)
6 ــ گریه ساز کردن ــ قصه ساز کردن:
ای گل ! به خنده لب مگشا کافتی است باد
وای شمع ! گریه ساز کن آمد شب وظَلَم ( نیما، « الرثا ء »)
فکر تاریکی و این ویرانی
بی خبر آمد تا با دل من
قصه ها ساز کند پنهانی (سپهری،«غمی غمناک»)
7 ـ دل افسرده :
این، زبانِ دلْ افسردگان است،
نه زبانِ پیِ نام خیزان،
گوی در دل نگیرد کسش هیچ.
ما که در این جهانیم سوزان ( نیما ، « افسانه»)
می تراود ز لبم قصه ی سرد
دلم افسرده در این تنگ غروب ( سپهری، «رو به غروب» )
پایان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ "نیمای غزل"نگاهی به شعر سیمین بهبهانی
بخش اول
❇️ نخستین بار شادروان دکتر علی محمد حق‌شناس زبان‌شناس برجسته‌ی معاصر در سال۱۳۶۱ عنوان" نیمای غزل" را درباره‌ی سیمین بهبهانی به کار برد که نسبت به دیگر نام‌ها برای بانوی غزل معاصر فارسی ماندگارتر شد. دکتر حق‌شناس در این مورد می‌نویسد:" سیمین بهبهانی به منظور انجام امر آشنازدایی در قالب، از میان واحدهای ساختاری آن قالب، واحد وزن را یعنی بنیادی‌ترین عنصر سازنده‌ی قالب‌های شعری را برگزیده است. آن‌گاه با بیش از چهل و یک وزن کم سابقه و یا به کلی بی‌سابقه بر اوزان غزل، این قالب کهنه را هویتی نو بخشیده و آن را پذیرای پیام‌های نو و معانی امروزی کرده است و این درست همان شیوه‌ی آشنازدایی است که نیما نیز سالها پیش از سیمین، در کار شعر فارسی به طور کلی از آن رهگذر، بدعت نیمایی را پایه گذاشت. نیما با بدعت‌گری در اوزان عروض به آشنازدایی از کل شعر پارسی رسید و سیمین با بدعت‌گری در اوزان غزل به آشنازدایی از غزل راه برد و توانست این قالب را پذیرای فضاهای تازه معنایی کند یعنی آن قالب را از نظام بسته‌ی ادب پارسی باز گرفت و به نظام باز ادبیات نیمایی هدیه کرد به گونه‌ای که الفت دیرینه‌ی این قالب با عوالمی چون عشق و مستی و هجران و سوز و گدازهای عارفانه شکسته شد."
هرمز علیپور شاعر معاصر نیز اوزان ابداعی سیمین بهبهانی را ۴۱ وزن می‌داند. مسعود فرزاد در مقاله‌ای که سال ۱۳۴۹ نوشت و وزن عروضی شعر مولانا به ویژه غزلیاتش را بررسی کرده است ۴۸ وزن برای غزلیات او برشمرده و اعتقاد داشت که هیچ شاعری در ادب فارسی از حیث تعداد اوزان عروضی با مولانا برابری نمی‌کند. اما دکتر داود محمدی در مقاله‌ی پژوهشی با آوردن نمونه‌های شعری از دیوان سیمین بهبهانی تعداد ۶۳ وزن تازه و ۲۵ وزن نادر و کم‌سابقه را بیان کرده است و در این‌باره می‌نویسد:" سیمین از سال ۱۳۵۲ به سرودن شعر در اوزان تازه و نادر پرداخته است و در مجموعه اشعار خود ۶۳ وزن تازه و بی‌سابقه و ۲۵ وزن نادر و کم سابقه را به کار گرفته است. بنابر این می‌توان بزرگترین گنجینه‌ی اوزان عروضی را در مجموعه اشعار سیمین بهبهانی یافت."
سیمین با خلق وزن‌های جدید راهی تازه‌ای در قالب غزل ایجاد کرد. اگرچه حسین منزوی در این مسیر گام‌هایی نیز برداشته است.
سیمین بهبهانی درباره‌ی نوآوری‌های خودش در غزل می‌گوید:" نوآوری با قالب سنتی، خصوصیت کلام من است. این شناسه‌ی شعر من است. همان چیزی است که آن را از کلام دیگران مشخص می‌سازد."
اگرچه استاد شهریار سعی کرد که غزل را به فضای عامه‌ی مردم بیاورد و با استفاده از واژگان عامیانه و رمانتیسم تا حدود زیادی در این کار موفق شد:
شهریارا غزلم خوانده غزالی وحشی
بد نشد با غزلی صید غزالی کردیم
اما پس از نیما تنها سیمین بهبهانی و حسین منزوی بودند که موفق شدند نگاهی نو در غزل داشته باشند. سیمین با آوردن وزن‌های تازه و نادر که پس از حافظ در غزل فارسی بی‌نظیر بود و منزوی هم با بهره‌گیری وزن‌هایی که غزل را به سادگی نزدیک نمود تحول بزرگی در این قالب به وجود آوردند که شوربختانه پس از آنها این جریان در غزل ادامه پیدا نکرد.
اوج درخشش سیمین در شعر پس از انقلاب است و شعرهای اجتماعی درخشانی سرود و گرنه اشعار قبل از انقلاب او چندان مطرح نیستند و به تعبیر هرمز علیپور در آن دوران به غزل، زیاد توجه نمی‌شد و تنها غزل‌های حسین منزوی و منوچهر نیستانی حرفی برای گفتن داشتند.
همان‌طوری که قبلاً در جستار " غزال غزل" درباره‌ی منزوی اشاره کردم " منزوی با غزل" لبت صریح‌ترین آیه‌ی شکوفایی است" آغازگر راهی نو در غزل فارسی و نئوکلاسیک شد و پس از آن شاعرانی مانند سیمین بهبهانی در " رستاخیز" ۱۳۵۲ و " دشت ارژن" ۱۳۶۲، محمدعلی بهمنی در " باغ لال" ۱۳۵۰، منوچهر نیستانی در" دیروز خط فاصله" ۱۳۵۰ و قیصر امین در" تنفس صبح"۱۳۶۴ و دیگران کار منزوی را ادامه دادند."
لحن سیمین و اشعارش به ویژه غزل‌های اجتماعی او، حماسی است و در این زمینه از آرایه‌ی تشبیه کمک می‌گیرد:
تا با کی آهسته نالم در نهان چون چشمه‌سار؟
همچو موجم نعره‌ی دیوانه‌واری آرزوست
شاعر در بیت زیر با لحن حماسی و با بهره‌گیری از فضای جنگ و وزن شعر، صدای طبل و دهل را به زیبایی نشان می‌دهد و به تصویر می‌کشد:
تب و تاب دهل‌زن شده ولوله افکن
که ز مالش دشمن به چنین ظفر آمد
در اشعار سیمین بهبهانی به عشق حقیقی و الهی نیز توجه می‌شود که نشان از ایمان سرشار او به خالق هستی است:
هرچه خوبی، هرچه پاکی، هرچه نور/ اوست/ آری اوست/ ای او... خداست
مضامین اروتیک نیز در شعرهای سیمین نیز دیده می‌شود. اگرچه این عشق "در فرهنگ مدرن غربی بر پایه‌ی لذت‌طلبی نفسانی تعریف می‌شود."( زرشناس)
❇️ ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
بخش اول
❇️ نخستین بار شادروان دکتر علی محمد حق‌شناس زبان‌شناس برجسته‌ی معاصر در سال۱۳۶۱ عنوان" نیمای غزل" را درباره‌ی سیمین بهبهانی به کار برد که نسبت به دیگر نام‌ها برای بانوی غزل معاصر فارسی ماندگارتر شد. دکتر حق‌شناس در این مورد می‌نویسد:" سیمین بهبهانی به منظور انجام امر آشنازدایی در قالب، از میان واحدهای ساختاری آن قالب، واحد وزن را یعنی بنیادی‌ترین عنصر سازنده‌ی قالب‌های شعری را برگزیده است. آن‌گاه با بیش از چهل و یک وزن کم سابقه و یا به کلی بی‌سابقه بر اوزان غزل، این قالب کهنه را هویتی نو بخشیده و آن را پذیرای پیام‌های نو و معانی امروزی کرده است و این درست همان شیوه‌ی آشنازدایی است که نیما نیز سالها پیش از سیمین، در کار شعر فارسی به طور کلی از آن رهگذر، بدعت نیمایی را پایه گذاشت. نیما با بدعت‌گری در اوزان عروض به آشنازدایی از کل شعر پارسی رسید و سیمین با بدعت‌گری در اوزان غزل به آشنازدایی از غزل راه برد و توانست این قالب را پذیرای فضاهای تازه معنایی کند یعنی آن قالب را از نظام بسته‌ی ادب پارسی باز گرفت و به نظام باز ادبیات نیمایی هدیه کرد به گونه‌ای که الفت دیرینه‌ی این قالب با عوالمی چون عشق و مستی و هجران و سوز و گدازهای عارفانه شکسته شد."
هرمز علیپور شاعر معاصر نیز اوزان ابداعی سیمین بهبهانی را ۴۱ وزن می‌داند. مسعود فرزاد در مقاله‌ای که سال ۱۳۴۹ نوشت و وزن عروضی شعر مولانا به ویژه غزلیاتش را بررسی کرده است ۴۸ وزن برای غزلیات او برشمرده و اعتقاد داشت که هیچ شاعری در ادب فارسی از حیث تعداد اوزان عروضی با مولانا برابری نمی‌کند. اما دکتر داود محمدی در مقاله‌ی پژوهشی با آوردن نمونه‌های شعری از دیوان سیمین بهبهانی تعداد ۶۳ وزن تازه و ۲۵ وزن نادر و کم‌سابقه را بیان کرده است و در این‌باره می‌نویسد:" سیمین از سال ۱۳۵۲ به سرودن شعر در اوزان تازه و نادر پرداخته است و در مجموعه اشعار خود ۶۳ وزن تازه و بی‌سابقه و ۲۵ وزن نادر و کم سابقه را به کار گرفته است. بنابر این می‌توان بزرگترین گنجینه‌ی اوزان عروضی را در مجموعه اشعار سیمین بهبهانی یافت."
سیمین با خلق وزن‌های جدید راهی تازه‌ای در قالب غزل ایجاد کرد. اگرچه حسین منزوی در این مسیر گام‌هایی نیز برداشته است.
سیمین بهبهانی درباره‌ی نوآوری‌های خودش در غزل می‌گوید:" نوآوری با قالب سنتی، خصوصیت کلام من است. این شناسه‌ی شعر من است. همان چیزی است که آن را از کلام دیگران مشخص می‌سازد."
اگرچه استاد شهریار سعی کرد که غزل را به فضای عامه‌ی مردم بیاورد و با استفاده از واژگان عامیانه و رمانتیسم تا حدود زیادی در این کار موفق شد:
شهریارا غزلم خوانده غزالی وحشی
بد نشد با غزلی صید غزالی کردیم
اما پس از نیما تنها سیمین بهبهانی و حسین منزوی بودند که موفق شدند نگاهی نو در غزل داشته باشند. سیمین با آوردن وزن‌های تازه و نادر که پس از حافظ در غزل فارسی بی‌نظیر بود و منزوی هم با بهره‌گیری وزن‌هایی که غزل را به سادگی نزدیک نمود تحول بزرگی در این قالب به وجود آوردند که شوربختانه پس از آنها این جریان در غزل ادامه پیدا نکرد.
اوج درخشش سیمین در شعر پس از انقلاب است و شعرهای اجتماعی درخشانی سرود و گرنه اشعار قبل از انقلاب او چندان مطرح نیستند و به تعبیر هرمز علیپور در آن دوران به غزل، زیاد توجه نمی‌شد و تنها غزل‌های حسین منزوی و منوچهر نیستانی حرفی برای گفتن داشتند.
همان‌طوری که قبلاً در جستار " غزال غزل" درباره‌ی منزوی اشاره کردم " منزوی با غزل" لبت صریح‌ترین آیه‌ی شکوفایی است" آغازگر راهی نو در غزل فارسی و نئوکلاسیک شد و پس از آن شاعرانی مانند سیمین بهبهانی در " رستاخیز" ۱۳۵۲ و " دشت ارژن" ۱۳۶۲، محمدعلی بهمنی در " باغ لال" ۱۳۵۰، منوچهر نیستانی در" دیروز خط فاصله" ۱۳۵۰ و قیصر امین در" تنفس صبح"۱۳۶۴ و دیگران کار منزوی را ادامه دادند."
لحن سیمین و اشعارش به ویژه غزل‌های اجتماعی او، حماسی است و در این زمینه از آرایه‌ی تشبیه کمک می‌گیرد:
تا با کی آهسته نالم در نهان چون چشمه‌سار؟
همچو موجم نعره‌ی دیوانه‌واری آرزوست
شاعر در بیت زیر با لحن حماسی و با بهره‌گیری از فضای جنگ و وزن شعر، صدای طبل و دهل را به زیبایی نشان می‌دهد و به تصویر می‌کشد:
تب و تاب دهل‌زن شده ولوله افکن
که ز مالش دشمن به چنین ظفر آمد
در اشعار سیمین بهبهانی به عشق حقیقی و الهی نیز توجه می‌شود که نشان از ایمان سرشار او به خالق هستی است:
هرچه خوبی، هرچه پاکی، هرچه نور/ اوست/ آری اوست/ ای او... خداست
مضامین اروتیک نیز در شعرهای سیمین نیز دیده می‌شود. اگرچه این عشق "در فرهنگ مدرن غربی بر پایه‌ی لذت‌طلبی نفسانی تعریف می‌شود."( زرشناس)
❇️ ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ "نیمای غزل"نگاهی به شعر سیمین بهبهانی
بخش دوم
❇️ اما برای نخستین بار در شعر فارسی معاصر، فروغ فرخزاد این نوع مضامین اروتیسم را در شعرهایش به کار برد:
لخت شدم تا در آن هوای دل‌انگیز
پیکر خود را به آب چشمه بشویم
وسوسه می‌ریخت بر دلم شب خاموش
تا غم دل را به گوش چشمه بگویم
سیمین بهبهانی در بیان عشق اروتیک راهی میانه را در پیش می‌گیرد:
شب چون هوای بوسه و آغوش می‌کنی
دزدانه جام یاد مرا نوش می‌کنی
سیمین همیشه به اصول اخلاقی و ارزش‌های خانوادگی بسیار پاییند بود چنان‌که در یکی از گفت وگوهای خود قبل از انقلاب می‌گوید:" عشق پرشکوه‌ترین و مقدس‌ترین احساس آدمی است اما به شرط این که هرگز با هوس‌های زمینی مخلوط نگردد و با شهوات و غرائز حیوانی اشتباه نشود." و درباه‌ی مکتب " اگزیستانسیالیسم" می‌گوید:" اگزیستانسیالیسم مشوق مکتبی است که بی‌بند و باری، بی‌قیدی و بی‌حیایی در آن تدریس می‌شود و این هر سه همیشه مورد تنفر من بوده‌اند و به همین جهت است که در کافه‌های زیر زمینی پاریس خود را به اشکال عجیب و غریب در می‌آورند و از نشئه‌ی هروئین در خلسه فرو می‌روند و به روی عفاف و شرم قلم قرمز کشیده‌اند و آنها را دشمن میدارم و از خودشان و فلسفه‌ی احمقانه‌ی که دارند بیزارم."
سیمین بهبهانی شاعری است که احساسات زنانه‌اش را در اشعار خود بیان می‌کند:
ای با تو در آمیخته چون جان تنم امشب
لعلت گل مرجان زده بر گردنم امشب
آتش نه، زنی گرم‌تر از آتشم ای دوست
تنها نه صورت که به معنی زنم امشب
پیمانه‌ی سیمین‌تنم پر می عشق است
زنهار ازین باده که مرد افکنم امشب
او نسبت به مسائل جامعه‌ی خود بی‌اعتنا نیست و از آگاهی و آزادی دفاع می‌کند:
باغی که آذینش/ گل‌های پرپر نیست
این عطر آزادی است/ کز راه می‌آید
آری نسیم این‌سان/ هرگز معطّر نیست
و از شهدای وطن که جانشان را در دفاع از میهن و تجاوز دشمن به خاک این مرز پرگهر از دست داده‌ا‌ند به نیکی یاد می‌کند:
ما هرچه کردیم باری/ ناله‌ای، شکوه‌واری
شعر وطن زنده اما / زان جوان‌ها و جان‌ها
سیمین بهبهانی همانطور که از جایگاه زن بودنش دفاع می‌کند او را نیز در مقام مادر همراه با شور و الفتی مادرانه می‌بینیم:
با مکتب و دخترانم/ بود الفتی مادرانه/ گویی نه آنان سبق‌خوان/ گویی نه من اوستادم
از نظر او مرد و زن فرق ندارند چنان‌که همپای هم از وطن دفاع کردند:
بنویس! بنویس! بنویس:/ اسطوره‌ی پایداری/ تاریخ! ای فصل روشن!/ زین روزگاران تاری/ بنویس: ایثار جان‌بود/ غوغای پیر و جوان بود/ فرزند و زن، خان و مان بود/ از بیش و کم هرچه داری/
نستوه، نستوه، مردا!/ این شیردل این تکاور/ بشکوه، شکوه، مرگا! / این از وطن پاسداری/ بنویس از آنان که گفتند:/" یا مرگ یا سرافرازی"/ مردانه تا مرگ رفتند!/ بنویس! بنویس! آری
❇️ منابع:
مجموعه اشعار سیمین بهبهانی
یاد بعضی نفرات: سیمین بهبهانی
گهواره سبز افرا" زندگی و شعر سیمین بهبهانی: احمد ابومحبوب
شعر زمان ما ( سیمین بهبهانی): فیض شریفی
از خلیل تا سیمین: محمد فشارکی
سوغات سیمین بهبهانی به عروض فارسی: علی اصغر قهرمانی مقبل
زنی با دامنی شعر" جشن‌نامه سیمین بهبهانی": علی دهباشی
مجموعه اشعار فروغ فرخزاد
معرفی اوزان تازه و نادر در شعر سیمین بهبهانی: داود محمدی
در افسون گل سرخ" نقد اشعار شاعران معاصر" جلد دوم : نادر ابراهیمیان
و...
❇️ نادر ابراهیمیان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
بخش دوم
❇️ اما برای نخستین بار در شعر فارسی معاصر، فروغ فرخزاد این نوع مضامین اروتیسم را در شعرهایش به کار برد:
لخت شدم تا در آن هوای دل‌انگیز
پیکر خود را به آب چشمه بشویم
وسوسه می‌ریخت بر دلم شب خاموش
تا غم دل را به گوش چشمه بگویم
سیمین بهبهانی در بیان عشق اروتیک راهی میانه را در پیش می‌گیرد:
شب چون هوای بوسه و آغوش می‌کنی
دزدانه جام یاد مرا نوش می‌کنی
سیمین همیشه به اصول اخلاقی و ارزش‌های خانوادگی بسیار پاییند بود چنان‌که در یکی از گفت وگوهای خود قبل از انقلاب می‌گوید:" عشق پرشکوه‌ترین و مقدس‌ترین احساس آدمی است اما به شرط این که هرگز با هوس‌های زمینی مخلوط نگردد و با شهوات و غرائز حیوانی اشتباه نشود." و درباه‌ی مکتب " اگزیستانسیالیسم" می‌گوید:" اگزیستانسیالیسم مشوق مکتبی است که بی‌بند و باری، بی‌قیدی و بی‌حیایی در آن تدریس می‌شود و این هر سه همیشه مورد تنفر من بوده‌اند و به همین جهت است که در کافه‌های زیر زمینی پاریس خود را به اشکال عجیب و غریب در می‌آورند و از نشئه‌ی هروئین در خلسه فرو می‌روند و به روی عفاف و شرم قلم قرمز کشیده‌اند و آنها را دشمن میدارم و از خودشان و فلسفه‌ی احمقانه‌ی که دارند بیزارم."
سیمین بهبهانی شاعری است که احساسات زنانه‌اش را در اشعار خود بیان می‌کند:
ای با تو در آمیخته چون جان تنم امشب
لعلت گل مرجان زده بر گردنم امشب
آتش نه، زنی گرم‌تر از آتشم ای دوست
تنها نه صورت که به معنی زنم امشب
پیمانه‌ی سیمین‌تنم پر می عشق است
زنهار ازین باده که مرد افکنم امشب
او نسبت به مسائل جامعه‌ی خود بی‌اعتنا نیست و از آگاهی و آزادی دفاع می‌کند:
باغی که آذینش/ گل‌های پرپر نیست
این عطر آزادی است/ کز راه می‌آید
آری نسیم این‌سان/ هرگز معطّر نیست
و از شهدای وطن که جانشان را در دفاع از میهن و تجاوز دشمن به خاک این مرز پرگهر از دست داده‌ا‌ند به نیکی یاد می‌کند:
ما هرچه کردیم باری/ ناله‌ای، شکوه‌واری
شعر وطن زنده اما / زان جوان‌ها و جان‌ها
سیمین بهبهانی همانطور که از جایگاه زن بودنش دفاع می‌کند او را نیز در مقام مادر همراه با شور و الفتی مادرانه می‌بینیم:
با مکتب و دخترانم/ بود الفتی مادرانه/ گویی نه آنان سبق‌خوان/ گویی نه من اوستادم
از نظر او مرد و زن فرق ندارند چنان‌که همپای هم از وطن دفاع کردند:
بنویس! بنویس! بنویس:/ اسطوره‌ی پایداری/ تاریخ! ای فصل روشن!/ زین روزگاران تاری/ بنویس: ایثار جان‌بود/ غوغای پیر و جوان بود/ فرزند و زن، خان و مان بود/ از بیش و کم هرچه داری/
نستوه، نستوه، مردا!/ این شیردل این تکاور/ بشکوه، شکوه، مرگا! / این از وطن پاسداری/ بنویس از آنان که گفتند:/" یا مرگ یا سرافرازی"/ مردانه تا مرگ رفتند!/ بنویس! بنویس! آری
❇️ منابع:
مجموعه اشعار سیمین بهبهانی
یاد بعضی نفرات: سیمین بهبهانی
گهواره سبز افرا" زندگی و شعر سیمین بهبهانی: احمد ابومحبوب
شعر زمان ما ( سیمین بهبهانی): فیض شریفی
از خلیل تا سیمین: محمد فشارکی
سوغات سیمین بهبهانی به عروض فارسی: علی اصغر قهرمانی مقبل
زنی با دامنی شعر" جشن‌نامه سیمین بهبهانی": علی دهباشی
مجموعه اشعار فروغ فرخزاد
معرفی اوزان تازه و نادر در شعر سیمین بهبهانی: داود محمدی
در افسون گل سرخ" نقد اشعار شاعران معاصر" جلد دوم : نادر ابراهیمیان
و...
❇️ نادر ابراهیمیان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ تحلیل و زیبایی شناسی شعری از سروده های سیمین بهبهانی بانوی غزل معاصر
✳️ عباس رسولی املشی
بخش : اول
مرا هزار امید است و هر هزار تویی
شروع شادی و پایان انتظار تویی
بهارها که ز عمرم گذشت و بی‌تو گذشت
چه بود غیر خزان‌ها اگر بهار تویی
دلم ز هر چه به غیر از تو بود خالی ماند
در این سرا تو بمان ای که ماندگار تویی
شهاب زودگذر لحظه‌های بوالهوسی است
ستاره‌ای که بخندد به شام تار تویی
جهانیان همه گر تشنگان خون من‌اند
چه باک زان همه دشمن چو دوست‌دار تویی
دلم صراحی لبریز آرزومندی است
مرا هزار امید است و هر هزار تویی
سیمین خلیلی معروف به سیمین بهبهانی غزل سرای توانای معاصر در ۲۸ تیر سال ۱۳۰۶ شمسی در تهران به دنیا آمد و در سحرگاه سه‌شنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۳ دارِ فانی را وداع گفت. او فرزند عباس خلیلی شاعر، نویسنده و مدیر روزنامه اقدام است.
سیمین سرودن غزل را از نوجوانی آغاز کرد و موضوع اغلب غزل‌های او در این دوران مضامین عاشقانه و عواطف زنانه و انسانی بود. وی بعدها متأثر از سروده‌های نوپردازان شد و در مجموعه غزل رستاخیز به سمت موضوعات و معضلات اجتماعی گرایش پیدا کرد.
مهم ترین ویژگی شاعرانه سیمین بهبهانی بانوی غزل معاصر کشف، به کارگیری یا ابداع اوزان تازه و نیز سرودن اشعار در مصراع های طولانی و اوزان بلند بود، او با مهارتی خیره کننده قالب های کهن را در شکل تازه و با مضامین مدرن عرضه می کرد و چندان در این کار و خلاقیت های نوآورانه در عرصه غزل چیره دست بود که « نیمای غزل» لقب گرفت.
سیمین در سال ۱۳۴۸ به عضویت شورای شعر و موسیقی درآمد و به همراه هوشنگ ابتهاج، نادر نادرپور، یدالله رویایی، بیژن جلالی و فریدون مشیری این شورا را اداره می کردند. وی همچنین در سال ۱۳۵۷ عضویت در کانون نویسندگان ایران را پذیرفت.
آثار وی عبارت اند از: سه تار شکسته، جای پا، چلچراغ، مرمر، رستاخیز، خطی ز سرعت و از آتش، دشت ارژن، کاغذین جامه، کولی و نامه و عشق، عاشق تر از همیشه بخوان، با قلب خود چه خریدم؟، یک دریچه آزادی و ... .
این غزل سیمین در وزن عروضی متناوب ارکان « مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن» یعنی بحرِ مجتث مثمن مخبون محذوف سروده شده است که از وزن های پُرکاربرد شعر فارسی محسوب می شود. در این سروده شش بیتی« تویی» به عنوان ردیف و واژگانِ « هزار، انتظار، بهار، ماندگار، تار، دوست دار و هزار» قافیه های آن را تشکیل می دهند. حرف روی در کلمات قافیه، صامت « ر» است و مصوت « ا » و صامت « ر» حروف مشترک واژگان قافیه هستند که بر اساس قاعده دوم قافیه می باشد.
در این غزل، مصراع نخست یعنی« مرا هزار امید است و هر هزار تویی» در پایان شعر تکرار شده است که آن را « ردالمطلع» می نامند.
شاعر در ابیات آغازین غزل، سعدی وار از معشوق زمینی یاد می کند و در ادامه این معشوق را مولوی وار ارتقا می دهد و
فرازمینی و آسمانی می کند. به عبارت دیگر معشوق در این سروده او حافظ وار بین زمین و آسمان جلوه گری می کند.
شاعر در شروع شعر خود با تکرار واژه « هزار» که نشانه کثرت و بسیاری است از امیدها و آرزوهای فراوان خود در زندگی سخن می گوید که تحقق آن ها را منوط به وصال و حضور معشوق می داند. او حضور یار را شروع شادی ها و پایان انتظارهای رنج آور زندگی تلقّی می کند.
تنها، وجود محبوب است که می تواند در حیات او بهارآفرین و نشاط آور و شادی بخش باشد، وگرنه هر چند شاعر بهارهای فراوانی را در زندگی خود شاهد بوده، امّا این بهاران بی حضور یار چیزی جز خزان و پژمردگی و افسردگی نبوده است.
او در طول زندگی خود هیچ گاه به جز معشوق به کسی توجهی نداشته است و همواره به او وفادار مانده است؛ چرا که فقط حضور و عشق او را در این روزگار پایدار و ماندنی می بیند.
در اینجا معشوق از سطح زمینی عروج می کند و آسمانی می شود.
او عشق های احساساتی و بی تأمّل را بوالهوسانه می داند و آن را همچون شهابی می بیند که حضورش آنی و زودگذر است و به عبارت دیگر پایدار نیست. امّا جلوه عشق پایدار را همچون ستاره ای می داند که روشنی بخش شبِ تار است و به زندگی شاعر فروغ و حیاتی جاودان می بخشد.
وقتی که معشوق، دوست دار و حامی او باشد، دیگر از دشمنان هراسی نیست؛ حتّی اگر تمام مردم جهان به خون او تشنه شوند و از او کینه و نفرت داشته باشند. حضور چنین محبوب ماندگاری سبب می شود تا شاعر آرامش خاطر پیدا کند و از هیچ چیزی واهمه ای نداشته باشد.
شاعر در پایان دلش را به تُنگ شرابی تشبیه کرده است که لبریز اشتیاق وصال محبوب است و رسیدن به همه ی آرزوهایش را فقط با حضور معشوق محقق می‌بیند.
❇️ ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ عباس رسولی املشی
بخش : اول
مرا هزار امید است و هر هزار تویی
شروع شادی و پایان انتظار تویی
بهارها که ز عمرم گذشت و بی‌تو گذشت
چه بود غیر خزان‌ها اگر بهار تویی
دلم ز هر چه به غیر از تو بود خالی ماند
در این سرا تو بمان ای که ماندگار تویی
شهاب زودگذر لحظه‌های بوالهوسی است
ستاره‌ای که بخندد به شام تار تویی
جهانیان همه گر تشنگان خون من‌اند
چه باک زان همه دشمن چو دوست‌دار تویی
دلم صراحی لبریز آرزومندی است
مرا هزار امید است و هر هزار تویی
سیمین خلیلی معروف به سیمین بهبهانی غزل سرای توانای معاصر در ۲۸ تیر سال ۱۳۰۶ شمسی در تهران به دنیا آمد و در سحرگاه سه‌شنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۳ دارِ فانی را وداع گفت. او فرزند عباس خلیلی شاعر، نویسنده و مدیر روزنامه اقدام است.
سیمین سرودن غزل را از نوجوانی آغاز کرد و موضوع اغلب غزل‌های او در این دوران مضامین عاشقانه و عواطف زنانه و انسانی بود. وی بعدها متأثر از سروده‌های نوپردازان شد و در مجموعه غزل رستاخیز به سمت موضوعات و معضلات اجتماعی گرایش پیدا کرد.
مهم ترین ویژگی شاعرانه سیمین بهبهانی بانوی غزل معاصر کشف، به کارگیری یا ابداع اوزان تازه و نیز سرودن اشعار در مصراع های طولانی و اوزان بلند بود، او با مهارتی خیره کننده قالب های کهن را در شکل تازه و با مضامین مدرن عرضه می کرد و چندان در این کار و خلاقیت های نوآورانه در عرصه غزل چیره دست بود که « نیمای غزل» لقب گرفت.
سیمین در سال ۱۳۴۸ به عضویت شورای شعر و موسیقی درآمد و به همراه هوشنگ ابتهاج، نادر نادرپور، یدالله رویایی، بیژن جلالی و فریدون مشیری این شورا را اداره می کردند. وی همچنین در سال ۱۳۵۷ عضویت در کانون نویسندگان ایران را پذیرفت.
آثار وی عبارت اند از: سه تار شکسته، جای پا، چلچراغ، مرمر، رستاخیز، خطی ز سرعت و از آتش، دشت ارژن، کاغذین جامه، کولی و نامه و عشق، عاشق تر از همیشه بخوان، با قلب خود چه خریدم؟، یک دریچه آزادی و ... .
این غزل سیمین در وزن عروضی متناوب ارکان « مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن» یعنی بحرِ مجتث مثمن مخبون محذوف سروده شده است که از وزن های پُرکاربرد شعر فارسی محسوب می شود. در این سروده شش بیتی« تویی» به عنوان ردیف و واژگانِ « هزار، انتظار، بهار، ماندگار، تار، دوست دار و هزار» قافیه های آن را تشکیل می دهند. حرف روی در کلمات قافیه، صامت « ر» است و مصوت « ا » و صامت « ر» حروف مشترک واژگان قافیه هستند که بر اساس قاعده دوم قافیه می باشد.
در این غزل، مصراع نخست یعنی« مرا هزار امید است و هر هزار تویی» در پایان شعر تکرار شده است که آن را « ردالمطلع» می نامند.
شاعر در ابیات آغازین غزل، سعدی وار از معشوق زمینی یاد می کند و در ادامه این معشوق را مولوی وار ارتقا می دهد و
فرازمینی و آسمانی می کند. به عبارت دیگر معشوق در این سروده او حافظ وار بین زمین و آسمان جلوه گری می کند.
شاعر در شروع شعر خود با تکرار واژه « هزار» که نشانه کثرت و بسیاری است از امیدها و آرزوهای فراوان خود در زندگی سخن می گوید که تحقق آن ها را منوط به وصال و حضور معشوق می داند. او حضور یار را شروع شادی ها و پایان انتظارهای رنج آور زندگی تلقّی می کند.
تنها، وجود محبوب است که می تواند در حیات او بهارآفرین و نشاط آور و شادی بخش باشد، وگرنه هر چند شاعر بهارهای فراوانی را در زندگی خود شاهد بوده، امّا این بهاران بی حضور یار چیزی جز خزان و پژمردگی و افسردگی نبوده است.
او در طول زندگی خود هیچ گاه به جز معشوق به کسی توجهی نداشته است و همواره به او وفادار مانده است؛ چرا که فقط حضور و عشق او را در این روزگار پایدار و ماندنی می بیند.
در اینجا معشوق از سطح زمینی عروج می کند و آسمانی می شود.
او عشق های احساساتی و بی تأمّل را بوالهوسانه می داند و آن را همچون شهابی می بیند که حضورش آنی و زودگذر است و به عبارت دیگر پایدار نیست. امّا جلوه عشق پایدار را همچون ستاره ای می داند که روشنی بخش شبِ تار است و به زندگی شاعر فروغ و حیاتی جاودان می بخشد.
وقتی که معشوق، دوست دار و حامی او باشد، دیگر از دشمنان هراسی نیست؛ حتّی اگر تمام مردم جهان به خون او تشنه شوند و از او کینه و نفرت داشته باشند. حضور چنین محبوب ماندگاری سبب می شود تا شاعر آرامش خاطر پیدا کند و از هیچ چیزی واهمه ای نداشته باشد.
شاعر در پایان دلش را به تُنگ شرابی تشبیه کرده است که لبریز اشتیاق وصال محبوب است و رسیدن به همه ی آرزوهایش را فقط با حضور معشوق محقق می‌بیند.
❇️ ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ تحلیل و زیبایی شناسی شعری از سروده های سیمین بهبهانی بانوی غزل معاصر
✳️ عباس رسولی املشی
بخش : دوم
❇️ وجود آرایه های ادبی فراوان در این غزل کوتاه سیمین از امتیازات شعر زیبای او محسوب می گردد.
در بیت نخست واج آرایی ( نغمه حروف) در مصوّت « ا » و صامت های « ر » و « ه » دیده می شود؛ به گونه ای که تکرار صامت « ر» پژواک انتظار را تداعی می کند. همچنین تکرار در واژه « هزار» و تضاد بین کلمات شروع و پایان را مشاهده می کنیم.
در بیت دوم بین واژگان بهار و خزان تناسب و تضاد به چشم می خورد و تکرار واژه « بهار» در آغاز و پایان بیت، آرایه تصدیر ( ردالعجز علی الصدر) را به وجود آورده است. در ضمن در مصراع دوم همین بیت بهار مجازاً به معنی خوشی ها و خزان مجاز از غم ها و ناخوشی ها هستند. در بیت سوم « سرا » مجاز از دنیا و روزگار است.
در بیت چهارم شهاب از لحاظ زودگذر بودن به لحظه ها تشبیه شده است و بین واژگان شهاب و ستاره آرایه مراعات نظیر وجود دارد. در بیت پنجم « جهانیان» مجاز از مردم جهان است. تشنه خون کسی بودن کنایه از اینکه با کسی دشمنی شدید داشتن و از او متنفر بودن است. در ضمن بین کلمات دشمن و دوست تضاد برقرار است. در بیت ششم و پایانی، دل به صراحی ( تُنگ شراب) تشبیه شده است و در مصراع دوم این بیت، تکرار ( واژه آرایی ) را در کلمه « هزار» می بینیم.
کلام پایانی اینکه :
سیمین بهبهانی بانوی غزل معاصر در این سروده کوتاه خود توانسته است با بهره گیری از زبانی ساده و شیوا، استفاده فراوان از عناصر خیال ( بدیع لفظی، بدیع معنوی و بیان )، ارتباط منطقی در محورهای افقی و عمودی شعر و بسیاری از ویژگی های دیگر، مهارت و توانایی های خود را به نمایش بگذارد و خواننده را به تحسین خود وادارد.
❇️ عباس رسولی املشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ عباس رسولی املشی
بخش : دوم
❇️ وجود آرایه های ادبی فراوان در این غزل کوتاه سیمین از امتیازات شعر زیبای او محسوب می گردد.
در بیت نخست واج آرایی ( نغمه حروف) در مصوّت « ا » و صامت های « ر » و « ه » دیده می شود؛ به گونه ای که تکرار صامت « ر» پژواک انتظار را تداعی می کند. همچنین تکرار در واژه « هزار» و تضاد بین کلمات شروع و پایان را مشاهده می کنیم.
در بیت دوم بین واژگان بهار و خزان تناسب و تضاد به چشم می خورد و تکرار واژه « بهار» در آغاز و پایان بیت، آرایه تصدیر ( ردالعجز علی الصدر) را به وجود آورده است. در ضمن در مصراع دوم همین بیت بهار مجازاً به معنی خوشی ها و خزان مجاز از غم ها و ناخوشی ها هستند. در بیت سوم « سرا » مجاز از دنیا و روزگار است.
در بیت چهارم شهاب از لحاظ زودگذر بودن به لحظه ها تشبیه شده است و بین واژگان شهاب و ستاره آرایه مراعات نظیر وجود دارد. در بیت پنجم « جهانیان» مجاز از مردم جهان است. تشنه خون کسی بودن کنایه از اینکه با کسی دشمنی شدید داشتن و از او متنفر بودن است. در ضمن بین کلمات دشمن و دوست تضاد برقرار است. در بیت ششم و پایانی، دل به صراحی ( تُنگ شراب) تشبیه شده است و در مصراع دوم این بیت، تکرار ( واژه آرایی ) را در کلمه « هزار» می بینیم.
کلام پایانی اینکه :
سیمین بهبهانی بانوی غزل معاصر در این سروده کوتاه خود توانسته است با بهره گیری از زبانی ساده و شیوا، استفاده فراوان از عناصر خیال ( بدیع لفظی، بدیع معنوی و بیان )، ارتباط منطقی در محورهای افقی و عمودی شعر و بسیاری از ویژگی های دیگر، مهارت و توانایی های خود را به نمایش بگذارد و خواننده را به تحسین خود وادارد.
❇️ عباس رسولی املشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
سیمین بهبهانی
سیمین خلیلی معروف به بهبهانی ( زاده ۲۸ تیر ۱۳۰۶ - درگذشته ۲۸ مرداد ۱۳۹۳) ؛ نویسنده و غزل‌سرای معاصر ایران و از اعضای کانون نویسندگان ایران بود.
وی در طول زندگی‌اش بیش از ۶۰۰ غزل سرود که در ۲۰ کتاب منتشر شده‌اند.
او به خاطر سرودن غزل فارسی در وزن‌های بی سابقه به (نیمای غزل ) معروف است.
شعرهای سیمین بهبهانی موضوعاتی از جمله: عشق به وطن، زلزله، انقلاب ، فقر ، آزادی بیان و حقوق برابر برای زنان را در برمی‌گیرند.
آثار سیمین بهبهانی:
سه تار شکسته، جای پا، چلچراغ، در باره هنر و ادبیات، یک دریچه آزادی ، مجموعه اشعار و ...
جوایز سیمین بهبهانی:
سال ۱۳۷۸ اهدای مدال کارل فون اوسی یتسکی از طرف سازمان جهانی حقوق بشر در برلین ۱۳۸۷ جایزه سیمون دوبوار برای آزادی زنان و چندین جایزه دیگر...
یادش گرامی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
سیمین خلیلی معروف به بهبهانی ( زاده ۲۸ تیر ۱۳۰۶ - درگذشته ۲۸ مرداد ۱۳۹۳) ؛ نویسنده و غزل‌سرای معاصر ایران و از اعضای کانون نویسندگان ایران بود.
وی در طول زندگی‌اش بیش از ۶۰۰ غزل سرود که در ۲۰ کتاب منتشر شده‌اند.
او به خاطر سرودن غزل فارسی در وزن‌های بی سابقه به (نیمای غزل ) معروف است.
شعرهای سیمین بهبهانی موضوعاتی از جمله: عشق به وطن، زلزله، انقلاب ، فقر ، آزادی بیان و حقوق برابر برای زنان را در برمی‌گیرند.
آثار سیمین بهبهانی:
سه تار شکسته، جای پا، چلچراغ، در باره هنر و ادبیات، یک دریچه آزادی ، مجموعه اشعار و ...
جوایز سیمین بهبهانی:
سال ۱۳۷۸ اهدای مدال کارل فون اوسی یتسکی از طرف سازمان جهانی حقوق بشر در برلین ۱۳۸۷ جایزه سیمون دوبوار برای آزادی زنان و چندین جایزه دیگر...
یادش گرامی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
کمی شوخی با شعرا و اشعار 👇😘😂
- به آب روشن می عارفی طهارت کرد
- و رفته رفته به این کار زشت عادت کرد!
- برقی از منزل لیلی بدرخشید سحر
لیلی آمد دم در، گفت: بیا برق آمد!
- آمد از پرده به مجلس عرقش پاک کنید
تا نگویند حریفان که چرا خیس آمد!
- سالها دل طلب جام جم از ما میکرد!
بی خبر بود که ما مشترک کیهانیم
- مشکل خویش بر پیر مغان بردم دوش
گفت: دنیاشده از مشکل پر، این هم روش!
- ما در پیاله عکس رخ یار دیده ایم
اما نه فرت و فرت! که یکبار دیده ایم!
- تو را ز کنگره ی عرش میزنند صفیر!
چرا به کنگره شعر میروی شاعر؟!
- گر شدم رفتگر بهانه مگیر
خاک راه تو رفتنم هوس است!
- در آستین مرقع پیاله کن پنهان
که چوب و غیره در آن ناگهان فرو نکنند
- اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را
به دستش می دهم کاری که بار آخرش باشد!
- پیرهن چاک و غزلخوان و صراحی در دست
آنقدر عربده زد آبروی ما را برد!
- وفا مجوی ز دشمن که پرتوی ندهد
چراغ موشی دشمن کنار لیزر دوست
- چه خوش صید دلم کردی بنازم چشم مستت را
ولی از روی پایم خواهشاً بردار دستت را!
تنت به ناز طبیبان نیازمند مباد
علی الخصوص اگر عضو بیمه هم باشی
مدعی خواست که آید به تماشاگه راز
خانمش زنگ زد و گفت شلوغ است نرو
منم که شهره‌ی شهرم به عشق ورزیدن
ولی قیافه‌ی من می‌خورد به معتادان
درویش را نباشد، برگ سرای سلطان
زیرا که اصولا، کوبیده دوست دارد
گر ز مسجد به خرابات شدم خرده مگیر
بوی جوراب مرا سمت خرابات کشید
پیام داد که خواهم نشست با رندان
دو هفته بعد اراذل شد و گرفتندش
ای عروس هنر از بخت شکایت منما
برو یک راست در خانه‌ی مادر شوهر
بگشای تربتم را بعد از وفات و بنگر:
صنف کفن فروشان خیلی گران فروشند
بر سر تربت من با می و مطرب بنشین
مطربش کاش فقط خواجه امیری باشد
چراغ صاعقه‌ی آن سحاب روشن باد
که نور داشت چنان لامپ‌های ال ای دی
دلا معاش چنان کن که گر بلغزد پای
نیفتی و بلوتوست شبانه پخش شود
من از آن حسن روز افزون که یوسف داشت دانستم
گریمش کرده‌اند انگار قبل از فیلم‌برداری
چه مبارک سحری بود و چه فرخنده شبی
ولی افسوس که گشت آمد و ما در رفتیم
این همه شهد و شکر کز سخنم می ریزد
همه از خاصیت قیمت رانی هلوست
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
- به آب روشن می عارفی طهارت کرد
- و رفته رفته به این کار زشت عادت کرد!
- برقی از منزل لیلی بدرخشید سحر
لیلی آمد دم در، گفت: بیا برق آمد!
- آمد از پرده به مجلس عرقش پاک کنید
تا نگویند حریفان که چرا خیس آمد!
- سالها دل طلب جام جم از ما میکرد!
بی خبر بود که ما مشترک کیهانیم
- مشکل خویش بر پیر مغان بردم دوش
گفت: دنیاشده از مشکل پر، این هم روش!
- ما در پیاله عکس رخ یار دیده ایم
اما نه فرت و فرت! که یکبار دیده ایم!
- تو را ز کنگره ی عرش میزنند صفیر!
چرا به کنگره شعر میروی شاعر؟!
- گر شدم رفتگر بهانه مگیر
خاک راه تو رفتنم هوس است!
- در آستین مرقع پیاله کن پنهان
که چوب و غیره در آن ناگهان فرو نکنند
- اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را
به دستش می دهم کاری که بار آخرش باشد!
- پیرهن چاک و غزلخوان و صراحی در دست
آنقدر عربده زد آبروی ما را برد!
- وفا مجوی ز دشمن که پرتوی ندهد
چراغ موشی دشمن کنار لیزر دوست
- چه خوش صید دلم کردی بنازم چشم مستت را
ولی از روی پایم خواهشاً بردار دستت را!
تنت به ناز طبیبان نیازمند مباد
علی الخصوص اگر عضو بیمه هم باشی
مدعی خواست که آید به تماشاگه راز
خانمش زنگ زد و گفت شلوغ است نرو
منم که شهره‌ی شهرم به عشق ورزیدن
ولی قیافه‌ی من می‌خورد به معتادان
درویش را نباشد، برگ سرای سلطان
زیرا که اصولا، کوبیده دوست دارد
گر ز مسجد به خرابات شدم خرده مگیر
بوی جوراب مرا سمت خرابات کشید
پیام داد که خواهم نشست با رندان
دو هفته بعد اراذل شد و گرفتندش
ای عروس هنر از بخت شکایت منما
برو یک راست در خانه‌ی مادر شوهر
بگشای تربتم را بعد از وفات و بنگر:
صنف کفن فروشان خیلی گران فروشند
بر سر تربت من با می و مطرب بنشین
مطربش کاش فقط خواجه امیری باشد
چراغ صاعقه‌ی آن سحاب روشن باد
که نور داشت چنان لامپ‌های ال ای دی
دلا معاش چنان کن که گر بلغزد پای
نیفتی و بلوتوست شبانه پخش شود
من از آن حسن روز افزون که یوسف داشت دانستم
گریمش کرده‌اند انگار قبل از فیلم‌برداری
چه مبارک سحری بود و چه فرخنده شبی
ولی افسوس که گشت آمد و ما در رفتیم
این همه شهد و شکر کز سخنم می ریزد
همه از خاصیت قیمت رانی هلوست
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
بسیار عالی... دست مریزاد
با اجازه چند بیتی هم بنده به آن اضافه کنم
ای نسیم سحر آرامگه یار کجاست
من خودم مستاجرم جاو مکانم با خداست
تو که نا خوانده ای علم سماوات
چرا دست میزنی به ریش بابات
بیا ای دل از اینجا پر بگیریم
گران است گوشت رویم کفتر بگیریم
هرکسی از ظن خود شد یار من
خالی بندی شد همش این کار من
آتش است این بانگ نای و نیست باد
هرکسی پول و یورو ندارد نیست باد
ما بدین در نه پی حشمت و جاه آمده ایم
درپی دزدی و رانت و فساد آمده ایم
خرم آن روز کزین منزل ویران بروم
کانادا، آنتالیا، هرجا، زایران بروم
بارها گفته ام و بار دگر می گویم
قالی و فرش و لحافی می شویم
سینه خواهم شرحه شرحه از فراق
نامزدت آمد بدو توی اتاق
❇️ ابیات ارسالی از جناب کیانی از گروه فارسی آسان ، با تشکر از ایشان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
با اجازه چند بیتی هم بنده به آن اضافه کنم
ای نسیم سحر آرامگه یار کجاست
من خودم مستاجرم جاو مکانم با خداست
تو که نا خوانده ای علم سماوات
چرا دست میزنی به ریش بابات
بیا ای دل از اینجا پر بگیریم
گران است گوشت رویم کفتر بگیریم
هرکسی از ظن خود شد یار من
خالی بندی شد همش این کار من
آتش است این بانگ نای و نیست باد
هرکسی پول و یورو ندارد نیست باد
ما بدین در نه پی حشمت و جاه آمده ایم
درپی دزدی و رانت و فساد آمده ایم
خرم آن روز کزین منزل ویران بروم
کانادا، آنتالیا، هرجا، زایران بروم
بارها گفته ام و بار دگر می گویم
قالی و فرش و لحافی می شویم
سینه خواهم شرحه شرحه از فراق
نامزدت آمد بدو توی اتاق
❇️ ابیات ارسالی از جناب کیانی از گروه فارسی آسان ، با تشکر از ایشان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
آمدی جانم بقربانت ولی حالا چرا
می روی از پلکان خانه ام بالا چرا
تو نیکی می‌کن و در دجله انداز
منم شیرجه میرم برش میدارم
❇️ ابیات ارسالی از دکتر یوسف زاده از گروه فارسی آسان ، با تشکر از ایشان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
می روی از پلکان خانه ام بالا چرا
تو نیکی می‌کن و در دجله انداز
منم شیرجه میرم برش میدارم
❇️ ابیات ارسالی از دکتر یوسف زاده از گروه فارسی آسان ، با تشکر از ایشان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🔺چرا از خواندن برخی نثرها لذت نمی‌بریم؟
✍محسن احمدوندی
جملهٔ زیر را بخوانید:
«لبخند مرد از هر دو سو به زیر گوش‌هایش رفت.»
حدس می‌زنید این جمله از چه کسی باشد؟ به نظر شما مقصود نویسندهٔ آن چیست؟ آیا این جمله جمله‌ای فصیح و رساست؟
این جمله را ابراهیم گلستان در رمان «اسرار گنج درهٔ جنّی» برای وصف خندهٔ مرد دهاتی، شخصیت اصلی داستان، آورده و خواسته مثلاً بگوید: «نیشش تا بناگوش باز شد.» جمله‌ای که به چند دلیل غیرفصیح و پر از حشو است.
۱. «لبخند» در زبان فارسی با «خنده» فرق دارد. تفاوت این دو در شدت و ضعف آن‌هاست. «لبخند» - همان‌گونه از خود کلمه برمی‌آید - خنده‌ای است مختصر که بر لب‌ها نقش می‌بندد، دهان آدمی در حین «لبخند» تا بناگوش باز نمی‌شود و اگر باز شود دیگر لبخند نیست.
۲. صفت مبهم «هر» در این جمله حشو و زاید است. حذفش می‌کنیم تا ببینیم چه اتفاقی می‌افتد: «لبخند مرد از دو سو به زیر گوش‌هایش رفت.»
۳. هنگام خندیدن قاعدتاً لب‌ها «از دو سو» گشوده می‌شوند، مگر کسی که دچار فلج صورت باشد، بنابراین «از دو سو» هم حشو و زاید است.
۴. کاربرد حرف اضافهٔ «به» هم در این جمله چندان فصیح نیست، چون در زبان فارسی در چنین جمله‌ای اغلب به جای «به» از «تا» استفاده می‌کنیم.
۵. در هنگام خندیدن، «لبخند» تا زیر گوش نمی‌رود، بلکه این «لب‌ها» هستند که تا کنار گوش کشیده می‌شوند. حالا اینجا شاید بشود با توسل به مجاز حرف مرا نقض کرد، هرچند باز هم جمله رسا و شیوا نیست.
۶. و نکتهٔ آخر اینکه لب‌ها هنگام خندیدن قاعدتاً تا «کنار» یا «زیر» گوش کشیده می‌شوند و «بالا» یا «پشت» گوش که نمی‌روند، پس کلمهٔ «زیر» هم چندان لازم و ضروری نیست.
این جمله تنها یکی از صدها جملهٔ غیرفصیح و نارسایی است که من به‌عنوان نمونه از رمان مشهور ابراهیم گلستان بیرون کشیده‌ام و به‌صورت جزئی بررسی کرده‌ام. هدف این بررسی موردی این بود که نشان دهم چه ریزه‌کاری‌هایی در نوشتن دخیل است و چه چیزی باعث می‌شود ما در حین خواندن نثرِ یک متن ادبی از آن لذت نبریم.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✍محسن احمدوندی
جملهٔ زیر را بخوانید:
«لبخند مرد از هر دو سو به زیر گوش‌هایش رفت.»
حدس می‌زنید این جمله از چه کسی باشد؟ به نظر شما مقصود نویسندهٔ آن چیست؟ آیا این جمله جمله‌ای فصیح و رساست؟
این جمله را ابراهیم گلستان در رمان «اسرار گنج درهٔ جنّی» برای وصف خندهٔ مرد دهاتی، شخصیت اصلی داستان، آورده و خواسته مثلاً بگوید: «نیشش تا بناگوش باز شد.» جمله‌ای که به چند دلیل غیرفصیح و پر از حشو است.
۱. «لبخند» در زبان فارسی با «خنده» فرق دارد. تفاوت این دو در شدت و ضعف آن‌هاست. «لبخند» - همان‌گونه از خود کلمه برمی‌آید - خنده‌ای است مختصر که بر لب‌ها نقش می‌بندد، دهان آدمی در حین «لبخند» تا بناگوش باز نمی‌شود و اگر باز شود دیگر لبخند نیست.
۲. صفت مبهم «هر» در این جمله حشو و زاید است. حذفش می‌کنیم تا ببینیم چه اتفاقی می‌افتد: «لبخند مرد از دو سو به زیر گوش‌هایش رفت.»
۳. هنگام خندیدن قاعدتاً لب‌ها «از دو سو» گشوده می‌شوند، مگر کسی که دچار فلج صورت باشد، بنابراین «از دو سو» هم حشو و زاید است.
۴. کاربرد حرف اضافهٔ «به» هم در این جمله چندان فصیح نیست، چون در زبان فارسی در چنین جمله‌ای اغلب به جای «به» از «تا» استفاده می‌کنیم.
۵. در هنگام خندیدن، «لبخند» تا زیر گوش نمی‌رود، بلکه این «لب‌ها» هستند که تا کنار گوش کشیده می‌شوند. حالا اینجا شاید بشود با توسل به مجاز حرف مرا نقض کرد، هرچند باز هم جمله رسا و شیوا نیست.
۶. و نکتهٔ آخر اینکه لب‌ها هنگام خندیدن قاعدتاً تا «کنار» یا «زیر» گوش کشیده می‌شوند و «بالا» یا «پشت» گوش که نمی‌روند، پس کلمهٔ «زیر» هم چندان لازم و ضروری نیست.
این جمله تنها یکی از صدها جملهٔ غیرفصیح و نارسایی است که من به‌عنوان نمونه از رمان مشهور ابراهیم گلستان بیرون کشیده‌ام و به‌صورت جزئی بررسی کرده‌ام. هدف این بررسی موردی این بود که نشان دهم چه ریزه‌کاری‌هایی در نوشتن دخیل است و چه چیزی باعث می‌شود ما در حین خواندن نثرِ یک متن ادبی از آن لذت نبریم.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ زن در شعر شاملو
❇️ یکی از تناقض‌های آشکار در اندیشه نوگرا و مدرن شاملو، نگاه او نسبت به «زن» است؛ چرا که این نگاه برخاسته از پس زمینه‌های سنتی ذهن در یک جامعه مردسالار است و با قاطعیتی نزدیک به یقین می‌توان گفت در اشعار شاملو به جز مرثیه‌ای که برای «فروغ فرخزاد» سروده‌شده‌است نقش «زن» نقشی منفعل، مهجور و سنتی و معادل با معنی متداول آن در فرهنگ عامه است. زن در شعر شاملو در بدترین حالت خود فریبکار است و در هیأت نفس اماره بر سر راه مردان جسور و اندیشمند قرار می‌گیرد و در بهترین حالت معشوق یا «معشوق - مادر» است که پناهگاهی برای رشد و بالندگی مرد است. در هیچ کدام از اشعار شاملو زن از هویتی اجتماعی برخوردار نیست تکراری‌ترین موتیف‌های تصویری شعر شاملو، تصویر دختر یا دخترانی شرم‌زده است که با سینه‌ای پر از آه و حسرت در کنار پنجره به انتظار مردان جسور و قهرمان ایستاده‌اند تا به آرزوهای آنها جامه عمل بپوشانند؛ برای روشن‌تر شدن چگونگی ابعاد این مسئله به نمونه‌های زیر می‌توان اشاره کرد:
مرد قهرمان بر اسب یال پریشان در باد در کمین «حادثه» است، اما دختر، خاموش با دامن نازک پریشان در باد در کنار پرچین ایستاده است:
بر زمینه‌ی سربی صبح / سوار / خاموش / ایستاده است/ و یال بلند اسب اش در باد پریشان می‌شود / خدایا خدایا! / سواران نباید ایستاده باشند / هنگامی که حادثه اخطار می‌شود کنار پرچین سوخته / دختر / خاموش / ایستاده است و دامن نازک‌اش در باد تکان می‌خورد
خدایا! خدایا! دختران نباید خاموش بمانند/ هنگامی که مردان / نومید و خسته / پیر می‌شوند...
ترانه‌ی تاریک، ابراهیم در آتش، ص ۷۳۵
و چنین است تصویر چهار سوار تفنگ بر دوش قهرمان و دختر خاموش ناظر از مهتابی:
با سُم‌ضربه‌ی رقصان اسباش می‌گذرد از کوچه‌ی سرپوشیده سواری بر تسمه‌بند قرابین‌اش برق هر سکه / ستاره‌ای بالای خرمنی در شب بی نسیم / شب ایلاتی عشق/ چار سوار از تنگ در اومد/ چار تفنگ بر دوش‌شون/ دختر از مهتابی نظاره می‌کند و از عبور سوار / خاطره‌ای هم چون داغ خاموش زخمی/ چار تا مادیون پشت مسجد / چار جنازه پشت‌شون
سمیرمی، دشنه در دیس، ص ۷۸۹
همچنین تصویر کلیشه‌ای دختران شرم‌زده و حسرت‌زده در انتظار قهرمان و پهلوان قبیله محور اصلی شعر رمانتیک زیر است که مبتنی بر همان ذهنیت بدوی و قبیله‌ای است. توجه به عنصر مبالغه در نمایش شدت انفعال و نقش سنتی زنانه که به طور ضمنی مورد ستایش راوی است در واژگان «شرم، شبنم، افتادگی و رمه»، همچنین مبالغه در قهرمانی پهلوان به اسطوره پیوسته قبیله، در صفات خشم و جسارت یکی از روشن‌ترین تصاویر در نمایش این ذهنیت سنتی و مردسالارانه است؛ و از آنجا که عاطفه شاعر در این شعر به شدت درگیر شده‌است رضایت غیر‌قابل وصف او از این تقابل در ژرف ساخت معنایی شعر قابل استنباط است:
دختران رفت و آمد در دشت مه‌زده/ دختران شرم / شبنم / افتادگی / رمه! از زخم قلب آبائی در سینه‌ی کدام شما خون چکیده است؟/ پستانتان کدام شما گل داده در بهار بلوغ‌اش؟/ لبهایتان کدام شما/ لبهایتان کدام / - بگوئید - در کام او شکفته نهان عطر بوسه‌ئی / شبهای تار نم نم باران که نیست کار اکنون کدام یک از شما بیدار می‌مانید در بستر خشونت نومیدی/ در بستر فشردهی دل‌تنگی / ... تا یاد آن که خشم و جسارت بود - بدرخشاند تا دیرگاه شعله‌ی آتش را در چشم بازتان؟
از زخم قلب آبائی هوای تازه، ص ۱۱۷
❇️ امیرزاده‌ی کاشی‌ها
نقد شعر معاصر
دکتر پروین سلاجقه
ص۱۲۵
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ یکی از تناقض‌های آشکار در اندیشه نوگرا و مدرن شاملو، نگاه او نسبت به «زن» است؛ چرا که این نگاه برخاسته از پس زمینه‌های سنتی ذهن در یک جامعه مردسالار است و با قاطعیتی نزدیک به یقین می‌توان گفت در اشعار شاملو به جز مرثیه‌ای که برای «فروغ فرخزاد» سروده‌شده‌است نقش «زن» نقشی منفعل، مهجور و سنتی و معادل با معنی متداول آن در فرهنگ عامه است. زن در شعر شاملو در بدترین حالت خود فریبکار است و در هیأت نفس اماره بر سر راه مردان جسور و اندیشمند قرار می‌گیرد و در بهترین حالت معشوق یا «معشوق - مادر» است که پناهگاهی برای رشد و بالندگی مرد است. در هیچ کدام از اشعار شاملو زن از هویتی اجتماعی برخوردار نیست تکراری‌ترین موتیف‌های تصویری شعر شاملو، تصویر دختر یا دخترانی شرم‌زده است که با سینه‌ای پر از آه و حسرت در کنار پنجره به انتظار مردان جسور و قهرمان ایستاده‌اند تا به آرزوهای آنها جامه عمل بپوشانند؛ برای روشن‌تر شدن چگونگی ابعاد این مسئله به نمونه‌های زیر می‌توان اشاره کرد:
مرد قهرمان بر اسب یال پریشان در باد در کمین «حادثه» است، اما دختر، خاموش با دامن نازک پریشان در باد در کنار پرچین ایستاده است:
بر زمینه‌ی سربی صبح / سوار / خاموش / ایستاده است/ و یال بلند اسب اش در باد پریشان می‌شود / خدایا خدایا! / سواران نباید ایستاده باشند / هنگامی که حادثه اخطار می‌شود کنار پرچین سوخته / دختر / خاموش / ایستاده است و دامن نازک‌اش در باد تکان می‌خورد
خدایا! خدایا! دختران نباید خاموش بمانند/ هنگامی که مردان / نومید و خسته / پیر می‌شوند...
ترانه‌ی تاریک، ابراهیم در آتش، ص ۷۳۵
و چنین است تصویر چهار سوار تفنگ بر دوش قهرمان و دختر خاموش ناظر از مهتابی:
با سُم‌ضربه‌ی رقصان اسباش می‌گذرد از کوچه‌ی سرپوشیده سواری بر تسمه‌بند قرابین‌اش برق هر سکه / ستاره‌ای بالای خرمنی در شب بی نسیم / شب ایلاتی عشق/ چار سوار از تنگ در اومد/ چار تفنگ بر دوش‌شون/ دختر از مهتابی نظاره می‌کند و از عبور سوار / خاطره‌ای هم چون داغ خاموش زخمی/ چار تا مادیون پشت مسجد / چار جنازه پشت‌شون
سمیرمی، دشنه در دیس، ص ۷۸۹
همچنین تصویر کلیشه‌ای دختران شرم‌زده و حسرت‌زده در انتظار قهرمان و پهلوان قبیله محور اصلی شعر رمانتیک زیر است که مبتنی بر همان ذهنیت بدوی و قبیله‌ای است. توجه به عنصر مبالغه در نمایش شدت انفعال و نقش سنتی زنانه که به طور ضمنی مورد ستایش راوی است در واژگان «شرم، شبنم، افتادگی و رمه»، همچنین مبالغه در قهرمانی پهلوان به اسطوره پیوسته قبیله، در صفات خشم و جسارت یکی از روشن‌ترین تصاویر در نمایش این ذهنیت سنتی و مردسالارانه است؛ و از آنجا که عاطفه شاعر در این شعر به شدت درگیر شده‌است رضایت غیر‌قابل وصف او از این تقابل در ژرف ساخت معنایی شعر قابل استنباط است:
دختران رفت و آمد در دشت مه‌زده/ دختران شرم / شبنم / افتادگی / رمه! از زخم قلب آبائی در سینه‌ی کدام شما خون چکیده است؟/ پستانتان کدام شما گل داده در بهار بلوغ‌اش؟/ لبهایتان کدام شما/ لبهایتان کدام / - بگوئید - در کام او شکفته نهان عطر بوسه‌ئی / شبهای تار نم نم باران که نیست کار اکنون کدام یک از شما بیدار می‌مانید در بستر خشونت نومیدی/ در بستر فشردهی دل‌تنگی / ... تا یاد آن که خشم و جسارت بود - بدرخشاند تا دیرگاه شعله‌ی آتش را در چشم بازتان؟
از زخم قلب آبائی هوای تازه، ص ۱۱۷
❇️ امیرزاده‌ی کاشی‌ها
نقد شعر معاصر
دکتر پروین سلاجقه
ص۱۲۵
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ شاملو عاشق صداها بود
✳️ شادروان مجتبی عبدالله‌نژاد
❇️ به دوم مرداد رسیدیم. سالگرد خاموشی شاملو. شاملویی که در تاریخ ادبیات ایران یگانه است. هیچ کس دیگری را نمی‌توان با او قیاس کرد. چند نسل از بهترین فرزندان ایران با شعر شاملو بزرگ شدند. با شعر شاملو عاشق شدند. با شعر شاملو زندگی کردند. با شعر شاملو مردند. ولی شعر تنها دستاورد او نبود. حتی بزرگترین دستاورد او نبود. آنقدر دستاوردهای بزرگ دیگری داشت که اگر هم روزی آن شعرها فراموش شود باز چیزی از ارزش و اعتبار او کم نمی‌شود. در تاریخ ادبیات ایران جایگاهی دارد که دست کسی به آن نمی‌رسد. گاهی فکر می‌کنم طبیعت چقدر سخاوتمند بود که شاملو را به ما داد. با خود شاملو هم سخاوتمند بود. چیزی را از او دریغ نکرد. اقبال عمومی، هوش و حافظۀ سرشار، استعداد وافر، شم غریزی بی‌نظیر، دوستان یکرنگ، همسر عاشق. صدای استثنایی، سیمای باشکوه... آن سیمای باشکوه خودش می‌تواند موضوع یک بحث نشانه‌شناسی در تاریخ اجتماعی ایران باشد.
یکی از استعدادهای جوراجوری که شاملو داشت و من در جای دیگری با تفصیل بیشتر از آن سخن گفته‌ام، شناخت او از صداها بود. من کس دیگری را ندیده‌ام که به اندازۀ شاملو از صداها شناخت داشته باشد. اصلاً شعر شاملو شعر صداست. بسامد لغاتی مثل غرش و غریو و غوغا و آواز و زمزمه و نجوا و بانگ و هیاهو و فریاد و فغان به‌قدری در شعرش بالاست که به یکی از خصوصیات سبکی شعر او تبدیل شده. شاملو عاشق صدا بود. شما کس دیگری را پیدا نمی‌کنید که این‌قدر در شعرش صدا وجود داشته باشد. این قدر در شعرش اسم صوت وجود داشته باشد و همۀ این اسم‌ها را هم بجا و درست به کار برده باشد. از اسم‌های رایج مثل همهمه و هلهله و غلغله و قهقهه و چهچهه گرفته تا اسم‌هایی که انگار بیشتر دستاورد خودش بود. خودش آنها را ساخته بود، مثل رپ‌رپۀ طبل و داردار شیپور و غشغشۀ مسلسل و له‌له باد و لاه‌لاه سوز زمستانی و هرّای دیوانگان و امثال اینها. شعر شاملو پر از این صداهاست.
در نثر هم همین طور. در ترجمۀ «دون آرام» به‌قدری از این صداها وجود دارد که خواننده شگفت‌زده می‌شود. از خودش می‌پرسد شاملو چطور این همه صدا را می‌شناخت. به عقیدۀ من دستاورد شاملو برای نثر فارسی خیلی مهمتر از دستاورد او برای شعر فارسی است. خدماتی که برای نثر فارسی انجام داده، خیلی مهمتر از کاری است که در شعر فارسی کرده. ترجمۀ «دون آرام» دائرة‌المعارفی از لغات و تعبیرات فارسی است که در هیچ جای دیگری وجود ندارد. آمار نگرفته‌ام. ولی تصور می‌کنم اگر مجموع لغاتی را که در ترجمۀ «دون آرام» شاملو وجود دارد، با ترجمۀ به‌آذین یا بیگدلی خمسه از همین کتاب مقایسه کنیم، شاملو چند برابر آنها در ترجمه خودش لغت فارسی دارد. من الان قصد ندارم در خصوص همۀ وجوه این کتاب حرف بزنم. تأکیدم بر صداهاست. شما صداهایی را که در کار شاملو وجود دارد با کار به‌آذین مقایسه کنید تا ببینید این مرد چه استعداد بی‌نظیری در زبان فارسی داشت. قرن‌ها خواهد گذشت و کس دیگری را مثل او پیدا نخواهیم کرد. خیلی از این اسم‌ها را خودش ساخته یا اگر از قبل در زبان عامۀ مردم وجود داشته، وارد کتاب‌ها و فرهنگ‌ها نشده. برعکس به‌آذین که هر جا در متن اصلی اسم صوت به کار رفته، یا به جای آن «صدا» و «خش‌خش» و این طور چیزها گذاشته یا تعبیر دیگری به‌کار برده که به‌کلی غلط است و نشان می‌دهد استعدادی در زبان فارسی نداشته. حالا من چند فقره را مثال می‌زنم:
خرّۀ اسب (که به‌آذین به جای آن «خرناس» آورده)
وزوز زنبور (که به‌آذین به جای آن «خرخر» آورده)
زق‌زق دستۀ سطل (که به‌آذین به جای آن «خش‌خش» آورده)
لچّ‌ولچّ گل جاده که (به‌آذین به جای آن «صدا» آورده)
شرشر باران (که به‌آذین به جای آن «همهمه» آورده)
خش‌خش برگ (که به‌آذین به جای آن «همهمه» آورده)
چرقّ‌وچرقّ مال‌بند (که به‌آذین به جای آن «صدا» آورده)
ژیغ‌ژیغ چرخ‌های ماشین (که به‌آذین به جای آن «خش‌خش» آورده)
تاپ‌تاپ پا (که به‌آذین به جای آن «خش‌خش» آورده)
تق‌تق کفش (که به‌آذین به جای آن «صدا» آورده)
ماغ گاو (که به‌آذین به جای آن «خرناس» آورده)
غرش چرخ‌ها (که به‌آذین به جای آن «همهمه» آورده)
جرنگ‌جرنگ سکه (که به‌آذین به جای آن «سروصدا» آورده)
جلینگ‌جلینگ زنگوله (که به‌آذین به جای آن «صدا« آورده)
ملچ‌وملچ دهان (که به‌آذین به جای آن «سروصدا» آورده)
غش‌غش خنده (که به‌آذین به جای آن «صدا» آورده)
اینها را من فقط در بیست صفحه از کتاب پیدا کردم. ترجمۀ «دون آرام» پر از این صداهاست. شناخت این صداها یکی از استعدادهای مخصوص شاملو بود. قصد من این جا اشاره به استعداد شاملو در شناخت صداها بود.
❇️ در خانه‌ی شاعران جهان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ شادروان مجتبی عبدالله‌نژاد
❇️ به دوم مرداد رسیدیم. سالگرد خاموشی شاملو. شاملویی که در تاریخ ادبیات ایران یگانه است. هیچ کس دیگری را نمی‌توان با او قیاس کرد. چند نسل از بهترین فرزندان ایران با شعر شاملو بزرگ شدند. با شعر شاملو عاشق شدند. با شعر شاملو زندگی کردند. با شعر شاملو مردند. ولی شعر تنها دستاورد او نبود. حتی بزرگترین دستاورد او نبود. آنقدر دستاوردهای بزرگ دیگری داشت که اگر هم روزی آن شعرها فراموش شود باز چیزی از ارزش و اعتبار او کم نمی‌شود. در تاریخ ادبیات ایران جایگاهی دارد که دست کسی به آن نمی‌رسد. گاهی فکر می‌کنم طبیعت چقدر سخاوتمند بود که شاملو را به ما داد. با خود شاملو هم سخاوتمند بود. چیزی را از او دریغ نکرد. اقبال عمومی، هوش و حافظۀ سرشار، استعداد وافر، شم غریزی بی‌نظیر، دوستان یکرنگ، همسر عاشق. صدای استثنایی، سیمای باشکوه... آن سیمای باشکوه خودش می‌تواند موضوع یک بحث نشانه‌شناسی در تاریخ اجتماعی ایران باشد.
یکی از استعدادهای جوراجوری که شاملو داشت و من در جای دیگری با تفصیل بیشتر از آن سخن گفته‌ام، شناخت او از صداها بود. من کس دیگری را ندیده‌ام که به اندازۀ شاملو از صداها شناخت داشته باشد. اصلاً شعر شاملو شعر صداست. بسامد لغاتی مثل غرش و غریو و غوغا و آواز و زمزمه و نجوا و بانگ و هیاهو و فریاد و فغان به‌قدری در شعرش بالاست که به یکی از خصوصیات سبکی شعر او تبدیل شده. شاملو عاشق صدا بود. شما کس دیگری را پیدا نمی‌کنید که این‌قدر در شعرش صدا وجود داشته باشد. این قدر در شعرش اسم صوت وجود داشته باشد و همۀ این اسم‌ها را هم بجا و درست به کار برده باشد. از اسم‌های رایج مثل همهمه و هلهله و غلغله و قهقهه و چهچهه گرفته تا اسم‌هایی که انگار بیشتر دستاورد خودش بود. خودش آنها را ساخته بود، مثل رپ‌رپۀ طبل و داردار شیپور و غشغشۀ مسلسل و له‌له باد و لاه‌لاه سوز زمستانی و هرّای دیوانگان و امثال اینها. شعر شاملو پر از این صداهاست.
در نثر هم همین طور. در ترجمۀ «دون آرام» به‌قدری از این صداها وجود دارد که خواننده شگفت‌زده می‌شود. از خودش می‌پرسد شاملو چطور این همه صدا را می‌شناخت. به عقیدۀ من دستاورد شاملو برای نثر فارسی خیلی مهمتر از دستاورد او برای شعر فارسی است. خدماتی که برای نثر فارسی انجام داده، خیلی مهمتر از کاری است که در شعر فارسی کرده. ترجمۀ «دون آرام» دائرة‌المعارفی از لغات و تعبیرات فارسی است که در هیچ جای دیگری وجود ندارد. آمار نگرفته‌ام. ولی تصور می‌کنم اگر مجموع لغاتی را که در ترجمۀ «دون آرام» شاملو وجود دارد، با ترجمۀ به‌آذین یا بیگدلی خمسه از همین کتاب مقایسه کنیم، شاملو چند برابر آنها در ترجمه خودش لغت فارسی دارد. من الان قصد ندارم در خصوص همۀ وجوه این کتاب حرف بزنم. تأکیدم بر صداهاست. شما صداهایی را که در کار شاملو وجود دارد با کار به‌آذین مقایسه کنید تا ببینید این مرد چه استعداد بی‌نظیری در زبان فارسی داشت. قرن‌ها خواهد گذشت و کس دیگری را مثل او پیدا نخواهیم کرد. خیلی از این اسم‌ها را خودش ساخته یا اگر از قبل در زبان عامۀ مردم وجود داشته، وارد کتاب‌ها و فرهنگ‌ها نشده. برعکس به‌آذین که هر جا در متن اصلی اسم صوت به کار رفته، یا به جای آن «صدا» و «خش‌خش» و این طور چیزها گذاشته یا تعبیر دیگری به‌کار برده که به‌کلی غلط است و نشان می‌دهد استعدادی در زبان فارسی نداشته. حالا من چند فقره را مثال می‌زنم:
خرّۀ اسب (که به‌آذین به جای آن «خرناس» آورده)
وزوز زنبور (که به‌آذین به جای آن «خرخر» آورده)
زق‌زق دستۀ سطل (که به‌آذین به جای آن «خش‌خش» آورده)
لچّ‌ولچّ گل جاده که (به‌آذین به جای آن «صدا» آورده)
شرشر باران (که به‌آذین به جای آن «همهمه» آورده)
خش‌خش برگ (که به‌آذین به جای آن «همهمه» آورده)
چرقّ‌وچرقّ مال‌بند (که به‌آذین به جای آن «صدا» آورده)
ژیغ‌ژیغ چرخ‌های ماشین (که به‌آذین به جای آن «خش‌خش» آورده)
تاپ‌تاپ پا (که به‌آذین به جای آن «خش‌خش» آورده)
تق‌تق کفش (که به‌آذین به جای آن «صدا» آورده)
ماغ گاو (که به‌آذین به جای آن «خرناس» آورده)
غرش چرخ‌ها (که به‌آذین به جای آن «همهمه» آورده)
جرنگ‌جرنگ سکه (که به‌آذین به جای آن «سروصدا» آورده)
جلینگ‌جلینگ زنگوله (که به‌آذین به جای آن «صدا« آورده)
ملچ‌وملچ دهان (که به‌آذین به جای آن «سروصدا» آورده)
غش‌غش خنده (که به‌آذین به جای آن «صدا» آورده)
اینها را من فقط در بیست صفحه از کتاب پیدا کردم. ترجمۀ «دون آرام» پر از این صداهاست. شناخت این صداها یکی از استعدادهای مخصوص شاملو بود. قصد من این جا اشاره به استعداد شاملو در شناخت صداها بود.
❇️ در خانه‌ی شاعران جهان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
آن را که غمی چون غم من نیست چه داند
کز شوق توام دیده چه شب می‌گذراند؟
وقت است اگر از پای درآیم، که همه عمر
باری نکشیدم که به هجران تو ماند
سوز دل یعقوب ستم‌دیده ز من پرس
کاندوه دلِ سوختگان سوخته داند
دیوانه گرش پند دهی، کار نبندد
ور بند نهی، سلسله در هم گسلاند
ما بی تو به دل برنزدیم آب صبوری
در آتش سوزنده صبوری که تواند؟
هر گه که بسوزد جگرم، دیده بگرید
وین گریه نه آبی‌ست که آتش بنشاند
سلطان خیالت شبی آرام نگیرد
تا بر سر صبر من مسکین ندواند
شیرین ننماید به دهانش شکٌر وصل
آن را که فلک زِهر جدایی نچشاند
گر بار دگر دامن کامی به کف آرم
تا زنده‌ام از چنگ منش کس نرهاند
ترسم که نمانم من از این رنج، دریغا
کاندر دل من حسرت روی تو بماند
قاصد رود از پارس به کشتی به خراسان
گر چشم من اندر عقبش سیل براند
فریاد که گر جور فراق تو نویسم
فریاد برآید ز دل هر که بخواند
شرح غم هجران تو هم با تو توان گفت
پیداست که قاصد چه به سمع تو رساند
زنهار که خون می‌چکد از گفتهٔ سعدی
هرک این همه نشتر بخورد، خون بچکاند
کلیات #سعدی، غزلیات، تصحیح محمدعلی فروغی، نشر هستان، ۱۳۷۸، ص ۵۰۸_۵۰۷
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
کز شوق توام دیده چه شب می‌گذراند؟
وقت است اگر از پای درآیم، که همه عمر
باری نکشیدم که به هجران تو ماند
سوز دل یعقوب ستم‌دیده ز من پرس
کاندوه دلِ سوختگان سوخته داند
دیوانه گرش پند دهی، کار نبندد
ور بند نهی، سلسله در هم گسلاند
ما بی تو به دل برنزدیم آب صبوری
در آتش سوزنده صبوری که تواند؟
هر گه که بسوزد جگرم، دیده بگرید
وین گریه نه آبی‌ست که آتش بنشاند
سلطان خیالت شبی آرام نگیرد
تا بر سر صبر من مسکین ندواند
شیرین ننماید به دهانش شکٌر وصل
آن را که فلک زِهر جدایی نچشاند
گر بار دگر دامن کامی به کف آرم
تا زنده‌ام از چنگ منش کس نرهاند
ترسم که نمانم من از این رنج، دریغا
کاندر دل من حسرت روی تو بماند
قاصد رود از پارس به کشتی به خراسان
گر چشم من اندر عقبش سیل براند
فریاد که گر جور فراق تو نویسم
فریاد برآید ز دل هر که بخواند
شرح غم هجران تو هم با تو توان گفت
پیداست که قاصد چه به سمع تو رساند
زنهار که خون می‌چکد از گفتهٔ سعدی
هرک این همه نشتر بخورد، خون بچکاند
کلیات #سعدی، غزلیات، تصحیح محمدعلی فروغی، نشر هستان، ۱۳۷۸، ص ۵۰۸_۵۰۷
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
فردوس سخن
آن را که غمی چون غم من نیست چه داند کز شوق توام دیده چه شب می‌گذراند؟ وقت است اگر از پای درآیم، که همه عمر باری نکشیدم که به هجران تو ماند سوز دل یعقوب ستم‌دیده ز من پرس کاندوه دلِ سوختگان سوخته داند دیوانه گرش پند دهی، کار نبندد ور بند نهی، سلسله در هم…
سلام...بیت ۱۱ غزل توجه بفرمایید...سعدی چرا فرموده قاصد از پارس به خراسان با کشتی رود؟
از پارس به خراسان که راه دریایی نداشتیم...؟
نقشه های ایران قدیم هم نشان نمی دهد که خراسان قدیم به دریای خزر راه داشته باشند؟
درود بر شما بزرگوار
پارس: فارس، از سرزمین‌های جنوبی ایران است که با مساحتی حدود ۱۲۴ هزار کیلومتر مربع، ۷/۶ درصد از مساحت ایران را به خود اختصاص داده است. این استان از شمال به استان‌های اصفهان و یزد، از غرب به استان‌های بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد، از جنوب به استان هرمزگان و از شرق به استان کرمان محدود است.
خراسان از زمان ساسانیان به این طرف نامی سنتی و کلی برای اشاره به نواحی شرقی ایران امروزی و شامل بخش عمده‌ای از افغانستان بوده است. واژهٔ خراسان در زبان پهلوی به معنی شرق است و در ریشه‌شناسی لغت به معنی خورشید آیان است، یعنی جایی که خورشید از آن برآید. خراسان در زمان ساسانیان یکی از چهار ناحیه اصلی کشور بود و یک مرزبان داشت. در دوره اسلامی، شهرهای بلخ، هرات، مرو و نیشابور چهار شهر اصلی خراسان بودند. استان خراسان (مجموعهٔ سه استان خراسان شمالی، جنوبی و رضوی) ایران، به طور تقریبی مشتمل بر نیمی از خراسان قدیم است. نیمه دیگر در افغانستان و ترکمنستان واقع است.
به نظر می‌رسد، بیت شمارهٔ یازده، دارای صنعت مبالغه است.
اگر چشم من به دنبال قاصد نامه‌بر از دیار فارس به خراسان، گریه کند، سیلی جاری می‌شود که او مجبور می‌شود با کشتی به خراسان سفر کند.
سیل راندن چشم، کنایه از سخت گریه کردن است. سیل استعاره مصرحه از اشک بسیار.
شاعر در غزلی دیگر می‌فرماید:
سعدی به پاکبازی و رندی مثل نشد
تنها در این مدینه که در هر مدینه‌ای
شعرش چو آب در همه عالم چنان شده
کز پارس می‌رود به خراسان سفینه‌ای
❇️ منبع:
شرح غزلیات سعدی، فرح نیازکار، نشر هرمس، ۱۳۹۹، ص ۶۱۴
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
از پارس به خراسان که راه دریایی نداشتیم...؟
نقشه های ایران قدیم هم نشان نمی دهد که خراسان قدیم به دریای خزر راه داشته باشند؟
درود بر شما بزرگوار
پارس: فارس، از سرزمین‌های جنوبی ایران است که با مساحتی حدود ۱۲۴ هزار کیلومتر مربع، ۷/۶ درصد از مساحت ایران را به خود اختصاص داده است. این استان از شمال به استان‌های اصفهان و یزد، از غرب به استان‌های بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد، از جنوب به استان هرمزگان و از شرق به استان کرمان محدود است.
خراسان از زمان ساسانیان به این طرف نامی سنتی و کلی برای اشاره به نواحی شرقی ایران امروزی و شامل بخش عمده‌ای از افغانستان بوده است. واژهٔ خراسان در زبان پهلوی به معنی شرق است و در ریشه‌شناسی لغت به معنی خورشید آیان است، یعنی جایی که خورشید از آن برآید. خراسان در زمان ساسانیان یکی از چهار ناحیه اصلی کشور بود و یک مرزبان داشت. در دوره اسلامی، شهرهای بلخ، هرات، مرو و نیشابور چهار شهر اصلی خراسان بودند. استان خراسان (مجموعهٔ سه استان خراسان شمالی، جنوبی و رضوی) ایران، به طور تقریبی مشتمل بر نیمی از خراسان قدیم است. نیمه دیگر در افغانستان و ترکمنستان واقع است.
به نظر می‌رسد، بیت شمارهٔ یازده، دارای صنعت مبالغه است.
اگر چشم من به دنبال قاصد نامه‌بر از دیار فارس به خراسان، گریه کند، سیلی جاری می‌شود که او مجبور می‌شود با کشتی به خراسان سفر کند.
سیل راندن چشم، کنایه از سخت گریه کردن است. سیل استعاره مصرحه از اشک بسیار.
شاعر در غزلی دیگر می‌فرماید:
سعدی به پاکبازی و رندی مثل نشد
تنها در این مدینه که در هر مدینه‌ای
شعرش چو آب در همه عالم چنان شده
کز پارس می‌رود به خراسان سفینه‌ای
❇️ منبع:
شرح غزلیات سعدی، فرح نیازکار، نشر هرمس، ۱۳۹۹، ص ۶۱۴
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan