@flith کانال پروازفکرواندیشه
#درنگی درحوادث دوره ی مصدق
قراداد ۱۳۱۲ نفت در دوان رضاشاه؛ انگلیسی ها :«بگذارید مردم عامی ایران در این توهم که پادشاهشان پیروزشده است بمانند.»
کدمن(رئیس شرکت نفت ایران و انگلیس) با امضای قرارداد جریان را به کمپانی اطلاع داد وکمپانی بی درنگ «هرن» را به وزارت خارجه فرستاد.هرن متن تلگراف های کدمن را به نماینده وزارت خارجه ارائه داد واجمالا گفته بودکه «قرارداد جدید درمجموع رضایت بخش است، بخصوص ماده مربوط به تمدید امتیازکه کاملا نفع ماست.» هرن یادآورشده بود خواسته اصلی ایرانی ها آن بودکه تعداد زیادی از سهام کمپانی به ایران داده شود ودرهیئت مدیره کمپانی هم یک مدیرایرانی عضویت داشته باشد. کدمن این درخواست ها را نپذیرفته بود:
...شکی نیست که امضای قرارداد جدید را باید پیروزی بزرگی برای - کدمن تلقی کرد. ازان گذشته ختم غائله نفت به این صورت رضایت بخش پایان خوشی است.. همه این توافق ها زیرشهپرنظارت جامعه ملل صورت گرفته ارتباط دادن قصیه به جامعه ملل دیگراین امکان را به حکومت ایران نخواهد داد که دراتیه زیرمواد قرارداد بزند.
در تهران احساس تلخی دردرون دولت وجود داشت. سخنان تقی زاده در جلسه هفتم بهمن ۱۳۲۷ مجلس شورای ملی، تصویری است صادقانه از آنچه در هیئت وزیران و به ویژه در ذهن سه نفرمذاکره کنندگان با کدمن (فروغی، داور وتقی زاده) می گذشت، اما دربیرون ازاین دایره محدود، تظاهر دولت رسما براین بودکه اری رهبری داهیانه اعلیحضرت شاهنشاه امپریالیسم مکار بریتانیا را به زانودر آورده و شاخ غول را شکسته و پوزه استعمار جهان خوار را به خاک مالیده است.
وزیر بریتانیا گزارش از نطق های نخست وزیر و برخی ازاعضای مجلس را به لندن فرستاد واظهارنظر کردکه«آثار ترس و تشنج عصبی از همه این نطق ها منعکس است» اما همه آنها «پر است از تملق و چاپلوسی نسبت به رضاشاه». عصاره وچکیده مطالب مطبوعات تهران نیز، «چیزی جزاین نیست که ملت ایران هرچه امروز دارد ازبرکت اراده سنیه ملوکانه است وهیچ کس دراین آب و خاک بنفسه ازشخصیت وقدرتی بهره مند نیست مگر این که ان شخصیت و ان قدرت ازاراده شاهانه الهام گرفته باشد.» بند اول گزارش وزیرمختاربریتانیا با این عبارت طنز امیز خاتمه می یابد:«به حقیقت اگر برمبنای این نطق ها قضاوت کنیم رضاشاه پهلوی مظهرمجسم الوهیت است.»
ازقول کدمن می نویسد که به نظر او همین که مردم عامی ایران تصورکنند تصورکنند پادشاه شان به پیروزی بزرگی نایل شده و انگلستان شکست داده است. ازبین بردن این تصور موهوم (به عقیده سرجان کدمن) ابدا صلاح نیست.
رندل، مدیرکل وزارت خارجه بریتانیا، در تاریخ ۸ مه ۱۹۳۳ برای اطلاع وزیر تهیه کرده است ، با اشاره به اعلامیه رسمی دولت ایران می نویسد:
اعلامیه مزبور قرارداد جدید نفت را پیروزی بزرگی برای حکومت ایران جلوه می دهدکه در ان شرکت نفت ناچارشده است درمقابل خواسته های شاه سپربیندازد.
رندل ازقول نماینده کمپانی اورده است:
اگرما عجالتا هیچ گونه اقدامی برای تصحیح اخبارنادرست (ناشی ازصدوراعلامیه رسمی ایران) انجام ندهیم این سکوت مصلحتی مالا به نفع شرکت تمام خواهد شد...نخستین هدف ما درحال حاضرایجاد وضعی ست که در آن متن قرارداد امضا شده هرچه زودترازتصویب مجلس شورای ملی ایران بگذرد.
وزیرمختار بریتانیا به زبان حال می گفت: مصلحت نیست که ازپرده برون «راز» اگربخواهید اگر بخواهید حقیقت امررا بر ملا سازید و روشن بگوییدکه با امضای قرارداد جدید چه کلاه گشادی بر سرایرانی رفته است بیم آن می رود که کار درمجلس ایران با اشکال مواجه شود.
قرارداد جدید درمجلس شورا با ۱۰۵ رای موافق از ۱۱۳ نفر نماینده به تصویب رسید(۷ خرداد ۱۳۱۲ / ٢٨ مه ۱۹۳۳) وبلافاصله وزیرمختاربریتانیا درتهران، رجینالد هور، به لقب سرمفتخرگردید.
وزیرمختاربریتانیا به فاصله پنج روز ازامضای قرارداد درگزارش خود نوشت:
...طبقات بالاو سیاستگران باتجربه ایرانی عقیده دارندکه سرتاپای این قضیه غوغای ناشی ازالغای امتیازدارسی وسپس بسته شدن قرارداد جدید، همگی پیش ساخته بوده و آن سرعت ناگهانی که درحل وفصل اختلاف نشان داده شد خود دلیل محکمی ست برتایید این ظن که طرفین پیشاپیش ازنیت هم خبرداشته اند.
خواب آشفته نفت(جلد چهارم)، از قرارداد دارسی تا سقوط رضاشاه- محمدعلی موحد-ص ۵۰۰-۵۰۳
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
#درنگی درحوادث دوره ی مصدق
قراداد ۱۳۱۲ نفت در دوان رضاشاه؛ انگلیسی ها :«بگذارید مردم عامی ایران در این توهم که پادشاهشان پیروزشده است بمانند.»
کدمن(رئیس شرکت نفت ایران و انگلیس) با امضای قرارداد جریان را به کمپانی اطلاع داد وکمپانی بی درنگ «هرن» را به وزارت خارجه فرستاد.هرن متن تلگراف های کدمن را به نماینده وزارت خارجه ارائه داد واجمالا گفته بودکه «قرارداد جدید درمجموع رضایت بخش است، بخصوص ماده مربوط به تمدید امتیازکه کاملا نفع ماست.» هرن یادآورشده بود خواسته اصلی ایرانی ها آن بودکه تعداد زیادی از سهام کمپانی به ایران داده شود ودرهیئت مدیره کمپانی هم یک مدیرایرانی عضویت داشته باشد. کدمن این درخواست ها را نپذیرفته بود:
...شکی نیست که امضای قرارداد جدید را باید پیروزی بزرگی برای - کدمن تلقی کرد. ازان گذشته ختم غائله نفت به این صورت رضایت بخش پایان خوشی است.. همه این توافق ها زیرشهپرنظارت جامعه ملل صورت گرفته ارتباط دادن قصیه به جامعه ملل دیگراین امکان را به حکومت ایران نخواهد داد که دراتیه زیرمواد قرارداد بزند.
در تهران احساس تلخی دردرون دولت وجود داشت. سخنان تقی زاده در جلسه هفتم بهمن ۱۳۲۷ مجلس شورای ملی، تصویری است صادقانه از آنچه در هیئت وزیران و به ویژه در ذهن سه نفرمذاکره کنندگان با کدمن (فروغی، داور وتقی زاده) می گذشت، اما دربیرون ازاین دایره محدود، تظاهر دولت رسما براین بودکه اری رهبری داهیانه اعلیحضرت شاهنشاه امپریالیسم مکار بریتانیا را به زانودر آورده و شاخ غول را شکسته و پوزه استعمار جهان خوار را به خاک مالیده است.
وزیر بریتانیا گزارش از نطق های نخست وزیر و برخی ازاعضای مجلس را به لندن فرستاد واظهارنظر کردکه«آثار ترس و تشنج عصبی از همه این نطق ها منعکس است» اما همه آنها «پر است از تملق و چاپلوسی نسبت به رضاشاه». عصاره وچکیده مطالب مطبوعات تهران نیز، «چیزی جزاین نیست که ملت ایران هرچه امروز دارد ازبرکت اراده سنیه ملوکانه است وهیچ کس دراین آب و خاک بنفسه ازشخصیت وقدرتی بهره مند نیست مگر این که ان شخصیت و ان قدرت ازاراده شاهانه الهام گرفته باشد.» بند اول گزارش وزیرمختاربریتانیا با این عبارت طنز امیز خاتمه می یابد:«به حقیقت اگر برمبنای این نطق ها قضاوت کنیم رضاشاه پهلوی مظهرمجسم الوهیت است.»
ازقول کدمن می نویسد که به نظر او همین که مردم عامی ایران تصورکنند تصورکنند پادشاه شان به پیروزی بزرگی نایل شده و انگلستان شکست داده است. ازبین بردن این تصور موهوم (به عقیده سرجان کدمن) ابدا صلاح نیست.
رندل، مدیرکل وزارت خارجه بریتانیا، در تاریخ ۸ مه ۱۹۳۳ برای اطلاع وزیر تهیه کرده است ، با اشاره به اعلامیه رسمی دولت ایران می نویسد:
اعلامیه مزبور قرارداد جدید نفت را پیروزی بزرگی برای حکومت ایران جلوه می دهدکه در ان شرکت نفت ناچارشده است درمقابل خواسته های شاه سپربیندازد.
رندل ازقول نماینده کمپانی اورده است:
اگرما عجالتا هیچ گونه اقدامی برای تصحیح اخبارنادرست (ناشی ازصدوراعلامیه رسمی ایران) انجام ندهیم این سکوت مصلحتی مالا به نفع شرکت تمام خواهد شد...نخستین هدف ما درحال حاضرایجاد وضعی ست که در آن متن قرارداد امضا شده هرچه زودترازتصویب مجلس شورای ملی ایران بگذرد.
وزیرمختار بریتانیا به زبان حال می گفت: مصلحت نیست که ازپرده برون «راز» اگربخواهید اگر بخواهید حقیقت امررا بر ملا سازید و روشن بگوییدکه با امضای قرارداد جدید چه کلاه گشادی بر سرایرانی رفته است بیم آن می رود که کار درمجلس ایران با اشکال مواجه شود.
قرارداد جدید درمجلس شورا با ۱۰۵ رای موافق از ۱۱۳ نفر نماینده به تصویب رسید(۷ خرداد ۱۳۱۲ / ٢٨ مه ۱۹۳۳) وبلافاصله وزیرمختاربریتانیا درتهران، رجینالد هور، به لقب سرمفتخرگردید.
وزیرمختاربریتانیا به فاصله پنج روز ازامضای قرارداد درگزارش خود نوشت:
...طبقات بالاو سیاستگران باتجربه ایرانی عقیده دارندکه سرتاپای این قضیه غوغای ناشی ازالغای امتیازدارسی وسپس بسته شدن قرارداد جدید، همگی پیش ساخته بوده و آن سرعت ناگهانی که درحل وفصل اختلاف نشان داده شد خود دلیل محکمی ست برتایید این ظن که طرفین پیشاپیش ازنیت هم خبرداشته اند.
خواب آشفته نفت(جلد چهارم)، از قرارداد دارسی تا سقوط رضاشاه- محمدعلی موحد-ص ۵۰۰-۵۰۳
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
#درنگی درحوادث دوره ی مصدق
سازمان سیا ازپیامد شکست کودتای نخست درنیمه شب ٢۵ مرداد وفرارشاه به - بغداد آن چنان بیمناک و دل مشغول بودکه درزمانی که شاه از بغداد به رم پرواز می کرد، آلن دالس، رییس از سازمان نیز به رم رفت. اگرچه درگزارش هایی که از دیدار دالس با شاه در هتل اکسلسیور رم در شماره ۱۲۵ ویا ونتو به ما رسیده، چنین گفته می شودکه این دیدارکاملا تصادفی و بدون برنامه بوده، این سرپوش را نمی توان پذیرفت. چگونه می توان باورکردکه رییس سازمان سیا، یک روز پس از ناکامی یکی ازبزرگ ترین پروژه های پنهانی مشترک با سازمان اطلاعاتی بریتانیاکه رییس جمهور ایالات متحد و نخست وزیر بریتانیا هردو در آن درگیر بوده اند، برآن شده که کارسرپرستی این پروژه را رها کند و به سفر تفریحی به ایتالیا برود. چگونه می توان پذیرفت که پایگاه سیا و سفارت ایالات متحد در بغداد، ستاد را آگاه نساخته که شاه در پرواز به رم است تا آن ها رییس سازمان سیا را بیآگاهند. چگونه می توان پذیرفت که شاه، نه از راه همان وزارت مورخارجه و سازمان سیا،که از راه دوستانش دررم، یا به یاری یک شرکت مسافرتی، هتل اکسلسیور را یافته وکسی پایگاه سیا را آگاه نکرده که هتل دیگری برای رییس آن سازمان که به یک باره نیاز به تفریح در رم داشته بیابند تا او در سرسرای هتل در برابر کارمندان، با شاه روبرو نگردد و به شاه نگوید که «پس از شما اعلیحضرت». راستی این است که در همان هنگام که هندرسون برای دیداربا مصدق و بررسی چند وچون رویدادهای پس ازکودتای ناکام ٢۵ مرداد ازپوشش مرخصی به تهران بازگشته، دالس نیز برای آرامش بخشیدن به شاه و با آگاهی از این که پروژه نمرده است، دیدارشخصی با او را در رم بایسته دانسته است و این پوشش سفرتفریحی و دیدارتصادفی را برای روزنامه نگاران ساخته اند. دالس همچنان در رم و درکنار شاه بوده که برگ به سودکودتاچیان بازگشته و رویدادهای ۲۸ مرداد، بازگشت پیروزمندانه شاه و زندانی شدن مصدق و یارانش را به دنبال داشته است.
نامه‌نگاری‌هایی درباره کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به تازگی از رده‌بندی محرمانه خارج شده که نشان می‌دهد شاه با پنهان کردن نقش بیگانگان در کودتا علیه دولت دکتر محمد مصدق موافقت کرده بود.
طبق این اسناد که توسط آرشیو امنیت ملی منتشر شده، سفیر آمریکا در عراق به شاه ایران (که به عراق گریخته بود) پیشنهاد می‌دهد تا به نقش بیگانگان در انجام کودتا اشاره نکند و شاه نیز «موافقت» می‌کند.
در ۱۶ آگوست ۱۹۵۳ (۲۵ مرداد ۳۲) پس از تلاشی نافرجام برای سرنگونی مصدق، شاه به عراق می‌گریزد و در آنجا با سفیر آمریکا در عراق ملاقات می‌کند تا دربارهٔ مشکل پدید آمده رایزنی کنند. در تلگراف فوق محرمانه‌ای که توسط سفیر آمریکا به واشنگتن فرستاده شد، سفیر گزارش می‌دهد: «شاه پس از سه شب بی‌خوابی و سرگشته از وقایع پدید آمده بسیار خسته به نظر می‌رسید، ولی او هیچگونه نظر ناخوشایندی (تکرار می‌کنم هیچگونه) نسبت به آمریکایی‌ها که این عملیات را طرح‌ریزی و اجرا کردند، نداشت. به او پیشنهاد کردم که برای حفظ موقعیتش در ایران هرگز به نقش بیگانگان در حوادث اخیر اشاره نکند. او موافقت کرد.»
منبع ها:
سوداگری با تاریخ، محمد امینی، ص ۶۰۹-۶۱۰
تاریخ ایرانی
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
#درنگی درحوادث دوره ی مصدق
سازمان سیا ازپیامد شکست کودتای نخست درنیمه شب ٢۵ مرداد وفرارشاه به - بغداد آن چنان بیمناک و دل مشغول بودکه درزمانی که شاه از بغداد به رم پرواز می کرد، آلن دالس، رییس از سازمان نیز به رم رفت. اگرچه درگزارش هایی که از دیدار دالس با شاه در هتل اکسلسیور رم در شماره ۱۲۵ ویا ونتو به ما رسیده، چنین گفته می شودکه این دیدارکاملا تصادفی و بدون برنامه بوده، این سرپوش را نمی توان پذیرفت. چگونه می توان باورکردکه رییس سازمان سیا، یک روز پس از ناکامی یکی ازبزرگ ترین پروژه های پنهانی مشترک با سازمان اطلاعاتی بریتانیاکه رییس جمهور ایالات متحد و نخست وزیر بریتانیا هردو در آن درگیر بوده اند، برآن شده که کارسرپرستی این پروژه را رها کند و به سفر تفریحی به ایتالیا برود. چگونه می توان پذیرفت که پایگاه سیا و سفارت ایالات متحد در بغداد، ستاد را آگاه نساخته که شاه در پرواز به رم است تا آن ها رییس سازمان سیا را بیآگاهند. چگونه می توان پذیرفت که شاه، نه از راه همان وزارت مورخارجه و سازمان سیا،که از راه دوستانش دررم، یا به یاری یک شرکت مسافرتی، هتل اکسلسیور را یافته وکسی پایگاه سیا را آگاه نکرده که هتل دیگری برای رییس آن سازمان که به یک باره نیاز به تفریح در رم داشته بیابند تا او در سرسرای هتل در برابر کارمندان، با شاه روبرو نگردد و به شاه نگوید که «پس از شما اعلیحضرت». راستی این است که در همان هنگام که هندرسون برای دیداربا مصدق و بررسی چند وچون رویدادهای پس ازکودتای ناکام ٢۵ مرداد ازپوشش مرخصی به تهران بازگشته، دالس نیز برای آرامش بخشیدن به شاه و با آگاهی از این که پروژه نمرده است، دیدارشخصی با او را در رم بایسته دانسته است و این پوشش سفرتفریحی و دیدارتصادفی را برای روزنامه نگاران ساخته اند. دالس همچنان در رم و درکنار شاه بوده که برگ به سودکودتاچیان بازگشته و رویدادهای ۲۸ مرداد، بازگشت پیروزمندانه شاه و زندانی شدن مصدق و یارانش را به دنبال داشته است.
نامه‌نگاری‌هایی درباره کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به تازگی از رده‌بندی محرمانه خارج شده که نشان می‌دهد شاه با پنهان کردن نقش بیگانگان در کودتا علیه دولت دکتر محمد مصدق موافقت کرده بود.
طبق این اسناد که توسط آرشیو امنیت ملی منتشر شده، سفیر آمریکا در عراق به شاه ایران (که به عراق گریخته بود) پیشنهاد می‌دهد تا به نقش بیگانگان در انجام کودتا اشاره نکند و شاه نیز «موافقت» می‌کند.
در ۱۶ آگوست ۱۹۵۳ (۲۵ مرداد ۳۲) پس از تلاشی نافرجام برای سرنگونی مصدق، شاه به عراق می‌گریزد و در آنجا با سفیر آمریکا در عراق ملاقات می‌کند تا دربارهٔ مشکل پدید آمده رایزنی کنند. در تلگراف فوق محرمانه‌ای که توسط سفیر آمریکا به واشنگتن فرستاده شد، سفیر گزارش می‌دهد: «شاه پس از سه شب بی‌خوابی و سرگشته از وقایع پدید آمده بسیار خسته به نظر می‌رسید، ولی او هیچگونه نظر ناخوشایندی (تکرار می‌کنم هیچگونه) نسبت به آمریکایی‌ها که این عملیات را طرح‌ریزی و اجرا کردند، نداشت. به او پیشنهاد کردم که برای حفظ موقعیتش در ایران هرگز به نقش بیگانگان در حوادث اخیر اشاره نکند. او موافقت کرد.»
منبع ها:
سوداگری با تاریخ، محمد امینی، ص ۶۰۹-۶۱۰
تاریخ ایرانی
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
#شعر_کودتا
یکی از دستاوردهای کسرایی همراهی در وارد کردن زبان حماسی در شعر نیمایی است. نگرش و سرایش حماسی با «آرش کمانگیر» آغاز شد و با «جهان پهلوان» «ریا»، «اندوه سیمرغ» و «مهره سرخ» ادامه یافت و به تکامل رسید.
در زمانه‌ای سیاوش کسرایی به زبان حماسی توجه کرد که جامعه کودتازده ایران به قهرمان نیاز داشت.
در شعر «پاییز درو» از دفتر «آوا»، سیاوش کسرایی، یکشنبه ۱۸ دی ماه ۱۳۳۲، بعد از کودتای ۲۸ مرداد و اعدام افسران حزب توده، از «زمان بی‌مرد مانده پاییز» یاد می‌کند:
پاییز
پاییز برگریز گریزان ز ماه و سال
بر سینه سپیده دم تو نوار خون
آویختند
با صبحگاه سرد تو فریاد گرم دوست
آمیختند
پاییز میوه سحری رنگ سخت وکال
واریز قصر اب تو در شامگاه سرخ
نقش امیدهای به آتش نشسته است
دم سردی نسیم تتو در باغ های لخت
فرمان مرگ بر تن برگ شکسته است
دروازه ها گشودی و تابوت های گل
از شهر ما گریخت
عطر هزار ساله امید های ما
بارنگ سرخ خون
بر خاک خشک ریخت
فردای برف ریز
پاییز
هنگام رویش گل یخ از کنار سنگ
ای ننگ ای درنگ
قندیل های یخ را
چه کسی ذوب می کند ؟
وین جام های می را چه کسی آورد به زنگ ؟
پاییز
ای آسمان رقص کلاغان خشک بال
گل خانه شکسته در شاخه های فقر
دراین شب سیاه که غم بسته راه دید
کو خوشه ستاره ؟
کو ابر پاره پاره ؟
کو کهکشان سنگ فرش تا مشرق امید ؟
وقتی سوار هست و همآورد گرد هست
برپهنه نبرد سمندر دلاوران
چوگان فتح را
امید برد هست
آویزهای غمزده برگهای خیس
وی روزهای گس
چون شد که بوسه هست و لب بوسه خواه نیست ؟
چون شد که دست هست و کس نیست دسترس ؟
در سرزمین ما
بیهوده نیست بلبل آشفته را نوا
در هیچ باغ مگر باغ ما سیاه
یک سرخ گل نمی شکفد با چنین صفا
یک سرگشت نیست چنین تیره و تباه
در جویبار اگرچه می دود الماس های تر
و آواز خویش را
می خواند پر سوزتر شبگیر رهگذر
لیکن در این زمان
بی مرد مانده ای پاییز
ای بیوه عزیز غم انگیز مهربان
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
#شعر_کودتا
یکی از دستاوردهای کسرایی همراهی در وارد کردن زبان حماسی در شعر نیمایی است. نگرش و سرایش حماسی با «آرش کمانگیر» آغاز شد و با «جهان پهلوان» «ریا»، «اندوه سیمرغ» و «مهره سرخ» ادامه یافت و به تکامل رسید.
در زمانه‌ای سیاوش کسرایی به زبان حماسی توجه کرد که جامعه کودتازده ایران به قهرمان نیاز داشت.
در شعر «پاییز درو» از دفتر «آوا»، سیاوش کسرایی، یکشنبه ۱۸ دی ماه ۱۳۳۲، بعد از کودتای ۲۸ مرداد و اعدام افسران حزب توده، از «زمان بی‌مرد مانده پاییز» یاد می‌کند:
پاییز
پاییز برگریز گریزان ز ماه و سال
بر سینه سپیده دم تو نوار خون
آویختند
با صبحگاه سرد تو فریاد گرم دوست
آمیختند
پاییز میوه سحری رنگ سخت وکال
واریز قصر اب تو در شامگاه سرخ
نقش امیدهای به آتش نشسته است
دم سردی نسیم تتو در باغ های لخت
فرمان مرگ بر تن برگ شکسته است
دروازه ها گشودی و تابوت های گل
از شهر ما گریخت
عطر هزار ساله امید های ما
بارنگ سرخ خون
بر خاک خشک ریخت
فردای برف ریز
پاییز
هنگام رویش گل یخ از کنار سنگ
ای ننگ ای درنگ
قندیل های یخ را
چه کسی ذوب می کند ؟
وین جام های می را چه کسی آورد به زنگ ؟
پاییز
ای آسمان رقص کلاغان خشک بال
گل خانه شکسته در شاخه های فقر
دراین شب سیاه که غم بسته راه دید
کو خوشه ستاره ؟
کو ابر پاره پاره ؟
کو کهکشان سنگ فرش تا مشرق امید ؟
وقتی سوار هست و همآورد گرد هست
برپهنه نبرد سمندر دلاوران
چوگان فتح را
امید برد هست
آویزهای غمزده برگهای خیس
وی روزهای گس
چون شد که بوسه هست و لب بوسه خواه نیست ؟
چون شد که دست هست و کس نیست دسترس ؟
در سرزمین ما
بیهوده نیست بلبل آشفته را نوا
در هیچ باغ مگر باغ ما سیاه
یک سرخ گل نمی شکفد با چنین صفا
یک سرگشت نیست چنین تیره و تباه
در جویبار اگرچه می دود الماس های تر
و آواز خویش را
می خواند پر سوزتر شبگیر رهگذر
لیکن در این زمان
بی مرد مانده ای پاییز
ای بیوه عزیز غم انگیز مهربان
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
#درنگی درحوادث دوره ی مصدق
اگر دولتمردی آگاهانه در برابر کودتای سازمان یافته از طرف بیگانگان بایستد باید مجازات شود یا تشویق!؟
هنوز هم با این همه اسناد و مدارکی که روشده ومقاله ها و کتاب های مختلفی که منتشرشده است، وخواهد شد بسیاری از زوایای آن دوران پرجوش وخروش تاریک است و احتمالا تا سال های دراز دیگر تاریک خواهد ماند چون می دانیم که هرچند سازمان سیا تاکنون بخشی ازگزارش های محرمانه خود را درباره دوران نهضت ملی وکودتای ۲۸ مرداد منتشرکرده است، و احتمالا باز هم خواهد کرد، دستگاه های امنیتی بریتانیا هنوز نم پس نداده اند!
بدیهی است این گونه داوری های ما و دیگران از پس گذشت بیش ازنیم قرن صورت می گیرد. ما هیچ کدام در آن شرایط بحرانی و کوره آتش نبوده ایم، و اکنون ازجاهای محفوظ ونسبتا گرم و نرم خود با فراغت، قلم برمی گیریم و درباره افراد وسیاست های آنها درشرایطی قضاوت می کنیم که ازجزئیات آن اطلاعی نداریم.به علاوه، برخی ازافرادی که به شکل هایی مختلف در آن ماجراها درگیر بوده اند هنوز زنده هستند، و خاطرات و داوری های خود راگهگاه به غرض های شخصی وخانوادگی وعقیدتی آلوده می کنند.
ازجمله این افراد،گروهی هستد که دراین چندساله اخیردر زیر علم آقای اردشیر زاهدی سینه می زنند. آقای داریوش بایندر یکی ازاین افراد است که سه چهارسال پیش کتابی هم در رد کودتا بودن ۲۸ مرداد منتشرکردند و آن را «قیامی مردمی» خواندند.
«تز» آقای بایندراین است که بله، ۲۵ مردادکودتایی بود سازمان داده شده ازطرف سازمان سیا، اما ۲۸ مرداد کودتای دوم نبود بلکه بلکه صرفا با قیام مردم صورت گرفت. درباره آن ماجراها به اندازه کافی اسناد و مدارک منتشر شده (حتی، همان طورکه اشاره شد، ازطرف سازمان سیا)، و گمان می کنم با آن که زوایایی ازکل ماجرا هنوز روشن نیست، درمورد دخالت مستقیم عوامل سیا و پول های توزیع شده از طرف آنها -چه برای خریدن «نمایندگان» مجلس شورای ملی و چه برای به راه انداختن تظاهرات اوباش -کمترمی توان تردید داشت. درعین حال، سوالی هم از آقایان باقی می ماند.
سوال این است که بسیار خوب، به فرض که ۲۸ مرداد قیامی خالص و مردمی بود، درمورد ۲۵ مرداد که قبول دارید از طرف سیا سازمان یافته بود چرا بیشتر سخن نمی گویید و نمی فرمایید، که به این ترتیب، کل ،محاکمه مصدق باید بی اعتبار شمرده شود، زیرا ادعانامه دادستان -به قول مصدق «آن مرد» و به قول خیلی ها «آن نامرد»-اساسا بر پایه این ادعا تنظیم شده بود که مصدق فرمان «اعلی حضرت» را اطاعت نکرده و بنابراین از ۲۵ مرداد به بعد «یاغی» بوده و مستوجب مجازات است. آیا اگر دولتمردی آگاهانه از کودتای سازمان یافته از طرف بیگانگان اطاعت نکند باید مجازات شود یا تشویق!؟
پیشگفتار هرمز همایون پور؛ برگی از خاطرات و تاملات ایام
میهن پرست ایرانی، محمد مصدق و کودتای انگلیسی-امریکایی، کریستوفر دوبلگ، ص ۳۶-۳۷
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
#درنگی درحوادث دوره ی مصدق
اگر دولتمردی آگاهانه در برابر کودتای سازمان یافته از طرف بیگانگان بایستد باید مجازات شود یا تشویق!؟
هنوز هم با این همه اسناد و مدارکی که روشده ومقاله ها و کتاب های مختلفی که منتشرشده است، وخواهد شد بسیاری از زوایای آن دوران پرجوش وخروش تاریک است و احتمالا تا سال های دراز دیگر تاریک خواهد ماند چون می دانیم که هرچند سازمان سیا تاکنون بخشی ازگزارش های محرمانه خود را درباره دوران نهضت ملی وکودتای ۲۸ مرداد منتشرکرده است، و احتمالا باز هم خواهد کرد، دستگاه های امنیتی بریتانیا هنوز نم پس نداده اند!
بدیهی است این گونه داوری های ما و دیگران از پس گذشت بیش ازنیم قرن صورت می گیرد. ما هیچ کدام در آن شرایط بحرانی و کوره آتش نبوده ایم، و اکنون ازجاهای محفوظ ونسبتا گرم و نرم خود با فراغت، قلم برمی گیریم و درباره افراد وسیاست های آنها درشرایطی قضاوت می کنیم که ازجزئیات آن اطلاعی نداریم.به علاوه، برخی ازافرادی که به شکل هایی مختلف در آن ماجراها درگیر بوده اند هنوز زنده هستند، و خاطرات و داوری های خود راگهگاه به غرض های شخصی وخانوادگی وعقیدتی آلوده می کنند.
ازجمله این افراد،گروهی هستد که دراین چندساله اخیردر زیر علم آقای اردشیر زاهدی سینه می زنند. آقای داریوش بایندر یکی ازاین افراد است که سه چهارسال پیش کتابی هم در رد کودتا بودن ۲۸ مرداد منتشرکردند و آن را «قیامی مردمی» خواندند.
«تز» آقای بایندراین است که بله، ۲۵ مردادکودتایی بود سازمان داده شده ازطرف سازمان سیا، اما ۲۸ مرداد کودتای دوم نبود بلکه بلکه صرفا با قیام مردم صورت گرفت. درباره آن ماجراها به اندازه کافی اسناد و مدارک منتشر شده (حتی، همان طورکه اشاره شد، ازطرف سازمان سیا)، و گمان می کنم با آن که زوایایی ازکل ماجرا هنوز روشن نیست، درمورد دخالت مستقیم عوامل سیا و پول های توزیع شده از طرف آنها -چه برای خریدن «نمایندگان» مجلس شورای ملی و چه برای به راه انداختن تظاهرات اوباش -کمترمی توان تردید داشت. درعین حال، سوالی هم از آقایان باقی می ماند.
سوال این است که بسیار خوب، به فرض که ۲۸ مرداد قیامی خالص و مردمی بود، درمورد ۲۵ مرداد که قبول دارید از طرف سیا سازمان یافته بود چرا بیشتر سخن نمی گویید و نمی فرمایید، که به این ترتیب، کل ،محاکمه مصدق باید بی اعتبار شمرده شود، زیرا ادعانامه دادستان -به قول مصدق «آن مرد» و به قول خیلی ها «آن نامرد»-اساسا بر پایه این ادعا تنظیم شده بود که مصدق فرمان «اعلی حضرت» را اطاعت نکرده و بنابراین از ۲۵ مرداد به بعد «یاغی» بوده و مستوجب مجازات است. آیا اگر دولتمردی آگاهانه از کودتای سازمان یافته از طرف بیگانگان اطاعت نکند باید مجازات شود یا تشویق!؟
پیشگفتار هرمز همایون پور؛ برگی از خاطرات و تاملات ایام
میهن پرست ایرانی، محمد مصدق و کودتای انگلیسی-امریکایی، کریستوفر دوبلگ، ص ۳۶-۳۷
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
#درنگی درحوادث دوره ی مصدق
#حقوق_نفت
مثالی از اختلافات نفتی ایران در مورد قوانین حاکم (مطلب کاملا حقوقی است)
قرارداد 1312 (1933) ايران
در آن دعوي پیش از این كه شورا وارد رسيدگي شود و فرصت ارزيابي و اظهارنظر نسبت به مواضع حقوقي طرفين را پيدا كند توافقی در خارج صورت گرفت و اتخاذ تصميم از سوي شورا با امضاي قرارداد جديد مورخ 7 خرداد 1312 (29 آوريل 1933) بين ايران و كمپاني منتفي گرديد.
در قرارداد تازه سه جنبۀ مهم حقوقي ملاحظه می‌شود كه تا آن روز سابقه نداشت و از آن پس منشأ بحث‌های دور و دراز در قراردادهاي نفتي و داوری‌های مرتبط با اين قراردادها شد.از آن سه جنبه را به طور مختصر ياد می‌شود:
1. شرط داوري در اين قرارداد با دقت زیاد تنظیم گرديده و از نقايص و اشكالات موجود در امتیازنامۀ دارسي برکنار مانده بود. اختلاف به داوري مراجعه می‌شد. ترتيبي قرارداد سابق در خصوص تركيب هيئت داوري در قرارداد تازه نيز مراعات شده بود يعني آن‌که هر طرف داور خاص خود را انتخاب كند و دو داور منتخب طرفین شخص ثالثي را به عنوان رئيس هیئت برگزينند. اما مطابق قرارداد جديدي اگر طرف دعوي از معرفی داورِ خود استنكاف مي‌نمود، و يا اگر داوران منتخب طرفين نسبت به انتخاب داور سوم توافق نمی‌کردند، جريان دعوي متوقف نمي‌گرديد بلكه رسيدگي به جاي آن‌که در هيئت سه نفري انجام گيرد بر عهده يك نفر داور تنها، موكول می‌شد و آن يك نفر را هم رئيس ديوان دايمي دادگستري بین‌المللی انتخاب می‌کرد.
متن عبارات قرارداد در بخش موردنظر از ماده 22 به شرح زير است:
ب. ... هرگاه حكمين نتوانند در ظرف دو ماه نسبت به تعيين حَكَم ثالث توافق نظر حاصل نمايند حَكَم مزبور را به تقاضاي يكي از طرفين رئيس ديوانِ داوري دايمي بین‌المللی تعيين خواهد نمود...
د. اگر يكي از طرفين شصت روز بعد از وصول تقاضاي حكميت، طرف مقابل حَكَم خود را معين نكرد و يا تعيين آن را به طرفِ ديگر ابلاغ ننمود طرف مزبور حق خواهد داشت كه از رئيس ديوان داوري دايمي بین‌المللی ... تقاضا نمايد كه يك حَكَم منفرد ذي صلاحيت مطابق مقررات مذكور در فوق تعيين كند...
2. در اين قرارداد هم درباره اصول محاكمات يعني قواعد شكلي رسيدگي هم درباره قانون قابل اعمال در ماهيت دعوي مطالبي ذکرشده بود ازاین‌قرار:
اصول محاكمات در حكميت مطابق همان اصولي خواهد بود كه در موقع حكميت در ديوان داوري دايمي بین‌المللی معمول و مجري است...
حُكم حكميت مستند بر اصول قضايي مذکور در ماده 38 اساس‌نامۀ ديوانِ داوري دايمي بین‌المللي بوده و قابل تجدیدنظر نخواهد بود...
ماده 38 اساس‌نامه ديوان داوري دايمي بین‌المللی (بخوانيد: ديوان دايميِ دادگستري بین‌المللی) عيناً همان است كه در اساس‌نامه ديوان بین‌المللی دادگستري نيز ملاحظه می‌شود. اين ماده مقرر می‌دارد كه ديوان در رسيدگي به اختلافات، اصول و موازين زير را اعمال خواهد كرد:
الف. قراردادهاي بین‌المللی.
ب. عرف بین‌المللی
ج. اصول عمومي حقوق مورد قبول ملل متمدن.
د. تصميمات قضايي و آراي علماي طراز اول حقوق بین‌الملل كه به عنوان منابع فرعي حقوق می‌توان از آنها استفاده كرد.
بدين ترتيب در صورت بروز اختلاف و مراجعه به داوري، هم در قواعد شكلي و هم در قواعد ماهوي، می‌بایستی ای حقوق بین‌الملل عمومي تبعيت می‌شد.
3. علاوه بر این‌ها بند دوم ماده 21 قرارداد 1933 حاوي شرط ثباتي بود به شرح زير:
اين امتياز را دولت لغو نخواهد كرد و مفاد مقررات آن در آتيه به‌وسیله هيچ قانون عمومي و خصوصي و يا هیچ‌یک از دستورات و نظامات اداري و يا عمليات مقامات اجرائيه قابل تغيير نخواهد بود.
بنابراين قواي مجريه و مقننه ايران ملتزم بودند كه از تغيير و تبديل قرارداد، بدون جلب موافقت قبلي كمپاني، خودداري ورزند. به نظر می‌رسد اين اولين باري بود كه حاكميت كشور در برابر يك شركت خارجي دست خود را می‌بست و ثبات يك قرارداد خصوصي را بر مصالح عمومي ملت ترجيح می‌نهاد.
بند اول ماده 21 نيز چنين مقرر داشت:
طرفين متعاهدتين اعلام می‌دارند كه اجراي اين قرارداد مبني بر اصول متقابل حسن نيست و صداقت و تفسير معقول و متناسب اين قرارداد باشد.
به علاوه در ماده 26 قرارداد تأکید شده بود:
قبل از تاريخ 31 دسامبر 1933 اين امتياز نمی‌تواند خاتمه پيدا كند مگر درصورتی‌که كمپاني مطابق ماده 25 آن را ترك كند و يا آن محكمۀ حكميت بر اثر ارتكاب تخلفي از طرف كمپاني نسبت به اجراي مقررات اين قرارداد، ابطال آن را اعلام بدارد.
پس فسخ امتياز يا ابطال آن از طرف ايران تنها در صورتي امکان‌پذیر بود كه كمپاني از مقررات قرارداد تخلف ورزد و اين امر در داوري به ثبوت برسد و در نتيجه آن حكم به انفساخ يا الغاي امتياز صادر شود.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
#درنگی درحوادث دوره ی مصدق
#حقوق_نفت
مثالی از اختلافات نفتی ایران در مورد قوانین حاکم (مطلب کاملا حقوقی است)
قرارداد 1312 (1933) ايران
در آن دعوي پیش از این كه شورا وارد رسيدگي شود و فرصت ارزيابي و اظهارنظر نسبت به مواضع حقوقي طرفين را پيدا كند توافقی در خارج صورت گرفت و اتخاذ تصميم از سوي شورا با امضاي قرارداد جديد مورخ 7 خرداد 1312 (29 آوريل 1933) بين ايران و كمپاني منتفي گرديد.
در قرارداد تازه سه جنبۀ مهم حقوقي ملاحظه می‌شود كه تا آن روز سابقه نداشت و از آن پس منشأ بحث‌های دور و دراز در قراردادهاي نفتي و داوری‌های مرتبط با اين قراردادها شد.از آن سه جنبه را به طور مختصر ياد می‌شود:
1. شرط داوري در اين قرارداد با دقت زیاد تنظیم گرديده و از نقايص و اشكالات موجود در امتیازنامۀ دارسي برکنار مانده بود. اختلاف به داوري مراجعه می‌شد. ترتيبي قرارداد سابق در خصوص تركيب هيئت داوري در قرارداد تازه نيز مراعات شده بود يعني آن‌که هر طرف داور خاص خود را انتخاب كند و دو داور منتخب طرفین شخص ثالثي را به عنوان رئيس هیئت برگزينند. اما مطابق قرارداد جديدي اگر طرف دعوي از معرفی داورِ خود استنكاف مي‌نمود، و يا اگر داوران منتخب طرفين نسبت به انتخاب داور سوم توافق نمی‌کردند، جريان دعوي متوقف نمي‌گرديد بلكه رسيدگي به جاي آن‌که در هيئت سه نفري انجام گيرد بر عهده يك نفر داور تنها، موكول می‌شد و آن يك نفر را هم رئيس ديوان دايمي دادگستري بین‌المللی انتخاب می‌کرد.
متن عبارات قرارداد در بخش موردنظر از ماده 22 به شرح زير است:
ب. ... هرگاه حكمين نتوانند در ظرف دو ماه نسبت به تعيين حَكَم ثالث توافق نظر حاصل نمايند حَكَم مزبور را به تقاضاي يكي از طرفين رئيس ديوانِ داوري دايمي بین‌المللی تعيين خواهد نمود...
د. اگر يكي از طرفين شصت روز بعد از وصول تقاضاي حكميت، طرف مقابل حَكَم خود را معين نكرد و يا تعيين آن را به طرفِ ديگر ابلاغ ننمود طرف مزبور حق خواهد داشت كه از رئيس ديوان داوري دايمي بین‌المللی ... تقاضا نمايد كه يك حَكَم منفرد ذي صلاحيت مطابق مقررات مذكور در فوق تعيين كند...
2. در اين قرارداد هم درباره اصول محاكمات يعني قواعد شكلي رسيدگي هم درباره قانون قابل اعمال در ماهيت دعوي مطالبي ذکرشده بود ازاین‌قرار:
اصول محاكمات در حكميت مطابق همان اصولي خواهد بود كه در موقع حكميت در ديوان داوري دايمي بین‌المللی معمول و مجري است...
حُكم حكميت مستند بر اصول قضايي مذکور در ماده 38 اساس‌نامۀ ديوانِ داوري دايمي بین‌المللي بوده و قابل تجدیدنظر نخواهد بود...
ماده 38 اساس‌نامه ديوان داوري دايمي بین‌المللی (بخوانيد: ديوان دايميِ دادگستري بین‌المللی) عيناً همان است كه در اساس‌نامه ديوان بین‌المللی دادگستري نيز ملاحظه می‌شود. اين ماده مقرر می‌دارد كه ديوان در رسيدگي به اختلافات، اصول و موازين زير را اعمال خواهد كرد:
الف. قراردادهاي بین‌المللی.
ب. عرف بین‌المللی
ج. اصول عمومي حقوق مورد قبول ملل متمدن.
د. تصميمات قضايي و آراي علماي طراز اول حقوق بین‌الملل كه به عنوان منابع فرعي حقوق می‌توان از آنها استفاده كرد.
بدين ترتيب در صورت بروز اختلاف و مراجعه به داوري، هم در قواعد شكلي و هم در قواعد ماهوي، می‌بایستی ای حقوق بین‌الملل عمومي تبعيت می‌شد.
3. علاوه بر این‌ها بند دوم ماده 21 قرارداد 1933 حاوي شرط ثباتي بود به شرح زير:
اين امتياز را دولت لغو نخواهد كرد و مفاد مقررات آن در آتيه به‌وسیله هيچ قانون عمومي و خصوصي و يا هیچ‌یک از دستورات و نظامات اداري و يا عمليات مقامات اجرائيه قابل تغيير نخواهد بود.
بنابراين قواي مجريه و مقننه ايران ملتزم بودند كه از تغيير و تبديل قرارداد، بدون جلب موافقت قبلي كمپاني، خودداري ورزند. به نظر می‌رسد اين اولين باري بود كه حاكميت كشور در برابر يك شركت خارجي دست خود را می‌بست و ثبات يك قرارداد خصوصي را بر مصالح عمومي ملت ترجيح می‌نهاد.
بند اول ماده 21 نيز چنين مقرر داشت:
طرفين متعاهدتين اعلام می‌دارند كه اجراي اين قرارداد مبني بر اصول متقابل حسن نيست و صداقت و تفسير معقول و متناسب اين قرارداد باشد.
به علاوه در ماده 26 قرارداد تأکید شده بود:
قبل از تاريخ 31 دسامبر 1933 اين امتياز نمی‌تواند خاتمه پيدا كند مگر درصورتی‌که كمپاني مطابق ماده 25 آن را ترك كند و يا آن محكمۀ حكميت بر اثر ارتكاب تخلفي از طرف كمپاني نسبت به اجراي مقررات اين قرارداد، ابطال آن را اعلام بدارد.
پس فسخ امتياز يا ابطال آن از طرف ايران تنها در صورتي امکان‌پذیر بود كه كمپاني از مقررات قرارداد تخلف ورزد و اين امر در داوري به ثبوت برسد و در نتيجه آن حكم به انفساخ يا الغاي امتياز صادر شود.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
#درنگی درحوادث دوره ی مصدق
آیت الله کاشانی پس از کودتا: مصدق سزاوار مرگ است.
پس از پیروزی کودتای ۲۸ مرداد، روابط کاشانی و سرلشکر زاهدی نخست وزیر، سه چهار ماه صمیمانه بود. روز شنبه ۳۱ مرداد (سه روز پس از کودتا) زاهدی در شمیران به دیدن کاشانی رفت.
روزنامه کیهان در شماره ۱۹ مهر نوشت: از ابتدای روی کار آمدن دولت جدید، آقای سپهبد زاهدی تصمیم گرفته اند هر ۱۵ روز یکبار با حضرت آیت الله کاشانی ملاقات کنند. دیروز ظهر این ملاقات در منزل شخص ثالثی صورت گرفت و ناهار را آقای نخست وزیر با آیت الله صرف نمودند.
پس از کودتا آیت الله کاشانی در مصاحبه های گوناگون مصدق را مورد انتقاد و حمله قرار داد. او در مصاحبه با خبرنگار روزنامه «اخبار الیوم» ۲۵ روز بعد از کودتا گفت: «این مصدق راه را گم کرده و مستحق چنین عاقبتی بوده‌است. مصدق به من و کشورش خیانت کرد. طبق شرع شریف اسلامی مجازات کسی که در فرماندهی و نمایندگی کشورش خیانت کند مرگ است…آنچه امروز بر مصدق گذشته‌است نتیجهٔ عدل خداوندی است...مصدق برای کشور کاری نکرد. نه یک خرابی را تعمیر کرد…حتی در مورد نفت که او ادعا داشت صاحب فکر ملی ساختن می‌باشد اگر این اتحادی که من در صفوف ملت بوجود آوردم نبود هرگز ملی نمی‌شد. او خیانت کرد. به من و کشور خیانت کرد. قبل از اینکه من با مصدق مخالفت کنم، ملت با او بود ولی پس از اینکه من با او مخالفت کردم ملت از دور او پراکنده شدند.»
کاشانی در پیام رادیویی ۱۲ آبان ۱۳۳۲ گفت:«...جای مسرت است که دولت جناب آقای زاهدی که خود یکی از طرفداران جبهه ملی بوده، تصمیم دارند که شرافتمندانه از حیثیت و آبروی ایران دفاع نموده و در راه صلاح و افق ملت حداکثر فداکاری را بنمایند.»
سید مصطفی کاشانی، فرزند آیت الله کاشانی از طوالش به نمایندگی دوره هجدهم مجلس انتخاب شد. گزارش لوی هندرسن، سفیر آمریکا در تهران، از چگونگی انتخاب مصطفی کاشانی چنین است:«دیروز به دیدار نخست وزیر[سرلشکر زاهدی] رفتم. اردشیر پسرش مترجم ما بود. نخست وزیر گفت: از وضع انتخابات دلگرم است. صورت نامزدها را شاه تایید کرده...دولت او نسبت به برخی نامزدها از جنبه سیاسی متعهد است و نمی تواند در قبال کمک های گذشته آنان ناسپاس باشد. ظاهرا نخست وزیر به وسیله علا[وزیر دربار]در مورد تعیین نامزدهایی چون قنات آبادی، مصطفی کاشانی و میر اشرافی آگاه شده است.»
اما این اتحاد دیری نپایید، سرانجام کاشانی در اعلامیه ای که در تاریخ ۱۴ بهمن منتشر شد، ناگزیر به شناساندن رژیم کودتا گردید او سرلشکر زاهدی و دولت او را دیکتاتوری سرکوبگر و جنایتکار توصیف کرد:«... هیچوقت وضعیات مملکت تا این اندازه اسف انگیز و و دلخراش نبوده و آزادی جز برای عمال انگلیس نیست. مطبوعات و نشریات ملی امکان هیچ گونه اظهار عقیده در بیان حقیقت را نداشته و همه در توقیفند و همچنین بسیاری از ملیون و آزادیخواهان متدین در زندان ها به سر می برند. دزدان و جانیان و عناصر بد سابقه کثیف ترین عمال انگلیس، با سر نیزه بدون بیم و هراس در مراکز انتخابیه، تحمیل به ملت می شوند و تصمیم گرفته اند دوباره انگلیسی ها را به جان و مال و عرض و ناموس ملت مسلط ساخته و مملکت را مستعمره انگلیس قرار دهند.»
واکنش دولت زاهدی به اعلامیه های آیت الله کاشانی ناشیانه و مضحک بود عباس فرزانگان که پس از کودتا سرتیپ شده بود با عنوان وزیر پست وتلگراف و سخنگوی دولت گفت:«اخیرا شخصی به نام ابوالقاسم کاشانی، برای خودنمایی و کسب شهرت، مطالبی دور از حقیقت درباب انتخابات و نفت گفته است.»
مصدق؛ سالهای مبارزه و مقاومت- سرهنگ غلامرضا نجاتی- جلد دوم-ص۴۶۶-۴۷۳
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
#درنگی درحوادث دوره ی مصدق
آیت الله کاشانی پس از کودتا: مصدق سزاوار مرگ است.
پس از پیروزی کودتای ۲۸ مرداد، روابط کاشانی و سرلشکر زاهدی نخست وزیر، سه چهار ماه صمیمانه بود. روز شنبه ۳۱ مرداد (سه روز پس از کودتا) زاهدی در شمیران به دیدن کاشانی رفت.
روزنامه کیهان در شماره ۱۹ مهر نوشت: از ابتدای روی کار آمدن دولت جدید، آقای سپهبد زاهدی تصمیم گرفته اند هر ۱۵ روز یکبار با حضرت آیت الله کاشانی ملاقات کنند. دیروز ظهر این ملاقات در منزل شخص ثالثی صورت گرفت و ناهار را آقای نخست وزیر با آیت الله صرف نمودند.
پس از کودتا آیت الله کاشانی در مصاحبه های گوناگون مصدق را مورد انتقاد و حمله قرار داد. او در مصاحبه با خبرنگار روزنامه «اخبار الیوم» ۲۵ روز بعد از کودتا گفت: «این مصدق راه را گم کرده و مستحق چنین عاقبتی بوده‌است. مصدق به من و کشورش خیانت کرد. طبق شرع شریف اسلامی مجازات کسی که در فرماندهی و نمایندگی کشورش خیانت کند مرگ است…آنچه امروز بر مصدق گذشته‌است نتیجهٔ عدل خداوندی است...مصدق برای کشور کاری نکرد. نه یک خرابی را تعمیر کرد…حتی در مورد نفت که او ادعا داشت صاحب فکر ملی ساختن می‌باشد اگر این اتحادی که من در صفوف ملت بوجود آوردم نبود هرگز ملی نمی‌شد. او خیانت کرد. به من و کشور خیانت کرد. قبل از اینکه من با مصدق مخالفت کنم، ملت با او بود ولی پس از اینکه من با او مخالفت کردم ملت از دور او پراکنده شدند.»
کاشانی در پیام رادیویی ۱۲ آبان ۱۳۳۲ گفت:«...جای مسرت است که دولت جناب آقای زاهدی که خود یکی از طرفداران جبهه ملی بوده، تصمیم دارند که شرافتمندانه از حیثیت و آبروی ایران دفاع نموده و در راه صلاح و افق ملت حداکثر فداکاری را بنمایند.»
سید مصطفی کاشانی، فرزند آیت الله کاشانی از طوالش به نمایندگی دوره هجدهم مجلس انتخاب شد. گزارش لوی هندرسن، سفیر آمریکا در تهران، از چگونگی انتخاب مصطفی کاشانی چنین است:«دیروز به دیدار نخست وزیر[سرلشکر زاهدی] رفتم. اردشیر پسرش مترجم ما بود. نخست وزیر گفت: از وضع انتخابات دلگرم است. صورت نامزدها را شاه تایید کرده...دولت او نسبت به برخی نامزدها از جنبه سیاسی متعهد است و نمی تواند در قبال کمک های گذشته آنان ناسپاس باشد. ظاهرا نخست وزیر به وسیله علا[وزیر دربار]در مورد تعیین نامزدهایی چون قنات آبادی، مصطفی کاشانی و میر اشرافی آگاه شده است.»
اما این اتحاد دیری نپایید، سرانجام کاشانی در اعلامیه ای که در تاریخ ۱۴ بهمن منتشر شد، ناگزیر به شناساندن رژیم کودتا گردید او سرلشکر زاهدی و دولت او را دیکتاتوری سرکوبگر و جنایتکار توصیف کرد:«... هیچوقت وضعیات مملکت تا این اندازه اسف انگیز و و دلخراش نبوده و آزادی جز برای عمال انگلیس نیست. مطبوعات و نشریات ملی امکان هیچ گونه اظهار عقیده در بیان حقیقت را نداشته و همه در توقیفند و همچنین بسیاری از ملیون و آزادیخواهان متدین در زندان ها به سر می برند. دزدان و جانیان و عناصر بد سابقه کثیف ترین عمال انگلیس، با سر نیزه بدون بیم و هراس در مراکز انتخابیه، تحمیل به ملت می شوند و تصمیم گرفته اند دوباره انگلیسی ها را به جان و مال و عرض و ناموس ملت مسلط ساخته و مملکت را مستعمره انگلیس قرار دهند.»
واکنش دولت زاهدی به اعلامیه های آیت الله کاشانی ناشیانه و مضحک بود عباس فرزانگان که پس از کودتا سرتیپ شده بود با عنوان وزیر پست وتلگراف و سخنگوی دولت گفت:«اخیرا شخصی به نام ابوالقاسم کاشانی، برای خودنمایی و کسب شهرت، مطالبی دور از حقیقت درباب انتخابات و نفت گفته است.»
مصدق؛ سالهای مبارزه و مقاومت- سرهنگ غلامرضا نجاتی- جلد دوم-ص۴۶۶-۴۷۳
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
#دو_قرن_سكوت
سرگذشت حوادث و اوضاع تاریخی ایران در دو قرن اول اسل از حمله عرب تا ظهور دولت طاهریان
#دکتر_عبدالحسین_زرین_کوب
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
#دو_قرن_سكوت
سرگذشت حوادث و اوضاع تاریخی ایران در دو قرن اول اسل از حمله عرب تا ظهور دولت طاهریان
#دکتر_عبدالحسین_زرین_کوب
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
مقدمه چاپ دوم
چنان ديدم كه هيچكس كتابي نمينويسد الا كه چون روز ديگر در آن بنگرد گويد: اگر فلان سخن چنان بودي بهتر گشتي و اگر فلان كلمه بر آن افزوده شدي نيكتر آمدي. نقل از : عماد كاتب مقدمه چاپ دوم در تجديد نظري كه در اين كتاب، براي چاپ تازهاي كردم، روا نديدم كه همان كتاب نخستين را، بي هيچ كاستي و فزوني چاپ كنم. كيست كه بعد از چند سال كتابي را كه نوشته است بنگرد و درآن جاي اضافه و نقصان نبيند؟ تنها، نه همين امثال عماد كاتب به اين وسواس خاطر دچار بودهاند، كه بسياري از مردم دربارة كارهايي كه كردهاند همين شيوه را دارند. اما محرك من، اگر فقط وسواس خاطري بود، شايد به همين اكتفا ميكردم كه بعضي لغتها را جابجا كنم و بعضي عبارتها را پيش و پس ببرم. در تجديد نظري كه در كتابي ميكنند بسيار كسان بيش از اين كاري نميكنند. اما من ترتيب و شيوه كتاب اول را برهم زدم و كاري ديگر پيش گرفتم. از آنچه سخن شناسان و خرده گيران، در باب چاپ سابق گفته بودند، هرچه را وارد ديدم به منت پذيرفتم ودر آن نظر كردم. در جايي كه سخن از حقيقت جويي است چه ضرورت دارد كه من بيهوده از آنچه سابق به خطا پنداشته ام دفاع كنم و عبث لجاج و عناد ناروا ورزم؟ از اين رو، در اين فرصتي كه براي تجديد نظر پيش آمد، قلم برداشتم و در كتاب خويش بر هر چه مشكوك و تاريك و نادرست بود، خط بطلان كشيدم. بسياري از اين موارد مشكوك و تاريك جاهايي بود كه من درآن روزگار گذشته، نميدانم از خامي يا تعصب، نتوانسته بودم به عيب و گناه و شكست ايران به درست اعتراف كنم. در آن روزگاران، چنان روح من از شور و حماسه لبريز بود كه هر چه پاك و حق و مينوي بود از آن ايران ميدانستم و هر چه را از آن ايران ـ ايران باستاني را ميگويم ـ نبود زشت و پست و نادرست ميشمردم. در سالهايي كه پس از نشر آن كتاب بر من گذشت و درآن مدت، دمي از كار و انديشه در باب همين دوره از تاريخ ايران، غافل نبودم در اين راي نارواي من، چنانكه شايسته است، خللي افتاد. خطاي اين گمان را كه صاحبنظران از آن غافل نبودند، دريافتم و در اين فرصتي كه براي تجديد نظر در كتاب سابق به دست آمد لازم ديدم كه آن گمان خطاي تعصب آميز را جبران كنم. آخر عهد و پيماني كه من با خوانندة اين كتاب دارم آن نيست كه
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
مقدمه چاپ دوم
چنان ديدم كه هيچكس كتابي نمينويسد الا كه چون روز ديگر در آن بنگرد گويد: اگر فلان سخن چنان بودي بهتر گشتي و اگر فلان كلمه بر آن افزوده شدي نيكتر آمدي. نقل از : عماد كاتب مقدمه چاپ دوم در تجديد نظري كه در اين كتاب، براي چاپ تازهاي كردم، روا نديدم كه همان كتاب نخستين را، بي هيچ كاستي و فزوني چاپ كنم. كيست كه بعد از چند سال كتابي را كه نوشته است بنگرد و درآن جاي اضافه و نقصان نبيند؟ تنها، نه همين امثال عماد كاتب به اين وسواس خاطر دچار بودهاند، كه بسياري از مردم دربارة كارهايي كه كردهاند همين شيوه را دارند. اما محرك من، اگر فقط وسواس خاطري بود، شايد به همين اكتفا ميكردم كه بعضي لغتها را جابجا كنم و بعضي عبارتها را پيش و پس ببرم. در تجديد نظري كه در كتابي ميكنند بسيار كسان بيش از اين كاري نميكنند. اما من ترتيب و شيوه كتاب اول را برهم زدم و كاري ديگر پيش گرفتم. از آنچه سخن شناسان و خرده گيران، در باب چاپ سابق گفته بودند، هرچه را وارد ديدم به منت پذيرفتم ودر آن نظر كردم. در جايي كه سخن از حقيقت جويي است چه ضرورت دارد كه من بيهوده از آنچه سابق به خطا پنداشته ام دفاع كنم و عبث لجاج و عناد ناروا ورزم؟ از اين رو، در اين فرصتي كه براي تجديد نظر پيش آمد، قلم برداشتم و در كتاب خويش بر هر چه مشكوك و تاريك و نادرست بود، خط بطلان كشيدم. بسياري از اين موارد مشكوك و تاريك جاهايي بود كه من درآن روزگار گذشته، نميدانم از خامي يا تعصب، نتوانسته بودم به عيب و گناه و شكست ايران به درست اعتراف كنم. در آن روزگاران، چنان روح من از شور و حماسه لبريز بود كه هر چه پاك و حق و مينوي بود از آن ايران ميدانستم و هر چه را از آن ايران ـ ايران باستاني را ميگويم ـ نبود زشت و پست و نادرست ميشمردم. در سالهايي كه پس از نشر آن كتاب بر من گذشت و درآن مدت، دمي از كار و انديشه در باب همين دوره از تاريخ ايران، غافل نبودم در اين راي نارواي من، چنانكه شايسته است، خللي افتاد. خطاي اين گمان را كه صاحبنظران از آن غافل نبودند، دريافتم و در اين فرصتي كه براي تجديد نظر در كتاب سابق به دست آمد لازم ديدم كه آن گمان خطاي تعصب آميز را جبران كنم. آخر عهد و پيماني كه من با خوانندة اين كتاب دارم آن نيست كه
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
دانسته يا ندانسته، تاريخ گذشته را به زرق و دروغ و غرور و فريب بيالايم. عهد و پيمان من آنست كه حقيقت را بجويم و آن را از هر چه دروغ و غرور و فريب است جدا كنم. در اين صورت ممكن نبود كه بر آنچه در كتاب خويش نادرست و مشكوك ميديدم از خامي و ستيزه رويي خويش، خط بطلان نكشم و خوانندهاي را كه شايد بر سخن من بيش از حد ضرورت اعتماد ميورزد با خويشتن به گمراهي بكشانم. اين حقيقتت طلبي كه من آن را شمار خويش ميشمردم، وظيفة ديگري نيز بر عهدة من داشت: ميبايست آنچه رادر اين كتاب مبهم و مجمل گذاشته بودم، به پاس حقيقت روشن كنم. خوانندة جواني كه آن كتاب سابق مرا خوانده بود، در ذهن خويش پرسشهايي ميداشت كه من در آنجا، بدانها جوابي نداده بودم. سبب سقوط و شكست ساسانيان چه بود؟ چه روي داد كه صحرانوردان كم فرهنگ، سرنوشت تمدني چنان عظيم و با شكوه را بردست گرفتند؟ در اين دو قرن، كه تاريخ نويسان اخير ما در باب آن سكوت كردهاند چه سبب داشت كه زبان فارسي چون گمشدهاي ناپيدا و بينشان ماند؟ در آن مدت كه شمشير زنان ايران به هر بهانه اي بر تازيان ميشوريدند و با عربان و مسلمانان جنگ و پيكار ميكردند مغان و موبدان در برابر آيين مسلماني چگونه بحث و جدل ميكردند؟ اينگونه سؤالها را كه بر هر خاطري ميگذشت لازم بود كه در آن كتاب جواب بگويم. اما در چاپ نخستين پيرامون اين مسائل نگشته بودم تا مگر به هنگام فرصت در مجلدي ديگر بدان سؤالها پاسخ بگويم. . . و هنگامي كه به تجديد نظر در آن كتاب پرداختم، تا آن را براي چاپ دوم آماده سازم، گمان كردم كه اين فرصت به دست آمده است. . . اما براي چه نام كتاب را كه سرگذشت دو قرن از پرماجراترين ادوار تاريخ ايران است، »دوقرن سكوت« گذاشتهام و نه دو قرن آشوب و غوغا؟ اين را يكي از منتقدان، پس از انتشار چاپ اول كتاب پرسيده بود. اين منتقد عزيز، اگر كتاب مرا از سر تا آخر با دقت و حوصلة كافي خوانده بود جواب خود را در طي كتاب مييافت. نه آخر در طي اين دو قرن زبان ايراني خاموشي گزيده بود و سخن خويش جز بر زبان شمشير نميگفت؟ با اين همه در چاپ تازهاي كه از آن كتاب منتشر ميشود شايد مناسب بود كه نام تازهاي انتخاب كنم. اما به نام تازهاي چه حاجت؟ اين كتاب را وقتي كه نوزادي خرد بود بدان نام ميشناختند چه زيان دارد كه اكنون نيز، با اين رشد و نمائي كه يافته است به همان نام سابق بشناسند؟ باري، آنچه مرا بر آن داشت كه در اين چاپ تازه نيز، كتاب سابق را بي هيچ فزود و كاستي چاپ نكنم وظيفة حقيقت جويي بود. اما در اين تجديد نظري كه كردم، آيا وظيفة خويش را درست ادا نمودهام؟ نميدانم و باز بر سر سخن خويش هستم كه نويسندة تاريخ، هم از وقتي كه موضوع كار خويش را انتخاب ميكند از بيطرفي كه لازمة حقيقت جويي است خارج شده است. ليكن اين مايه عدول از حقيقت را خواننده ميتواند بخشود. من نيز اگر بيش از اين از حقيقت تجاوز نكرده باشم خرسندم. با اين همه بسا كه باز نتوانسته باشم از تعصب و خامي بركنار بمانم. در هر حال از اين بابت هيچ ادعايي ندارم: ادعا ندارم كه در اين جستجو به حقيقتي رسيدهام. ادعا ندارم كه وظيفة مورخي محقق را ادا كردهام. اين متاعم كه تو ميبيني و كمتر زينم.
فرودين 1336 عبدالحسين زرينكوب
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
دانسته يا ندانسته، تاريخ گذشته را به زرق و دروغ و غرور و فريب بيالايم. عهد و پيمان من آنست كه حقيقت را بجويم و آن را از هر چه دروغ و غرور و فريب است جدا كنم. در اين صورت ممكن نبود كه بر آنچه در كتاب خويش نادرست و مشكوك ميديدم از خامي و ستيزه رويي خويش، خط بطلان نكشم و خوانندهاي را كه شايد بر سخن من بيش از حد ضرورت اعتماد ميورزد با خويشتن به گمراهي بكشانم. اين حقيقتت طلبي كه من آن را شمار خويش ميشمردم، وظيفة ديگري نيز بر عهدة من داشت: ميبايست آنچه رادر اين كتاب مبهم و مجمل گذاشته بودم، به پاس حقيقت روشن كنم. خوانندة جواني كه آن كتاب سابق مرا خوانده بود، در ذهن خويش پرسشهايي ميداشت كه من در آنجا، بدانها جوابي نداده بودم. سبب سقوط و شكست ساسانيان چه بود؟ چه روي داد كه صحرانوردان كم فرهنگ، سرنوشت تمدني چنان عظيم و با شكوه را بردست گرفتند؟ در اين دو قرن، كه تاريخ نويسان اخير ما در باب آن سكوت كردهاند چه سبب داشت كه زبان فارسي چون گمشدهاي ناپيدا و بينشان ماند؟ در آن مدت كه شمشير زنان ايران به هر بهانه اي بر تازيان ميشوريدند و با عربان و مسلمانان جنگ و پيكار ميكردند مغان و موبدان در برابر آيين مسلماني چگونه بحث و جدل ميكردند؟ اينگونه سؤالها را كه بر هر خاطري ميگذشت لازم بود كه در آن كتاب جواب بگويم. اما در چاپ نخستين پيرامون اين مسائل نگشته بودم تا مگر به هنگام فرصت در مجلدي ديگر بدان سؤالها پاسخ بگويم. . . و هنگامي كه به تجديد نظر در آن كتاب پرداختم، تا آن را براي چاپ دوم آماده سازم، گمان كردم كه اين فرصت به دست آمده است. . . اما براي چه نام كتاب را كه سرگذشت دو قرن از پرماجراترين ادوار تاريخ ايران است، »دوقرن سكوت« گذاشتهام و نه دو قرن آشوب و غوغا؟ اين را يكي از منتقدان، پس از انتشار چاپ اول كتاب پرسيده بود. اين منتقد عزيز، اگر كتاب مرا از سر تا آخر با دقت و حوصلة كافي خوانده بود جواب خود را در طي كتاب مييافت. نه آخر در طي اين دو قرن زبان ايراني خاموشي گزيده بود و سخن خويش جز بر زبان شمشير نميگفت؟ با اين همه در چاپ تازهاي كه از آن كتاب منتشر ميشود شايد مناسب بود كه نام تازهاي انتخاب كنم. اما به نام تازهاي چه حاجت؟ اين كتاب را وقتي كه نوزادي خرد بود بدان نام ميشناختند چه زيان دارد كه اكنون نيز، با اين رشد و نمائي كه يافته است به همان نام سابق بشناسند؟ باري، آنچه مرا بر آن داشت كه در اين چاپ تازه نيز، كتاب سابق را بي هيچ فزود و كاستي چاپ نكنم وظيفة حقيقت جويي بود. اما در اين تجديد نظري كه كردم، آيا وظيفة خويش را درست ادا نمودهام؟ نميدانم و باز بر سر سخن خويش هستم كه نويسندة تاريخ، هم از وقتي كه موضوع كار خويش را انتخاب ميكند از بيطرفي كه لازمة حقيقت جويي است خارج شده است. ليكن اين مايه عدول از حقيقت را خواننده ميتواند بخشود. من نيز اگر بيش از اين از حقيقت تجاوز نكرده باشم خرسندم. با اين همه بسا كه باز نتوانسته باشم از تعصب و خامي بركنار بمانم. در هر حال از اين بابت هيچ ادعايي ندارم: ادعا ندارم كه در اين جستجو به حقيقتي رسيدهام. ادعا ندارم كه وظيفة مورخي محقق را ادا كردهام. اين متاعم كه تو ميبيني و كمتر زينم.
فرودين 1336 عبدالحسين زرينكوب
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
چند اعتراف از نويسنده
نوشتن مقدمهاي بر اين چند صحيفه شايد كار زائد و بيفايدهاي به نظر آيد. اما چه بايد كرد؟ بسياري از خوانندگان عادت كردهاند كه حد و ارزش كار نويسنده را از مقدمة كتاب او بجويند. اين عادت اگر پسنديده و سودمند باشد از آن روست كه نميگذارد خواننده كنجكاو و نكته ياب وقت خود را در مطالعة آنچه مبتذل و بيفايده است به هدر دهد. ليكن همين امر نويسنده را وا ميدارد كه در بيان »سبب تأليف كتاب« از آنچه موجب علاقه او به موضوع كتابش شده است، از آنچه فقط به خود او و به زندگي درون او مربوط است، با خواننده سخن بگويد. از همين جاست كه افزودن مقدمهاي بر يك كتاب، براي نويسنده غالباً كاري دشوار و بي فايده و ملالانگيز به نظر ميآيد. . . در تاريخ ملاك يقين چيست؟ گمان ميكنم علم هنوز براي اين سؤال جواب درستي ندارد. آنچه از اسناد و شهادات، بعد از تحقيق و انتقاد علمي برميآيد مفيد جزم و يقين نيست، موجد ظن و تخمين است و بر آنچه به قول ارباب منطق، متكي بر شايعات و متواترات و مظنونات باشد چگونه ميتوان معرفت قطعي و جزمي بنياد نهاد؟ اينكه كساني مانند ميشله تاريخ را »بعث و نشور حوادث گذشته در محضر يك قاضي« خوانده اند خالي از مسامحه نيست. گذشتهاي را كه در فضاي بيانتهاي خاموشي و فراموشي غوطه ميخورد چگونه ميتوان به مدد سندي و كتابي چند كه بر حسب اتفاق از دستبرد فنا و فراموشي جسته است ديگر باره زنده كرد؟ . . . در تاريخ از بيطرفي و حقيقت جويي سخن بسيار گفته اند. ليكن اين سخن ادعائي بيش نيست. مورخ از همان جا كه موضوع تاريخي خود را انتخاب ميكند در واقع دنبال هوس و ميل خود ميرود و از بيطرفي خارج ميشود. اگر »تاريخ هند« را موضوع تحقيق خويش قرار ميدهد براي آن است كه رغبتي يا مصلحتي او را به حوادث آن سرزمين علاقه مند كرده است و اگر از »انقلاب فرانسه« سخن ميگويد، از آن روست كه در آن ماجرا چيزي هست كه با احساسات و
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
چند اعتراف از نويسنده
نوشتن مقدمهاي بر اين چند صحيفه شايد كار زائد و بيفايدهاي به نظر آيد. اما چه بايد كرد؟ بسياري از خوانندگان عادت كردهاند كه حد و ارزش كار نويسنده را از مقدمة كتاب او بجويند. اين عادت اگر پسنديده و سودمند باشد از آن روست كه نميگذارد خواننده كنجكاو و نكته ياب وقت خود را در مطالعة آنچه مبتذل و بيفايده است به هدر دهد. ليكن همين امر نويسنده را وا ميدارد كه در بيان »سبب تأليف كتاب« از آنچه موجب علاقه او به موضوع كتابش شده است، از آنچه فقط به خود او و به زندگي درون او مربوط است، با خواننده سخن بگويد. از همين جاست كه افزودن مقدمهاي بر يك كتاب، براي نويسنده غالباً كاري دشوار و بي فايده و ملالانگيز به نظر ميآيد. . . در تاريخ ملاك يقين چيست؟ گمان ميكنم علم هنوز براي اين سؤال جواب درستي ندارد. آنچه از اسناد و شهادات، بعد از تحقيق و انتقاد علمي برميآيد مفيد جزم و يقين نيست، موجد ظن و تخمين است و بر آنچه به قول ارباب منطق، متكي بر شايعات و متواترات و مظنونات باشد چگونه ميتوان معرفت قطعي و جزمي بنياد نهاد؟ اينكه كساني مانند ميشله تاريخ را »بعث و نشور حوادث گذشته در محضر يك قاضي« خوانده اند خالي از مسامحه نيست. گذشتهاي را كه در فضاي بيانتهاي خاموشي و فراموشي غوطه ميخورد چگونه ميتوان به مدد سندي و كتابي چند كه بر حسب اتفاق از دستبرد فنا و فراموشي جسته است ديگر باره زنده كرد؟ . . . در تاريخ از بيطرفي و حقيقت جويي سخن بسيار گفته اند. ليكن اين سخن ادعائي بيش نيست. مورخ از همان جا كه موضوع تاريخي خود را انتخاب ميكند در واقع دنبال هوس و ميل خود ميرود و از بيطرفي خارج ميشود. اگر »تاريخ هند« را موضوع تحقيق خويش قرار ميدهد براي آن است كه رغبتي يا مصلحتي او را به حوادث آن سرزمين علاقه مند كرده است و اگر از »انقلاب فرانسه« سخن ميگويد، از آن روست كه در آن ماجرا چيزي هست كه با احساسات و
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
تمايلات او مناسبتي دارد. بنابراين بيطرفي مورخ، ادعائي است كه به دشواري ميتوان آن را تأييد كرد. من در تهية اين يادداشتها، كه جرأت نميكنم آن را تاريخ بخوانم جز آنكه صحنهاي چند از تاريخ گذشته را از روزنة وجدان و عواطف خويش؛ و از پشت شيشه هاي تاريك يا رنگارنگ اسناد و منابع موجود تصوير كنم كاري نكردهام. . . در تاريخ، اگر بتوان تجزيه و استقراء را مانند علوم طبيعي به كار بست مورخ ميتواند از صحت روش تحقيق خويش مطمئن باشد. ليكن باز نميتواند معلوماتي را كه از آن روش به دست ميآورد مثل يك حقيقت علمي، قطعي و ترديدناپذير اعلام كند. اما كيست كه بتواند در تاريخ مانند علوم، روش تجربي درست به كار تهران ديماه 1330
عبدالحسين زرينكوب بندد. . .
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
تمايلات او مناسبتي دارد. بنابراين بيطرفي مورخ، ادعائي است كه به دشواري ميتوان آن را تأييد كرد. من در تهية اين يادداشتها، كه جرأت نميكنم آن را تاريخ بخوانم جز آنكه صحنهاي چند از تاريخ گذشته را از روزنة وجدان و عواطف خويش؛ و از پشت شيشه هاي تاريك يا رنگارنگ اسناد و منابع موجود تصوير كنم كاري نكردهام. . . در تاريخ، اگر بتوان تجزيه و استقراء را مانند علوم طبيعي به كار بست مورخ ميتواند از صحت روش تحقيق خويش مطمئن باشد. ليكن باز نميتواند معلوماتي را كه از آن روش به دست ميآورد مثل يك حقيقت علمي، قطعي و ترديدناپذير اعلام كند. اما كيست كه بتواند در تاريخ مانند علوم، روش تجربي درست به كار تهران ديماه 1330
عبدالحسين زرينكوب بندد. . .
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
ص١١
روزهاي آرام در آن روزگاران كه هيبت و شكوه دولت ساساني، سرداران و امپراطوران روم را در پشت دروازههاي قسطنطنيه به بيم و هراس ميافكند، عربان نيز مانند ساير مردم » انيران «* روي نياز به درگاه خسروان ايران ميآوردند و در بارگاه كسري چون نيازمندان و درماندگان ميآمدند و گشاد كار خويش را از آنان ميطلبيدند. پيش از اين، نيز به درگاه شهرياران ايران جز از در فرمانبرداري در نيامده بودند. پيش از اسكندر »بيابان عرب« در زمرة سرزمينهايي بود كه به داريوش شاهنشاه ايران تعلق داشت. از آن پس نيز، سران و پيران قوم، بر درگاه پادشاهان ايران در شمار پرستاران و فرمانبرداران بودند. در دورهاي كه شاپور ذوالاكتاف هنوز از مادر نزاده بود، برخي از آنها به بحرين و كناره هاي درياي پارس به غارت آمده بودند. اما چنانكه در تاريخها آوردهاند وقتي شاپور به زاد برآمد، آنها را ادب كرد و به جاي خويش نشاند. در درگاه يزدگرد اول بزرگان حيره چون دستنشاندگان و گماشتگان ايران به شمـار مـيآمدند. و در روزگار نوشيـروان، تازيان سرزمين هاماوران نيز مثل تازيان حيره خراجگزار و دست نشاندة ايران بودند. باديه هاي ريگزار بيآب نجد و تهامه را ديگر آن قدر ومحل نبود كه حكومت و سپاه ايران را به خويشتن كشاند. زيرا در اين بيابانهاي بيآب هولناك خيالانگيز، از كـشت و رز و بازار و كالا هيچ نشـان نبود. و جـز مشتي عرب گرسنه و برهنه، كه چون غولان و ديوان همه جا بر سر اندكي آب و مشتي سبزه، با يكديگر در جنگ بودند، از آدمـي نيز در آنجا كس اثر نميديد. جز آن بيابانهاي هولناك هراس انگيز بيآب و گياه كه به رنج گرفتن و نگهداشتن نميارزيد ديگر هر جا از سرزمين تازيان ارجي و بهايي داشت اگر از آن روم نبود در زير نگين ايران بود. و عربان، كه در اين حدود سكـونت داشتند بارگـاه خســروان را در مدائـن كـعبة نياز و قبلة مراد خويش ميشمردند. در قصه ها هست كه از شاعران عرب نيز، كساني چون اعشي، به درگاه خسرو ميآمدند و از ستايش شاهنشاه مال و نعمت و فخر و شرف به دست ميآوردند.
1
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
ص١١
روزهاي آرام در آن روزگاران كه هيبت و شكوه دولت ساساني، سرداران و امپراطوران روم را در پشت دروازههاي قسطنطنيه به بيم و هراس ميافكند، عربان نيز مانند ساير مردم » انيران «* روي نياز به درگاه خسروان ايران ميآوردند و در بارگاه كسري چون نيازمندان و درماندگان ميآمدند و گشاد كار خويش را از آنان ميطلبيدند. پيش از اين، نيز به درگاه شهرياران ايران جز از در فرمانبرداري در نيامده بودند. پيش از اسكندر »بيابان عرب« در زمرة سرزمينهايي بود كه به داريوش شاهنشاه ايران تعلق داشت. از آن پس نيز، سران و پيران قوم، بر درگاه پادشاهان ايران در شمار پرستاران و فرمانبرداران بودند. در دورهاي كه شاپور ذوالاكتاف هنوز از مادر نزاده بود، برخي از آنها به بحرين و كناره هاي درياي پارس به غارت آمده بودند. اما چنانكه در تاريخها آوردهاند وقتي شاپور به زاد برآمد، آنها را ادب كرد و به جاي خويش نشاند. در درگاه يزدگرد اول بزرگان حيره چون دستنشاندگان و گماشتگان ايران به شمـار مـيآمدند. و در روزگار نوشيـروان، تازيان سرزمين هاماوران نيز مثل تازيان حيره خراجگزار و دست نشاندة ايران بودند. باديه هاي ريگزار بيآب نجد و تهامه را ديگر آن قدر ومحل نبود كه حكومت و سپاه ايران را به خويشتن كشاند. زيرا در اين بيابانهاي بيآب هولناك خيالانگيز، از كـشت و رز و بازار و كالا هيچ نشـان نبود. و جـز مشتي عرب گرسنه و برهنه، كه چون غولان و ديوان همه جا بر سر اندكي آب و مشتي سبزه، با يكديگر در جنگ بودند، از آدمـي نيز در آنجا كس اثر نميديد. جز آن بيابانهاي هولناك هراس انگيز بيآب و گياه كه به رنج گرفتن و نگهداشتن نميارزيد ديگر هر جا از سرزمين تازيان ارجي و بهايي داشت اگر از آن روم نبود در زير نگين ايران بود. و عربان، كه در اين حدود سكـونت داشتند بارگـاه خســروان را در مدائـن كـعبة نياز و قبلة مراد خويش ميشمردند. در قصه ها هست كه از شاعران عرب نيز، كساني چون اعشي، به درگاه خسرو ميآمدند و از ستايش شاهنشاه مال و نعمت و فخر و شرف به دست ميآوردند.
1
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
دو قرن سكوت ص12
فرمان روايان صحرا
در آن روزها، خود اين انديشه هم كه روزي تخت و تاج و ملك و گاه خسروان دست فرسود عربان بينام و نشان گردد و كساني كه به بندگي و فرمانبرداري ايرانيان به خود ميباليدند، روزي تخت و ديهيم شاهان و ملك و گاه خسروان را چون بازيچه اي بي ارج و بها به كام و هوس زير و زبر كنند هرگز به خاطر كس نميرسيد. اما درست در همين روزگاران، كه ضعف معنوي و روحاني، نيروي ظاهري و جسماني دولت ساساني را از درون ميخورد و ميكاست، نيرويي معنوي، بزرگ و بالنده، از درون ريگزارهاي قفر و هولناك بيابان عرب پديد آمد و اندك اندك باليد و فزوني يافت تا سرانجام شكوه و قدرت كسانيكه پنجه بر پنجة روم ميزدند و به زور بازو پنجة آنان را ميتافتند، دستخوش تازيان گشت. صحرا نشينان جزيرة خشك و بيآب و گياه عرب، با آن هواي گرم و سوزاني كه همه جا جز در جاهاي كوهستاني آن هست البته براي زيست مردم جايي مناسب نبود. از اين رو بود كه از دير باز تمدن و فرهنگ در آنجا جلوهاي نكرده بود و گذشته از پارهاي نقاط كه از آب و گياه بهره داشت يا جاهايي كه بر سر راه تجارت واقع بود در سراسر اين بيابان فراخ زندگي شهرنشيني هيچ جا رونق نيافته بود. گذشته از نواحي كوهستاني جنوب، كه از يمن تا عمان امتداد داشت، در كنارهاي باديه، مجاور شام و بين النهرين نيز از قديم شهرهايي كوچك ميبود كه اعراب در آن سكونت ميداشتند. شهرهايي مانند مكه و يثرب و طائف و دومةالجندل نيز جنبة بازرگاني داشت و بر سر راه تجارت بود. باقي اين سرزمين پهناور جز ريگهاي تفته و بيابانهاي فراخ چيزي نداشت. و اگر گاه چشمهاي كوچك از خاك ميجوشيد و سبزهاي پديد ميآمد عرب بياباننشين با شترها و چادرهاي خويش همانجا فرود ميآمد. زندگي اين خانه بدوشان بيابانگرد البته به غارت و تطاول بسته بود و در سراسر صحرا، قانون جز زور و شمشير نبود. عربان كه از ديرباز در چنين سرزميني ميزيستند ناچار مردمي وحشيگونه و حريص و مادي ميبودند. جز آزمندي و سودپرستي هيچ چيز در خاطر آنها نميگنجيد، هرگز از آنچه مادي و محسوس است فراتر نميرفتند و جز به آن چه شهوات پست انسان را راضي ميكند نميانديشيدند. از افكار اخلاقي، آن چه بدان مينازيدند مروت بود و آن نيز جز خودبيني و كينه جويي نبود. شجاعت و آزادگي كه در داستانها به آنها نسبت دادهاند همان در غارتگري و انتقامجويي به كار ميرفت. تنها زن و شراب و جنگ بود كه در زندگي بدان دل ميبستند. از اينها كه ميگذشت ديگر هيچ توجه و عنايتي به عالم معني نميداشتند. آداب و رسوم زندگي شهري را، به هيچ وجه نميتوانستند بپذيرند. در غارتها و چپاولهايي كه احياناً بر شهرهاي مجاور ميكردند همه جا با خود ويراني و فساد ميبردند. از وحشيخويي و درنده طبعي بسا كه به قول ابن خلدون سنگي را از بن عمارت بر ميكندند تا زير ديگ بگذارند يا آنكه تير سقف را بيرون ميكشيدند تا زير خيمه نصب كنند.
2
اين فرمانروايان صحرا كه از تمدن و فرهنگ بيبهره بودهاند در دورهاي كه تمدنهاي بزرگ قديم شكوه و عظمت تمام داشته است، اگر جز قتل و غارت و رهزني كاري داشتهاند حفظ
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
دو قرن سكوت ص12
فرمان روايان صحرا
در آن روزها، خود اين انديشه هم كه روزي تخت و تاج و ملك و گاه خسروان دست فرسود عربان بينام و نشان گردد و كساني كه به بندگي و فرمانبرداري ايرانيان به خود ميباليدند، روزي تخت و ديهيم شاهان و ملك و گاه خسروان را چون بازيچه اي بي ارج و بها به كام و هوس زير و زبر كنند هرگز به خاطر كس نميرسيد. اما درست در همين روزگاران، كه ضعف معنوي و روحاني، نيروي ظاهري و جسماني دولت ساساني را از درون ميخورد و ميكاست، نيرويي معنوي، بزرگ و بالنده، از درون ريگزارهاي قفر و هولناك بيابان عرب پديد آمد و اندك اندك باليد و فزوني يافت تا سرانجام شكوه و قدرت كسانيكه پنجه بر پنجة روم ميزدند و به زور بازو پنجة آنان را ميتافتند، دستخوش تازيان گشت. صحرا نشينان جزيرة خشك و بيآب و گياه عرب، با آن هواي گرم و سوزاني كه همه جا جز در جاهاي كوهستاني آن هست البته براي زيست مردم جايي مناسب نبود. از اين رو بود كه از دير باز تمدن و فرهنگ در آنجا جلوهاي نكرده بود و گذشته از پارهاي نقاط كه از آب و گياه بهره داشت يا جاهايي كه بر سر راه تجارت واقع بود در سراسر اين بيابان فراخ زندگي شهرنشيني هيچ جا رونق نيافته بود. گذشته از نواحي كوهستاني جنوب، كه از يمن تا عمان امتداد داشت، در كنارهاي باديه، مجاور شام و بين النهرين نيز از قديم شهرهايي كوچك ميبود كه اعراب در آن سكونت ميداشتند. شهرهايي مانند مكه و يثرب و طائف و دومةالجندل نيز جنبة بازرگاني داشت و بر سر راه تجارت بود. باقي اين سرزمين پهناور جز ريگهاي تفته و بيابانهاي فراخ چيزي نداشت. و اگر گاه چشمهاي كوچك از خاك ميجوشيد و سبزهاي پديد ميآمد عرب بياباننشين با شترها و چادرهاي خويش همانجا فرود ميآمد. زندگي اين خانه بدوشان بيابانگرد البته به غارت و تطاول بسته بود و در سراسر صحرا، قانون جز زور و شمشير نبود. عربان كه از ديرباز در چنين سرزميني ميزيستند ناچار مردمي وحشيگونه و حريص و مادي ميبودند. جز آزمندي و سودپرستي هيچ چيز در خاطر آنها نميگنجيد، هرگز از آنچه مادي و محسوس است فراتر نميرفتند و جز به آن چه شهوات پست انسان را راضي ميكند نميانديشيدند. از افكار اخلاقي، آن چه بدان مينازيدند مروت بود و آن نيز جز خودبيني و كينه جويي نبود. شجاعت و آزادگي كه در داستانها به آنها نسبت دادهاند همان در غارتگري و انتقامجويي به كار ميرفت. تنها زن و شراب و جنگ بود كه در زندگي بدان دل ميبستند. از اينها كه ميگذشت ديگر هيچ توجه و عنايتي به عالم معني نميداشتند. آداب و رسوم زندگي شهري را، به هيچ وجه نميتوانستند بپذيرند. در غارتها و چپاولهايي كه احياناً بر شهرهاي مجاور ميكردند همه جا با خود ويراني و فساد ميبردند. از وحشيخويي و درنده طبعي بسا كه به قول ابن خلدون سنگي را از بن عمارت بر ميكندند تا زير ديگ بگذارند يا آنكه تير سقف را بيرون ميكشيدند تا زير خيمه نصب كنند.
2
اين فرمانروايان صحرا كه از تمدن و فرهنگ بيبهره بودهاند در دورهاي كه تمدنهاي بزرگ قديم شكوه و عظمت تمام داشته است، اگر جز قتل و غارت و رهزني كاري داشتهاند حفظ
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
دو قرن سكوت ص13
فرمان روايان صحرا راههاي بازرگاني و بدرقة كاروانهاي تجارتي بوده است. بنابراين هر چند استيلا بر اين صحراهاي فراخ بيآب و گياه آن قدر نداشته است كه دولتهاي بزرگ قديم چون مصر و بابل و ايران و روم بدان چشم طمع بدوزند اما براي حفظ جان قافله هاي تجارتي، هم از دير باز كشور گشايان قديم اين فرمانروايان صحرا را به خدمت خويش ميگرفتهاند. در تاريخها هست كه وقتي كمبوجيه پادشاه هخامنشي لشگر به مصر برد اعراب را واداشت كه در باديه براي سپاه او آب تهيه كنند
3
و در برخي از جنگهايي كه ايرانيان با يونانيها كردهاند نيز اعراب جزو سپاه ايران به شمار ميآمدهاند.
4
بدينگونه در روزگاران كهن عرب را شأني و قدري نبود. شهري و تمدني نداشت و محيط زندگي او نيز پيدايش هيچ نظام و تهذيبي را اقتضا نميكرد. معهذا اگر در كنارههاي اين بيابان فراخ شهري و واحهاي بود، از بركت تربيت وتمدن روم يا ايران بود. چنانكه نزاع و رقابت مستمري كه همواره بين ايران و روم در كار بود، دولتهاي غسان و حيره را پديد آورد غسان در كنار بادية شام بود و دولت روم آن را در برابر ايران علم كرده بود. حكومت ايران نيز دولت حيره را در كنار بادية عراق به وجود آورده بود تا هم در آن حدود از »اصطكاك« مستقيم دو دولت جلوگيري كند و هم در جنگ با روم مددكار ايران باشد. اما نفوذ ايران بر عرب منحصر به امارت حيره نبود. از همه قبايل و طوايف، گردنكشان و بزرگان عرب به درگاه پادشاهان ساساني روي نياز ميآوردند. گذشته از اينها يمن نيز از روزگار نوشيروان دست نشاندة ايران بود. مطالعه در تاريخ حيره و يمن نشان ميدهد كه ايرانيان در آن روزگاران عرب را به هيچ نميگرفتهاند و هرگز از جانب آنها هيچ انديشهاي نداشتهاند. حيره چنان كه از آثار و اخبار بر ميآيد، در اوايل قرن سوم بعد از ميلاد پارهاي از طوايف عرب، از فترتي كه در پايان روزگار اشكاني پيش آمده بود استفاده كردند و به سرزمينهاي مجاور فرات فرود آمدند و بر قسمتي از عراق دست يافتند. از اين تازيان، برخي هم چنان زندگي بدوي را دنبال كردند اما عدهاي ديگر به كار كشاورزي دست زدند. پس از آن، رفته رفته روستاها و قلعه ها بنا كردند و شهرها بر آوردند. مهمترين اين شهرها، حيره بود كه در جايي نزديك محل كنوني كوفه بر كرانه بيابان قرار داشت. اين شهر، چنان كه از نام آن پيداست
5
قلعهايي و اردويي بوده است كه اعراب در آن سكونت داشتهاند اما اندك اندك به شهر تبديل شده است. تاريخ بناي اين شهر را در افسانهها به بختنصر نسبت دادهاند و پيداست كه در صحت اين قول جاي شك هست. اين قدر هست كه هواي آزاد بيابان و آب جويبارهاي فرات براي آبادي اين سرزمين مساعد افتاده است. كثرت زرع و نخيل و وفور آب و كشت در اين ناحيه ميتوانسته است فرمانروايان صحرا را به تمدن دعوت نمايد. عربهايي كه در اين حدود، سكونت ميداشتند به سبب مجاورت با ايران از بركت فرهنگ و تمدن بهرهاي يافته بودند در نزديك حيره كاخهايي همچون »كاخ خورنق« و »كاخ سفيد« و »كاخ ابن بخيله« بر پاگشته بود كه جلوه و رونقي خاص بدان شهر ميبخشيد. عربان اين ناحيه برخي آيين ترسايي داشتند و بعضي آيين مجوس را پذيرفته بودند. نيز در بين آنها كساني بودند كه با خط و كتابت آشنايي داشتند و شايد خط و كتابت از آنجا به ديگر جاهاي عربستان رفته باشد.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
دو قرن سكوت ص13
فرمان روايان صحرا راههاي بازرگاني و بدرقة كاروانهاي تجارتي بوده است. بنابراين هر چند استيلا بر اين صحراهاي فراخ بيآب و گياه آن قدر نداشته است كه دولتهاي بزرگ قديم چون مصر و بابل و ايران و روم بدان چشم طمع بدوزند اما براي حفظ جان قافله هاي تجارتي، هم از دير باز كشور گشايان قديم اين فرمانروايان صحرا را به خدمت خويش ميگرفتهاند. در تاريخها هست كه وقتي كمبوجيه پادشاه هخامنشي لشگر به مصر برد اعراب را واداشت كه در باديه براي سپاه او آب تهيه كنند
3
و در برخي از جنگهايي كه ايرانيان با يونانيها كردهاند نيز اعراب جزو سپاه ايران به شمار ميآمدهاند.
4
بدينگونه در روزگاران كهن عرب را شأني و قدري نبود. شهري و تمدني نداشت و محيط زندگي او نيز پيدايش هيچ نظام و تهذيبي را اقتضا نميكرد. معهذا اگر در كنارههاي اين بيابان فراخ شهري و واحهاي بود، از بركت تربيت وتمدن روم يا ايران بود. چنانكه نزاع و رقابت مستمري كه همواره بين ايران و روم در كار بود، دولتهاي غسان و حيره را پديد آورد غسان در كنار بادية شام بود و دولت روم آن را در برابر ايران علم كرده بود. حكومت ايران نيز دولت حيره را در كنار بادية عراق به وجود آورده بود تا هم در آن حدود از »اصطكاك« مستقيم دو دولت جلوگيري كند و هم در جنگ با روم مددكار ايران باشد. اما نفوذ ايران بر عرب منحصر به امارت حيره نبود. از همه قبايل و طوايف، گردنكشان و بزرگان عرب به درگاه پادشاهان ساساني روي نياز ميآوردند. گذشته از اينها يمن نيز از روزگار نوشيروان دست نشاندة ايران بود. مطالعه در تاريخ حيره و يمن نشان ميدهد كه ايرانيان در آن روزگاران عرب را به هيچ نميگرفتهاند و هرگز از جانب آنها هيچ انديشهاي نداشتهاند. حيره چنان كه از آثار و اخبار بر ميآيد، در اوايل قرن سوم بعد از ميلاد پارهاي از طوايف عرب، از فترتي كه در پايان روزگار اشكاني پيش آمده بود استفاده كردند و به سرزمينهاي مجاور فرات فرود آمدند و بر قسمتي از عراق دست يافتند. از اين تازيان، برخي هم چنان زندگي بدوي را دنبال كردند اما عدهاي ديگر به كار كشاورزي دست زدند. پس از آن، رفته رفته روستاها و قلعه ها بنا كردند و شهرها بر آوردند. مهمترين اين شهرها، حيره بود كه در جايي نزديك محل كنوني كوفه بر كرانه بيابان قرار داشت. اين شهر، چنان كه از نام آن پيداست
5
قلعهايي و اردويي بوده است كه اعراب در آن سكونت داشتهاند اما اندك اندك به شهر تبديل شده است. تاريخ بناي اين شهر را در افسانهها به بختنصر نسبت دادهاند و پيداست كه در صحت اين قول جاي شك هست. اين قدر هست كه هواي آزاد بيابان و آب جويبارهاي فرات براي آبادي اين سرزمين مساعد افتاده است. كثرت زرع و نخيل و وفور آب و كشت در اين ناحيه ميتوانسته است فرمانروايان صحرا را به تمدن دعوت نمايد. عربهايي كه در اين حدود، سكونت ميداشتند به سبب مجاورت با ايران از بركت فرهنگ و تمدن بهرهاي يافته بودند در نزديك حيره كاخهايي همچون »كاخ خورنق« و »كاخ سفيد« و »كاخ ابن بخيله« بر پاگشته بود كه جلوه و رونقي خاص بدان شهر ميبخشيد. عربان اين ناحيه برخي آيين ترسايي داشتند و بعضي آيين مجوس را پذيرفته بودند. نيز در بين آنها كساني بودند كه با خط و كتابت آشنايي داشتند و شايد خط و كتابت از آنجا به ديگر جاهاي عربستان رفته باشد.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
دو قرن سكوت ص14
فرمان روايان صحرا تاريخ امراء حيره، درست روشن نيست*. اين قدر هست كه اين امراء از اعراب بني لخم بودهاند و به حكم مجاورت نسبت به شاهنشاهان ساساني فرمانبرداري ميكردهاند. سبب عنايتي كه فرمانروايان ساساني به حمايت و تقويت امراء حيره ميداشتند اين بود كه ميخواستند بوسيلة آنها اعرابي را كه در ثغور ايران سكونت داشتند متحد نمايند و به ياري آنها از تجاوز و تعدي بدويان غارتگر به حدود مرز ايران جلوگيري نمايند. از اين روي پادشاهان ساساني در حمايت و تقويت اين امراء عنايت بسيار ميورزيدند و آنها را با فرمان خويش بدين مقام منصوب مينمودند. نام اين امراء در تاريخهاي قديم ايران ضبط بوده است و حمزه اصفهاني فهرستي از نام و مدت عمر آنها با ذكر پادشاهاني از ساسانيان كه با آنها معاصر بودهاند نقل نموده است.
6
اين فهرست هر چند كامل و خالي از خطا نيست اما به هر حال جالب و مهم است. ترتيب و شمارة امراء اين سلسله غالب نادرست و مبهم است. شباهت و وحدت نامهاي آنها از اسبابي است كه مورخان را در باب تاريخ امراء اين خاندان به خطا و اشتباه افكنده است. هر چه هست، امراء بزرگ اين ديار، در دوره ساساني بيشتر از خاندان لخم بودهاند و همه از شاهنشاه ايران فرمان ميبردهاند. ذكر تاريخ حيره و امراء خاندان لخم در اينجا حاجت نيست خاصه كه در اين باب، تاريخها نيز اطلاعات دقيق و درستي ندارند. با اين همه اشارهاي كوتاه به امارت اين خاندان تا اندازهاي وضع تمدن و حكومت اعراب مجاور اين ناحيه را به دست ميدهد. اين قدر براي اين كتاب كفايت است و بررسي تتبعاتي كه محققان در تاريخ اين سلسله كردهاند در حوصلة كار ما نيست. بني لخم آنچه از تاريخها و داستانهاي عرب بر ميآيد اين است كه نخستين امير حيره، از خاندان لخم، عمروبنعدي نام داشت. اما نام و نشان و سرگذشت او به درستي معلوم نيست و با افسانه هايي كه اعراب در باب جذيمة ابرش دارند در آميخته است. گفته اند اين جذيمه، پيش از اين در حدود حيره پادشاهي داشت و فرمان ميراند. از جاه و جلال و شكوه و هيبت او داستانها نقل كردهاند كه هيچ يك را باور نميتوان كرد. از افسانه هايي كه در باب او آوردهاند يكي اين است كه در بزم وي جواني از بني لخم، نامش عدي، ساقي بود كه رقاش خواهر جذيمه با او سري و سري داشت. عدي را ياراي آن نبود كه خواهر ملك را از وي درخواهد، اما رقاش او را حيلهاي آموخت. جذيمه را شراب بسيار پيمود و مست كرد. آنگاه درخواست كه رقاش را به زني بدو دهد جذيمه در مستي پذيرفت و در هشياري پشيمان شد. اما كار گذشته بود. و از عدي پسري آمد كه او را عمرو نام نهادند. و چون جذيمه، چنان كه در افسانه ها و داستانهاي عرب آوردهاند، به حيلة زباء كشته شد عمروبنعدي كه خواهرزادهاش بود به خونخواهي او برخاست. زباء را كشت و حيره را مقر امارت خويش كرد. بدين گونه بود كه امارت حيره به خاندان لخم رسيد. گفتهاند كه وي با شاپور اول و چند تن پادشاه ديگر، كه بعد از او مدتي كوتاه سلطنت كردند، معاصر بود. پس از عمـرو پسرش كه امرؤالقيس نام داشت به جـاي او نشست. دربارة مدت امـارت او
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
دو قرن سكوت ص14
فرمان روايان صحرا تاريخ امراء حيره، درست روشن نيست*. اين قدر هست كه اين امراء از اعراب بني لخم بودهاند و به حكم مجاورت نسبت به شاهنشاهان ساساني فرمانبرداري ميكردهاند. سبب عنايتي كه فرمانروايان ساساني به حمايت و تقويت امراء حيره ميداشتند اين بود كه ميخواستند بوسيلة آنها اعرابي را كه در ثغور ايران سكونت داشتند متحد نمايند و به ياري آنها از تجاوز و تعدي بدويان غارتگر به حدود مرز ايران جلوگيري نمايند. از اين روي پادشاهان ساساني در حمايت و تقويت اين امراء عنايت بسيار ميورزيدند و آنها را با فرمان خويش بدين مقام منصوب مينمودند. نام اين امراء در تاريخهاي قديم ايران ضبط بوده است و حمزه اصفهاني فهرستي از نام و مدت عمر آنها با ذكر پادشاهاني از ساسانيان كه با آنها معاصر بودهاند نقل نموده است.
6
اين فهرست هر چند كامل و خالي از خطا نيست اما به هر حال جالب و مهم است. ترتيب و شمارة امراء اين سلسله غالب نادرست و مبهم است. شباهت و وحدت نامهاي آنها از اسبابي است كه مورخان را در باب تاريخ امراء اين خاندان به خطا و اشتباه افكنده است. هر چه هست، امراء بزرگ اين ديار، در دوره ساساني بيشتر از خاندان لخم بودهاند و همه از شاهنشاه ايران فرمان ميبردهاند. ذكر تاريخ حيره و امراء خاندان لخم در اينجا حاجت نيست خاصه كه در اين باب، تاريخها نيز اطلاعات دقيق و درستي ندارند. با اين همه اشارهاي كوتاه به امارت اين خاندان تا اندازهاي وضع تمدن و حكومت اعراب مجاور اين ناحيه را به دست ميدهد. اين قدر براي اين كتاب كفايت است و بررسي تتبعاتي كه محققان در تاريخ اين سلسله كردهاند در حوصلة كار ما نيست. بني لخم آنچه از تاريخها و داستانهاي عرب بر ميآيد اين است كه نخستين امير حيره، از خاندان لخم، عمروبنعدي نام داشت. اما نام و نشان و سرگذشت او به درستي معلوم نيست و با افسانه هايي كه اعراب در باب جذيمة ابرش دارند در آميخته است. گفته اند اين جذيمه، پيش از اين در حدود حيره پادشاهي داشت و فرمان ميراند. از جاه و جلال و شكوه و هيبت او داستانها نقل كردهاند كه هيچ يك را باور نميتوان كرد. از افسانه هايي كه در باب او آوردهاند يكي اين است كه در بزم وي جواني از بني لخم، نامش عدي، ساقي بود كه رقاش خواهر جذيمه با او سري و سري داشت. عدي را ياراي آن نبود كه خواهر ملك را از وي درخواهد، اما رقاش او را حيلهاي آموخت. جذيمه را شراب بسيار پيمود و مست كرد. آنگاه درخواست كه رقاش را به زني بدو دهد جذيمه در مستي پذيرفت و در هشياري پشيمان شد. اما كار گذشته بود. و از عدي پسري آمد كه او را عمرو نام نهادند. و چون جذيمه، چنان كه در افسانه ها و داستانهاي عرب آوردهاند، به حيلة زباء كشته شد عمروبنعدي كه خواهرزادهاش بود به خونخواهي او برخاست. زباء را كشت و حيره را مقر امارت خويش كرد. بدين گونه بود كه امارت حيره به خاندان لخم رسيد. گفتهاند كه وي با شاپور اول و چند تن پادشاه ديگر، كه بعد از او مدتي كوتاه سلطنت كردند، معاصر بود. پس از عمـرو پسرش كه امرؤالقيس نام داشت به جـاي او نشست. دربارة مدت امـارت او
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
دو قرن سكوت ص15
فرمان روايان صحرا سخناني كه در تاريخها آمده است گزافه آميز است و آن را از صد سال هم بيشتر نوشتهاند. امـا از قرائن بر ميآيد كه وي نزديك چهل سال امارت حيره داشـته اسـت. لـوحي كـه بـر گـور او يافتهاند، و به خط نبطي و زبان قديم تازي است از ارتباط او با درگاه پادشـاهان ايـران حكايـت دارد چنانكه از تاريخها بر ميآيد، وي بر بيشتر اقوام عرب از مردم عـراق و جزيـره و حجـاز از جانب پادشاهان ايران فرمانروايي داشته است. دورة امارت وي با عهد سـلطنت بهـرام سـوم و نرسي و هرمزبن نرسي و شاپور ذوالاكتاف مقارن بوده است. پس از او چند تن ديگر حكومت كردند كه از آنها جز نامي باقي نمانده است.تا آنكه نوبت به نعمان بن امرؤالقيس رسيد كه او را نعمان اعور گويند. نوشته اند كه اين نعمان مردي تندخو و توانا ليكن سختگير و كينه كش بود. گفتهاند كه يزدگرد اول را در حق او مهري و اعتقادي بود. بناي كاخ خورنق را نيز كه در مجاورت حيره بوده است بدو نسبت كردهاند. گويند وقتي بناي اين كاخ افسانهآميز به پايان رسيد معمار آن را كه سنمار نام داشت بكشت. دربارة فرجام كار او نيز نقل كردهاند كه چون به انديشة بيثباني و ناپايداري دولت و ملك جهان افتاد، جامة درويشي پوشيد و ترك ملك نمود وسر به بيابان نهاد. اين داستان را محققان افسانه ميشمارند. از قرائن چنان برميآيد كه چون رفتار نعمان، شايد به پيروي از سياست يزدگرد نسبت به ترسايان مساعد و ملايم بوده است اين قصه را جعل كردهاند تا علاقه و ارتباط او را با زاهدان و سياحان نصاري بيان نمايند. باري پس از او، نوبت امارت به منذربن نعمان رسيد. اين همان امير حيره است كه در داستانها گفتهاند يزدگرد تربيت فرزند خويش بهرام را بدو سپرد. حتي آوردهاند كه اگر سعي و جلادت منذر نبود بزرگان ايران، بعد از يزدگرد راضي نميشدند بهرام را به سلطنت بنشانند. بدين گونه، دخالتي كه وي در انتخاب بهرام گور به سلطنت كرد از نفوذ و قدرت او حكايت دارد. در جنگي كه چندي بعد بين بهرام گور با روميها در گرفت نيز منذر خدمتهاي شايسته كرد. چند تن ديگر از امراء خاندان لخم بعد از او بر حيره فرمانروايي كردند. تا نوبت امارت به منذربن ماءالسماء رسيد كه از همه ملوك حيره نامدارتر و پركارتر بود. وي در روزگار سلطنت قباد و نوشيروان ميزيست و در روزگار او بود كه زنگيان بر يمن استيلا يافتند. هم دراين اوان بود كه ماجراي ظهور مزدك روي داد و پريشاني و نابساماني تمام در كارها افتاد. قباد، چنان كه در تاريخها هست به آيين مزدك گرويد اما منذر نيز مانند آن دسته از امراء و سرداران ايران كه با قباد و مزدك مخالفت كردند آيين مزدك را نپذيرفت. در اين هنگام، امراء كنده كه با بني لخم از دير باز رقابتي داشتند فرصت نگه داشتند و چون ديدند شاهنشاه به سبب مخالفتي كه منذر در كار مزدك با او كرده است از او رنجيده است به قباد نزديك شدند. قباد نيز حارث كندي را به امارت حيره برگماشت و او منذر را از آنجا راند. اما وقتي نوشيروان به سلطنت نشست و در صدد بر آمد خللهايي را كه به سبب فتنة مزدك رخ داده بود جبران كند ديگر باره منذر را به امارت حيره باز گرداند. اما اعاده حكومت نتوانست مقام و اعتبار او را اعاده كند. پس از او پسرش عمروبن منذر، به امارت حيره نشست كه او را به نام مادرش عمروبنهند خوانند. گفتهاند كه او اميري درشت خوي و خود پسند بود. و اين خود پسندي سبب شد كه به دست عمروبن كلثوم كشته آمد. داستان ملاقات او با اين عمروبنكلثـوم را در قصه ها با آب و تاب تمام آوردهاند و از
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
دو قرن سكوت ص15
فرمان روايان صحرا سخناني كه در تاريخها آمده است گزافه آميز است و آن را از صد سال هم بيشتر نوشتهاند. امـا از قرائن بر ميآيد كه وي نزديك چهل سال امارت حيره داشـته اسـت. لـوحي كـه بـر گـور او يافتهاند، و به خط نبطي و زبان قديم تازي است از ارتباط او با درگاه پادشـاهان ايـران حكايـت دارد چنانكه از تاريخها بر ميآيد، وي بر بيشتر اقوام عرب از مردم عـراق و جزيـره و حجـاز از جانب پادشاهان ايران فرمانروايي داشته است. دورة امارت وي با عهد سـلطنت بهـرام سـوم و نرسي و هرمزبن نرسي و شاپور ذوالاكتاف مقارن بوده است. پس از او چند تن ديگر حكومت كردند كه از آنها جز نامي باقي نمانده است.تا آنكه نوبت به نعمان بن امرؤالقيس رسيد كه او را نعمان اعور گويند. نوشته اند كه اين نعمان مردي تندخو و توانا ليكن سختگير و كينه كش بود. گفتهاند كه يزدگرد اول را در حق او مهري و اعتقادي بود. بناي كاخ خورنق را نيز كه در مجاورت حيره بوده است بدو نسبت كردهاند. گويند وقتي بناي اين كاخ افسانهآميز به پايان رسيد معمار آن را كه سنمار نام داشت بكشت. دربارة فرجام كار او نيز نقل كردهاند كه چون به انديشة بيثباني و ناپايداري دولت و ملك جهان افتاد، جامة درويشي پوشيد و ترك ملك نمود وسر به بيابان نهاد. اين داستان را محققان افسانه ميشمارند. از قرائن چنان برميآيد كه چون رفتار نعمان، شايد به پيروي از سياست يزدگرد نسبت به ترسايان مساعد و ملايم بوده است اين قصه را جعل كردهاند تا علاقه و ارتباط او را با زاهدان و سياحان نصاري بيان نمايند. باري پس از او، نوبت امارت به منذربن نعمان رسيد. اين همان امير حيره است كه در داستانها گفتهاند يزدگرد تربيت فرزند خويش بهرام را بدو سپرد. حتي آوردهاند كه اگر سعي و جلادت منذر نبود بزرگان ايران، بعد از يزدگرد راضي نميشدند بهرام را به سلطنت بنشانند. بدين گونه، دخالتي كه وي در انتخاب بهرام گور به سلطنت كرد از نفوذ و قدرت او حكايت دارد. در جنگي كه چندي بعد بين بهرام گور با روميها در گرفت نيز منذر خدمتهاي شايسته كرد. چند تن ديگر از امراء خاندان لخم بعد از او بر حيره فرمانروايي كردند. تا نوبت امارت به منذربن ماءالسماء رسيد كه از همه ملوك حيره نامدارتر و پركارتر بود. وي در روزگار سلطنت قباد و نوشيروان ميزيست و در روزگار او بود كه زنگيان بر يمن استيلا يافتند. هم دراين اوان بود كه ماجراي ظهور مزدك روي داد و پريشاني و نابساماني تمام در كارها افتاد. قباد، چنان كه در تاريخها هست به آيين مزدك گرويد اما منذر نيز مانند آن دسته از امراء و سرداران ايران كه با قباد و مزدك مخالفت كردند آيين مزدك را نپذيرفت. در اين هنگام، امراء كنده كه با بني لخم از دير باز رقابتي داشتند فرصت نگه داشتند و چون ديدند شاهنشاه به سبب مخالفتي كه منذر در كار مزدك با او كرده است از او رنجيده است به قباد نزديك شدند. قباد نيز حارث كندي را به امارت حيره برگماشت و او منذر را از آنجا راند. اما وقتي نوشيروان به سلطنت نشست و در صدد بر آمد خللهايي را كه به سبب فتنة مزدك رخ داده بود جبران كند ديگر باره منذر را به امارت حيره باز گرداند. اما اعاده حكومت نتوانست مقام و اعتبار او را اعاده كند. پس از او پسرش عمروبن منذر، به امارت حيره نشست كه او را به نام مادرش عمروبنهند خوانند. گفتهاند كه او اميري درشت خوي و خود پسند بود. و اين خود پسندي سبب شد كه به دست عمروبن كلثوم كشته آمد. داستان ملاقات او با اين عمروبنكلثـوم را در قصه ها با آب و تاب تمام آوردهاند و از
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
.ص١٢١
كنارِ هم، منتظر كه مرگ بيايد و ابديت بدهد به آن لحظه. مرگ نيامده بود و، حالا، وقتي
ميآمد كه من تا كمر در خاك بودم و او تا سينه. بوي رطوبتِ زمين در مشامم بود؛ و پيشِ
چشمم چشمانِ سياهِ ناهيد كه بيپناهيِ چشم آهو را داشت. انديشيدم: «اگر دكتر ميريان
مطابقِ طبعيتِ خود رفتار كرده بود، حالا، به جاي ناه د او بود كه ر گودال ب د و به جاي
من مرد ديگري.»
ي د و
ا
- بجنب ناهيد! بخشوده ميشوي اگر خودت را بيرون بكشي!
- آخر چطور؟
از خودم خجالت كشيدم. او تا سينه در خاك بود و من تا كمر.
صداي تكبيرِ جمعيت تيغ زد به پردههاي گوش. وحشتِ اصابتِ تمامِ سنگهاي جهان
از پوست و استخوان گذشت و تا شستِ كرخت شدهي پاهايم نفوذ كرد. «تو آدم نميشوي.
كدام راحت؟ ب ز برميگردي به هيئتي ديگر تا وحشتِ چاه بابل را تا به آخر تجربه كني.»
سنگي به دست راستم خورد؛ سنگِ ديگري به پيشاني. فرياد دلخراش ناهيد تمام رگهايم
را به آتش كشيد. چيزي حيواني در من قوت ميگرفت؛ جنبشي كه نميشناختم. سمتِ چپم
سنگي به زمين اصابت كرد. بدنم به رعشه اي حيواني قصدِ بالا كرد. سنگي سينه ام را
زخميد. تيز بود. خميدم به جلو. دردي جانكاه بار ديگر گلوي ناهيد را جر داد. مثل كرمي
بيرون ميخزيدم از زمين. سنگي پيش رويم به زمين اصابت كرد. مشتي خاك را پاشيد روي
گونيام. بوي پوسيدگي به مشامم داخل شد. چرا تا به حال فكرش را نكرده بودم؟ چنگ
زدم و گوني را از سرم بيرون كشيدم. لاله ي گوشم جر خورد. چشمم افتاد به جانوري
هزاردست كه نعره از گلو برون ميداد؛ در رقصي جنونآميز تاب ميخورد به عقب، يله
ميشد به جلو، و سنگي رها ميكرد سمت ما. يك آن، پرهيبِ سنگي را ديدم كه درست
وسطِ پيشاني ام را نشانه گرفته بود. دست سپر كردم و سر چرخاندم به سمتِ چپ. چشمم
افتاد به گوني ناهيد كه خون نشت كرده بود از جايي كه جاي چشم راستش بود. جانوري
مهيب در من قوت گرفت. به رعشهاي ديگر خود را بيرون كشيدم از گودال.
لحظه اي همه چيز ايستاد از جنبش. وحشتزده و خونپوش ايستادم ميان حلقه ي
آتش.
121
@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️
.ص١٢١
كنارِ هم، منتظر كه مرگ بيايد و ابديت بدهد به آن لحظه. مرگ نيامده بود و، حالا، وقتي
ميآمد كه من تا كمر در خاك بودم و او تا سينه. بوي رطوبتِ زمين در مشامم بود؛ و پيشِ
چشمم چشمانِ سياهِ ناهيد كه بيپناهيِ چشم آهو را داشت. انديشيدم: «اگر دكتر ميريان
مطابقِ طبعيتِ خود رفتار كرده بود، حالا، به جاي ناه د او بود كه ر گودال ب د و به جاي
من مرد ديگري.»
ي د و
ا
- بجنب ناهيد! بخشوده ميشوي اگر خودت را بيرون بكشي!
- آخر چطور؟
از خودم خجالت كشيدم. او تا سينه در خاك بود و من تا كمر.
صداي تكبيرِ جمعيت تيغ زد به پردههاي گوش. وحشتِ اصابتِ تمامِ سنگهاي جهان
از پوست و استخوان گذشت و تا شستِ كرخت شدهي پاهايم نفوذ كرد. «تو آدم نميشوي.
كدام راحت؟ ب ز برميگردي به هيئتي ديگر تا وحشتِ چاه بابل را تا به آخر تجربه كني.»
سنگي به دست راستم خورد؛ سنگِ ديگري به پيشاني. فرياد دلخراش ناهيد تمام رگهايم
را به آتش كشيد. چيزي حيواني در من قوت ميگرفت؛ جنبشي كه نميشناختم. سمتِ چپم
سنگي به زمين اصابت كرد. بدنم به رعشه اي حيواني قصدِ بالا كرد. سنگي سينه ام را
زخميد. تيز بود. خميدم به جلو. دردي جانكاه بار ديگر گلوي ناهيد را جر داد. مثل كرمي
بيرون ميخزيدم از زمين. سنگي پيش رويم به زمين اصابت كرد. مشتي خاك را پاشيد روي
گونيام. بوي پوسيدگي به مشامم داخل شد. چرا تا به حال فكرش را نكرده بودم؟ چنگ
زدم و گوني را از سرم بيرون كشيدم. لاله ي گوشم جر خورد. چشمم افتاد به جانوري
هزاردست كه نعره از گلو برون ميداد؛ در رقصي جنونآميز تاب ميخورد به عقب، يله
ميشد به جلو، و سنگي رها ميكرد سمت ما. يك آن، پرهيبِ سنگي را ديدم كه درست
وسطِ پيشاني ام را نشانه گرفته بود. دست سپر كردم و سر چرخاندم به سمتِ چپ. چشمم
افتاد به گوني ناهيد كه خون نشت كرده بود از جايي كه جاي چشم راستش بود. جانوري
مهيب در من قوت گرفت. به رعشهاي ديگر خود را بيرون كشيدم از گودال.
لحظه اي همه چيز ايستاد از جنبش. وحشتزده و خونپوش ايستادم ميان حلقه ي
آتش.
121
@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️