@flith کانال پروازفکرواندیشه


#چاه_بابل

#رضا_قاسمى



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص٦١


شيشه پنجره به توپي خيره شد كه بي صدا، انگار در خلاء، ميان پاهاي لاغر چند بچه
سياه پوست از اين سو به آن سو مي غلطيد. عضلاتش در چنان سكوني فرو رفته بود كه
گويي اگر كمترين حركتي ميكرد همه چيز در انفجاري مهيب از مدار خود بيرون ميجست.
فليسيا، با دهان باز، به او مينگريست. گويي او هم ميترسيد به كمترين حركت آن تكان
لرزه مقدر را مشتعل كند. عاقبت، با تأثري نامنتظر كه يكسره چهره ديگري از او را رقم
ميزد، گفت: «گريه ميكني مندو!»
حالا، نه توپ و نه بچه هاي سياهپوست هيچكدام طرح و خطوطِ منظمي نداشتند.
همه چيز شكسته و درهم، در مايعي سيال ميلغزيد.
فليسيا ليوان را آب كرد. دستش را به ملايمت لاي موهاي او خواب داد و ليوان را به
طرفش دراز كرد: «انگار دارم هر چيز را دو بار زندگي ميكنم. از جمله همين لحظه را . يك
شب تا صبح آرنولد توي بغلم گريه ميكرد. نه اينطور، هاي هاي! بردباري تو عجيب است.
براي همين حضورت به آدم آرامش ميدهد. اما آرنولد مثل بچه هاست . هاي هاي گريه
ميكرد. من هر دوي شما را درك ميكنم. وقتي كسي اين طور با هنرش عجين شده باشد
اگر نتواند كارش را بكند مثل كسي است كه به جهنم تبعيدش كرده باشند. از آن بدتر، مثل
كسي است كه آويزانش كرده باشند، آنهم معلق، در چاه تاريك.»
مندو برگشت. لحظهاي به او خيره ماند! ليوان آب را گرفت و نوشيد. بعد با صدايي كه
طنين جام شكسته را ميداد، گفت: «لحظاتي كه بر سركاري جان ميكندم لحظاتي بود كه
فراموش ميكردم زنده ام. و اين، براي كسي كه زندگياش عاري از معناست، موهبت
بزرگي بود...»
ـ درست به همين دليل تو بايد كارت را ادامه بدهي.
ـ با چه كسي؟
ـ آرنولد درد تو را دارد. تو و او ميتوانيد مناسبترين جفتِ دنيا باشيد. به علاوه، اين
گفتگويي خواهد بود ميان دو دنيا، ميان دو نوع موسيقي، كه براي شنوندگان هر كدام
ميتواند چيزهاي تازهاي داشته باشد.



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص٦٢


ناگهان چيزي در درونش شكست. زخم خورده و خشماگين خيره شد به او. آيا تمام
اين مسير را با او آمده بود تا به اين نقطه برسد؟ يافتنِ جفتِ مناسبي براي آرنولد عزيزش؟
فليسيا به جستجوي پاسخي زل زده بود به چشمان او. گفت: «نادر چيزهايي از
گذشته تو برايم تعريف كرده است. نبايد آنقدرها هم آدم قحط باشد كه تو براي هميشه
خوانندگي را كنار بگذاري. تو از چه چيزي رنج ميبري مندو؟
جوابي نداد.
ـ نادر ميگفت بعد از آنكه دست از خواندن كشيدهاي، از زنت هم جدا شدهاي. بعدهم
چند سالي غيبت زده است. طوري كه هيچكس از تو خبر نداشته.»
احساس خفقان ميكرد. كيف پولش را بيرون آورد و همينطور كه حساب ميز را توي
پيشدستي ميگذاشت، گفت: «برويم كمي قدم بزنيم. هواي اينجا سنگين است.»

9

روژه لوكنت همين طور كه گيلاس كمال را پر ميكرد پرسيد: «شما گفتيد در آنجا
يك مبارز بوديد، يعني اسلحه دستتان ميگرفتيد؟»
كمال در تله افتاده بود. هرگاه شمايل كسي را ميكشيد اين او بود كه طرف مقابل را
راه ميبرد. «بنشيند روي آن صندلي، لطفاْ؛ رو به اين طرف. سرتان را به همين حالت نگه
داريد.» همان يكي دو فرمان اول كافي بود تا كسي كه مينشست روي صندلي خودش را
بي پناهترين موجود روي زمين احساس كند؛ مجرمي كه نوري خيره كننده روي گناهانش
پرتو افكنده. و كمال، مثل عقابي، خيره ميشد به او؛ طوري كه انگار سر تا پاي او را از
اندامهايي ساخته اند بيقواره و ناساز. پس، كسي كه نشسته بود روي صندلي خودش را
برهنه حس ميكرد و، شرمگين از اين همه ايراد، منتظر ميشد تا اين خداي پر هيبت همه
آن اندامهاي ناساز را درهم بريزد و از نو بيافريندش به زيبايي و به كمال. و حاصل كار؟



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.

ص٦٣

همين بي تاب و هيجان زدهاش ميكرد؛ و از او بچهاي ميساخت حرف شنو كه به هر
چيزي تن ميداد مبادا اين خدا را برنجاند و او، به انتقام، يك دستش را درازتر از دست ديگر
بكشد يا چشمانش را چپ بكند. غريقي ميشد كه به هر تخته پاره پنجه ميانداخت تا در
خلاء بي انتهايي كه احاطه اش كرده بود بيش از اين فرو نرود. و چه تخته پارهاي دم دستتر
از سخن گفتن؟ خوب كه در اين چاه بي انتها فرو ميرفت، كمال تخته پاره را دم دستش
ميافكند. و غريق، چنگ ميانداخت، با ولع، به اين آخرين رشتهاي كه هنوز پيوندش ميداد
به زندگي. اما روژه لوكنت دم به تله نميداد، سهل است، حالا او بود كه كمال را برهنه
ميكرد. گيلاس شرابش را بالا برد و همانطور كه با حركت دست نشان ميداد به سلامتي
او مينوشد، گفت: «شما را اذيت كردم. فراموش كنيد.»
كمال گيلاسش را بالا برد، خندهاي كرد و گفت: «سوال سختي كرديد.»
ـ بله سوال سختي است. ميدانيد، هيچ ديني به اندازه اسلام براي به كرسي نشاندن
خودش مبارزه نكرده است. درافتادن با چنين ديني آسان نيست.
ـ يعني ميگوييد بايد تسليم شد؟
ـ من نميگويم. شما خودتان تسليم شديد! به ميل خودتان!
پلكهاي كمال، مثل بالهاي حشرهاي پاي در بند، شروع كرد به زدن. حس ميكرد
حالا اين روژه لوكنت است كه شمايل او را ميكشد. از همان اولين برخورد، ديده بود كه در
وجود او چيزي هست متفاوت با ديگران. و همين ته دلش را خالي ميكرد. ميترسيد نتواند
آن طور كه انتظار ميرفت كار خود را بكند. وقتي شروع ميكرد با همان «نخستين تصوير»
شروع ميكرد. همين طور كه حرف دامنه ميگرفت، كسي كه روي صندلي نشسته بود تكه
تكه پوششي از خود جدا ميكرد. هر چه او برهنه تر ميشد، دامنه تغييرات شمايل هم،
مثل عكسي كه ظاهر شود، شديدتر ميشد؛ طوري كه حاصل كار، اغلب، ربطي نداشت به
چيزي كه كمال در اول كشيده بود. اي بسا آدم شجاع كه به آخر بزدل از كار درآمده بود و
اي بسا زيبارو كه زشت. و حالا، خودش را ميديد عريان، نشسته روي صندلياي مقابل او!
ـ بله من به ميل خودم تسليم شدم!



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص٦٤

كار عاقلانه اي كرديد. ميدانيد، وقتي با كسي طرف هستيد كه به چيزي كه از آن
دفاع ميكند اعتقاد ندارد، بهتر است محتاط باشيد. هزار سال است كه اين مردم دهل
ميزنند و با علم و كتل اسبي را ميبرند تا اگر حضرت ظهور كرد سوار آن بشود. اما به شما
قول ميدهم كه اگر همين فردا ظهور كند، اينها اول از همه ببرند و آنقدر شكنجه اش بدهند
تا اقرار كند كه عامل آمريكاست. بعد هم ميگذارندش سينه ديوار. و مگر نكردند؟ سيد
علي محمد باب را كه ادعاي امامت داشت به همراه عدهاي بستند به چوبه ي تير تا
اعدامشان كنند. تفنگها شليك كردند. وقتي دود و غبار فرو نشست، ديدند همه آنهايي را
كه همراه او بسته بودند به تير، افتادهاند به خاك اما او غيب شده و جز طناب پاره شده اش
چيزي نمانده است. خب، من اگر جاي آنها بودم همانجا ايمان ميآوردم. گلوله بجاي آنكه
به او بخورد تصادفاْ خورده است به طناب؟ خب چه بهتر! مگر معجزه و كرامت غير از اين
است؟ اما آنها چه كردند؟ رفتند و او را كه در عمارتي همان اطراف پنهان شده بود پيدا
كردند و دوباره اعدامش كردند.
ـ اما اينهايي كه در زندانها شلاق ميزنند با اعتقاد ميزنند! و بدبختي در
همينجاست. شكنجه گر رژيم قبلي به چيزي اعتقاد نداشت. تا يك جايي وحشيگري
ميكرد. وقتي ميديد سر اعتقادت ايستادهاي احساس حقارت ميكرد و برايت احترام قائل
ميشد. اما شكنجه گر اين رژيم هر چه تو معتقدتر باشي بيشتر بر سر غيرت ميآيد تا نشان
بدهد كه اعتقادش از تو كمتر نيست.
سكوتي سنگين نشت كرد تا آنسوي پردههاي خاكستري اتاق. روژه لوكنت با حيرت
نگاه ميكرد به او.
كمال با صدايي كه انگار از گلويي مجروح بيرون ميآمد گفت: «ميدانيد، آن رژيم به
بهشت و جهنم اعتقاد نداشت. اما اين يكي، خودش خالق جهنم است. هزار وچهارصد سال
هم فرصت داشته تا آن را ورز بدهد. پس آن تصوري را كه از جهنم داشت روي زمين پياده
كرد.
ـ يعني... ميخواهيد بگوييد اين جريان توابين، در واقع، تاكتيكي بود براي درهم
شكستن اعتقاد شكنجه گران؟



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.

ص٦٥

ـ نميدانم. شايد هم تاكتيكي در كار نبود. اما هرچه بود، نتيجه اش اين شد كه هم
خودمان درهم شكستيم هم آنها؛ .يك جور حمله انتحاري، كاميكاز. با اين تفاوت كه
شخص انتحاركننده اميدوار بود به نحوي جان سالم به در ببرد.
ـ شما يكي كه به نظر ميرسد به در برديد!
خنديد: «بله، به نظر ميرسد!»
روژه لوكنت همينطور كه جام شرابش را در دست داشت برخاست: «شما را
ميفهمم.» اين را گفت و به سمت صندلي راه افتاد. وقتي نشست خيره شد به شاخه هاي
درختي كه از شيشه پنجره پيدا بود: «اگر كسي از شكنجه جان سالم به در ببرد، فقط
لاشهاش را به در برده!» بعد خيره شد به انعكاس لرزان نور آفتاب روي ديوار مقابل، و
صدايي كه از زير تودهاي يخ بيرون ميآمد، گفت: «بله، جسم ميماند. اما روح طاقت عذاب
ندارد! ميميرد!»


10

در سكوت آمدند. فليسيا بار ديگر كوشيد او را به حرف بياورد: «از زنت چرا جدا
شدي؟ اين هم مربوط ميشد به تصميمي كه گرفته بودي؟... كنار گذاشتن خوانندگي؟»
مندو، با ابروان گُر گرفته، همچنان در سكوت راه ميرفت. توفاني درگرفته بود و از
هر كنج روحش غبار خاطراتي دور و دردآور را پيش چشم ميآورد. به محله «ايل سن
لويي» كه رسيدند، پيچيدند به سمت ديگر خيابان و پله هايي را كه به حاشيه رود «سن»
ميخورد پائين رفتند. فليسيا در سكوت همراهياش ميكرد. از دور پرهيبِ كليساي «نوتر
دام» جانور غولآسايي بود كه سر در مِه داشت و پاها در آب. ستونِهاي نقرهاي نورهاي
شناورِ سطحِ رودخانه دالانهاي وهمي بودند كه روح را به لرزه ميآورد. فليسيا دستش را در
حلقه بازوان او آويخت. مندو، همينطور كه از چشمانش آتش زبانه ميكشيد، در مايه
«نوا» درآمد كرد:



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص٦٦


«طاير گلشن قدسم
چه دهم / شرح فراق / ياها ياها هاها
كه دراين
دامگه حادثه چون افتادم.»
انعكاس صدا ميخورد به ديواره هاي دو سمتِ رودخانه، تنوره ميكشيد ميان مه و ابر،
برميگشت سينه ميداد به آب و، معطر از خنكاي شب، پرده هاي گوش فليسيا را به لرزه
ميآورد .
«من ملك بودم و
فردوس برين جايم بود /ياها ياها هاها
آدم آورد/ دراين
دير خراب آبادم.»
پنجره هاي خانه هاي دو سمتِ رودخانه يكي يكي روشن ميشدند. پرده گوش
فليسيا، مثل نبضي كه با سرعتي جنون آميز بزند، تكان تكان ميخورد. ترسي مرموز همراه
با هيجاني ناشناخته تمام وجودش را فراگرفت. هرگز احساسي چنين هراسآور و لذت بخش
را تجربه نكرده بود. اينها را كه گفت ناگهان بازوان مندو را چنگ زد. ناخنهايش در گوشت
تن او فرو ميرفت و جريان خون را در رگها شدتي جنونآميز ميداد.
به كليساي «نوتردام» نزديك ميشدند. كشتي تفريحي بزرگي كه از آن هيچ پيدا
نبود مگر نورافكنهاي متعدد دورا دور بدنهاش از آنجا ميگذشت. تيغه اُريبِ نوري خيره
كننده ساختمانهاي دو طرف رودخانه را لحظهاي به روشنا ميبرد. دراين دم، روي هرههاي
بلند كليسا، آنجا كه ناوادنهايي به شكل جانوران جهنم رديف شدهاند، فرشتگاني را ديد كه
بال گشودند و به تاريكي و مِه فرو رفتند. سكوت كرد. فليسيا همچنان بازوي او را ميان
پنجه ها ميفشرد.
ـ وقتي مصمم شدم كه اين حرفه را براي هميشه كنار بگذرام، ميدانستم كه از
بسياري چيزها خودم را محروم ميكنم، اماحساب يك چيز را نكرده بودم.
ـ زنت؟



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص٦٧

ـ بله. او زن يك خواننده شده بود. آن وقار اجتماعي، آن مهمانيها و نشست برخاست
با اشخاص سرشناس، آن درآمد سرشار و آيندهي روشن، همه اينها دنيايي را ميساخت
كه او در آن احساس ايمني ميكرد. وقتي همهي اينها ناگهان غيب شد و او خود را ميان
خلاءاي ديد كه در آن تنها او مانده بود و شوهري كه ديگر چيزي نبود بجز يك نجار
معمولي، همه چيز از مسير خود خارج شد.
فليسيا آهي كشيد و گفت: «ميفهمم.»
بله، فليسيا همه اينها را خوب ميفهميد. اگر او روزهايي را كه آرنولد پادشاهي
ميكرد نديده بود، در عوض، تنگناهاي زندگي محقرانه در كنار يك كليدساز معمولي را
خوب ميشناخت. و اگر به آب و آتش ميزد تا آرنولد را دوباره برگرداند به زندگي پيشين،
براي آن بود كه مزاياي آن نوع زندگي رؤياي هر دختريست كه سرشار از نيروي حيات
است و نميخواهد در سن و سال فليسيا احساس پيري كند.
ـ من هم او را ميفهميدم. اما چارهاي نبود. رفته رفته همه چيز درهم ريخت. حالا
خواسته هايي داشت كه پيش از آن نداشت. حالا رفتاري ميكرد كه پيش از آن نميكرد.
همه چيز جابه جا ميشد و من هيچ كاري نميتوانستم بكنم. تقصيري هم نداشت. من آدم
پيشين نبودم. او هم نميتوانست همان آدم سابق بماند. حالا هردوي ما دو آدم ديگر بوديم
كه معلوم نبود چرا با هميم. دوستانمان هم ديگر دوستان سابق نبودند. حالا در مهمانيها
جايمان عوض شده بود. او بود كه مركز توجه بود.
ـ زيبا بود؟
ـ بسيار!
نفسش را به سختي بيرون داد: «ديگر كار از حد نيش و كنايه گذشته بود و گاه به
تحقير ميرسيد. با اين همه، تحمل ميكردم. هرچه بود باني اين وضع جديد من بودم.»
ـ دوستش داشتي؟
ـ عاشقش بودم.
ـ پس چرا سعي نكردي دوباره كارت را شروع كني؟... به خاطر او!
ديد مندو در سكوت عميقي فرورفته. با لحن ملايمي اضافه كرد: «با كسان ديگري.»




@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.

ص٦٨

تلاش كردم. اما ديگر خيلي دير شده بود.
برگشت و ناگهان فليسيا را بغل كرد:«بيا از اينجا برويم.»
ـ داري ميلرزي!
ـ سردم است.

11

«يوم سيزدهم
... اين روز، در تبريز، از صاحب عظام «قائم مقام» و ديگران مسموع صاحب يايلچي
گرديد كه اهالي فرنگ، از روس و انگريز و سايرين، جمعيت كرده برسر «ناپليان» رفته،
چهار ماه است كه شيرازهي سلطنت او را ازهم پاشيده و او را در جزيره آلپ (منظور
ميرزاهادي جزيره ي الب است) فرستاده، دور او را گرفته اند و پادشاه روس داخل شهر پاريس
شده است.
از استماع اين خبر حال صاحب يايلچي متغير شده فرمودند كه كار بر ما دشوار شد. و
روس هوا به هم خواهد رسانيد...»


12

در تمام اين مدت، تمايلي سوزان وسوسهاش ميكرد چشم روژه لوكنت را هم چپ
بكشد اما مقاومت كرده بود. و حالا... در پرتو نور آفتابي كه از پس ابر بيرون آمده بود،
حيرتزده، ميديد كه چشمان روژه لوكنت چپ شده است. آهي كشيد و قلم را به خوابي نرم
روي بوم حركت داد: «شما را هم شكنجه كردهاند؟»



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.

ص٦٩

روژه لوكنت كه گويي از خوابي عميق برميخاست، خنديد و به او خيره شد: «آيا شبيه
كسي هستم كه روحش مرده است؟»
ـ اختيار داريد. قصد جسارت نداشتم. مي خواستم بگويم شما از زمره افرادي به نظر
مي رسيد كه روحشان در مقابل عذاب مقاوم است.
ـ چه چيزي شما را به اين نتيجه رساند؟
ـ استخوان بندي صورت... طرح خطوط چهره.
ـ شما ميدانيد جايگاه روح كجاست؟
پاك كلافه شده بود. دلش ميخواست قلم مو را پرت ميكرد، دستها را به علامت
تسليم بالا ميبرد و به سرعت از آن خانه مي گريخت.
روژه لوكنت گفت: «من به شما اطمينان ميدهم كه جايگاه روح هر كجا كه باشد در
صورت نيست!»
براي اولين بار، احساس كرد كه كار شمايل به ناكامي خواهد كشيد. و اين فاجعه بود.
ميدانست خانه لوكنت محل آمد و رفت اشخاص سرشناس است. شمايلي چشمگير از او،
ميتوانست در بسياري از جاها را به رويش باز كند. به همين خاطر از ابتدا با خود عهد كرده
بود به هيچ وجه نگذارد دستش چموشي كند و چشم او را هم چپ بكشد. حالا... دستش
اطاعت كرده بود اما اين خود لوكنت بود كه مثل ماهي از شست ميلغزيد.
همه قوايش را جمع كرد. نبايد از پا ميافتاد: «حق با شماست، اما ما ايرانيها هزار
سال است كه درشعرهايمان از روي نكو ميگوييم، بهاين خيال كه...»
ـ حق با شماست. اما، مرا ميبخشيد،ايرانيها گنده گوزاند و دورو. نگاه كنيد به
پرچمتان و آن نقش شيرو خورشيدش! اين گنده گوزي نيست؟ اينها هم اگر حذفش
كردهاند از فروتني نيست. چون، داريد ميبينيد، ادعاي نجات بشريت را دارند. بعلاوه،
خودتان مقايسه كنيد لباس ملاها را با لباس كشيشان، يا لباس خاخامها و موبدان. آن هاله
دورِ سر قديسين را اينها به شكل عمامه درآوردهاند تا به خود هيئتي قدسي بدهند.
كمال در دل گفت: «انگار تنها راه نقب زدن به روح چموش اين پيرمرد اين است كه
از او تقاضا كنم شلوارش را درآورد و معلق بزند تا من راهي به درون او پيدا كنم.» بعد يادش



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص٧٠


آمد به آنهمه عرق كه ميشد از راه اين شمايل و شمايلهاي بعدي خورد و كوتاه آمد. اما
روژه لوكنت تازه چانهاش گرم شده بود: «شما كدام دين را ميشناسيد كه عظمتش را تا اين
حد مديون دشمنانش باشد؟»
ـ اشاره تان به عرفان است؟
ـ به عرفان هم هست. ابن سينا آنقدر شراب خورد كه تركيد. چه كسي به اندازهي او
خدمت كرد به اسلام؟ بعد هم اين عرفا... گفتند برويم درون اين مجموعه و از داخل
متلاشياش كنيم. رفتند اما با كفرشان چنان ابعادي دادند به اين دين كه حالا ماركسيست
شما وقتي از همه جا سرميخورد، غالباْ، سر از عرفان درميآورد. بيخود نيست كه آنهمه از
اين عرفا كشتند و سر و دست بريدند و شمع آجينشان كردند. كافر بودند! بعد هم اين
تشيع... عربها حق دارند به شما ميگويند زنديق. همهي فرهنگ قبل از اسلامتان را
سرازير كردهايد توي چمدان شيعه؛ همان بلايي كه قبلاْ سر دين زرتشت آورديد! آن
نخستين دين يكتاپرست جهان، با كنار نهادن اسطورهها، رابطهي ميان شكنجهي جسم و
رستگاري روح را درهم شكست و مسئوليت فردي انسان را بنا نهاد. اما شما دوباره همان
اسطورههاي قبلي را وارد اين دين كرديد...
كمال ديگر نميشنيد. چانهي بزرگي را ميديد كه بي امان ميجنبيد. پرت شد به
زماني كه با پاهايي ورم كرده، پيچيده در باندهايي كثيف و خون آلود، چهاردست و پا
ميبردندشان تا چانهاي بزرگ درون شان را، مثل كيسهاي كه پر كنند از كاه، بيانبارد از
كلمه. كلمههايي بيگانه و پيچيده در خشونت و بدويتِ تهِ حلق. حالِ كسي را داشت كه
معدهاش را پر كنند از ميخ و شيشه و خاكانداز. كلمات مهاجم به آساني از گوشها داخل
نميشد. كنارههاي تيز و بلند حروف گير ميكرد به لبههاي سوراخ گوش. سرِ حروف كج
ميشد و وقتي به پردهي سماخ ميرسيد، ديگر تمام ديواره را جر داده بود. از پرده كه
ميگذشت، لبههاي كج و كولهي حروف، مثل فنري كه برگردد، صاف ميشد و با طنين
نعرههايي از ته حلق در كاسهي سر منفجر ميشد. اين تنها لحظهاي نبود كه كاسهي سر
ميدان تاخت و تاز كلمات مهاجم بود. از پنج صبح كه اذان ميگفتند هجوم شروع ميشد. به
شوخي به يكي از همبنديها گفته بود: «كاش پردهي گوش هم مثل پردهي بكارت بود. دم
70


@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص٧١


به ساعت نبود . يك بار بود و تمام. تازه لذت هم داشت اگر درد داشت.» هشتاد ضربه شلاق
كف پايش زدند؛ به جرم اهانت به مقدسات. بعد، نماز بود. پشت بندش صداي دعا از
بلندگوها. صبحانه با كلمات مهاجم و بيگانه مخلوط ميشد. ديگر به پردهي گوش قانع
نبودند. دهان كه باز ميكردي تا لقمهاي زهرمار كني كلماتي كه دورِ سر ميجرخيدند به
انتظار، مثل لشكري جرار، غيه كشان، جدارهي دهان و گلو را تا معده جر ميداد. به يكي
ديگر از همبنديها گفته بود: «كاش ما هم از خط لاتين استفاده ميكرديم تا كلمات اينهمه
سركش و دسته و ال واوضاعِ جر دهنده نداشت.» به جرم غربزدگي هشتاد ضربه شلاق به
كف پايش زدند. بعد، كلاس ايده ئولوژي بود و نوبت آن آخوندي كه انگار تمام هيكلش
چيزي نبود مگر چانهاي بزرگ كه رويش عمامهاي گذاشته باشند. اين بار جرئت نكرده بود
به بغل دستياش چيزي بگويد. به جرم توطئهي سكوت محكومش كردند به هشتاد ضربهي
شلاق. بعد، نهار بود با كلمات؛ و درونِ آش و لاش از ضرب و جرحِ لبههاي تيز «ل» و
«ح» و «خ» و « ك» و «گ» (امان ازاين «گ» با آن سركش اضافهاش!) تمام عصر،
اعترافات تلويزيوني زندانيان بود؛ كلماتي زخمي، حروفي تحقير شده و لبكج، مثل كاسه و
شقاب زندان. عصر، نماز مغرب و عشاء؛ كلماتي آغشته به تاريكيِ تهِ حلق و تيز از سايشِ
دندان. شب، شام زير توفانِ كلمات. بعد از شام نوحه بود؛ سينه زني با دعا. شنا در درياي لب
تيزِ كلمات. كلماتِ مجروح. كلماتي آغشته به بوي خون. آخر شب، خواب كه نه، كابوس بود
روي پتوي چركي از كلمات. دستهي «ل» به پهلو مينشست، شاخ «ح» در ماتحت؛ و
«ظ» كه تو نميرفت، مثل چكش آونگ ميشد به پردهي گوش، و بكوب! دِ بكوب! تمام
«ه »ها، حلقههاي زنجير صدهزار دف، توي كاسهي سر به ارتعاش درميآمدند و آوار
ميشدند روي جدارهي روح؛ شاخ وشانهي زنگيانِ مست. ذق ذقِ حروف روي جراحت پا.
بعد گريه بود از بندي، يا فرياد جنون از بند ديگري، استفراق كلمات روي پتوهاي خون آلود
يا صداي بريده شدن رگها با لبههاي پوسيدهي در مستراح. و پنج صبح، باز هم هجوم
لشكر حروف؛ اذان.




@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص٧٢


روژه لوكنت حالا رسيده بود به دورهي قاجار و داشت «منظومهي حكمت» حاج
ملاهادي سبزواري را مقايسه ميكرد با اگزيستانسياليسم هيدگر و سارتر كه ناگهان دنبالهي
حرفش را بريد: «شما حالتان خوش نيست؟»
حالش خوش بود، اما چه ميشود كرد؟ نقش زمين شده بود!


13
تهِ هر چيز، جاييست كه از آنجا ملكوت ملال آغاز ميشود. پيداييِ انديشهي
آخرالزمان اتفاقي نيست. گوهر تجربهايست كه هر يك از ما هزران بار در طول زندگي مزه
مزهاش ميكنيم. تابوها هم لابد علت وجوديشان همين است كه به ته نرسيم. ناهيد(يادش
بخير، چه مرگ دلخراشي داشت) به او گفته بود: «هرگز سعي نكن سوزندهترين آروزهايت را
جامهي عمل بپوشاني.» ميگفت و به درد ميگريست. مندو با تمام گوشت و پوست به اين
امر باور داشت. با اينهمه، همين طور كه دراز كشيده بود كنار فليسيا؛ تن تكيه به ستون
آرنجها و نگاه خيره به دور، جايي بس دورتر از ديوار اتاق، ميگفت: «چه كسي داور است؟
لباس سپيد را ايرانيها براي عروسي ميپوشند و هنديها براي عزا من بايد چه لباسي
بپوشم؟ تمام استنباط ما از درستي و نادرستي چيزها مشروط است. ماشيني هستيم كه از
كودكي برنامه ريزياش ميكنند براي آنكه جهان را آنطور ببيند كه بزرگترها خواستهاند. با
اينهمه، ما معتقديم كه عقل داريم و قادريم خوب را از بد جدا كنيم. پس من كي بايد جهان
را آنگونه ببينم كه هست؟ و مگر ما چند بار به دنيا ميآييم؟»
ميدانست نبايد به او نگاه كند. وقتي هم نيم خيز شد تا سيگارش را بردارد چشم از
آن دورها برگرفته بود اما رشتهي ارتباط را نگه ميداشت. حق داشت. فليسيا مژهها را تنگ
كرده بود و طوري به او نگاه ميكرد كه گويي شاهد كسي است كه اسرار از ل را بر پردهي
غيب ميخواند.
72


@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص٧٣


سيگارش را آتش زد: «سالهاست كه دارم تكه تكهي اين ماشين را از هم باز ميكنم
و از نو جور بهتري ميبندم. نه مردم پيش از ما فهمشان بيشتر از ما بوده، و نه بزرگترهامان.
تمام اين داوريها هم براي آدمِ متوسط است. من خودم را كشته ام تا بفهمم چه چيز خوب
است و چه چيزي بد، و چرا. پس هر چه را خود درست بدانم بدان عمل ميكنم؛ حتا اگر
همهي شش ميليارد مردم اين سياره بگويند غلط است. راحتت كنم، براي من ديگر هيچ
چيزي تابو نيست.»
با همين منطق بود كه هر شب جسم فليسيا را، مثل سرزميني نامشكوف، تكه تكه
فتح ميكرد تا رسيده بود به...
ـ فليسيا، چرا من ميتوانم موهايت را، گونههايت را ببوسم، و لبها را نه؟
ـ آخر...
ـ آخر، چه كسي گفته اين خوب است و آن بد؟
ـ بله حق با توست. اما عوض كردن بعضي چيزها به اين آساني هم نيست. مثلاْ خود
تو. چه كسي گفته ديگر نبايد بخواني؟ و چه كسي گفته اين كار درستي است؟
ـ به همين دليل هم تصميمم را عوض كردم.
ـ اما كارت را از سر نگرفتي. رفتي و خودت را غيب كردي؛ چرا؟
برخاست. در يخچال را بازكرد، بطري ودكا را برداشت و همنيطور كه سر آن را باز
ميكرد، گفت:«چرا ميخواهي گذشتهي مرا بداني؟»
ـ نميخواهم. فقط ميخواستم نشانت بدهم كه خلاص شدن از تابوها آنقدرها هم
آسان نيست.
بطري را سر كشيد: «شبي كه رفتيم تĤتر دولاويل يادت هست؟ شب كنسرت؟»
همينطور كه دراز ميكشيد كنار او بطري را به طرفش دراز كرد: « ميخوري؟»
جرعهاي نوشيد؛ در سكوت، به انتظار؛ با درخشش تأثري كه تلخياش خواب مژههاي
بلند او را برق ميانداخت.
ـ آن خواننده را يادت هست؟ او پدر بچههاييست كه مادرشان زن سابق من است!
ـ همان بچهها كه در آخر برنامه رفتند روي صحنه و به او گل دادند؟
73


@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص٧٤


بله!
ـ پس زنت هم در سالن بود!
ـ همان زن چاقي كه با سروصدا بچهها را با خودش به اين و طرف و آن طرف
ميكشاند و خودنمايي ميكرد.
فليسيا جرعهي ديگري نوشيد و بطري را به مندو داد: «پس به اين خاطر بود كه تمام
مدت ميلرزيدي!»
به طرف او برگشت؛ زخمي و خشماگين. آرام گفت: «اگر دلت ميخواهد اينطور فكر
كن.»
ـ پس چرا ميلرزيدي؟
ـ ممكن است فكر كني حسادت ميكردم. اما آن خواننده قرباني بيچارهاي بيش
نيست. آن بچه ها را ديدي؟ زنم سر زايمان هر كدامشان از داخل بيمارستان زنگ ميزد به
من، در پاريس!
ـ پس هنوز دوستت دارد!
ـ ميداني خرچسونك چيست؟ حشرهايست شبيه سوسك، كمي كوچكتر. هيچ شده
بگيرياش؟ براي آنكه خودش را از چنگت رها كند چنان بوي نفرت انگيزي ترشح ميكند
كه ناچار دست از سرش بر ميداري. وقتي پشت پا زدم به همه چيز، و شدم يك نجار
معمولي، گمان كرد دارم نقش خرچسونك را بازي ميكنم. براي آنكه مرا بچزاند رفت با
يكي كه « سرتر» از من باشد.
مكثي كرد و ادامه داد: «وقتي ديدم همه چيز دارد از دست ميرود سعي كردم دوباره
شروع كنم، اما ديگر دير شده بود.»
رسيده بود به لبهي پرتگاه. لازم نبود دستي هلش بدهد از پشت. نفس هم اگر
ميكشيد كافي بود. حبس كرده بود هوا را در ششها.
فليسيا دستش را خواب داد لاي موهاي او: «كجا رفته بودي، مندو؟»
سرش را لاي سينههاي او پنهان كرد: «باشد، باشد، ميگويم. فقط تو بگو چرا؟ چرا؟
چرا من ميتوانم موهايت را، گونههايت را ببوسم و لبها را نه؟»



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص٧٥


14

هر چيزي كه كمال ميگفت هماني نبود كه شينده ميشد. طعمهاي بود كه ميزد به
نوك قلاب و رها ميكرد تا، دير يا زود، ماهييي را، درشت يا ريز، از آن زير به روي آب
بياورد. از سر شب كه آمده بود، همينطور دور خودش و دور همه چيز چرخ زده بود تا رسيده
بود به...
ـ راستي از نادر چه خبر؟ چند شب پيش آمده بود پيش من، حالش خيلي خراب بود.
مندو كه حس ميكرد همهي آن چرخ زدنهاي او براي اين بوده كه برسد به همين
نقطه، به دلايلي كاملاْ آشكار نگران شد: «چطور؟»
ـ نميدانم.
ـ با آن لور مشكلي پيدا كرده؟
ـ چيزي نگفت. اما معلوم بود كه حالش اصلاْ خوب نيست. آمد منزل، كمي مشروب
خورد، يكي دو سيگار حشيش هم كشيد و رفت. ميگفت ميخواهم همه چيز را ول كنم و
برگردم.
ـ آنلور خرِ مطلق است. هيچ چيزي از عواطف و احساسات يك مرد درك نكرده. اگر
آن سه تا بچهي قد و نيمقد نبود، نادر تا حالا صد بار او را ترك كرده بود.
كمال، چشم در چشم او، به لحني كه بيشتر شبيه پاسخ بود تا پرسش، گفت:
«مطمئني مسئلهاش آنلور است و نه چيز ديگري؟»
برق از كلهاش پريد. همان ابتدا كه خبر خرابي حال نادر را شنيد، به اول جايي كه
ذهنش رفت مسئلهي فليسيا بود. نادر براي آنكه چشمش پي فليسيا باشد همهي دلايل لازم
را داشت؛ و مندو هم آنقدر شواهد داشت تا فكر كند كه خرابي حال نادر عجالتاْ از جانب
آنلور نيست. اما سعي كرده بود سرش را بدزد و ضربه را رد كند. چون تا اينجا هنوز كمال



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه


#امروز_چاره_چيست؟


#احمد_كسروى



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه

هنگاميكه اين كتاب بچاپ رسيده گفتارهايي از آقاي دكتر محمود افشار نويسنده مجله آينده در »نوروز ايران« خوانده ميشود. آقاي دكتر با من هم انديشه است. ايشان هم باين عقيده اند كه ايران بايد سياست بيطرفانه پيش گيرد، و اين سياست بيطرفانه، هم بسود ايرانست و هم صلاح دولتهاي انگليس و شوروي در آنست. از اينجا پيداست كه اين انديشه را همه ايرانخواهان پاكدرون دارند. من دكتر افشار را بدانشمندي و پاكدلي ميشناسم و در توده نيز بپاكي و نيكي شناخته شده. اينست بايشان خطاب كرده ميگويم: آقاي دكتر؛ بي گفتگوست كه چاره رهايي ايران از اين گرفتاريها پيش گرفتن يك سياست بيطرفانه و نگراييدن بهيچ يكي از دو دولت است. بي گفتگوست كه دولتها اگر در آرزوي صلح و آرامشند، اين سياست بسود آنها نيز هست. اينرا اگر امروز هم نپذيرند سپس خواهند پذيرفت. ولي سياست بيطرف را در ايران بايد جمعيتي پيش گيرند و نگهدارش باشند. شما نيك ميدانيد كه تنها با نوشتن چند گفتار نه سياست ايران بيطرف خواهد بود و نه بيگانگان به بيطرفي ما اعتماد خواهند كرد. اينها همه هنگامي انجام ميگيرد كه جمعيتي باشد و در سياست كشور سنگيني اندازد و خود را به بيگانگان بيطرف و نيكخواه معرفي كند )چنانكه من در اين كتاب آنرا شرح داده ام(. اكنون آقاي دكتر، شما پيشگام گرديد و در راه پديد آوردن چنان جمعيتي كوششها كنيد و مردان نيكخواه و بيغرض و جوانان خونگرم غيرتمند را با خود همدست گردانيده كار را به نتيجه رسانيد، وگرنه از اين گفتار نوشتنها و دلسوزيها هيچ نتيجه نخواهد بود.




@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه

چون كتاب سرنوشت انتشار يافت چنانكه انتظار ميرفت، يكدسته با سردي تلقي كردند، يكدسته رنجيدگي نشاندادند. چند تن هم زهر خود را پرانده چنين گفتند: »اينهم طرفدار انگليس است«. ما ميدانستيم كه در اين كشور كه گروه انبوهي دلهاشان پر از كينه و انديشه هاشان آميخته با لجاجت ميباشد، دوستي و دشمني را بكنار نهادن و تنها بنام علاقه مندي بكشور و توده اظهار عقيده كردن، دشمناني پديد خواهد آورد. اين را دانسته آن كتاب را بچاپ رسانيده ايم. چيزيكه مايه خشنودي ماست آنست كه توده انبوه و دسته بزرگي از مردان با فهم و بيغرض، آن كتاب را با خوشي تلقي كردند، و چه در تهران و چه در شهرستانها بخريدن آن رو آوردند. در اين ميانه »خواندنيها« نيز كمكي كرد و با نقل كتاب در شماره هاي خود بشماره خوانندگان مطالب ما افزود. ما اين كار ناشر »خواندنيها« را با خشنودي تلقي ميكنيم. چنانكه در پشت جلد كتاب سرنوشت آگاهي داده بوديم، اين كتابها از سوي جمعيتي انتشار مييابد و اين جمعيت كه شايد كتابهاي ديگري نيز در پي اينها بچاپ رساند، ميخواهد اگر كساني از مردان غيرتمند و حساس بتكان آمدند و جوانان خونگرم و فداكار آماده شدند، با تشكيل جمعيت بزرگي در اين هنگام كشور، بكوششهايي پردازد و بيغرضانه و پاكدلانه بچاره اين گرفتاريها كوشد. ما اميدمنديم چنانكه كتاب سرنوشت مورد نظر آزاديخواهان گرديد، اين كتاب نيز مورد نظر باشد. اميدمنديم بزودي نتيجه روشني از اين كوشش ما در دست باشد.




@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه


امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٦
كتاب سرنوشت با اين كتاب در يكزمينه است و خلاصه مطالب چند موضوعست:

١( گفتگوهايي كه بنام سياست يكطرفه و دو طرفه ميرود، بكلي بيجهت است. اين گفتگوها را اگر بيگانگان ميكردند، بايستي بما برخورد، چه رسد بآنكه خودمان كنيم. سياست ايران بايد بيطرفانه باشد. ايرانيان اگر رشد دارند، بايد براي خود زندگي كنند و با دو دولت بزرگ همسايه يكسان رفتار كنند. ٢( خودمختاري كه آذربايجان خواسته و شايد در گيلان و مازندران نيز پيروي شود، بزيان ايرانست و بايد با آن موافقت نداشت و ايستادگي نشانداد. اينكار در جنوب عكس العمل پديد آورده شيرازه ايران را از هم خواهد گسيخت. ٣( در ايران بايد يكرشته اصلاحات اساسي بكار بسته شود، و بي آن اصلاحات كشور پايدار نخواهد ماند. ٤( براي چاره اين كارها بايد جمعيت نيرومندي پديد آيد كه هم در سياست مؤثر شود و كشور را در بيطرفي پايدار گرداند، و هم پشتيبان اصلاحات بوده بآنها پيشرفت دهد. اينهاست خلاصه مطالب. بهنگاميكه اين كتاب نوشته ميشد و در روزنامه ها گفتگو از پيشنهاد كميسيون سه جانبه و دخالت آنها در كارهاي ايران )دخالتي كه بقيموميت بيشتر شباهت دارد( ميرود. اين نمونه ايست كه يك توده كه راه زندگاني را نشناخت و در ميان خود كشاكش و دو دستگي برپا گردانيده كار را بدخالت ديگران كشانيد، آنها چه نظري درباره اش توانند داشت. مردم ايران بايد از اين پيشآمدها عبرت گيرند.



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷