@flith کانال پروازفکرواندیشه
#درنگی درحوادث دوره ی مصدق
#انتقادات_شاه_به_مصدق
قسمت هشتم
ادعای شاه: در تابستان سال 1332 تغییرات محسوسی در روحیه ملت ایران نسبت به اعمال مصدق آشکار گردید و بسیاری از یاران و پیروان او از اطرافش پراکنده شدند، زیرا متوجه شدند که سیاست ضدخارجی وی جنبه انتخاب یافته و منظور اصلی او آن است که انگلیسی‌ها را بیرون کند و کمونیست‌ها را به ایران بکشاند. جریان وقایع مردم را آگاه ساخت که کشورشان با سرعت تمام به سوی اضمحلال سیاسی و اقتصادی می‌رود. عمل مصدق در انحلال مجلس شورا نیز نتوانست افکار عمومی را که مخالف وی بود خفه کند. روزنامه‌نگاران از تهدیدات اوباش طرفدار مصدق و اعمال حزب توده نهراسیده سیاست وی را برای مردم تشریح و توجیه می‌کردند. بسیاری از روحانیون و دانشجویان و بازرگانان که قبلاً در زمره حامیان مصدق بودند از او رو برگردانیده و علم مخالفت برداشتند، ولی با تمام این احوال واضح بود که برانداختن قطعی وی جز با اعمال قدرت راه دیگری نیست. سیاست آمریکا در طول دوره زمامداری حاکی از این بود که نگرانی آن از اوضاع ایران روزافزون و در اتخاذ طریق مؤثری برای ایجاد ثبات سیاسی و توسعه اقتصادی ایران دچار تردید است.
جواب مصدق: می‌فرمایند: «عمل مصدق در انحلال مجلس شورا نیز نتوانست افکار عمومی را که مخالف وی بود خفه کند» با قسمت دیگر این فرمایشات که می‌فرمایند «ولی با تمام احوال واضح بود که برانداختن وی جز با اعمال قدرت راه دیگری نیست» متناقض است. اگر افکار عمومی برخلاف من بود چه شد متجاوز از دو ملیون رأی آن هم فقط در شهرها بر له دولت دادند، چنانچه افکار عمومی با بقای مجلس موافق بود چه شد که بیش از صد هزار رأی برای ابقای مجلس داده نشد.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
#درنگی درحوادث دوره ی مصدق
#انتقادات_شاه_به_مصدق
قسمت هشتم
ادعای شاه: در تابستان سال 1332 تغییرات محسوسی در روحیه ملت ایران نسبت به اعمال مصدق آشکار گردید و بسیاری از یاران و پیروان او از اطرافش پراکنده شدند، زیرا متوجه شدند که سیاست ضدخارجی وی جنبه انتخاب یافته و منظور اصلی او آن است که انگلیسی‌ها را بیرون کند و کمونیست‌ها را به ایران بکشاند. جریان وقایع مردم را آگاه ساخت که کشورشان با سرعت تمام به سوی اضمحلال سیاسی و اقتصادی می‌رود. عمل مصدق در انحلال مجلس شورا نیز نتوانست افکار عمومی را که مخالف وی بود خفه کند. روزنامه‌نگاران از تهدیدات اوباش طرفدار مصدق و اعمال حزب توده نهراسیده سیاست وی را برای مردم تشریح و توجیه می‌کردند. بسیاری از روحانیون و دانشجویان و بازرگانان که قبلاً در زمره حامیان مصدق بودند از او رو برگردانیده و علم مخالفت برداشتند، ولی با تمام این احوال واضح بود که برانداختن قطعی وی جز با اعمال قدرت راه دیگری نیست. سیاست آمریکا در طول دوره زمامداری حاکی از این بود که نگرانی آن از اوضاع ایران روزافزون و در اتخاذ طریق مؤثری برای ایجاد ثبات سیاسی و توسعه اقتصادی ایران دچار تردید است.
جواب مصدق: می‌فرمایند: «عمل مصدق در انحلال مجلس شورا نیز نتوانست افکار عمومی را که مخالف وی بود خفه کند» با قسمت دیگر این فرمایشات که می‌فرمایند «ولی با تمام احوال واضح بود که برانداختن وی جز با اعمال قدرت راه دیگری نیست» متناقض است. اگر افکار عمومی برخلاف من بود چه شد متجاوز از دو ملیون رأی آن هم فقط در شهرها بر له دولت دادند، چنانچه افکار عمومی با بقای مجلس موافق بود چه شد که بیش از صد هزار رأی برای ابقای مجلس داده نشد.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٣٥
بدانيد اي ايرانيان حوادث امروز به پيشواز شما آمده. شما بايستي بينديشيد و آينده را بديده گيريد و حوادث را پيش بيني كرده بجلوگيري پردازيد. نكردهايد و اينك حوادث بسروقت تان رسيده. اكنون شما در آخرين سنگريد. اگر باز سستي نماييد، باز بهانه آوريد، اين سنگر را هم از دست خواهيد داد و سيل حوادث شما را خواهد پيچانيد و خدا ميداند كه سرگذشت اين توده چه خواهد بود. بدانيد اي ايرانيان، آسمان براي شما نخواهد گريست، زمين براي شما بلرزه نخواهد افتاد. ٧ــ بايد درباره قانون اساسي گفتگوهايي رود: امروزها گاهي در روزنامه ها نامي هم از قانون اساسي و از تغيير آن ميرود. من هم در گفته هاي خود از آن يادي كردم. اينست ميخواهم در پايان كتاب گفتگويي هم از آن بميان آورم. اينها بحثهايي است كه من با خوانندگان بميان گزارده ميخواهم انديشه ها روشن گردد. در ميان سخنان خود تاريخچهاي از قانون اساسي ياد كردم. اين قانون بدو بخش است: يكي اصل قانون و ديگري متمم آن. اصل قانون در روزهاي نخست مشروطه در تهران نوشته شده و از مجلس گذشته و مظفرالدين شاه در بستر مرگ بآن دستينه نهاده. اين قانون تنها درباره مجلس شوري و حقوق و حدود آن ميباشد و من نميدانم كيها در تنظيم آن شركت كردهاند. اما متمم قانون سرگذشت درازي داشته. چنانكه گفتم تنظيم آنرا آزاديخواهان تبريز خواستار شدند و خودشان چند موضوع )از جمله موضوع انجمنهاي ايالتي و ولايتي( را پيشنهاد كردند. ولي چون قانون نوشته ميشد، از يكسو با دربار كشاكش سختي ميرفت و با دخالت آنها موضوع سنا در قانون گنجانيده شده، از سوي ديگر چون حاجي شيخ فضل االله بدست اويز همان قانون بيرق تكفير افراشته بود، موضوعهايي نيز براي اسكات او جا داده شده. اصلهاي يكم و دوم از انشاي خود حاجي شيخ فضل االله است. اين تاريخچه آن دو قانونست. آمديم بموضوع تغيير، در آن باره دو پرسش بميان ميآيد: ١( قانون اساسي را ميتوان تغيير داد؟.. ٢( آيا تغيير آن بصلاح ايران است؟.. پرسش نخست پاسخش روشن است. بديهي است كه هر قانوني در جهان قابل تغيير است. بالاخره قانون براي مردمست، مردم براي قانون نيستند. اين قانون بدانسان كه گفتم از روي فهم و اختيار تدوين نگرديده و فشارهايي در تنظيم آن دخالت داشته. برخي از مواد آن ـ از جمله موضوع مجلس سنا و دخالت علما در وضع قانونها بموجب اصل دوم متمم قانون ـ هيچگاه مورد عمل نبوده و نتوانستي بود. اما پرسش دوم، پاسخ آن پس از اينست كه بدانيم خواستاران تغيير قانون چه موضوعهايي را از آن نمي پسندند و چه قانون ديگري را ميخواهند بجاي آن گزارند. نيك و بد در اينجا نسبي است.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٣٥
بدانيد اي ايرانيان حوادث امروز به پيشواز شما آمده. شما بايستي بينديشيد و آينده را بديده گيريد و حوادث را پيش بيني كرده بجلوگيري پردازيد. نكردهايد و اينك حوادث بسروقت تان رسيده. اكنون شما در آخرين سنگريد. اگر باز سستي نماييد، باز بهانه آوريد، اين سنگر را هم از دست خواهيد داد و سيل حوادث شما را خواهد پيچانيد و خدا ميداند كه سرگذشت اين توده چه خواهد بود. بدانيد اي ايرانيان، آسمان براي شما نخواهد گريست، زمين براي شما بلرزه نخواهد افتاد. ٧ــ بايد درباره قانون اساسي گفتگوهايي رود: امروزها گاهي در روزنامه ها نامي هم از قانون اساسي و از تغيير آن ميرود. من هم در گفته هاي خود از آن يادي كردم. اينست ميخواهم در پايان كتاب گفتگويي هم از آن بميان آورم. اينها بحثهايي است كه من با خوانندگان بميان گزارده ميخواهم انديشه ها روشن گردد. در ميان سخنان خود تاريخچهاي از قانون اساسي ياد كردم. اين قانون بدو بخش است: يكي اصل قانون و ديگري متمم آن. اصل قانون در روزهاي نخست مشروطه در تهران نوشته شده و از مجلس گذشته و مظفرالدين شاه در بستر مرگ بآن دستينه نهاده. اين قانون تنها درباره مجلس شوري و حقوق و حدود آن ميباشد و من نميدانم كيها در تنظيم آن شركت كردهاند. اما متمم قانون سرگذشت درازي داشته. چنانكه گفتم تنظيم آنرا آزاديخواهان تبريز خواستار شدند و خودشان چند موضوع )از جمله موضوع انجمنهاي ايالتي و ولايتي( را پيشنهاد كردند. ولي چون قانون نوشته ميشد، از يكسو با دربار كشاكش سختي ميرفت و با دخالت آنها موضوع سنا در قانون گنجانيده شده، از سوي ديگر چون حاجي شيخ فضل االله بدست اويز همان قانون بيرق تكفير افراشته بود، موضوعهايي نيز براي اسكات او جا داده شده. اصلهاي يكم و دوم از انشاي خود حاجي شيخ فضل االله است. اين تاريخچه آن دو قانونست. آمديم بموضوع تغيير، در آن باره دو پرسش بميان ميآيد: ١( قانون اساسي را ميتوان تغيير داد؟.. ٢( آيا تغيير آن بصلاح ايران است؟.. پرسش نخست پاسخش روشن است. بديهي است كه هر قانوني در جهان قابل تغيير است. بالاخره قانون براي مردمست، مردم براي قانون نيستند. اين قانون بدانسان كه گفتم از روي فهم و اختيار تدوين نگرديده و فشارهايي در تنظيم آن دخالت داشته. برخي از مواد آن ـ از جمله موضوع مجلس سنا و دخالت علما در وضع قانونها بموجب اصل دوم متمم قانون ـ هيچگاه مورد عمل نبوده و نتوانستي بود. اما پرسش دوم، پاسخ آن پس از اينست كه بدانيم خواستاران تغيير قانون چه موضوعهايي را از آن نمي پسندند و چه قانون ديگري را ميخواهند بجاي آن گزارند. نيك و بد در اينجا نسبي است.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٣٦
در اين قانون اساسي )در اصل و در متمم آن( چند موضوع منظور گرديده كه مهمتر از همه دو چيز است: يكي مشروطه يا حكومت دموكراسي، ديگري حقوق افراد ايران )متساوي بودن كليه افراد در برابر قانون، مصون بودن جان و مال و مسكن و شرف آنها و اين قبيل(. من گمان نميكنم كسانيكه سخن از تغيير قانون ميرانند مورد نظرشان اين موضوعها باشد. پس بايد ديد چه ميخواهند و تغيير كدام موضوعها را ميخواهند. نكته بسيار مهم اينست كه تغيير قانون اساسي در يك كشور بسته به تغيير انديشه و فهم است . بايد انديشه ها و فهم ها بالاتر رود و جنبشي در توده پديد آيد تا زمينه براي تغيير قانون اساسي آماده گردد. تغييري كه بيزمينه باشد نتيجه درستي از آن بدست نخواهد آمد، بلكه اگر حقيقت را بخواهيم زيانها از آن پديدار خواهد گرديد. امروز توده انبوه خيره ماندهاند. حوادث بسراغ شان آمده و بتكان شان آورده، ولي نميدانند داستان چيست؟.. گفتگو بر سر چه ميباشد؟.. پس بايد نخست آنها را آگاه گردانيد. اگر تغيير قانون با اراده توده خواهد بود، بايد آنها را بينا گردانيد، بايد انديشه هاشان را روشن ساخت. من دور نميدانم در اين پيشآمدها و تكانها اوضاعي براي ايران پيش آيد كه اين قانون اساسي از ميان رود. اينست بهتر ميدانم كه گفتگوهايي بميان آيد و اگر چنان داستاني رخ داد، باري از روي فهم و بينش باشد. چنانكه در كتاب سرنوشت هم نوشته ام، امروز يكي از كارهاي سودمند و بايا، گفتگو كردن و كتاب نوشتن در زمينه هاي سياسي و اجتماعي ايرانست كه مردم آگاه گردند. دوباره تكرار ميكنم: آنچه ايرانيان را از اين گرفتاريها و كشاكشها آسوده بيرون تواند برد، احساسات و علاقهمندي هاي توده انبوه است، و احساسات و علاقهمندي هاي آنها بسته بفهميدن و دانستن اوضاع و حقايق ميباشد. بهرحال من بنوبت خود، عقيدهام را درباره قانون اساسي بميان ميگزارم و آنچه ميدانم بيپرده و بي پيرايه مينويسم: ايرانيان بايد بمشروطه يا حكومت دموكراسي وفادار مانند. باز ميگويم: مشروطه بهترين شكل حكومت است. اين در نهاد آدميست كه هر زمان پي چيز تازهاي رود. اين يكي از هوسهاي اوست. ولي در كارهاي اجتماعي پيروي از هوس نتوان كرد. در كارهاي اجتماعي بايد تنها در بند سود و زيان بود، و يك چيزيكه سودمند است هميشه نگه داشت. رژيم حكومت كفش و كلاه نيست كه زود زود عوض شود. گاهي ديدهام كساني گفتگو از جمهوريت ميكنند. آنرا چيز تازهاي ميشمارند و هواداري نشان ميدهند. ميگويم: مشروطه با جمهوريت چه جدايي دارد؟.. مشروطه با جمهوريت اين جدايي را دارد كه در آن پادشاهي هست ـ پادشاهي كه بگفته قانون اساسي ايران »وديعه سلطنت از طرف ملت باو مفوض شده«، پادشاهي كه در كارها جز دخالت بسيار محدودي ندارد، ولي در جمهوريت پادشاه نيست و بجاي آن كسي از ميان توده برگزيده ميشود. آيا اين چه تأثير در كارها دارد؟!..
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٣٦
در اين قانون اساسي )در اصل و در متمم آن( چند موضوع منظور گرديده كه مهمتر از همه دو چيز است: يكي مشروطه يا حكومت دموكراسي، ديگري حقوق افراد ايران )متساوي بودن كليه افراد در برابر قانون، مصون بودن جان و مال و مسكن و شرف آنها و اين قبيل(. من گمان نميكنم كسانيكه سخن از تغيير قانون ميرانند مورد نظرشان اين موضوعها باشد. پس بايد ديد چه ميخواهند و تغيير كدام موضوعها را ميخواهند. نكته بسيار مهم اينست كه تغيير قانون اساسي در يك كشور بسته به تغيير انديشه و فهم است . بايد انديشه ها و فهم ها بالاتر رود و جنبشي در توده پديد آيد تا زمينه براي تغيير قانون اساسي آماده گردد. تغييري كه بيزمينه باشد نتيجه درستي از آن بدست نخواهد آمد، بلكه اگر حقيقت را بخواهيم زيانها از آن پديدار خواهد گرديد. امروز توده انبوه خيره ماندهاند. حوادث بسراغ شان آمده و بتكان شان آورده، ولي نميدانند داستان چيست؟.. گفتگو بر سر چه ميباشد؟.. پس بايد نخست آنها را آگاه گردانيد. اگر تغيير قانون با اراده توده خواهد بود، بايد آنها را بينا گردانيد، بايد انديشه هاشان را روشن ساخت. من دور نميدانم در اين پيشآمدها و تكانها اوضاعي براي ايران پيش آيد كه اين قانون اساسي از ميان رود. اينست بهتر ميدانم كه گفتگوهايي بميان آيد و اگر چنان داستاني رخ داد، باري از روي فهم و بينش باشد. چنانكه در كتاب سرنوشت هم نوشته ام، امروز يكي از كارهاي سودمند و بايا، گفتگو كردن و كتاب نوشتن در زمينه هاي سياسي و اجتماعي ايرانست كه مردم آگاه گردند. دوباره تكرار ميكنم: آنچه ايرانيان را از اين گرفتاريها و كشاكشها آسوده بيرون تواند برد، احساسات و علاقهمندي هاي توده انبوه است، و احساسات و علاقهمندي هاي آنها بسته بفهميدن و دانستن اوضاع و حقايق ميباشد. بهرحال من بنوبت خود، عقيدهام را درباره قانون اساسي بميان ميگزارم و آنچه ميدانم بيپرده و بي پيرايه مينويسم: ايرانيان بايد بمشروطه يا حكومت دموكراسي وفادار مانند. باز ميگويم: مشروطه بهترين شكل حكومت است. اين در نهاد آدميست كه هر زمان پي چيز تازهاي رود. اين يكي از هوسهاي اوست. ولي در كارهاي اجتماعي پيروي از هوس نتوان كرد. در كارهاي اجتماعي بايد تنها در بند سود و زيان بود، و يك چيزيكه سودمند است هميشه نگه داشت. رژيم حكومت كفش و كلاه نيست كه زود زود عوض شود. گاهي ديدهام كساني گفتگو از جمهوريت ميكنند. آنرا چيز تازهاي ميشمارند و هواداري نشان ميدهند. ميگويم: مشروطه با جمهوريت چه جدايي دارد؟.. مشروطه با جمهوريت اين جدايي را دارد كه در آن پادشاهي هست ـ پادشاهي كه بگفته قانون اساسي ايران »وديعه سلطنت از طرف ملت باو مفوض شده«، پادشاهي كه در كارها جز دخالت بسيار محدودي ندارد، ولي در جمهوريت پادشاه نيست و بجاي آن كسي از ميان توده برگزيده ميشود. آيا اين چه تأثير در كارها دارد؟!..
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٣٧
شما كه هنوز توده را براي مشروطه آماده نگردانيدهايد و هر دو سال يكبار بهنگام انتخاب نمايندگان براي مجلس، آن رسواييها پديد ميآيد، چگونه ميخواهيد يك موضوع انتخاب رئيس جمهور هم در ميان باشد و رسواييهاي ديگري هم از آنراه پديد آيد؟!.. يك چيز كه در ايران اهميت نميدهند تربيت كردن توده انبوه و آماده گردانيدن آنهاست. يكدسته درسخواندگان با انديشه هاي بسيار تند جلو افتاده ميخواهند با تندروترين دسته هاي جهان همگام باشند، در حاليكه توده انبوه از پس ماندهترين توده نيز پس تر مانده است. اين اشتباه ديگريست كه ميپندارند يكدسته بايد چيره شوند و ديگرانرا راه برند. بارها ديدهام به اشتباه خود رخت فلسفه پوشانيده ميگويند: »در هر ملتي كار در دست چند نفر است. در ايران هم بايد چند نفري دست بهم داد و اين توده را مثل گله هاي گوسفند جلو انداخت و راه برد«. اينها نميدانند كه اساس پيشرفت يك كشور تربيت توده است، و در هر زمينه بايد توده را بتكان آورد و در گام هايي كه بسوي پيش برداشته ميشود، آنها را نيز همراه ساخت. در زمينه مشروطه نيز آنچه اهميت دارد آنست كه بكوشند و توده را شاينده اين رژيم زندگاني گردانند، و بهرحال بايد نسبت بآن وفادار مانند. همچنان ايرانيان بايد بروي تماميت ايران و اينكه همه استانها داراي يك حكومت باشد )چنانكه تاكنون بوده( پايداري نمايند. بايد باور كرد كه از خودمختاري استانها نتيجه درستي بدست نخواهد آمد. اين كوششها اگر ادامه يابد، شيرازه ايرانيت را از هم خواهد گسلانيد. اگر كساني تغيير قانون اساسي را براي اين موضوعها ميخواهند، بايد گفت ناانديشيده سخن ميرانند، بايد گفت: لجاجت جلو چشم آنها را گرفته است. جاي هيچ گفتگو نيست كه بايد حقوق استانها تأمين شود. جاي گفتگو نيست كه بايد اصول دموكراسي در اين كشور هرچه بيشتر تعميم يابد و استانها و شهرستانها نيز در برابر پايتخت داراي اختيار باشند و مالياتي كه ميدهند، يك قسمت از آن در راه مصالح خودشان صرف شود. جاي گفتگو اينست كه اين تأمين حقوق استانها و شهرستانها از راهي انجام گيرد كه رشته هاي ارتباط با مركز را نگسلاند، و اين راه همان موضوع برپا گردانيدن انجمنهاي استاني و شهرستاني است كه در قانون اساسي امروزي هست و اگر روزي قرار بود قانون ديگري نوشته شود، باز بايد اين قسمت با همان اهميتي كه دارد در آن قيد شود. آمديم به حقوق افراد كه بخش مهمي از متمم قانون اساسي است، بديهي است كه اين حقوق بايد محفوظ باشد. هركسي بايد داراي اختيار جان و مال و خانه خود باشد. در اين باره تنها نقصي كه در قانون ما نمايان است، موضوع آزادي عقيده و مذهب ميباشد كه منظور نگرديده و بديهي است كه بايد جبران گردد. بويژه با منشور اتلانتيك و منشور ملل متفق و مانند اينها كه ايران نيز پذيرفته و پيمانها امضا كرده است. يكچيزي كه گاهي ديدهام در اين زمينه ايراد ميگيرند، دخالت ندادن بزنها در كارهاي سياسي و اجتماعي است. در قانون اساسي، من در اين باره تصريحي بيادم نيست. ولي پيداست كه مبناي آن بچيست؟.. اين قانون اساسي هنگامي
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٣٧
شما كه هنوز توده را براي مشروطه آماده نگردانيدهايد و هر دو سال يكبار بهنگام انتخاب نمايندگان براي مجلس، آن رسواييها پديد ميآيد، چگونه ميخواهيد يك موضوع انتخاب رئيس جمهور هم در ميان باشد و رسواييهاي ديگري هم از آنراه پديد آيد؟!.. يك چيز كه در ايران اهميت نميدهند تربيت كردن توده انبوه و آماده گردانيدن آنهاست. يكدسته درسخواندگان با انديشه هاي بسيار تند جلو افتاده ميخواهند با تندروترين دسته هاي جهان همگام باشند، در حاليكه توده انبوه از پس ماندهترين توده نيز پس تر مانده است. اين اشتباه ديگريست كه ميپندارند يكدسته بايد چيره شوند و ديگرانرا راه برند. بارها ديدهام به اشتباه خود رخت فلسفه پوشانيده ميگويند: »در هر ملتي كار در دست چند نفر است. در ايران هم بايد چند نفري دست بهم داد و اين توده را مثل گله هاي گوسفند جلو انداخت و راه برد«. اينها نميدانند كه اساس پيشرفت يك كشور تربيت توده است، و در هر زمينه بايد توده را بتكان آورد و در گام هايي كه بسوي پيش برداشته ميشود، آنها را نيز همراه ساخت. در زمينه مشروطه نيز آنچه اهميت دارد آنست كه بكوشند و توده را شاينده اين رژيم زندگاني گردانند، و بهرحال بايد نسبت بآن وفادار مانند. همچنان ايرانيان بايد بروي تماميت ايران و اينكه همه استانها داراي يك حكومت باشد )چنانكه تاكنون بوده( پايداري نمايند. بايد باور كرد كه از خودمختاري استانها نتيجه درستي بدست نخواهد آمد. اين كوششها اگر ادامه يابد، شيرازه ايرانيت را از هم خواهد گسلانيد. اگر كساني تغيير قانون اساسي را براي اين موضوعها ميخواهند، بايد گفت ناانديشيده سخن ميرانند، بايد گفت: لجاجت جلو چشم آنها را گرفته است. جاي هيچ گفتگو نيست كه بايد حقوق استانها تأمين شود. جاي گفتگو نيست كه بايد اصول دموكراسي در اين كشور هرچه بيشتر تعميم يابد و استانها و شهرستانها نيز در برابر پايتخت داراي اختيار باشند و مالياتي كه ميدهند، يك قسمت از آن در راه مصالح خودشان صرف شود. جاي گفتگو اينست كه اين تأمين حقوق استانها و شهرستانها از راهي انجام گيرد كه رشته هاي ارتباط با مركز را نگسلاند، و اين راه همان موضوع برپا گردانيدن انجمنهاي استاني و شهرستاني است كه در قانون اساسي امروزي هست و اگر روزي قرار بود قانون ديگري نوشته شود، باز بايد اين قسمت با همان اهميتي كه دارد در آن قيد شود. آمديم به حقوق افراد كه بخش مهمي از متمم قانون اساسي است، بديهي است كه اين حقوق بايد محفوظ باشد. هركسي بايد داراي اختيار جان و مال و خانه خود باشد. در اين باره تنها نقصي كه در قانون ما نمايان است، موضوع آزادي عقيده و مذهب ميباشد كه منظور نگرديده و بديهي است كه بايد جبران گردد. بويژه با منشور اتلانتيك و منشور ملل متفق و مانند اينها كه ايران نيز پذيرفته و پيمانها امضا كرده است. يكچيزي كه گاهي ديدهام در اين زمينه ايراد ميگيرند، دخالت ندادن بزنها در كارهاي سياسي و اجتماعي است. در قانون اساسي، من در اين باره تصريحي بيادم نيست. ولي پيداست كه مبناي آن بچيست؟.. اين قانون اساسي هنگامي
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٣٨
تدوين گرديده كه دخترها برفتن دبستان آزاد نمي بودند. ملايان ايرادهايي كه بمشروطه ميگرفتند يكي اين بود كه ميگفتند: »اين لامذهب ها امروز ميگويند مشروطه شويد، فردا هم خواهند گفت روهاي زنهاتان باز كنيد«. با چنين حالي چگونه ميشد در آن قانون يا قانونهاي ديگر حق دخالت بزنها در كارهاي سياسي و اجتماعي داد؟!.. زنهاي ما نه تنها نميتوانند نماينده مجلس شوند يا بوزارت رسند، نميتوانند در انتخابات شركت كرده رأي دهند. از برگزيدن و برگزيده شدن هر دو ممنوعند. اينست كساني اين را ايراد ميگيرند، و يكي از گفتگوها كه در ميان يكدسته هست آنست كه زنها حقوق خود را بخواهند و راه براي وكيل شدن و وزير شدن آنها باز باشد. يكدسته از بانوان نيز در همان زمينه كوششها مينمايند. در نظر اينها يكي از نواقص قانون اساسي و ديگر قانونها اينست و اگر قانون اساسي ديگري تنظيم شود، بايد زنها با مردها از هر باره برابر باشند. در اينجا نيز همان داستان است كه گفتيم: گروه انبوهي از زنهاي ايران چندان پس ماندهاند كه هنوز نميدانند كشور چيست و توده چيست و نميخواهند بدانند و در همانحال يكدسته كم از بانوان درس خوانده ميخواهند تا بنمايندگي مجلس و وزارت پيش روند. در همين تهران كه پايتخت است در جنوب شهر زنها آزاد نيستند بي چادر بيرون آيند و در شمال آن بانواني در آرزوي نمايندگيند كه در مجلس همدوش مردان بنشينند و پاها را روي پا اندازند و از مسائل سياسي و اجتماعي سخن رانند. آنها هنوز از قرون وسطي بيرون نيامدهاند و اينها با تندروترين زنهاي جهان همگام شدهاند. در اين زمينه هم سخن بسيار است. اگر مقصود حقيقت است، زن و مرد در يك جايگاهند. نميتوان گفت: زنها پست تر از مردانند. نميتوان گفت: زنها بايد از فلان حق محروم باشند. چيزيكه هست اينهم نميتوان گفت: زن و مرد از هر باره يكي هستند، هر كاري كه مرد ميكند زن هم بايد كند و ميتواند كند. چيزيست بسيار روشن: خدا زنها را براي كارهايي آفريده و مردها را براي كارهايي. وظيفه ويژهاي كه آفريدگار براي زن منظور داشته خانه نگهداري و بچه پروري است. اين كاريست كه طبيعت ويژه او گردانيده. اكنون سخن در آنست كه آيا زن با اينحال نماينده مجلس يا وزير كشور تواند بود؟!.. زنيكه بي اختيار خود آبستن شده، نه ماه سنگين بار خواهد بود، و پس از آن هم بايد بچه اش را شير دهد و بپروراند، نمايندگي در مجلس يا عضويت در كابينه باو چه ميشايد؟!.. اين كارها با آن وظيفه اش چه ميسازد؟!.. آري زنها بايد درس خوانند و از معني كشور و توده و از جريانهاي سياسي جهان آگاه باشند. در انتخابات نيز در رأي شركت كنند. من هيچگونه تفاوت ميانه آنها با مردان نميتوانم گزاشت جز اينكه وظيفه خانه داري و مادري آنها را مانع از وزارت و وكالت ميشناسم و حقيقت اينست كه آن وظيفه را از حيث اهميت و احترام كمتر از وزارت و وكالت نميبينم. بهرحال جاي گفتگو نيست كه در اين زمينه بايد قانونهاي ايران تغيير پيدا كند. ولي اين تغيير بايد از روي انديشه و بينش باشد و هوسها و تندرويها در آن دخالت نكند.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٣٨
تدوين گرديده كه دخترها برفتن دبستان آزاد نمي بودند. ملايان ايرادهايي كه بمشروطه ميگرفتند يكي اين بود كه ميگفتند: »اين لامذهب ها امروز ميگويند مشروطه شويد، فردا هم خواهند گفت روهاي زنهاتان باز كنيد«. با چنين حالي چگونه ميشد در آن قانون يا قانونهاي ديگر حق دخالت بزنها در كارهاي سياسي و اجتماعي داد؟!.. زنهاي ما نه تنها نميتوانند نماينده مجلس شوند يا بوزارت رسند، نميتوانند در انتخابات شركت كرده رأي دهند. از برگزيدن و برگزيده شدن هر دو ممنوعند. اينست كساني اين را ايراد ميگيرند، و يكي از گفتگوها كه در ميان يكدسته هست آنست كه زنها حقوق خود را بخواهند و راه براي وكيل شدن و وزير شدن آنها باز باشد. يكدسته از بانوان نيز در همان زمينه كوششها مينمايند. در نظر اينها يكي از نواقص قانون اساسي و ديگر قانونها اينست و اگر قانون اساسي ديگري تنظيم شود، بايد زنها با مردها از هر باره برابر باشند. در اينجا نيز همان داستان است كه گفتيم: گروه انبوهي از زنهاي ايران چندان پس ماندهاند كه هنوز نميدانند كشور چيست و توده چيست و نميخواهند بدانند و در همانحال يكدسته كم از بانوان درس خوانده ميخواهند تا بنمايندگي مجلس و وزارت پيش روند. در همين تهران كه پايتخت است در جنوب شهر زنها آزاد نيستند بي چادر بيرون آيند و در شمال آن بانواني در آرزوي نمايندگيند كه در مجلس همدوش مردان بنشينند و پاها را روي پا اندازند و از مسائل سياسي و اجتماعي سخن رانند. آنها هنوز از قرون وسطي بيرون نيامدهاند و اينها با تندروترين زنهاي جهان همگام شدهاند. در اين زمينه هم سخن بسيار است. اگر مقصود حقيقت است، زن و مرد در يك جايگاهند. نميتوان گفت: زنها پست تر از مردانند. نميتوان گفت: زنها بايد از فلان حق محروم باشند. چيزيكه هست اينهم نميتوان گفت: زن و مرد از هر باره يكي هستند، هر كاري كه مرد ميكند زن هم بايد كند و ميتواند كند. چيزيست بسيار روشن: خدا زنها را براي كارهايي آفريده و مردها را براي كارهايي. وظيفه ويژهاي كه آفريدگار براي زن منظور داشته خانه نگهداري و بچه پروري است. اين كاريست كه طبيعت ويژه او گردانيده. اكنون سخن در آنست كه آيا زن با اينحال نماينده مجلس يا وزير كشور تواند بود؟!.. زنيكه بي اختيار خود آبستن شده، نه ماه سنگين بار خواهد بود، و پس از آن هم بايد بچه اش را شير دهد و بپروراند، نمايندگي در مجلس يا عضويت در كابينه باو چه ميشايد؟!.. اين كارها با آن وظيفه اش چه ميسازد؟!.. آري زنها بايد درس خوانند و از معني كشور و توده و از جريانهاي سياسي جهان آگاه باشند. در انتخابات نيز در رأي شركت كنند. من هيچگونه تفاوت ميانه آنها با مردان نميتوانم گزاشت جز اينكه وظيفه خانه داري و مادري آنها را مانع از وزارت و وكالت ميشناسم و حقيقت اينست كه آن وظيفه را از حيث اهميت و احترام كمتر از وزارت و وكالت نميبينم. بهرحال جاي گفتگو نيست كه در اين زمينه بايد قانونهاي ايران تغيير پيدا كند. ولي اين تغيير بايد از روي انديشه و بينش باشد و هوسها و تندرويها در آن دخالت نكند.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٣٩
درباره تقسيم قوا بسه شعبه مقننه و قضاييه و اجراييه كه يكي از موضوع هاي اساسي در متمم قانون اساسي ميباشد من سخني ندارم. اگر ديگران دارند بايد بنويسند تا دانسته شود. درباره عدليه در قانون اساسي مواد بسياري ذكر شده كه بآنها نياز نيست. اينها بايد در قانون عدليه گنجانيده شود و برخي هم بايد تغيير يابد. مثل در اصل هفتاد و يكم گفته ميشود: »قضاوت در امور شرعيه با عدول مجتهدين جامع الشرايط است«. در چهل سال پيش تفكيكي ميانه امور شرعيه و عرفيه بوده و امروز نيست و نيازي باين اصل و مانندهاي آن نمانده. در اصل هفتاد و پنجم گفته ميشود: »در تمام مملكت فقط يك ديوانخانه تميز براي امور عرفيه داير خواهد شد آنهم در شهر پايتخت«. در آغاز مشروطه مردان اروپا رفته ما بيشترشان در فرانسه درس خوانده بودند و از اينرو بيشتر قانونهاي ما رنگ فرانسوي دارد. قانونهاي نخست عدليه يكسر يا از روي ترجمه هاي عربي از فرانسه ترجمه شده. بهرحال بنياد اين قانونها برآنست كه بهر دعوايي دوبار رسيدگي شود: يكي در دادگاه شهرستان و ديگري در دادگاه استان، و در بالا سر آنها تشكيلاتي بنام ديوان كشور )يا تميز( باشد كه باحكام آنها ديدهباني كند و هر حكم را كه از روي حق و قانون نديد، شكسته بازگرداند كه دوباره رسيدگي شده حكم داده شود. ولي اين ترتيب بسيار ناستوده است. قانونهاي عدليه چند عيب بزرگ دارد كه يكي همين است. ديوان كشور كه حق دارد حكم دادگاه پايين را بشكند و پرونده را بازگرداند، دستورش هم در آن دادگاه مجري نيست. اگر گوش نداد نداده. اينست ميبينيد يك پرونده چون بازگشت دادگاه پايين باز همان حكم را ميدهد كه بايد ديوان كشور دوباره بشكند، و يا ميبيني اينبار ايراد ديگري پيدا ميشود. از اينرو يك پرونده چند بار بديوان كشور ميرود و باز ميگردد و سالهاي دراز با اين رفتن و بازگشتن ميگذرد. اكنون كه اينرا مينويسم دعوايي در پيش چشمم مجسم است كه بيست و شش سال پيش از اين در رشت، در ميانه يك ارمني و يك مسلمان، آغاز شده. آنها هر دو مردهاند و رفتهاند و دعوي را بورثه خود بازگزاردهاند. پرونده از رشت بتهران آمده و چند بار بديوان كشور رفته و بازگشته و پس از بيست و شش سال تازه امروزها پايان پذيرفته كه بايد اجرا شود و خدا ميداند كه چند سال در اجرا معطلي خواهد داشت تا نتيجه بدست آيد. چنانكه گفتهام بايد در ايران يك عدليه ساده و حساسي بنياد نهاد و درباره رسيدگي هم ترتيب خردمندانه آنست كه در يك دعوي كه دو بار رسيدگي شده، اگر حكم دادگاه شهرستان با حكم دادگاه استان يكي بوده، آن بايد قطعي شناخته شده اجرا گردد، و اگر يكي نبوده و دو دادگاه هريكي حكم ديگري داده، در آنصورتست كه بايد دعوي بدادگاه فرجام )يا ديوان تميز( برود، و آن دادگاه رسيدگي كند و خود حكم دهد و پرونده را بپايان رساند. شكستن و پايين فرستادن بدانسان كه امروز است، ببازيچه شبيه تر است تا بداوري و فصل دعاوي. يك نكته مهمتر ديگر اينست كه بايد در هر استاني دادگاه فرجام )يا تميز( باشدكه دعويها در آنجا پايان پذيرد و نياز نباشد پروندهها بتهران بيايد و در اينجا رويهم چيده شود. اكنون كه گفتگو از حقوق استانها و شهرستانها در ميانست و ميخواهيم آسايش مردمان آنها را بديده گيريم، بايد يك گام در آنراه همين باشد. چنانكه پيش از اينهم گفتگو كرديم، اينكه قانون اساسي ديوان تميز را بتهران اختصاص داده يكي از نقص هاي آن قانونست.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٣٩
درباره تقسيم قوا بسه شعبه مقننه و قضاييه و اجراييه كه يكي از موضوع هاي اساسي در متمم قانون اساسي ميباشد من سخني ندارم. اگر ديگران دارند بايد بنويسند تا دانسته شود. درباره عدليه در قانون اساسي مواد بسياري ذكر شده كه بآنها نياز نيست. اينها بايد در قانون عدليه گنجانيده شود و برخي هم بايد تغيير يابد. مثل در اصل هفتاد و يكم گفته ميشود: »قضاوت در امور شرعيه با عدول مجتهدين جامع الشرايط است«. در چهل سال پيش تفكيكي ميانه امور شرعيه و عرفيه بوده و امروز نيست و نيازي باين اصل و مانندهاي آن نمانده. در اصل هفتاد و پنجم گفته ميشود: »در تمام مملكت فقط يك ديوانخانه تميز براي امور عرفيه داير خواهد شد آنهم در شهر پايتخت«. در آغاز مشروطه مردان اروپا رفته ما بيشترشان در فرانسه درس خوانده بودند و از اينرو بيشتر قانونهاي ما رنگ فرانسوي دارد. قانونهاي نخست عدليه يكسر يا از روي ترجمه هاي عربي از فرانسه ترجمه شده. بهرحال بنياد اين قانونها برآنست كه بهر دعوايي دوبار رسيدگي شود: يكي در دادگاه شهرستان و ديگري در دادگاه استان، و در بالا سر آنها تشكيلاتي بنام ديوان كشور )يا تميز( باشد كه باحكام آنها ديدهباني كند و هر حكم را كه از روي حق و قانون نديد، شكسته بازگرداند كه دوباره رسيدگي شده حكم داده شود. ولي اين ترتيب بسيار ناستوده است. قانونهاي عدليه چند عيب بزرگ دارد كه يكي همين است. ديوان كشور كه حق دارد حكم دادگاه پايين را بشكند و پرونده را بازگرداند، دستورش هم در آن دادگاه مجري نيست. اگر گوش نداد نداده. اينست ميبينيد يك پرونده چون بازگشت دادگاه پايين باز همان حكم را ميدهد كه بايد ديوان كشور دوباره بشكند، و يا ميبيني اينبار ايراد ديگري پيدا ميشود. از اينرو يك پرونده چند بار بديوان كشور ميرود و باز ميگردد و سالهاي دراز با اين رفتن و بازگشتن ميگذرد. اكنون كه اينرا مينويسم دعوايي در پيش چشمم مجسم است كه بيست و شش سال پيش از اين در رشت، در ميانه يك ارمني و يك مسلمان، آغاز شده. آنها هر دو مردهاند و رفتهاند و دعوي را بورثه خود بازگزاردهاند. پرونده از رشت بتهران آمده و چند بار بديوان كشور رفته و بازگشته و پس از بيست و شش سال تازه امروزها پايان پذيرفته كه بايد اجرا شود و خدا ميداند كه چند سال در اجرا معطلي خواهد داشت تا نتيجه بدست آيد. چنانكه گفتهام بايد در ايران يك عدليه ساده و حساسي بنياد نهاد و درباره رسيدگي هم ترتيب خردمندانه آنست كه در يك دعوي كه دو بار رسيدگي شده، اگر حكم دادگاه شهرستان با حكم دادگاه استان يكي بوده، آن بايد قطعي شناخته شده اجرا گردد، و اگر يكي نبوده و دو دادگاه هريكي حكم ديگري داده، در آنصورتست كه بايد دعوي بدادگاه فرجام )يا ديوان تميز( برود، و آن دادگاه رسيدگي كند و خود حكم دهد و پرونده را بپايان رساند. شكستن و پايين فرستادن بدانسان كه امروز است، ببازيچه شبيه تر است تا بداوري و فصل دعاوي. يك نكته مهمتر ديگر اينست كه بايد در هر استاني دادگاه فرجام )يا تميز( باشدكه دعويها در آنجا پايان پذيرد و نياز نباشد پروندهها بتهران بيايد و در اينجا رويهم چيده شود. اكنون كه گفتگو از حقوق استانها و شهرستانها در ميانست و ميخواهيم آسايش مردمان آنها را بديده گيريم، بايد يك گام در آنراه همين باشد. چنانكه پيش از اينهم گفتگو كرديم، اينكه قانون اساسي ديوان تميز را بتهران اختصاص داده يكي از نقص هاي آن قانونست.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٤٠
سخن را به نتيجه رسانيم: قانون اساسي در خور تغيير است و اگر جايش افتاد ميتوان آن را تغيير داد. ولي چنانكه گفتم تغيير قانون اساسي فرع تغييرهاييست كه در انديشه ها پديد آيد. فرع آنست كه مردم آنرا بخواهند. ما هم اگر خواستيم، بايد گفتگوها بميان آوريم و انديشه ها را روشن گردانيم تا زمينهاي آماده شود و يك قانون بهتري بجاي اين گزارده شود. ميخواهم بگويم بايد تغيير قانون از روي فهم و بينش باشد و تنها سود توده و كشور بديده گرفته شود. نه آنكه باز فشارها در ميان باشد و براي خاموش ساختن اين دسته و آن دسته موضوع هايي در قانون گنجانيده شود و دلخواه اين همسايه و آن همسايه منظور نظر گردد و بار ديگر يك قانون »شتر و گاو و پلنگي« ساخته شود. خردمندان گفته اند: »ميتوان از هر پيشآمدي سودي جست«. اكنون كه در ايران اين حوادث رخ داده و خواه و ناخواه تكاني پديد آمده، اگر يكدسته غيرتمندي پا بميان گزارند و دورانديشانه كوشش هايي كنند، خواهند توانست از اين پيشآمد سود جويند و نواقص ايران را يك بيك بديده گرفته چاره انديشي كنند. توانند براي قانونها نيز يك اساس خردمندانه استوارتري بگزارند. يك گفتگو كه بيگمان در ايران، دير يا زود، پيش خواهد آمد، اين خواهد بود كه ايرانيان از انديشه هاي سوسياليستي كه در اروپا رواج گرفته تا چه اندازه بهره جويند. در كتاب سرنوشت نيز نوشته ام، انديشه هاي سوسياليستي از مغزهاي نيكخواهان جهان تراويده. كسانيكه آسايش و آرامش خود را فدا ساخته بلكه جانهاي خود را بخطر انداخته اند، اين انديشه ها را بميان آوردهاند و مقصودشان اين بوده كه پستي و بلندي در زندگاني بشر كم گردد و از بدبختيها و رنجها كاسته شود. روزيكه آنها اين انديشه ها را بميان آوردهاند، رشته اختيار بيش از همه در دست پولداران و توانگران بوده و اينست مردان نيكخواه گزندها ديدهاند و رنجها كشيدهاند. ولي تخم هاييكه پاشيدهاند بروييدن پرداخته و اكنون هنگام بار دادن آنهاست. اكنون در اروپا و آمريكا و ديگر جاها، جنبشها در همان زمينه پديدار است. انگليسها كه از خونسردترين و دير جنبترين تودهها شمرده ميشوند، ما ميبينيم آنها نيز تكاني نشان دادهاند و اكنون حزبيكه كابينه تشكيل داده و امپراتوري بريتاني را راه ميبرد، داراي مسلك سوسياليست است و گفتگو از دولتي گردانيدن كارخانهها ميراند. ما در ايران يكسومان دولت شورويست كه سوسياليست تمام بلكه كمونيست است و يكسومان دولت انگليس است كه آنهم پا براه سوسياليستي نهاده. پس طبيعي است كه از آن جنبشها و تكانها متأثر شويم. آنگاه در جاييكه در جهان چنان انديشه هاي نيكخواهانه هست، ما چرا نپذيريم؟!.. چرا پيروي ننماييم؟!.. مگر ما دلمان به بي چيزان و سختي كشان نميسوزد؟!.. مگر نميخواهيم در توده ما نيز پستيها و بلنديها كمتر باشد؟!.. در اين زمينه اكنون هم گفتگوها در نهان و آشكار هست و اين كشاكشها كه امروز در ميانست، بيارتباط بآن موضوع نميباشد. بويژه اگر روزي سخن از تغيير قانون اساسي بميان آمد بيگمان يكي از موضوعهاي جدي كه در پيرامونش سخنها خواهد رفت، اين خواهد بود. اينست من در آن باره هم انديشه خود را ـ تا اندازه ايكه فرصت هست ـ برشته نوشتن ميكشم:
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٤٠
سخن را به نتيجه رسانيم: قانون اساسي در خور تغيير است و اگر جايش افتاد ميتوان آن را تغيير داد. ولي چنانكه گفتم تغيير قانون اساسي فرع تغييرهاييست كه در انديشه ها پديد آيد. فرع آنست كه مردم آنرا بخواهند. ما هم اگر خواستيم، بايد گفتگوها بميان آوريم و انديشه ها را روشن گردانيم تا زمينهاي آماده شود و يك قانون بهتري بجاي اين گزارده شود. ميخواهم بگويم بايد تغيير قانون از روي فهم و بينش باشد و تنها سود توده و كشور بديده گرفته شود. نه آنكه باز فشارها در ميان باشد و براي خاموش ساختن اين دسته و آن دسته موضوع هايي در قانون گنجانيده شود و دلخواه اين همسايه و آن همسايه منظور نظر گردد و بار ديگر يك قانون »شتر و گاو و پلنگي« ساخته شود. خردمندان گفته اند: »ميتوان از هر پيشآمدي سودي جست«. اكنون كه در ايران اين حوادث رخ داده و خواه و ناخواه تكاني پديد آمده، اگر يكدسته غيرتمندي پا بميان گزارند و دورانديشانه كوشش هايي كنند، خواهند توانست از اين پيشآمد سود جويند و نواقص ايران را يك بيك بديده گرفته چاره انديشي كنند. توانند براي قانونها نيز يك اساس خردمندانه استوارتري بگزارند. يك گفتگو كه بيگمان در ايران، دير يا زود، پيش خواهد آمد، اين خواهد بود كه ايرانيان از انديشه هاي سوسياليستي كه در اروپا رواج گرفته تا چه اندازه بهره جويند. در كتاب سرنوشت نيز نوشته ام، انديشه هاي سوسياليستي از مغزهاي نيكخواهان جهان تراويده. كسانيكه آسايش و آرامش خود را فدا ساخته بلكه جانهاي خود را بخطر انداخته اند، اين انديشه ها را بميان آوردهاند و مقصودشان اين بوده كه پستي و بلندي در زندگاني بشر كم گردد و از بدبختيها و رنجها كاسته شود. روزيكه آنها اين انديشه ها را بميان آوردهاند، رشته اختيار بيش از همه در دست پولداران و توانگران بوده و اينست مردان نيكخواه گزندها ديدهاند و رنجها كشيدهاند. ولي تخم هاييكه پاشيدهاند بروييدن پرداخته و اكنون هنگام بار دادن آنهاست. اكنون در اروپا و آمريكا و ديگر جاها، جنبشها در همان زمينه پديدار است. انگليسها كه از خونسردترين و دير جنبترين تودهها شمرده ميشوند، ما ميبينيم آنها نيز تكاني نشان دادهاند و اكنون حزبيكه كابينه تشكيل داده و امپراتوري بريتاني را راه ميبرد، داراي مسلك سوسياليست است و گفتگو از دولتي گردانيدن كارخانهها ميراند. ما در ايران يكسومان دولت شورويست كه سوسياليست تمام بلكه كمونيست است و يكسومان دولت انگليس است كه آنهم پا براه سوسياليستي نهاده. پس طبيعي است كه از آن جنبشها و تكانها متأثر شويم. آنگاه در جاييكه در جهان چنان انديشه هاي نيكخواهانه هست، ما چرا نپذيريم؟!.. چرا پيروي ننماييم؟!.. مگر ما دلمان به بي چيزان و سختي كشان نميسوزد؟!.. مگر نميخواهيم در توده ما نيز پستيها و بلنديها كمتر باشد؟!.. در اين زمينه اكنون هم گفتگوها در نهان و آشكار هست و اين كشاكشها كه امروز در ميانست، بيارتباط بآن موضوع نميباشد. بويژه اگر روزي سخن از تغيير قانون اساسي بميان آمد بيگمان يكي از موضوعهاي جدي كه در پيرامونش سخنها خواهد رفت، اين خواهد بود. اينست من در آن باره هم انديشه خود را ـ تا اندازه ايكه فرصت هست ـ برشته نوشتن ميكشم:
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٤١
آنچه من ميدانم انديشه هاي سوسياليستي همه نيكست، همه از روي منطق است. سرچشمه زيست بشر، آب و هوا و زمين و آفتاب تابانست. در هر كجا كه اينها هست آدميان ميتوانند زندگي بسر برند. ما همه لوازم زندگي را با كوششهاي خود، از اين سرچشمه هاي زيست بدست ميآوريم. از سوي ديگر، آب و هوا و زمين و آفتاب براي همه است، تنها براي يكدسته نيست. پس جهت ندارد كه يكدسته از خوراك و پوشاك و ديگر نعمتهاي جهان جز بهره بسيار كمي نيابند و گاهي از لوازم ضروري زندگي هم بي بهره باشند، و يكدسته ديگر در توي خوشيهاي زندگاني غرق باشند. اين با هيچ منطقي درست نيست. پس بايد باين چاره انديشيده شود. در اين زمينه ها آنچه ميگويند راستست. من تنها در دو موضوع با انديشه هاي سوسياليستي مخالفم و گمان ميكنم در آن زمينه، ديگران هم مخالف بودهاند: يكي از آن دو زمينه دولتي شدن همه كارها و پيشه ها و آزاد نبودن مردم در آن باره، ديگري دولتي شدن همه زمينها و از ميان رفتن مالكيت است. در موضوع اول من بهتر ميدانم كار و پيشه آزاد باشد و هركسي آنچه ميكوشد نتيجه اش بخودش رسد و ترتيب خريد و فروش يا معاوضه كالاها بدانسان كه امروز هست پايدار ماند و براي آنكه پستي و بلندي در ميان توده هرچه كمتر گردد )چون نميتوان آن را يكباره برداشت( از مفتخواري جلوگيري شده، مزدها و حقوقها از روي عدالت بوده، سرمايه ها نيز محدود گردد. در اين باره اگر بخواهم مقصود خود را بشرح كامل روشن سازم بسخن درازي نياز خواهد بود كه در اينجا فرصت نيست. اينست بمثلي توسل نموده مقصود خود را در ضمن آن روشن ميگردانم: همه ميدانيم در تهران كه نزديك بيك مليون مرد و زن و بزرگ و كوچك زندگي ميكنند، روزانه هزارها خروار نان و برنج و روغن و ديگر خوردنيها مصرف ميشود، هزارها متر پارچه بخانواده ها ميرسد، هزارها جفت كفش خريده ميشود ـ بهمين ترتيب ديگر كالاها كه همه ميدانيم و بشمردن و ياد كردن نياز نيست. اكنون ما اگر بخواهيم همه اين خواربار و پارچه و كفش و كلاه و ديگر كالاها را در يكجا گرد آوريم و از روي حساب بخانواده ها سهم دهيم، جاي گفتگو نيست كه بيك تشكيلات وسيعي كه دست كم دو هزار نفر در آن مشغول باشند نياز خواهيم داشت. بديهي است كه يكرشته نادرستيها هم در ميان خواهد بود و گله هاي بسيار خواهد برخاست. اداره كوپن نمونه كوچكي از آن تشكيلات بود و همه ميدانيم كه چه نادرستيها بميان آمد. چيزيكه هست من اينها را بحساب نميگزارم. زيرا اينها نتيجه پستي خويهاست كه متأسفانه ايرانيان بآن گرفتار شدهاند و ما اگر باصلاحات پردازيم، بايد باين پست خوييها نيز چاره انديشيم. اينهم بحساب نميگزارم كه بالاخره نادرستي در نهاد آدمي هست و بهر طور كه باشد از اين ترتيب گله منديها خواهد برخاست. اينهم بحساب نميگزارم كه همه چيز قابل تقسيم نيست و ناچار دشواريهايي در ميان خواهد بود.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٤١
آنچه من ميدانم انديشه هاي سوسياليستي همه نيكست، همه از روي منطق است. سرچشمه زيست بشر، آب و هوا و زمين و آفتاب تابانست. در هر كجا كه اينها هست آدميان ميتوانند زندگي بسر برند. ما همه لوازم زندگي را با كوششهاي خود، از اين سرچشمه هاي زيست بدست ميآوريم. از سوي ديگر، آب و هوا و زمين و آفتاب براي همه است، تنها براي يكدسته نيست. پس جهت ندارد كه يكدسته از خوراك و پوشاك و ديگر نعمتهاي جهان جز بهره بسيار كمي نيابند و گاهي از لوازم ضروري زندگي هم بي بهره باشند، و يكدسته ديگر در توي خوشيهاي زندگاني غرق باشند. اين با هيچ منطقي درست نيست. پس بايد باين چاره انديشيده شود. در اين زمينه ها آنچه ميگويند راستست. من تنها در دو موضوع با انديشه هاي سوسياليستي مخالفم و گمان ميكنم در آن زمينه، ديگران هم مخالف بودهاند: يكي از آن دو زمينه دولتي شدن همه كارها و پيشه ها و آزاد نبودن مردم در آن باره، ديگري دولتي شدن همه زمينها و از ميان رفتن مالكيت است. در موضوع اول من بهتر ميدانم كار و پيشه آزاد باشد و هركسي آنچه ميكوشد نتيجه اش بخودش رسد و ترتيب خريد و فروش يا معاوضه كالاها بدانسان كه امروز هست پايدار ماند و براي آنكه پستي و بلندي در ميان توده هرچه كمتر گردد )چون نميتوان آن را يكباره برداشت( از مفتخواري جلوگيري شده، مزدها و حقوقها از روي عدالت بوده، سرمايه ها نيز محدود گردد. در اين باره اگر بخواهم مقصود خود را بشرح كامل روشن سازم بسخن درازي نياز خواهد بود كه در اينجا فرصت نيست. اينست بمثلي توسل نموده مقصود خود را در ضمن آن روشن ميگردانم: همه ميدانيم در تهران كه نزديك بيك مليون مرد و زن و بزرگ و كوچك زندگي ميكنند، روزانه هزارها خروار نان و برنج و روغن و ديگر خوردنيها مصرف ميشود، هزارها متر پارچه بخانواده ها ميرسد، هزارها جفت كفش خريده ميشود ـ بهمين ترتيب ديگر كالاها كه همه ميدانيم و بشمردن و ياد كردن نياز نيست. اكنون ما اگر بخواهيم همه اين خواربار و پارچه و كفش و كلاه و ديگر كالاها را در يكجا گرد آوريم و از روي حساب بخانواده ها سهم دهيم، جاي گفتگو نيست كه بيك تشكيلات وسيعي كه دست كم دو هزار نفر در آن مشغول باشند نياز خواهيم داشت. بديهي است كه يكرشته نادرستيها هم در ميان خواهد بود و گله هاي بسيار خواهد برخاست. اداره كوپن نمونه كوچكي از آن تشكيلات بود و همه ميدانيم كه چه نادرستيها بميان آمد. چيزيكه هست من اينها را بحساب نميگزارم. زيرا اينها نتيجه پستي خويهاست كه متأسفانه ايرانيان بآن گرفتار شدهاند و ما اگر باصلاحات پردازيم، بايد باين پست خوييها نيز چاره انديشيم. اينهم بحساب نميگزارم كه بالاخره نادرستي در نهاد آدمي هست و بهر طور كه باشد از اين ترتيب گله منديها خواهد برخاست. اينهم بحساب نميگزارم كه همه چيز قابل تقسيم نيست و ناچار دشواريهايي در ميان خواهد بود.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٤٢
من تنها اين را در نظر ميگيرم كه اكنون با اين ترتيبي كه در ميانست، روزانه كالاها تقسيم مييابد، نان و روغن و برنج و ميوه و كفش و كلاه و پارچه و ديگر چيزها بخانواده ها ميرسد، بي آنكه چنان تشكيلاتي در ميان باشد، بيآنكه بكار كردن دو هزار نفر نياز افتد. خواهند گفت: در اين تقسيم اجحاف است: فلان خانواده روزانه يك من روغن ميخرد و مصرف ميكند و بفلان خانواده يك سير هم نميرسد و با نان تهي شكمهاي خود را پر ميگردانند. همچنين در ديگر كالاها. از نظر كار و كوشش نيز چنانست: فلان مرد هيچ كاري نميكند و شبان و روزان به تن پروري ميپردازد و فلان كارگر روزانه دوازده ساعت رنج ميكشد و عرق ميريزد. اجحافات باين آشكاري را نميشود كه از ديده دور داشت. ميگويم: راستست، اين اجحافات هست و از ديده نميتوان دور داشت. چيزيكه هست ما بايد بجاي سلب آزادي از كار و پيشه، دقت كرده ببينيم اين اجحافات از كجا ناشي ميشود و سرچشمه آنرا بدست آوريم و از همانراه جلو گيريم. آنچه ما دانسته ايم اين اجحافات از سه جا ناشي ميشود: يكي مفتخواري، ديگري عادلانه نبودن مزدها و حقوقها، ديگري محدود نبودن سرمايه، و من درباره هر كدام چند جملهاي مينويسم: ١( مفتخواري در اين كشور رواج بسيار دارد و راههاي مختلفي پيدا كرده. مثلا فلان كس در خانه مينشيند و از دولت مستمري ميگيرد، يا خانقاهي باز كرده مريدانش پول ميآورند، يا از املاكش ميرسد و ميخورد، يا پول بمرابحه ميدهد و عايدي دارد. امثال اينها بسيار است ـ يكرشته كارها نيز هست كه چون بيهوده است، در حكم مفتخواري است. مثلا فلان شخص رمان مينويسد و ميفروشد، فلان مرد فال ميگيرد و پيشگويي ميكند، بازرگانان در بازار كالاها را دست بدست ميگردانند. اينها نيز بسيار است. اين مفتخواران اگر جلوشان گرفته شود ناچار خواهند بود بكار پردازند و باندازه كوشش خود پول بدست آورند و بهمان اندازه از كالاها و از خوشيهاي زندگاني سهم يابند و اين برخوردهاي بيحساب امروزي از ميان خواهد رفت. ٢( عادلانه نبودن مزدها و حقوقها موضوع مهم ديگري است. يكرشته بزرگي از اجحافات از اين راه توليد ميشود. از يكسو بكارهاي لازم مزد كمتر از اندازه عدالت داده ميشود و از يكسو بكارهايي كه چندان لازم نيست، مزد يا حقوق بيش از اندازه منظور ميگردد. فلان هيزم شكن چند ساعت عرق ميريزد و صد ريال بيشتر بدستش نميآيد و فلان پشت ميزنشين عاليرتبه كه دانسته نيست بكارش چه نيازي هست، روزانه پانصد ريال حقوق ميبرد. اگر اينها تعديل شود بديهي است كه رشته بزرگي از اجحافات از ميان خواهد برخاست. كسي اگر هوش و جربزه بيشتر دارد و از كوششهاي خود بتوده سود بيشتر ميرساند، بايد مزد بيشتر هم ببرد. نميتوان گفت كه يك پزشك كه با دانش خود روزانه ده كسي را از بيماري نجات ميدهد، با يك باربر يكسان باشد. اگر يك پزشك روزانه چند برابر يك باربر عايدي داشت و چند برابر او از خوشيهاي زندگي بهره يافت، جاي ايراد نيست. جاي ايراد آنست كه كار كسي كم سود يا بيهوده باشد و مزدهاي گزاف گيرد و يا بعكس در برابر كار سودمند لازم، مزد كم بدست آورد. ٣( داد و ستد يا بازرگاني از كارهايي است كه بآن نيازمنديم. كسيكه كالايي را تهيه ميكند )مثلا كشاورزي كه گندم ميكارد و يا كارخانهاي كه قند ميسازد(، چه بسا كه خود نميتواند يكسره با خانوادهها طرف شود و بآنها
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٤٢
من تنها اين را در نظر ميگيرم كه اكنون با اين ترتيبي كه در ميانست، روزانه كالاها تقسيم مييابد، نان و روغن و برنج و ميوه و كفش و كلاه و پارچه و ديگر چيزها بخانواده ها ميرسد، بي آنكه چنان تشكيلاتي در ميان باشد، بيآنكه بكار كردن دو هزار نفر نياز افتد. خواهند گفت: در اين تقسيم اجحاف است: فلان خانواده روزانه يك من روغن ميخرد و مصرف ميكند و بفلان خانواده يك سير هم نميرسد و با نان تهي شكمهاي خود را پر ميگردانند. همچنين در ديگر كالاها. از نظر كار و كوشش نيز چنانست: فلان مرد هيچ كاري نميكند و شبان و روزان به تن پروري ميپردازد و فلان كارگر روزانه دوازده ساعت رنج ميكشد و عرق ميريزد. اجحافات باين آشكاري را نميشود كه از ديده دور داشت. ميگويم: راستست، اين اجحافات هست و از ديده نميتوان دور داشت. چيزيكه هست ما بايد بجاي سلب آزادي از كار و پيشه، دقت كرده ببينيم اين اجحافات از كجا ناشي ميشود و سرچشمه آنرا بدست آوريم و از همانراه جلو گيريم. آنچه ما دانسته ايم اين اجحافات از سه جا ناشي ميشود: يكي مفتخواري، ديگري عادلانه نبودن مزدها و حقوقها، ديگري محدود نبودن سرمايه، و من درباره هر كدام چند جملهاي مينويسم: ١( مفتخواري در اين كشور رواج بسيار دارد و راههاي مختلفي پيدا كرده. مثلا فلان كس در خانه مينشيند و از دولت مستمري ميگيرد، يا خانقاهي باز كرده مريدانش پول ميآورند، يا از املاكش ميرسد و ميخورد، يا پول بمرابحه ميدهد و عايدي دارد. امثال اينها بسيار است ـ يكرشته كارها نيز هست كه چون بيهوده است، در حكم مفتخواري است. مثلا فلان شخص رمان مينويسد و ميفروشد، فلان مرد فال ميگيرد و پيشگويي ميكند، بازرگانان در بازار كالاها را دست بدست ميگردانند. اينها نيز بسيار است. اين مفتخواران اگر جلوشان گرفته شود ناچار خواهند بود بكار پردازند و باندازه كوشش خود پول بدست آورند و بهمان اندازه از كالاها و از خوشيهاي زندگاني سهم يابند و اين برخوردهاي بيحساب امروزي از ميان خواهد رفت. ٢( عادلانه نبودن مزدها و حقوقها موضوع مهم ديگري است. يكرشته بزرگي از اجحافات از اين راه توليد ميشود. از يكسو بكارهاي لازم مزد كمتر از اندازه عدالت داده ميشود و از يكسو بكارهايي كه چندان لازم نيست، مزد يا حقوق بيش از اندازه منظور ميگردد. فلان هيزم شكن چند ساعت عرق ميريزد و صد ريال بيشتر بدستش نميآيد و فلان پشت ميزنشين عاليرتبه كه دانسته نيست بكارش چه نيازي هست، روزانه پانصد ريال حقوق ميبرد. اگر اينها تعديل شود بديهي است كه رشته بزرگي از اجحافات از ميان خواهد برخاست. كسي اگر هوش و جربزه بيشتر دارد و از كوششهاي خود بتوده سود بيشتر ميرساند، بايد مزد بيشتر هم ببرد. نميتوان گفت كه يك پزشك كه با دانش خود روزانه ده كسي را از بيماري نجات ميدهد، با يك باربر يكسان باشد. اگر يك پزشك روزانه چند برابر يك باربر عايدي داشت و چند برابر او از خوشيهاي زندگي بهره يافت، جاي ايراد نيست. جاي ايراد آنست كه كار كسي كم سود يا بيهوده باشد و مزدهاي گزاف گيرد و يا بعكس در برابر كار سودمند لازم، مزد كم بدست آورد. ٣( داد و ستد يا بازرگاني از كارهايي است كه بآن نيازمنديم. كسيكه كالايي را تهيه ميكند )مثلا كشاورزي كه گندم ميكارد و يا كارخانهاي كه قند ميسازد(، چه بسا كه خود نميتواند يكسره با خانوادهها طرف شود و بآنها
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٤٣
بفروشد و نياز به ميانجي پيدا ميشود. داد و ستد و بازرگاني باين معني است. باز ميگويم كه در زندگاني تودهاي بآنهم نياز داريم. چيزيكه هست بايد سرمايه محدود باشد كه يك كسي نتواند با راه انداختن سرمايه بسيار بزرگي بخش عمده خريد و فروش را ويژه خود گرداند و دست ديگرانرا بندد. اكنون يكرشته از اجحاف ها نيز از اين راهست. كساني سرمايه هاي بزرگي راه انداخته اند و روزانه چند برابر نياز زندگاني خود سود ميبرند و ديگران چون مايه شان كمتر است، باندازه نياز هم سهم نمييابند، و چون از اين ترتيب جلوگيري شود و سرمايه محدود گرديده زير ديده باني گرفته شود، رشته ديگر اجحافات نيز از ميان خواهد رفت. يكدسته گناهها را بگردن پول مياندازند. ميگويند تا پول در ميان است، جلو اجحافات را نتوان گرفت. ميگويم: پول چيست؟.. شما بپول چه معني ميدهيد؟.. پول افزار مبادله است، پول براي نگه داشتن حسابست. شما هنگاميكه از فلان روستايي يكبار گندم ميخريد و هزار ريال باو ميدهيد، اين معنايش آنست كه باندازه هزار ريال از محصول رنج و كوشش او بهره جسته ايد كه او نيز حق دارد بهمان اندازه از محصولهاي رنج و كوشش ديگران بهره جويد، پول براي اينست. اگر پول نباشد شما ناچاريد با وسايل ديگري آن حساب را نگه داريد. من نميدانم شما چگونه ميگوييد: تا پول در ميانست جلو اجحافات را نميشود گرفت؟!.. بهتر است شما بينديشيد كه اجحافات از كجا برميخيزد؟.. اين پستيها و بلنديهاي بياندازه چگونه پديد ميآيد؟.. من ميپرسم: اگر در تودهاي هيچكس نتواند بيكار باشد و مفت خورد، هيچكس نتواند كاري بيهوده و بيسود پيش گيرد، هركسي باندازه ارزش كار خود مزد گيرد، داد و ستد و بازرگاني محدود باشد بخريدن از توليدكنندگان و فروختن بمصرف كنندگان، سرمايه ها محدود باشد كه كسي نتواند بيش از اندازه بكار اندازد، انبارداري و گرانفروشي ممنوع باشد ـ در چنين تودهاي آيا باز اجحافات خواهد بود؟!.. آيا زمينه گشاده نخواهد بود كه هركسي باندازه هوش و جربزه خدادادي و باندازه كوششي كه بكار ميبرد از لوازم زندگاني و خوشيهاي آن سهم برد؟!.. من نميدانم شما چرا اين سرچشمه هاي اجحافات را رها كرده كينه پول را در دل جا دادهايد؟!.. ميگويند: چه علت دارد كه ما سيستم سوسياليستها را درباره كارها و پيشهها اجرا نكنيم؟.. ميگويم: نخست در آن سيستم آزادي از دست مردم گرفته ميشود و ميدان براي بكار انداختن هوش و جربزه تنگ ميگردد. مگر همه كس يكسان ميكوشند؟!.. در يك كاريكه چندتن شركت كردهاند، كسيكه دقت بيشتر كند و كارش بهتر است چسان شناخته خواهد شد؟!.. مگر بيكايك مردم ديدهبان توان گماشت؟!.. دوم چنانكه گفتيم در آن سيستم چه براي ديدهباني بكارها و چه براي توزيع كارها به تشكيلات وسيعي نياز خواهد بود. دولت بايد ادارهها و مغازههاي بسياري تهيه كند. سوم مگر در زندگاني همه چيز در خور تقسيم است؟!.. من نميدانم در شوروي چه كردهاند و تا چه اندازه در اين زمينه موفق شدهاند. آنچه شنيدهام نتوانسته اند چنانكه در انديشه و تئوري درست ميآيد بكار بندند. شنيدهام هنوز پول يكباره از ميان نرفته. در اين باره گفتگوهاي بسيار شده و در نزد ما روشنست كه از اينراهها بهتر و آسانتر ميتوان پستيها و بلنديها را در توده كمتر گردانيد. با اين ترتيب نيازي به بهم زدن نظم و امنيت نميماند و دارايي كسي از دستش گرفته نميشود. بگفته
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٤٣
بفروشد و نياز به ميانجي پيدا ميشود. داد و ستد و بازرگاني باين معني است. باز ميگويم كه در زندگاني تودهاي بآنهم نياز داريم. چيزيكه هست بايد سرمايه محدود باشد كه يك كسي نتواند با راه انداختن سرمايه بسيار بزرگي بخش عمده خريد و فروش را ويژه خود گرداند و دست ديگرانرا بندد. اكنون يكرشته از اجحاف ها نيز از اين راهست. كساني سرمايه هاي بزرگي راه انداخته اند و روزانه چند برابر نياز زندگاني خود سود ميبرند و ديگران چون مايه شان كمتر است، باندازه نياز هم سهم نمييابند، و چون از اين ترتيب جلوگيري شود و سرمايه محدود گرديده زير ديده باني گرفته شود، رشته ديگر اجحافات نيز از ميان خواهد رفت. يكدسته گناهها را بگردن پول مياندازند. ميگويند تا پول در ميان است، جلو اجحافات را نتوان گرفت. ميگويم: پول چيست؟.. شما بپول چه معني ميدهيد؟.. پول افزار مبادله است، پول براي نگه داشتن حسابست. شما هنگاميكه از فلان روستايي يكبار گندم ميخريد و هزار ريال باو ميدهيد، اين معنايش آنست كه باندازه هزار ريال از محصول رنج و كوشش او بهره جسته ايد كه او نيز حق دارد بهمان اندازه از محصولهاي رنج و كوشش ديگران بهره جويد، پول براي اينست. اگر پول نباشد شما ناچاريد با وسايل ديگري آن حساب را نگه داريد. من نميدانم شما چگونه ميگوييد: تا پول در ميانست جلو اجحافات را نميشود گرفت؟!.. بهتر است شما بينديشيد كه اجحافات از كجا برميخيزد؟.. اين پستيها و بلنديهاي بياندازه چگونه پديد ميآيد؟.. من ميپرسم: اگر در تودهاي هيچكس نتواند بيكار باشد و مفت خورد، هيچكس نتواند كاري بيهوده و بيسود پيش گيرد، هركسي باندازه ارزش كار خود مزد گيرد، داد و ستد و بازرگاني محدود باشد بخريدن از توليدكنندگان و فروختن بمصرف كنندگان، سرمايه ها محدود باشد كه كسي نتواند بيش از اندازه بكار اندازد، انبارداري و گرانفروشي ممنوع باشد ـ در چنين تودهاي آيا باز اجحافات خواهد بود؟!.. آيا زمينه گشاده نخواهد بود كه هركسي باندازه هوش و جربزه خدادادي و باندازه كوششي كه بكار ميبرد از لوازم زندگاني و خوشيهاي آن سهم برد؟!.. من نميدانم شما چرا اين سرچشمه هاي اجحافات را رها كرده كينه پول را در دل جا دادهايد؟!.. ميگويند: چه علت دارد كه ما سيستم سوسياليستها را درباره كارها و پيشهها اجرا نكنيم؟.. ميگويم: نخست در آن سيستم آزادي از دست مردم گرفته ميشود و ميدان براي بكار انداختن هوش و جربزه تنگ ميگردد. مگر همه كس يكسان ميكوشند؟!.. در يك كاريكه چندتن شركت كردهاند، كسيكه دقت بيشتر كند و كارش بهتر است چسان شناخته خواهد شد؟!.. مگر بيكايك مردم ديدهبان توان گماشت؟!.. دوم چنانكه گفتيم در آن سيستم چه براي ديدهباني بكارها و چه براي توزيع كارها به تشكيلات وسيعي نياز خواهد بود. دولت بايد ادارهها و مغازههاي بسياري تهيه كند. سوم مگر در زندگاني همه چيز در خور تقسيم است؟!.. من نميدانم در شوروي چه كردهاند و تا چه اندازه در اين زمينه موفق شدهاند. آنچه شنيدهام نتوانسته اند چنانكه در انديشه و تئوري درست ميآيد بكار بندند. شنيدهام هنوز پول يكباره از ميان نرفته. در اين باره گفتگوهاي بسيار شده و در نزد ما روشنست كه از اينراهها بهتر و آسانتر ميتوان پستيها و بلنديها را در توده كمتر گردانيد. با اين ترتيب نيازي به بهم زدن نظم و امنيت نميماند و دارايي كسي از دستش گرفته نميشود. بگفته
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٤٤
آقاي دكتر افشار يك »انقلاب سفيد« بي هيايهوي و غوغا انجام ميگيرد. گذشته از آنكه ايران استقلال خود را از حيث اصول زندگاني نيز نگاه ميدارد. آمديم بموضوع دوم: آنچه من ميدانم چه درباره زمينها و چه درباره ديگر چيزها، بايد مالكيت را نگه داشت. چيزيكه هست بايد آنرا بمعني طبيعي و راست خود برگردانيد. مالكيت يك موضوع طبيعي است و جز با شرايطي تحقق نميپذيرد و چون در اين باره سخن دراز است، وارد نشده تنها در موضوع زمينها ميگويم: بايد زمينها را در مالكيت كشاورزان نگاه داشت كه بهريكي از ايشان سهم معيني داده شود كه آباد كنند و بكارند و نتيجهاش براي خودشان باشد. چيزيكه هست چه درباره كشاورزي و چه درباره داد و ستد و بازرگاني و چه در ديگر موضوعها دولت بايد نظارت و راهنمايي داشته باشد. در اينجا سخن خود را بپايان ميرسانم. اينهاست آنچه من درباره چاره امروزي ميدانم كه بنام هم ميهني براي آگاهي ايرانيان نوشتم و اينكه نام خود را پوشيده داشتهام براي اينست كه براي خودم چيزي نميخواهم. اينها انديشه هاي منست كه نوشتم و در دسترس هم ميهنان خود گزاردم. آنها بخوانند و بينديشند و با فهم و خرد خود داوري كنند كه اگر راست يافتند بپذيرند وگرنه خودشان دانند. با من و نامم هيچ كاري نيست.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٤٤
آقاي دكتر افشار يك »انقلاب سفيد« بي هيايهوي و غوغا انجام ميگيرد. گذشته از آنكه ايران استقلال خود را از حيث اصول زندگاني نيز نگاه ميدارد. آمديم بموضوع دوم: آنچه من ميدانم چه درباره زمينها و چه درباره ديگر چيزها، بايد مالكيت را نگه داشت. چيزيكه هست بايد آنرا بمعني طبيعي و راست خود برگردانيد. مالكيت يك موضوع طبيعي است و جز با شرايطي تحقق نميپذيرد و چون در اين باره سخن دراز است، وارد نشده تنها در موضوع زمينها ميگويم: بايد زمينها را در مالكيت كشاورزان نگاه داشت كه بهريكي از ايشان سهم معيني داده شود كه آباد كنند و بكارند و نتيجهاش براي خودشان باشد. چيزيكه هست چه درباره كشاورزي و چه درباره داد و ستد و بازرگاني و چه در ديگر موضوعها دولت بايد نظارت و راهنمايي داشته باشد. در اينجا سخن خود را بپايان ميرسانم. اينهاست آنچه من درباره چاره امروزي ميدانم كه بنام هم ميهني براي آگاهي ايرانيان نوشتم و اينكه نام خود را پوشيده داشتهام براي اينست كه براي خودم چيزي نميخواهم. اينها انديشه هاي منست كه نوشتم و در دسترس هم ميهنان خود گزاردم. آنها بخوانند و بينديشند و با فهم و خرد خود داوري كنند كه اگر راست يافتند بپذيرند وگرنه خودشان دانند. با من و نامم هيچ كاري نيست.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
.
ص١٠٦
خداخدا ميكردي راهش را بكشد و برود، ناگهان ، يكي ديگر را بر تو برتري بدهد تا از
دورياش چنان ماهي افتاده برشن داغ شوي كه انگار نه همين ديروز بود كه ملال
حضورش تو را ميكشت.
اتاق مندو چسبيده به راه پله بود. از پله كه بالا ميآمدي، سمت چپ راهروي كوچكي
بود با دو در. يكي اتاق او بود، و ديگري، درست روبرو،آشپزخانه اش. جايي دنج؛ نه
همسايه ي دستِ چپ، نه همسايه ي دستِ راست. راهرو سمتِ راست دراز بود و كج، بي
هيچ دري. ميرفت تا برسد به پلههايي باريك كه ميخورد به پشت بام و به چند در ديگر
كه اتاق كساني بود كه در چشم رس او نبودند.
شبي كه فليسيا ميآمد تا سرانجام خود را تسليم او كند، زمين از چرخش بازايستاده
بود و هر صدايي كه در راه پله ميپيچيد صداي پاي فليسيا بود حتا اگر همراه لك لكِ
عصايي بود. انتظار او براي آمدن فليسيا، علاوه بر اشتياقِ طبيعيِ آدمي عاشق، دليل ديگري
هم داشت: شبي كه فليسيا از گذشته اش ميگفت، از رذالت آدمها هم گفت: «نميتوانستم
به مادرم بگويم. مثل سگ ازش ميترسيدم. آخر، همه اش هفده سالم بود. ناچار تك وتنها
رفتم. مردك مرا خواباند روي تختِ مخصوص، و دستور داد تنكه ام را در بياورم. وقتي با آن
چراغ روي پيشاني آمد و چشمش افتاد به وسط پاهايم ميداني چه گفت؟ كثافت رذل! گفت:
تو آلتي داري كه ميتواند هر مردي را به زانو در آورد!» در سكوتي كه برقرار شده بود نگاه
تلخِ فليسيا، به انتظار شنيدن كلامي به همدردي، دوخته شده بود به چشمان مندو. اما
مندوي « كثافت رذل » همينطور كه نگاهش ميكرد انديشيد: «پس به هر قيمتي بايد آن
را ديد!» و يادش آمد به فصلِ آخرِ «دفتر جلد مقوايي با لفافه ي تيماج رنگ عنابي» :
« فصل در انواعِ فرج
آهويي: و آن چنان است كه درازا تفوق دارد بر پهنا. لبها قيطاني.
بزي: و آن چنان است كه دراز چندان تفوق نكند بر پهنا. اما بر آمده باشد چون
غنچه ي نوشكفته؛ و لبها فروبسته و نابسته...»
آخر شب، وقتي سرانجام لحظه اي فرا رسيد كه «مثلث برمودا» را هم به فتوحات
پيشين اضافه كند، چشمش افتاد به آن زيباتر ين گل جهان و در دل گفت : «حق داشته است
106
@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️
.
ص١٠٦
خداخدا ميكردي راهش را بكشد و برود، ناگهان ، يكي ديگر را بر تو برتري بدهد تا از
دورياش چنان ماهي افتاده برشن داغ شوي كه انگار نه همين ديروز بود كه ملال
حضورش تو را ميكشت.
اتاق مندو چسبيده به راه پله بود. از پله كه بالا ميآمدي، سمت چپ راهروي كوچكي
بود با دو در. يكي اتاق او بود، و ديگري، درست روبرو،آشپزخانه اش. جايي دنج؛ نه
همسايه ي دستِ چپ، نه همسايه ي دستِ راست. راهرو سمتِ راست دراز بود و كج، بي
هيچ دري. ميرفت تا برسد به پلههايي باريك كه ميخورد به پشت بام و به چند در ديگر
كه اتاق كساني بود كه در چشم رس او نبودند.
شبي كه فليسيا ميآمد تا سرانجام خود را تسليم او كند، زمين از چرخش بازايستاده
بود و هر صدايي كه در راه پله ميپيچيد صداي پاي فليسيا بود حتا اگر همراه لك لكِ
عصايي بود. انتظار او براي آمدن فليسيا، علاوه بر اشتياقِ طبيعيِ آدمي عاشق، دليل ديگري
هم داشت: شبي كه فليسيا از گذشته اش ميگفت، از رذالت آدمها هم گفت: «نميتوانستم
به مادرم بگويم. مثل سگ ازش ميترسيدم. آخر، همه اش هفده سالم بود. ناچار تك وتنها
رفتم. مردك مرا خواباند روي تختِ مخصوص، و دستور داد تنكه ام را در بياورم. وقتي با آن
چراغ روي پيشاني آمد و چشمش افتاد به وسط پاهايم ميداني چه گفت؟ كثافت رذل! گفت:
تو آلتي داري كه ميتواند هر مردي را به زانو در آورد!» در سكوتي كه برقرار شده بود نگاه
تلخِ فليسيا، به انتظار شنيدن كلامي به همدردي، دوخته شده بود به چشمان مندو. اما
مندوي « كثافت رذل » همينطور كه نگاهش ميكرد انديشيد: «پس به هر قيمتي بايد آن
را ديد!» و يادش آمد به فصلِ آخرِ «دفتر جلد مقوايي با لفافه ي تيماج رنگ عنابي» :
« فصل در انواعِ فرج
آهويي: و آن چنان است كه درازا تفوق دارد بر پهنا. لبها قيطاني.
بزي: و آن چنان است كه دراز چندان تفوق نكند بر پهنا. اما بر آمده باشد چون
غنچه ي نوشكفته؛ و لبها فروبسته و نابسته...»
آخر شب، وقتي سرانجام لحظه اي فرا رسيد كه «مثلث برمودا» را هم به فتوحات
پيشين اضافه كند، چشمش افتاد به آن زيباتر ين گل جهان و در دل گفت : «حق داشته است
106
@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️
@flith کانال پروازفکرواندیشه
.
ص١٠٧
آن دكتر كثافت رذل هر مردي را به زانو درميآورد! و چند ماه بعد، وقتي همه چيز جنان
به هم پيچيد و گره در گره افتاد كه هر كس به جستجوي حقيقت، دربه در، به دنبال
غيبگويي ميگشت، مندو با خود انديشيد: «آيا به راستي آن نگاه فليسيا تلخ بود و به انتظار
همدردي؟»
« !
خوابش نميبرد. برخاست و با آنكه به فليسيا قول داده بود كمتر بكشد، سيگاري آتش
زد. دو روز بود كه فليسيا رفته بود مولوز. «دلم براي اسبم تنگ شده است.»
- مگر تو اسب هم داري؟
- خانه مادرم بيرون شهر است. حياط و مزرعه ي نسبتاْ بزرگي دارند.
در اين چهار ماه كه فليسيا آمده بود پاريس، دست كم ماهي يك بار به مولوز
ميرفت. آرنولد بود، اسب هم بود، مادر هم كه مادر است. اگر ماجراي شمايل فليسيا پيش
نيامده بود، شايد تب عشق مندو فرو كش ميكرد. براي قولي هم كه داده بود بلاخره راهي
پيدا ميشد تا زير آن بزند. اما ماجراي شمايل، همه ملالي را كه اين اواخر دچارش شده بود
پاك از خاطرش زدود. همه اش آن بدن گُر گرفته ي شب نخست را ميديد؛ بدني كه انگار از
درون تابلوهاي نقاشي بيرون آمده بود؛ آن سينه ها كه، به انحنايي نوك تيز، خواهش و تمنا
را پيشكش ميكرد؛ آن رانهاي كشيده ي خوشتراش، آن سرين كه به زيبايي كپل اسب بود
و آن زيباترين گل جهان... هيچ چيز به اندازه ي هماغوشي دو عاشق جراحت روح را التيام
نميدهد. مهیا ميشوي براي مرگ، بي هيچ حسرت و درد. انگار اين همه راه را دويدهاي تا
برسي به اين لحظه. كرخت از فراغتي بس نامنتظر، ميخواهي بيايد مرگ، ابديت بدهد به
اين لحظه. اما مرگ نميآيد. سيگاري روشن ميكني براي خودت، يكي هم براي فليسيا:
«جقدر خوب عشقبازي ميكني.»
- مادرم يك ايتاليايي اصيل است. ميگفت: زن بايد در آشپزخانه آشپز خوبي باشد، و
در رختخواب فاحشه يي خوب.
- توهم كه به نصحيت مادرت عمل ميكني!
فليسيا دستش را شانه كرد لاي موهاي او: «چه آرامش عجيبي به آدم ميدهي.»
107
@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️
.
ص١٠٧
آن دكتر كثافت رذل هر مردي را به زانو درميآورد! و چند ماه بعد، وقتي همه چيز جنان
به هم پيچيد و گره در گره افتاد كه هر كس به جستجوي حقيقت، دربه در، به دنبال
غيبگويي ميگشت، مندو با خود انديشيد: «آيا به راستي آن نگاه فليسيا تلخ بود و به انتظار
همدردي؟»
« !
خوابش نميبرد. برخاست و با آنكه به فليسيا قول داده بود كمتر بكشد، سيگاري آتش
زد. دو روز بود كه فليسيا رفته بود مولوز. «دلم براي اسبم تنگ شده است.»
- مگر تو اسب هم داري؟
- خانه مادرم بيرون شهر است. حياط و مزرعه ي نسبتاْ بزرگي دارند.
در اين چهار ماه كه فليسيا آمده بود پاريس، دست كم ماهي يك بار به مولوز
ميرفت. آرنولد بود، اسب هم بود، مادر هم كه مادر است. اگر ماجراي شمايل فليسيا پيش
نيامده بود، شايد تب عشق مندو فرو كش ميكرد. براي قولي هم كه داده بود بلاخره راهي
پيدا ميشد تا زير آن بزند. اما ماجراي شمايل، همه ملالي را كه اين اواخر دچارش شده بود
پاك از خاطرش زدود. همه اش آن بدن گُر گرفته ي شب نخست را ميديد؛ بدني كه انگار از
درون تابلوهاي نقاشي بيرون آمده بود؛ آن سينه ها كه، به انحنايي نوك تيز، خواهش و تمنا
را پيشكش ميكرد؛ آن رانهاي كشيده ي خوشتراش، آن سرين كه به زيبايي كپل اسب بود
و آن زيباترين گل جهان... هيچ چيز به اندازه ي هماغوشي دو عاشق جراحت روح را التيام
نميدهد. مهیا ميشوي براي مرگ، بي هيچ حسرت و درد. انگار اين همه راه را دويدهاي تا
برسي به اين لحظه. كرخت از فراغتي بس نامنتظر، ميخواهي بيايد مرگ، ابديت بدهد به
اين لحظه. اما مرگ نميآيد. سيگاري روشن ميكني براي خودت، يكي هم براي فليسيا:
«جقدر خوب عشقبازي ميكني.»
- مادرم يك ايتاليايي اصيل است. ميگفت: زن بايد در آشپزخانه آشپز خوبي باشد، و
در رختخواب فاحشه يي خوب.
- توهم كه به نصحيت مادرت عمل ميكني!
فليسيا دستش را شانه كرد لاي موهاي او: «چه آرامش عجيبي به آدم ميدهي.»
107
@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️
@flith کانال پروازفکرواندیشه
.ص١٠٨
ميخواست بگويد:«از دردهاي كوجك است كه آدم مينالد. وقتي ضربه سهماگين
باشد، لال ميشود آدم.» گفت: « توهم.»
- اما چيز تلخي در تهِ وجودت هست كه پنهانش ميكني. هنوز به زنت فكر ميكني؟
- نه.
فليسيا تمام اندوهش را در برقِ خيسِ چشمانش ذخيره كرد: «پس چه؟»
مندو سيگارش را در زير سيگاري انداخت و سرش را ميان سينه هاي او پنهان كرد.
پنهان كه نه، فرو كرد؛ چنان محكم كه گويي راهي ميجست به پناهگاهي در اعماق وجود
او. فليسيا او را محكم به خود فشرد. شانه هاي مندو تكان ميخورد. مايع گرم و سوزاني ميان
خط انحناي سينه ي فليسيا راه ميبريد. او را به خود فشرد؛ آنقدر محكم كه عاقبت راه باز
شد به پناهگاهي كه مندو به جستجويش بود. «چرا معلقم كردي؟... چرا تاريكي فرق ميك د
با تاريكي؟... چرا؟... آن رنگ صورتي كه فقط يك بار فرصت داشته لبخند بزند به اين
جهان... آن كبودي لبها كه مثل حرفي ناگفته حاشيه ميدهد به... پناهم بده... پناهم بده...
«
ن
آرام كه شد سيگاري روشن كرد.
فليسيا گفت:« آن سه سال كجا غيبت زده بود؟»
برگشت؛ دو آرنج تكيه به بالش، و كف دست متكاي سر. خيره شد به دور. جايي بس
دورتر از ديوار اتاق. دور. دور. آنقدر دور كه ديگر تهي شده بود از زمان و مكان. لبهاش
تكان خورد. صدايي از زير تودهاي خاكستر به گوش آمد: «جايي كه مرگ منتظر است؛ از
شش سو!»
11
مرگ اما نميآمد. انگار او هم مثل فليسيا وقتي ميآمد كه منتظر نباشي؛ و مندو
منتظربود. بي اعتنا، سوت ميزد و، دستها يله در جيب، راه ميبريد ميان بوي باروت، ميان
صداي كر كننده ي گلوله ي تيربار و خمپاره كه بيوقفه پيش پاش، پشت سر، يا اين طرف و
108
@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️
.ص١٠٨
ميخواست بگويد:«از دردهاي كوجك است كه آدم مينالد. وقتي ضربه سهماگين
باشد، لال ميشود آدم.» گفت: « توهم.»
- اما چيز تلخي در تهِ وجودت هست كه پنهانش ميكني. هنوز به زنت فكر ميكني؟
- نه.
فليسيا تمام اندوهش را در برقِ خيسِ چشمانش ذخيره كرد: «پس چه؟»
مندو سيگارش را در زير سيگاري انداخت و سرش را ميان سينه هاي او پنهان كرد.
پنهان كه نه، فرو كرد؛ چنان محكم كه گويي راهي ميجست به پناهگاهي در اعماق وجود
او. فليسيا او را محكم به خود فشرد. شانه هاي مندو تكان ميخورد. مايع گرم و سوزاني ميان
خط انحناي سينه ي فليسيا راه ميبريد. او را به خود فشرد؛ آنقدر محكم كه عاقبت راه باز
شد به پناهگاهي كه مندو به جستجويش بود. «چرا معلقم كردي؟... چرا تاريكي فرق ميك د
با تاريكي؟... چرا؟... آن رنگ صورتي كه فقط يك بار فرصت داشته لبخند بزند به اين
جهان... آن كبودي لبها كه مثل حرفي ناگفته حاشيه ميدهد به... پناهم بده... پناهم بده...
«
ن
آرام كه شد سيگاري روشن كرد.
فليسيا گفت:« آن سه سال كجا غيبت زده بود؟»
برگشت؛ دو آرنج تكيه به بالش، و كف دست متكاي سر. خيره شد به دور. جايي بس
دورتر از ديوار اتاق. دور. دور. آنقدر دور كه ديگر تهي شده بود از زمان و مكان. لبهاش
تكان خورد. صدايي از زير تودهاي خاكستر به گوش آمد: «جايي كه مرگ منتظر است؛ از
شش سو!»
11
مرگ اما نميآمد. انگار او هم مثل فليسيا وقتي ميآمد كه منتظر نباشي؛ و مندو
منتظربود. بي اعتنا، سوت ميزد و، دستها يله در جيب، راه ميبريد ميان بوي باروت، ميان
صداي كر كننده ي گلوله ي تيربار و خمپاره كه بيوقفه پيش پاش، پشت سر، يا اين طرف و
108
@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️
@flith کانال پروازفکرواندیشه
.
ص١٠٩
آن طرف، زمين ميخورد، پوشي از دود و غبار را هوا ميبرد، و بوي خاك گُر گرفته را،
آغشته به بوي تند و نافذ باروت و بوي عفن لاشه، به شامه فرو ميكرد، و ميسوزاند تا ته
حلق را؛ ششها را.
ميرفت تا برسد به انتها. از ملكوتِ ملال هم درگذرد و برسد به تهِ تهِ ظلمت.
گوشهاش نميشنيد. چشمهاش نميديد. گويي در اين جهان نبود. گويي در غروبِ خلوت
كوچه اي قدم ميزد؛ بيهراسِ مرگ كه بذر ميشد و وجب به وجب خاكِ پيش پاش را به
خيش ميكشيد. گوشهاش نميشنيد مگر صداي گنگِ هلهله اي دور كه از پشتِ سر
ميآمد: «االله اكبر». برگشت. چشمهاش نميديد مگر سايه هاي وهمآورِ لشكري كه غيه
كشان پيش ميآمد و گاه تكه هايي از آن به خاك ميافتاد يا گوشت شقه شقه ميشد و، در
پردهاي از خون، شتك ميزد به هوا، به بوي باروت، به افق، به آنسو كه سايه هاي فلكزدهي
لشكري ديگر، سلاح بر زمين نهاده، عكسي به اسغثاثه در دستي، پارچه ي سپيدي به ديگر
دست، نماز ميبرد به خاك: «دخيل. دخيل يا اخي.»
- چرا جبهه؟
- ميخواستند از شرّم خلاص شوند. من هم بدم نميآمد كمي فوت بكنم.
نخنديد. تمام حيرت و تلخي نگاهش را ساطع كرد در آن دو الماس بيطاقت: « مگر
تو چه كرده بودي؟»
- ميخواستم كارم را از سر بگيرم. همين!
نميفهميد. وقتي مندو گيجي نگاهش را ديد، سيگاري روشن كرد، صاف نشست و
گفت: «ببين، تو چهار سال است با آرنولد زندگي ميكني. پس بايد بداني ريتم يعني چه.
همه ي ريتمها ممنوع شده بود جز دوچهارم؛ مارش. اسمش را هم گذاشته بودند
«سروده هاي انقلابي». كاغذي گذاشتند جلوام كه آهنگش را يك نفر با دهن ساخته بود، و
شعرش را شاعري كه پيش از انقلاب براي خوانندگان كافهاي تصنيف هاي بند تنباني
ميساخت. فكر كردم نظرم را ميخواهند. گفتم «خب؟» جوان ريشويي كه مقابلم نشسته
بود، همينطور كه تق تق تسبيح ميانداخت، گفت: «برادر، انقلاب به صوت داودي شما
احتياج دارد. فردا، تمام بعد ازظهر، اتاق ضبط در اختيار شماست. تشريف ببريد بخوانيد.» حتا
109
@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️
.
ص١٠٩
آن طرف، زمين ميخورد، پوشي از دود و غبار را هوا ميبرد، و بوي خاك گُر گرفته را،
آغشته به بوي تند و نافذ باروت و بوي عفن لاشه، به شامه فرو ميكرد، و ميسوزاند تا ته
حلق را؛ ششها را.
ميرفت تا برسد به انتها. از ملكوتِ ملال هم درگذرد و برسد به تهِ تهِ ظلمت.
گوشهاش نميشنيد. چشمهاش نميديد. گويي در اين جهان نبود. گويي در غروبِ خلوت
كوچه اي قدم ميزد؛ بيهراسِ مرگ كه بذر ميشد و وجب به وجب خاكِ پيش پاش را به
خيش ميكشيد. گوشهاش نميشنيد مگر صداي گنگِ هلهله اي دور كه از پشتِ سر
ميآمد: «االله اكبر». برگشت. چشمهاش نميديد مگر سايه هاي وهمآورِ لشكري كه غيه
كشان پيش ميآمد و گاه تكه هايي از آن به خاك ميافتاد يا گوشت شقه شقه ميشد و، در
پردهاي از خون، شتك ميزد به هوا، به بوي باروت، به افق، به آنسو كه سايه هاي فلكزدهي
لشكري ديگر، سلاح بر زمين نهاده، عكسي به اسغثاثه در دستي، پارچه ي سپيدي به ديگر
دست، نماز ميبرد به خاك: «دخيل. دخيل يا اخي.»
- چرا جبهه؟
- ميخواستند از شرّم خلاص شوند. من هم بدم نميآمد كمي فوت بكنم.
نخنديد. تمام حيرت و تلخي نگاهش را ساطع كرد در آن دو الماس بيطاقت: « مگر
تو چه كرده بودي؟»
- ميخواستم كارم را از سر بگيرم. همين!
نميفهميد. وقتي مندو گيجي نگاهش را ديد، سيگاري روشن كرد، صاف نشست و
گفت: «ببين، تو چهار سال است با آرنولد زندگي ميكني. پس بايد بداني ريتم يعني چه.
همه ي ريتمها ممنوع شده بود جز دوچهارم؛ مارش. اسمش را هم گذاشته بودند
«سروده هاي انقلابي». كاغذي گذاشتند جلوام كه آهنگش را يك نفر با دهن ساخته بود، و
شعرش را شاعري كه پيش از انقلاب براي خوانندگان كافهاي تصنيف هاي بند تنباني
ميساخت. فكر كردم نظرم را ميخواهند. گفتم «خب؟» جوان ريشويي كه مقابلم نشسته
بود، همينطور كه تق تق تسبيح ميانداخت، گفت: «برادر، انقلاب به صوت داودي شما
احتياج دارد. فردا، تمام بعد ازظهر، اتاق ضبط در اختيار شماست. تشريف ببريد بخوانيد.» حتا
109
@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️
@flith کانال پروازفکرواندیشه
.
ص١١٠
نميفهميد كه يك سرود بند تنباني هم بلاخره به چند روزي تمرين احتياج دارد. البته
تقصيري هم نداشت، قبلاْ صافكار ماشين بود، چه ميدانست موسيقي يعني چه؟
فليسيا در سكوت خيره شد به او.
- زماني بود كه كارمندان اداره هاي دولتي و حتا پزشكاني را كه كار آزاد ميكردند
واميداشتند يكي دو ماهي در سال به جبهه ها بروند. اسمش «اعزام داوطلبانه» بود، اما اجبار
بود. گفتم: «اين را كه خود شما هم ميتوانيد بخوانيد، حتا بهتر از من.»
گفت: «انقلاب به شما در اينجا بيشتر احتياج دارد تا در جبهه ها!»
داشت تهديد ميكرد. گفتم: «من ترجيح ميدهم، به جاي صدا، جانم را فداي انقلاب
كنم.»
فليسيا گفت: « پس ميخواستي خودت را نفله كني!»
- وقتي جنگي هست همه كه براي دفاع از وطن به جبهه نميروند . يكي را
ميشناختم كه نوازنده بود. زنش را عزيزترين كسش، استادش، قر زده بود. يكي ديگر بود
كه پس از سه سال زندان و شكنجه، جانش به لب رسيده بود . به پليس قول همكاري داده
بود و آزاد شده بود. بعد از انقلاب كه فهرست ساواكيها منتشر شد اسمش را زير حرف
«ب» پيدا كردند. هم كارش را از دست داد، هم دوستانش را و هم زنش را كه انقلابيِ
دوآتشهاي بود و گمان ميكرد با مردي ازدواج كرده است مبارز و زندان كشيده. بعضيها هم
حوصله شان سر رفته بود و از فرط بيكاري به جبهه ميرفتند يا، اگر بشود گفت، براي آزادي.
عرق ميخوردند، حشيش ميكشيدند، ورق بازي ميكردند يا ميزدند و ميخواندند. كاري
كه در شهرها ممنوع بود.
- و كسي كارشان نداشت!
- چه كار ميتواستند بكنند؟ وقتي كسي داوطلبانه به جبهه ميآيد يعني پذيرفته است
كه بميرد. بعلاوه، حالا اينها هم اسلحه دستت شان بود!
- و تو براي چه رفته بودي؟
خاموش نگاهش كرد. سيگاري آتش زد و دودش را فرستاد به ديوار رو به رو.
110
@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️
.
ص١١٠
نميفهميد كه يك سرود بند تنباني هم بلاخره به چند روزي تمرين احتياج دارد. البته
تقصيري هم نداشت، قبلاْ صافكار ماشين بود، چه ميدانست موسيقي يعني چه؟
فليسيا در سكوت خيره شد به او.
- زماني بود كه كارمندان اداره هاي دولتي و حتا پزشكاني را كه كار آزاد ميكردند
واميداشتند يكي دو ماهي در سال به جبهه ها بروند. اسمش «اعزام داوطلبانه» بود، اما اجبار
بود. گفتم: «اين را كه خود شما هم ميتوانيد بخوانيد، حتا بهتر از من.»
گفت: «انقلاب به شما در اينجا بيشتر احتياج دارد تا در جبهه ها!»
داشت تهديد ميكرد. گفتم: «من ترجيح ميدهم، به جاي صدا، جانم را فداي انقلاب
كنم.»
فليسيا گفت: « پس ميخواستي خودت را نفله كني!»
- وقتي جنگي هست همه كه براي دفاع از وطن به جبهه نميروند . يكي را
ميشناختم كه نوازنده بود. زنش را عزيزترين كسش، استادش، قر زده بود. يكي ديگر بود
كه پس از سه سال زندان و شكنجه، جانش به لب رسيده بود . به پليس قول همكاري داده
بود و آزاد شده بود. بعد از انقلاب كه فهرست ساواكيها منتشر شد اسمش را زير حرف
«ب» پيدا كردند. هم كارش را از دست داد، هم دوستانش را و هم زنش را كه انقلابيِ
دوآتشهاي بود و گمان ميكرد با مردي ازدواج كرده است مبارز و زندان كشيده. بعضيها هم
حوصله شان سر رفته بود و از فرط بيكاري به جبهه ميرفتند يا، اگر بشود گفت، براي آزادي.
عرق ميخوردند، حشيش ميكشيدند، ورق بازي ميكردند يا ميزدند و ميخواندند. كاري
كه در شهرها ممنوع بود.
- و كسي كارشان نداشت!
- چه كار ميتواستند بكنند؟ وقتي كسي داوطلبانه به جبهه ميآيد يعني پذيرفته است
كه بميرد. بعلاوه، حالا اينها هم اسلحه دستت شان بود!
- و تو براي چه رفته بودي؟
خاموش نگاهش كرد. سيگاري آتش زد و دودش را فرستاد به ديوار رو به رو.
110
@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️
@flith کانال پروازفکرواندیشه
.ص١١١
فرداي آن روز، نزديك غروب، پاسداري آمد كه: «آقا شما را احضار فرموده اند.»
سوار جيپي شدند كه با گِل استتار شده بود. بيست دقيقهاي لاي تپه ها و زمينهاي
سوخته ميرفتند . اينجا، آنجا و هرجا لاشه ي سوخته ي تانكي بود يا نفربرِ واژگوني. به نظر
حشرات غول آسايي ميآمدند كه صاعقه اي مهيب خاكسترشان كرده باشد. جيپ ايستاد. از
كنار ديگهاي دودگرفته و بزرگ مسي كه روي سه پايه ها بودند گذشتند. بوي برنج مخلوط
شده بود با ته مانده اي از بوي باروت . اشباحي بيل به دست، شتابزده، خم ميشدند و غذا را از
درون ديگها به ظرفهاي كوچكتر منتقل ميكردند. آن سوتر، ميان تاريكي لغزان تپه ها،
اشباح ديگري بودند كه ظرفهاي غذا را به كاميوني سوار ميكردند.
از شكافي غار مانند كه در دل تپهاي بازشده بود داخل شدند. «آقا؟ كدام آقا؟» در
پايتخت «آقا» فقط يك معنا داشت. آن «آقا» هم نه تنها در جبهه ها كه هيچ وقت در هيچ
كجا پيدايش نميشد مگر همانجا كه هميشه بود: بر صفحه ي تلويزيون. سكوتِ مرموز
پاسدار راه نميداد كه بپرسد.
ابتداي دالان خاكي بود؛ رشته سيمي از سقف آويزان بود و، هر از چند گام، لامپ
كوچكي به زحمت پيش پا را روشن ميكرد. پيش كه ميرفتي، دالان عريضتر مي شد،
ديواره ها سيماني، و رديف لامپها بيشتر و پر نورتر. از دري گذشتند و وارد محوطه اي شدند
كه همه چيزش شبيه ساختماني اداري بود، جز اينكه پنجره نداشت. شبيه زندان بود. ترس
برش داشت. از راهرويي گذشتند كه هر دو سمتش درهاي زيادي بود. بوي الكل و تنتوريد
مخاط بينياش را سوزاند. صداي ناله ميآمد. دري باز شد و چند مرد سپيد پوش پيكر
خونيني را روي چرخي به راهرو آوردند. از كنار او كه ميگذشتند مردي كه روي چرخ بود
بازوي قطع شده اش را با دست ديگرش گرفته بود، روبه او تكان ميداد: «آقا! آقا! دستم را از
تو ميخواهم.»
111
@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️
.ص١١١
فرداي آن روز، نزديك غروب، پاسداري آمد كه: «آقا شما را احضار فرموده اند.»
سوار جيپي شدند كه با گِل استتار شده بود. بيست دقيقهاي لاي تپه ها و زمينهاي
سوخته ميرفتند . اينجا، آنجا و هرجا لاشه ي سوخته ي تانكي بود يا نفربرِ واژگوني. به نظر
حشرات غول آسايي ميآمدند كه صاعقه اي مهيب خاكسترشان كرده باشد. جيپ ايستاد. از
كنار ديگهاي دودگرفته و بزرگ مسي كه روي سه پايه ها بودند گذشتند. بوي برنج مخلوط
شده بود با ته مانده اي از بوي باروت . اشباحي بيل به دست، شتابزده، خم ميشدند و غذا را از
درون ديگها به ظرفهاي كوچكتر منتقل ميكردند. آن سوتر، ميان تاريكي لغزان تپه ها،
اشباح ديگري بودند كه ظرفهاي غذا را به كاميوني سوار ميكردند.
از شكافي غار مانند كه در دل تپهاي بازشده بود داخل شدند. «آقا؟ كدام آقا؟» در
پايتخت «آقا» فقط يك معنا داشت. آن «آقا» هم نه تنها در جبهه ها كه هيچ وقت در هيچ
كجا پيدايش نميشد مگر همانجا كه هميشه بود: بر صفحه ي تلويزيون. سكوتِ مرموز
پاسدار راه نميداد كه بپرسد.
ابتداي دالان خاكي بود؛ رشته سيمي از سقف آويزان بود و، هر از چند گام، لامپ
كوچكي به زحمت پيش پا را روشن ميكرد. پيش كه ميرفتي، دالان عريضتر مي شد،
ديواره ها سيماني، و رديف لامپها بيشتر و پر نورتر. از دري گذشتند و وارد محوطه اي شدند
كه همه چيزش شبيه ساختماني اداري بود، جز اينكه پنجره نداشت. شبيه زندان بود. ترس
برش داشت. از راهرويي گذشتند كه هر دو سمتش درهاي زيادي بود. بوي الكل و تنتوريد
مخاط بينياش را سوزاند. صداي ناله ميآمد. دري باز شد و چند مرد سپيد پوش پيكر
خونيني را روي چرخي به راهرو آوردند. از كنار او كه ميگذشتند مردي كه روي چرخ بود
بازوي قطع شده اش را با دست ديگرش گرفته بود، روبه او تكان ميداد: «آقا! آقا! دستم را از
تو ميخواهم.»
111
@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️