آزادی بیان و آزادی قلم را میتوان
با یک قدرت بزرگتر از ما گرفت ؛
اما #آزادی_اندیشه را هرگز !
#ایمانوئل_کانت
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
با یک قدرت بزرگتر از ما گرفت ؛
اما #آزادی_اندیشه را هرگز !
#ایمانوئل_کانت
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
چگونه امکان دارد که کسی خود را، در آيندهای نامعلوم که در آن ممکن است احساساتش دگرگون شده باشند، نسبت به ديگری ملتزم گرداند. مثلاً، چگونه ممکن است شخصی از سر خلوص و صداقت، عهد زناشويی ببندد، وقتی که میداند که احتمالاً گذشت زمان، احساساتش را نسبت به کسی که اکنون دوستش میدارد دگرگون خواهد کرد؟ اگر به ديگری قول وفاداری دهم، آيا خود را در معرض اين خطر نياوردهام که با روی و ريا زندگی کنم و بدون احساس [مساعد] يا خلوص، به عمل دست يازم؟ مارسل معتقد است که اگر کسی به حد لحظهی موجود، تنزل يابد، يعنی اگر تنها دستورالعملش اين باشد که وضع و حالِ کنونیِ وجدانِ خود را بپذيرد، «خودِ» او، وحدت هستی نمیتواند داشت. از طريقِ وفاست که «خود»، به نوعی هويت، نوعی وحدت، و نوعی غلبه بر خورههای فرسايندهای که گذشت زمان، به جانِ دار و ندار ما میاندازد دست میيابد. وعده دادن، يا عهد بستن، به معنای قبول اين مسئوليت است که برای شخصِ ديگری، چيزی باشم؛ به معنای ايجاد ارتباطی است که قول داده شده که خلاق باشد، فارغ از اينکه گذشت زمان، چه دگرگونیهايی پديد میتواند آورد.
وفا را صِرف ثَبات قدم يا پافشاری در عملْ به ظاهرِ وعدههايی که داده شده دانستن، طرز تلقیای است فاجعهآميز. البته، هستند کسانِ بسياری که، وفا در نظرشان به حد پايبندیِ اکيد به انجام وظيفه، تنزل يافته است؛ اما اين تحريفِ آشکارِ وفای واقعی است. صرفِ ثبات قدم، ممکن است خيانت به وفا باشد. فقط بايد حکايت قناطير را در اناجيل به ياد آوريم تا دريابيم که وفا را نمیتوان با حفظ وضع موجود يکی انگاشت. برعکس، از ذاتيات وفا يکی اين است که خلاق باشيم و بخواهيم که با ديگری در کوششهايی که میکند تا به آزادی دست يابد، تشريک مساعی کنيم. از اينرو، وفا مستلزم هوشياریِ دائم است در برابر رخوتِ همرنگی با جماعت و صلابتِ عادت. محافظهکاری متحجرانه، ضد وفاست؛ زيرا، در جهانی که انسانِ اصيل، در آن بايد هميشه در سير و سلوک باشد، وفاداری بايد انعطافپذير باشد و الا به خيانت بدل میشود.
– گابریل مارسل، سم کین/ترجمهی مصطفی ملکیان
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
چگونه امکان دارد که کسی خود را، در آيندهای نامعلوم که در آن ممکن است احساساتش دگرگون شده باشند، نسبت به ديگری ملتزم گرداند. مثلاً، چگونه ممکن است شخصی از سر خلوص و صداقت، عهد زناشويی ببندد، وقتی که میداند که احتمالاً گذشت زمان، احساساتش را نسبت به کسی که اکنون دوستش میدارد دگرگون خواهد کرد؟ اگر به ديگری قول وفاداری دهم، آيا خود را در معرض اين خطر نياوردهام که با روی و ريا زندگی کنم و بدون احساس [مساعد] يا خلوص، به عمل دست يازم؟ مارسل معتقد است که اگر کسی به حد لحظهی موجود، تنزل يابد، يعنی اگر تنها دستورالعملش اين باشد که وضع و حالِ کنونیِ وجدانِ خود را بپذيرد، «خودِ» او، وحدت هستی نمیتواند داشت. از طريقِ وفاست که «خود»، به نوعی هويت، نوعی وحدت، و نوعی غلبه بر خورههای فرسايندهای که گذشت زمان، به جانِ دار و ندار ما میاندازد دست میيابد. وعده دادن، يا عهد بستن، به معنای قبول اين مسئوليت است که برای شخصِ ديگری، چيزی باشم؛ به معنای ايجاد ارتباطی است که قول داده شده که خلاق باشد، فارغ از اينکه گذشت زمان، چه دگرگونیهايی پديد میتواند آورد.
وفا را صِرف ثَبات قدم يا پافشاری در عملْ به ظاهرِ وعدههايی که داده شده دانستن، طرز تلقیای است فاجعهآميز. البته، هستند کسانِ بسياری که، وفا در نظرشان به حد پايبندیِ اکيد به انجام وظيفه، تنزل يافته است؛ اما اين تحريفِ آشکارِ وفای واقعی است. صرفِ ثبات قدم، ممکن است خيانت به وفا باشد. فقط بايد حکايت قناطير را در اناجيل به ياد آوريم تا دريابيم که وفا را نمیتوان با حفظ وضع موجود يکی انگاشت. برعکس، از ذاتيات وفا يکی اين است که خلاق باشيم و بخواهيم که با ديگری در کوششهايی که میکند تا به آزادی دست يابد، تشريک مساعی کنيم. از اينرو، وفا مستلزم هوشياریِ دائم است در برابر رخوتِ همرنگی با جماعت و صلابتِ عادت. محافظهکاری متحجرانه، ضد وفاست؛ زيرا، در جهانی که انسانِ اصيل، در آن بايد هميشه در سير و سلوک باشد، وفاداری بايد انعطافپذير باشد و الا به خيانت بدل میشود.
– گابریل مارسل، سم کین/ترجمهی مصطفی ملکیان
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
🌓 #پارادوكس #معاش و #معاد ٢
در همين معناست كه مفهوم زهد نيز به عنوان الگوی رفتاری مسلمان ايرانی به بيان غزالی:" آن است كه دنيا آسوده و راحت به آدمی روی آورد و او بتواند بدون اين كه بد نام شود يا مقامش پايين آيد از آن بهره گيرد ولی از بيم آنكه مبادا به دنيا انس گيرد و در نتيجه به غير خدا انس گيرد و در محبت ذات باری ديگری را شريك ساخته باشد ، آن را ترك گويد. با اين تعريف زهد عبارت است از ترك لذايذ گذران دنيا به طمع لذايذ پايدار آخرت" (الفاخوری، حنا، تاريخ فلسفه اسلامی، ص٢٦٥). از سوی ديگر فقر نيز مولد زهد در دنياست. فقر در نظر تصوف ايرانی به معنای نداشتن مال نيست بلكه نخواستن آن است. در اين معنا از نظر لغوی نيز حتی دنيا از ريشه دنی يا پست برآمده و دلبستگی بدان نيز پستی تلقی میشود و فقر نيز نوعی فخر بشمار ميرود. در رويكرد دينی دنياگريز اصولا هرگونه تفكر و تدبيری (بجز تعقل مبتنی بر پاسخهای از پيش تعيين شده) و خردورزی مورد تهاجم بوده و تقبيح میشود و تسليم بیقيد و شرط به نيروهای ازلی و ابدی و ماوراءالطبيعه از يكسو و تبعيت محض از نيروهای مافوق اراده بشری و به تعبير نظريه شيعه اطاعت از نمايندگان خدا در زمين از اصول تام و تمام تلقی میشود.
🕋تبعات معادگرايی دينی كه از ديرباز درذهن و انديشه ايرانی ريشه دوانده و با انواع تهديد و تطميعهای آن جهانی، همواره در درازنای تاريخ ايران اسلامی معاش اورا به مخاطره انداخته است و امروزه يكی از موانع راهبردی توسعه فراگير و پايدار محسوب ميشود، در ساير گسترههای جامعهای نيز قابل باز يابی است :
- درگستره سياسی به فرمانپرستی ، ستم پذيری و قوام بجشيدن به استبداد سياسی و دينی ، منع آزادی انديشه و بيان منجر شده است.
- در گستره اقتصادی به قناعت در توليد و اكتفا به قوت لايموت و پرهيز از كارآفرينی و معاش نيمبند منتهی شده است.
- در گستره فكری و انديشگی نيز سبب آمادهخوری ،ضعف نوآوری ،خلاقيت و نوجويی و تغيير پذيری شده است.
- در گستره آموزشی بسترساز تقديرگرايی، سرنوشتپذيری، سكون، گذشتهگرايی و مرگدوستیهای مبهم گرديده است. (در زبان فارسی تنها محل راحتی و آرامش، آرامگاه! است؛ زمانی كه انسان دينی از قفس تنگ جهان فانی و شدايد ناشی از معاش پر زحمت آن رهايی میيابد و با انديشه معاد به آرامش ابدی میشتابد!).
- در گستره شغلی به آمادهخوری ، راحتطلبی و ضعف بهرهوری و كارآيی و در نهايت بيگانگی شغلی انجانيده است.
- در گستره علمی و معرفتی موجب تقليدگرايی ،خردگريزی، تقدسگرايی و ضعف پرسشگری شده است.
🔦بیترديد يكی از زمينههای ورود به مدرنيزم و قبول و عينیسازی پاردايمهای آن در زندگی روزمره و تكثير انديشه نوجويی ، نوآوری و كارآفرينی و توليدگری در ايران امروز تخفيف دامنه و گستره آخرتجويی و ارج نهادن به دنيايی است كه بر اثر آن و به اميد بهشت برين، برای اكثر مسلمانان به جهنمی اين جهانی تبديل شده است. ماكس شلر درخصوص شرايط ظهور علم نوين و عقلگرايی به عواملی چند اشاره ميكند:
١. از بين رفتن كنترلهای بخصوص بر تفكر به سبب رفرماسيون و اصلاح دينی
٢. كانال زدن همه ظرفيتهای روانی توسط تعبير دينی به كار در اين جهان و در ظرف پيشه و شغل فردی.
٣. آزادی انديشه ورزی وعلم ازطريق جدايی دين وسياست
٤. ظهور و ارزشگذاری بر علم باوری با يك عشق جديد و احساس به طبيعت و نه ماورای آن.
-----------------------------
این نوشته برگرفته از کتاب من زیر عنوان موانع فرهنگی توسعه تحقیقات در ایران است که منابع آن در این نوشته ذکر نشده است.
#علي_طايفي
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
🌓 #پارادوكس #معاش و #معاد ٢
در همين معناست كه مفهوم زهد نيز به عنوان الگوی رفتاری مسلمان ايرانی به بيان غزالی:" آن است كه دنيا آسوده و راحت به آدمی روی آورد و او بتواند بدون اين كه بد نام شود يا مقامش پايين آيد از آن بهره گيرد ولی از بيم آنكه مبادا به دنيا انس گيرد و در نتيجه به غير خدا انس گيرد و در محبت ذات باری ديگری را شريك ساخته باشد ، آن را ترك گويد. با اين تعريف زهد عبارت است از ترك لذايذ گذران دنيا به طمع لذايذ پايدار آخرت" (الفاخوری، حنا، تاريخ فلسفه اسلامی، ص٢٦٥). از سوی ديگر فقر نيز مولد زهد در دنياست. فقر در نظر تصوف ايرانی به معنای نداشتن مال نيست بلكه نخواستن آن است. در اين معنا از نظر لغوی نيز حتی دنيا از ريشه دنی يا پست برآمده و دلبستگی بدان نيز پستی تلقی میشود و فقر نيز نوعی فخر بشمار ميرود. در رويكرد دينی دنياگريز اصولا هرگونه تفكر و تدبيری (بجز تعقل مبتنی بر پاسخهای از پيش تعيين شده) و خردورزی مورد تهاجم بوده و تقبيح میشود و تسليم بیقيد و شرط به نيروهای ازلی و ابدی و ماوراءالطبيعه از يكسو و تبعيت محض از نيروهای مافوق اراده بشری و به تعبير نظريه شيعه اطاعت از نمايندگان خدا در زمين از اصول تام و تمام تلقی میشود.
🕋تبعات معادگرايی دينی كه از ديرباز درذهن و انديشه ايرانی ريشه دوانده و با انواع تهديد و تطميعهای آن جهانی، همواره در درازنای تاريخ ايران اسلامی معاش اورا به مخاطره انداخته است و امروزه يكی از موانع راهبردی توسعه فراگير و پايدار محسوب ميشود، در ساير گسترههای جامعهای نيز قابل باز يابی است :
- درگستره سياسی به فرمانپرستی ، ستم پذيری و قوام بجشيدن به استبداد سياسی و دينی ، منع آزادی انديشه و بيان منجر شده است.
- در گستره اقتصادی به قناعت در توليد و اكتفا به قوت لايموت و پرهيز از كارآفرينی و معاش نيمبند منتهی شده است.
- در گستره فكری و انديشگی نيز سبب آمادهخوری ،ضعف نوآوری ،خلاقيت و نوجويی و تغيير پذيری شده است.
- در گستره آموزشی بسترساز تقديرگرايی، سرنوشتپذيری، سكون، گذشتهگرايی و مرگدوستیهای مبهم گرديده است. (در زبان فارسی تنها محل راحتی و آرامش، آرامگاه! است؛ زمانی كه انسان دينی از قفس تنگ جهان فانی و شدايد ناشی از معاش پر زحمت آن رهايی میيابد و با انديشه معاد به آرامش ابدی میشتابد!).
- در گستره شغلی به آمادهخوری ، راحتطلبی و ضعف بهرهوری و كارآيی و در نهايت بيگانگی شغلی انجانيده است.
- در گستره علمی و معرفتی موجب تقليدگرايی ،خردگريزی، تقدسگرايی و ضعف پرسشگری شده است.
🔦بیترديد يكی از زمينههای ورود به مدرنيزم و قبول و عينیسازی پاردايمهای آن در زندگی روزمره و تكثير انديشه نوجويی ، نوآوری و كارآفرينی و توليدگری در ايران امروز تخفيف دامنه و گستره آخرتجويی و ارج نهادن به دنيايی است كه بر اثر آن و به اميد بهشت برين، برای اكثر مسلمانان به جهنمی اين جهانی تبديل شده است. ماكس شلر درخصوص شرايط ظهور علم نوين و عقلگرايی به عواملی چند اشاره ميكند:
١. از بين رفتن كنترلهای بخصوص بر تفكر به سبب رفرماسيون و اصلاح دينی
٢. كانال زدن همه ظرفيتهای روانی توسط تعبير دينی به كار در اين جهان و در ظرف پيشه و شغل فردی.
٣. آزادی انديشه ورزی وعلم ازطريق جدايی دين وسياست
٤. ظهور و ارزشگذاری بر علم باوری با يك عشق جديد و احساس به طبيعت و نه ماورای آن.
-----------------------------
این نوشته برگرفته از کتاب من زیر عنوان موانع فرهنگی توسعه تحقیقات در ایران است که منابع آن در این نوشته ذکر نشده است.
#علي_طايفي
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
امروزه همه میدانند که تحمل انتقاد نشانه ی بارز فرهنگ است؛حتی بعضی ها میدانند که مردان برجسته خواهان و تحریک کننده ی این انتقاد هستند زیرا این انتقاد به آنها نشان میدهد که بی عدالتی آنها در کجاست و اگر این نشانه وجود نداشته باشد آنها از بی عدالتی خود مطلع نمیشوند.
اما «توان انتقاد کردن و حفظ وجدان صادق» در مخالفت با آنچه «همیشگی»،«سنتی» و «مقدس» است هنری والاتر از تحمل و تحریک انتقاد است و این هنر در فرهنگ ما حقیقتا بزرگ،نو و شگفت آور است.این هنر گامی نهایی در آزاد اندیشی است،اما این موضوع را چه کسی میداند؟
حکمت_شادان
فریدریش_نیچه
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
امروزه همه میدانند که تحمل انتقاد نشانه ی بارز فرهنگ است؛حتی بعضی ها میدانند که مردان برجسته خواهان و تحریک کننده ی این انتقاد هستند زیرا این انتقاد به آنها نشان میدهد که بی عدالتی آنها در کجاست و اگر این نشانه وجود نداشته باشد آنها از بی عدالتی خود مطلع نمیشوند.
اما «توان انتقاد کردن و حفظ وجدان صادق» در مخالفت با آنچه «همیشگی»،«سنتی» و «مقدس» است هنری والاتر از تحمل و تحریک انتقاد است و این هنر در فرهنگ ما حقیقتا بزرگ،نو و شگفت آور است.این هنر گامی نهایی در آزاد اندیشی است،اما این موضوع را چه کسی میداند؟
حکمت_شادان
فریدریش_نیچه
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
زنان تمام این میلیون ها سال درون خانهها نشستهاند، تا آنجا که اکنون دیگر نیروی خلاقه آنها در دیوارها نفوذ کرده و، در واقع، خصوصیات آجر و ملاط را چنان تغییر داده است که ناگزیر باید آن را با قلم و قلممو و کار و سیاست مهار کرد. اما این نیروی خلاقه با نیروی خلاقه مرد بسیار متفاوت است. و باید گفت بسیار تاسفآور است که جلو این نیرو سد شود یا به هدر رود، زیرا به واسطه قرنها انضباط سخت به دست آمده، و جایگزینی برای آن وجود ندارد.
جای بسی تاسف است اگر زنان مانند مردان بنویسند، یا مانند مردان زندگی کنند، یا ظاهرشان شبیه مردان باشد، زیرا اگر این دو جنسیت – با توجه به وسعت و تنوع دنیا – تا این حد بیکفایتاند، چگونه میخواهیم تنها با یک جنسیت سر کنیم؟...!
کتاب:اتاقی از آن خود
نویسنده: ویرجینیا وولف
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
زنان تمام این میلیون ها سال درون خانهها نشستهاند، تا آنجا که اکنون دیگر نیروی خلاقه آنها در دیوارها نفوذ کرده و، در واقع، خصوصیات آجر و ملاط را چنان تغییر داده است که ناگزیر باید آن را با قلم و قلممو و کار و سیاست مهار کرد. اما این نیروی خلاقه با نیروی خلاقه مرد بسیار متفاوت است. و باید گفت بسیار تاسفآور است که جلو این نیرو سد شود یا به هدر رود، زیرا به واسطه قرنها انضباط سخت به دست آمده، و جایگزینی برای آن وجود ندارد.
جای بسی تاسف است اگر زنان مانند مردان بنویسند، یا مانند مردان زندگی کنند، یا ظاهرشان شبیه مردان باشد، زیرا اگر این دو جنسیت – با توجه به وسعت و تنوع دنیا – تا این حد بیکفایتاند، چگونه میخواهیم تنها با یک جنسیت سر کنیم؟...!
کتاب:اتاقی از آن خود
نویسنده: ویرجینیا وولف
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
آنکه نمی تواند راه برود، حرف بزند، بشنود و ببیند، معلول نیست؛ معلول انسان ترسو و درخودمانده ای است که زمین گیر شده است.
آنکه پای رفتن و دل دیدن سرزنش های خار مغیلان را ندارد، معلول است.
چوپان دروغگوی زندگی خویشتنیم
مسعود لعلی
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
آنکه نمی تواند راه برود، حرف بزند، بشنود و ببیند، معلول نیست؛ معلول انسان ترسو و درخودمانده ای است که زمین گیر شده است.
آنکه پای رفتن و دل دیدن سرزنش های خار مغیلان را ندارد، معلول است.
چوپان دروغگوی زندگی خویشتنیم
مسعود لعلی
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
به طور کلی فرزانگان همه ی دورانها پیوسته یک چیز را گفته اند و سفیهان که در همه اعصار، اکثریتِ عظیم را تشکیل می دهند، همواره عکس آن عمل کرده اند و ازین پس نیز چنین خواهد ماند.
از این رو #ولتر می گوید:
"این جهان، هنگامی که ترکش می گوییم، همانقدر #احمقانه و #پلید است که آن را به هنگام ورود یافتیم"
#در_باب_حكمت_زندگي
#شوپنهاور
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
به طور کلی فرزانگان همه ی دورانها پیوسته یک چیز را گفته اند و سفیهان که در همه اعصار، اکثریتِ عظیم را تشکیل می دهند، همواره عکس آن عمل کرده اند و ازین پس نیز چنین خواهد ماند.
از این رو #ولتر می گوید:
"این جهان، هنگامی که ترکش می گوییم، همانقدر #احمقانه و #پلید است که آن را به هنگام ورود یافتیم"
#در_باب_حكمت_زندگي
#شوپنهاور
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
«حالا شعر برایِ من یک مسئله ی جدّیست. مسئولیتی ست که در مُقابلِ وجودِ خودم احساس می کنم. یک جور جوابی ست که باید به زندگی خودم بدهم. من همانقدر به شعر احترام می گذارم که یک آدم مذهبی به مذهبش. فکر می کنم نمی شود فقط به استعداد تکیه کرد. گفتنِ یک شعرِ خوب همانقدر سخت است و همانقدر دقّت و کار و زحمت می خواهد که یک کشفِ علمی. به یک چیز دیگر هم معتقدم و آن «شاعر بودن» در تمام لحظه های زندگیست
شاعر بودن یعنی انسان بودن. بعضی ها را می شناسم که که رفتارِ روزانه شان هیچ ربطی به شعرشان ندارد یعنی فقط وقتی شعر می گویند شاعر هستند، بعد تمام می شود، دو مرتبه می شوند یک آدم حریصِ شکمویِ ظالم تنگ فکرِ بدبخت حسودِ حقیر، خُب، من حرف هایِ این آدم ها را هم قبول ندارم. من به زندگی بیشتر اهمیّت می دهم، و وقتی این آقایان مُشت هایشان را گره می کنند و فریاد راه می اندازند (یعنی در شعر ها و مقاله هایشان) من نفرتم می گیرد و باورم نمی شود که راست می گویند. می گویم نکند فقط برای یک بشقاب پلو است که دارند داد می زنند، بُگذریم
فکر می کنم کسی که کار هنری می کند باید اوّل خودش را بسازد و کامل کند. بعد از خودش بیرون بیاید و به خودش مثلِ یک واحدِ از هستی و وجود نگاه کند تا بتواند به تمام دریافت ها، فکرها، و حس هایش یک حالتِ عمومیت بخشد.»
(منبع: دیوان #فروغ فرّخزاد؛ انتشارات نیک فرجام؛ چاپ ششم؛ تهران ١٣٨٦)
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
«حالا شعر برایِ من یک مسئله ی جدّیست. مسئولیتی ست که در مُقابلِ وجودِ خودم احساس می کنم. یک جور جوابی ست که باید به زندگی خودم بدهم. من همانقدر به شعر احترام می گذارم که یک آدم مذهبی به مذهبش. فکر می کنم نمی شود فقط به استعداد تکیه کرد. گفتنِ یک شعرِ خوب همانقدر سخت است و همانقدر دقّت و کار و زحمت می خواهد که یک کشفِ علمی. به یک چیز دیگر هم معتقدم و آن «شاعر بودن» در تمام لحظه های زندگیست
شاعر بودن یعنی انسان بودن. بعضی ها را می شناسم که که رفتارِ روزانه شان هیچ ربطی به شعرشان ندارد یعنی فقط وقتی شعر می گویند شاعر هستند، بعد تمام می شود، دو مرتبه می شوند یک آدم حریصِ شکمویِ ظالم تنگ فکرِ بدبخت حسودِ حقیر، خُب، من حرف هایِ این آدم ها را هم قبول ندارم. من به زندگی بیشتر اهمیّت می دهم، و وقتی این آقایان مُشت هایشان را گره می کنند و فریاد راه می اندازند (یعنی در شعر ها و مقاله هایشان) من نفرتم می گیرد و باورم نمی شود که راست می گویند. می گویم نکند فقط برای یک بشقاب پلو است که دارند داد می زنند، بُگذریم
فکر می کنم کسی که کار هنری می کند باید اوّل خودش را بسازد و کامل کند. بعد از خودش بیرون بیاید و به خودش مثلِ یک واحدِ از هستی و وجود نگاه کند تا بتواند به تمام دریافت ها، فکرها، و حس هایش یک حالتِ عمومیت بخشد.»
(منبع: دیوان #فروغ فرّخزاد؛ انتشارات نیک فرجام؛ چاپ ششم؛ تهران ١٣٨٦)
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
#معمای_عقلانیت
1. در این نوشتار، مدعا این نیست که "عقلانیتی وجود ندارد"، بلکه سخن بر این است که "عقلانیت واحدی وجود ندارد". این نکته را می توان اینگونه هم فرموله کرد: "ما عقلانیت نداریم، بلکه عقلانیت ها داریم".
2. توجه به این امر مانع از آن خواهد شد که یک عقلانیت، انحصارطلبانه، خود را تنها گونه عقلانیت بشمرد و از خویش یک "ایدئولوژی" سرکوب بسازد. نیچه با همین دغدغه است که می گوید نباید نسبت به استبداد، تحت هیچ عنوانی، از جمله "استبداد عقل"، روادار بود؛ چراکه پذیرش آن، راه را برای پذیرش همه گونه دیگر استبداد هموار خواهد کرد.
3. نیچه برای پیشگیری از انحصارطلبی هر مقوله ای از جمله عقلانیت، به "تبارشناسی" آن می پردازد. نیچه در تبارشناسی یک پدیده، محدودیت ها و مشروطیت های آن را یادآور می شود و اینگونه او را به مسوولیت وا می دارد. برای مثال، در تبارشناسی عقلانیت، "ریشه های غیرعقلانی و ماقبل عقلانی عقلانیت" آشکار می شود و نقاب از برداشت های منزه طلبانه از آن برداشته می شود. به عبارت دیگر، عقلانیتی نیست، مگر آنکه آن عقلانیت مسبوق و مصبوغ (ٱغشته) به ناعقلانیت باشد.
گفتنی است تاملاتی که پیوند پایدار و وابستگی متقابل لوگوس (عقل) و میتوس (اسطوره) و به نوعی دیالکتیک عقل یا روشنگری را آشکار کرده اند، اگرچه در زمینه های تاملی متفاوتی هستند، می توانند در اینجا روشنگر باشند. (در یادداشت های بعدی به برخی از آنها اشاره خواهد شد)
4. می توان گفت دستاورد اصلی تبارشناسی یک پدیده، امکان نگرش "پلورالیستی" (کثرت باورانه) درباره آن است. اینگونه است که مثلا دیگر عقلانیت مفهومی - تجریدی که در حیطه های چون علم یا متافیزیک جلوه گر می شود، تنها شکل عقلانیت شمرده نخواهد شد. بلکه با حفظ عقلانیت مفهومی - تجریدی، با همه محدودیت ها و امکاناتش، راه برای به رسمیت شناخته شدن عقلانیت های دیگر، مانند عقلانیت اسطوره ای، عقلانیت مذهبی، و عقلانیت زیبایی شناختی باز می شود.
5. با این تفاصیل، عقلانیت ها مرزهای سیال و تمایزهای نسبی دارند و البته، به مقتضای نیازهای ما، امتیازهای نسبی نیز پیدا خواهند کرد.
طرفه اینکه، این نوشتار که به لحاظ محتوا، قصد انتقاد به انحصار طلبی عقلانیت مفهومی - تجریدی را دارد، به لحاظ فرم، زبان مفهومی - تجریدی دارد و ساختار فرمال آن تابع همان عقلانیتی است که قصد نقد آن را دارد. اما این امر را نباید نشانه تهافت یا تلاشی این نوشتار دانست، چرا که می دانیم نقد کردن یک ایده یا پدیده، نه به معنای رد کردن آن، بلکه به معنای سنجیدن آن، و ارزیابی کردن محدودیت ها و امکاناتش است. نقد عقلانیت مفهومی - تجریدی، بدین معنا نیست که از او هیچ کاری بر نمی آید، بلکه بدین معنا است که او همه فن حریف نیست. در اینجا، شاید فلسفه شوپنهاور، بهترین شاهد باشد. شوپنهاور، از یک سو، فلسفه تجریدی و استدلالی را در ارتباط با "تجربه" هستی (اراده) ناکارآمد، و حتی توهم آلود، می داند، ولی از سوی دیگر، آن را برای "بیان تجارب" ما از هستی مفید می داند. فلسفه، از نظر شوپنهاور، "اقتباس تجریدی تجارب ما" است. شوپنهاور، بنا به ادعای خود، تجربه بدبینانه بودا و همچنین، تجربه عارفانه مایستر اکهارت را تماتیزه، تئوریزه، و سیستماتیزه می کند. به همین خاطر است که شوپنهاور می گوید: "من و بودا و اکهارت یک چیز را می گوییم"
#مسعود_زنجانی
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
#معمای_عقلانیت
1. در این نوشتار، مدعا این نیست که "عقلانیتی وجود ندارد"، بلکه سخن بر این است که "عقلانیت واحدی وجود ندارد". این نکته را می توان اینگونه هم فرموله کرد: "ما عقلانیت نداریم، بلکه عقلانیت ها داریم".
2. توجه به این امر مانع از آن خواهد شد که یک عقلانیت، انحصارطلبانه، خود را تنها گونه عقلانیت بشمرد و از خویش یک "ایدئولوژی" سرکوب بسازد. نیچه با همین دغدغه است که می گوید نباید نسبت به استبداد، تحت هیچ عنوانی، از جمله "استبداد عقل"، روادار بود؛ چراکه پذیرش آن، راه را برای پذیرش همه گونه دیگر استبداد هموار خواهد کرد.
3. نیچه برای پیشگیری از انحصارطلبی هر مقوله ای از جمله عقلانیت، به "تبارشناسی" آن می پردازد. نیچه در تبارشناسی یک پدیده، محدودیت ها و مشروطیت های آن را یادآور می شود و اینگونه او را به مسوولیت وا می دارد. برای مثال، در تبارشناسی عقلانیت، "ریشه های غیرعقلانی و ماقبل عقلانی عقلانیت" آشکار می شود و نقاب از برداشت های منزه طلبانه از آن برداشته می شود. به عبارت دیگر، عقلانیتی نیست، مگر آنکه آن عقلانیت مسبوق و مصبوغ (ٱغشته) به ناعقلانیت باشد.
گفتنی است تاملاتی که پیوند پایدار و وابستگی متقابل لوگوس (عقل) و میتوس (اسطوره) و به نوعی دیالکتیک عقل یا روشنگری را آشکار کرده اند، اگرچه در زمینه های تاملی متفاوتی هستند، می توانند در اینجا روشنگر باشند. (در یادداشت های بعدی به برخی از آنها اشاره خواهد شد)
4. می توان گفت دستاورد اصلی تبارشناسی یک پدیده، امکان نگرش "پلورالیستی" (کثرت باورانه) درباره آن است. اینگونه است که مثلا دیگر عقلانیت مفهومی - تجریدی که در حیطه های چون علم یا متافیزیک جلوه گر می شود، تنها شکل عقلانیت شمرده نخواهد شد. بلکه با حفظ عقلانیت مفهومی - تجریدی، با همه محدودیت ها و امکاناتش، راه برای به رسمیت شناخته شدن عقلانیت های دیگر، مانند عقلانیت اسطوره ای، عقلانیت مذهبی، و عقلانیت زیبایی شناختی باز می شود.
5. با این تفاصیل، عقلانیت ها مرزهای سیال و تمایزهای نسبی دارند و البته، به مقتضای نیازهای ما، امتیازهای نسبی نیز پیدا خواهند کرد.
طرفه اینکه، این نوشتار که به لحاظ محتوا، قصد انتقاد به انحصار طلبی عقلانیت مفهومی - تجریدی را دارد، به لحاظ فرم، زبان مفهومی - تجریدی دارد و ساختار فرمال آن تابع همان عقلانیتی است که قصد نقد آن را دارد. اما این امر را نباید نشانه تهافت یا تلاشی این نوشتار دانست، چرا که می دانیم نقد کردن یک ایده یا پدیده، نه به معنای رد کردن آن، بلکه به معنای سنجیدن آن، و ارزیابی کردن محدودیت ها و امکاناتش است. نقد عقلانیت مفهومی - تجریدی، بدین معنا نیست که از او هیچ کاری بر نمی آید، بلکه بدین معنا است که او همه فن حریف نیست. در اینجا، شاید فلسفه شوپنهاور، بهترین شاهد باشد. شوپنهاور، از یک سو، فلسفه تجریدی و استدلالی را در ارتباط با "تجربه" هستی (اراده) ناکارآمد، و حتی توهم آلود، می داند، ولی از سوی دیگر، آن را برای "بیان تجارب" ما از هستی مفید می داند. فلسفه، از نظر شوپنهاور، "اقتباس تجریدی تجارب ما" است. شوپنهاور، بنا به ادعای خود، تجربه بدبینانه بودا و همچنین، تجربه عارفانه مایستر اکهارت را تماتیزه، تئوریزه، و سیستماتیزه می کند. به همین خاطر است که شوپنهاور می گوید: "من و بودا و اکهارت یک چیز را می گوییم"
#مسعود_زنجانی
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
ساعتی با فلسفهٔ #شوپنهاور
بنیامین صباغی
"آیا میدانید تابستان امسال تا چه اندازه برایم پُر ارزش بود؟ این ایام را با شیفتگی به شوپنهاور و لذتهای بسیاری گذراندم، که پیش از ان هرگز نمی شناختم. ممکن است روزی نظرم تغییر کند اما اکنون یقین دارم که شوپنهاور، نابغه ترین انسانهاست.وقتی اثارش را می خوانم نمی دانم چرا تا به حال ناشناس مانده است. شاید توضیح این امر همان باشد که او خود بارها تکرار کرده است، به این معنا که اکثریت ادمیزادگان را، ابلهان تشکیل می دهند." (لئوتالستوی؛ نامه به افاناسی فل 1869)
شاید بهتر بود این مقاله در نشریات تخصصی فلسفه به چاپ می رسید اما از آنجا که معتقدم فلسفه باید در زندگی جاری و ساری باشد آن را نخست در این پایگاه خبری وزین به دست نشر سپردم. ذکر این نکته را نیز ضروری می دانم که نگارنده با نگاه پر از نقص خویش از آنهمه فراخنا و ژرفای فلسفهٔ شوپنهاور فقط آنها را که به کار زندگی و روزمرگیهایش میآیند را بسیار خلاصه نموده و در این مقال گنجانده است.
در یکی از خیابانهای رودکی شیراز خانه ای باباغچهای کوچک وجود دارد، به گفته استاد مسعود زنجانی: شبیه باغ اپیکور، به نام موسسه فرهنگی هنری پیرسوک. فرصتی برای همراهی با فلسفهٔ شوپنهاور در کلاسهای آزاد استاد مسعود زنجانی. دنبال فرصتی برای نگارش حاصل از خلاصه این کلاسها بودم که شب جمعه و فنجان قهوه اسپرسو کار خود را کرد و خواب را از سر ما پراند و اکنون نگارش خلاصه کلاسها:
آنکه با فلسفهٔ کانت آشنا نباشد شوپنهاور را هم آنگونه که باید درک نخواهد کرد. و از همین رو فتح باب فلسفهٔ شوپنهاور توضیحی در رابطه با فلسفهٔ کانت خواهد بود. کانت معتقد بود دستگاه حسی و ذهنی ما به گونهای طراحی شده است که نمودها و پدیدارها را می شناسد نه بودها را. یعنی ما قادریم جهان را درک کنیم اما نه آنگونه که در ذاتِ واقعی وجود دارند بلکه انگونه که در دستگاه حسی ما نمود مییابند. در واقع شناخت ما از جهان چیزی جز تصویر و تصوّر ما از جهان نیست. این همان مثال غار افلاطون و مایا در وداهای هند است. تا اینجا شوپنهاور با این هر سه همراه است، از همین رو شوپنهاور را فیلسوفی میانفرهنگی بین غرب و شرق میدانند. پلی میان افلاطون، کانت و بودا.
او خود گفته بود در غرب کسی به پای بودا نخواهد رسید. شوپنهاور با بدبینی خاص خویش معتقد بود ارادهای پشتِ پهنای هستی قرار گرفته است که باعث غلبه همواره شر بر نیکی است. او زندگی را آونگی میان درد جسمی و رنج روحی و در آن سو بی حوصلگی و ملال میدانست.
شوپنهاور معتقد بود تنها راه خلاصی از دست این اراده روی آوردن به اخلاق و هنر خواهد بود و از همین رو فلسفه شوپنهاور را فلسفه ممتاز هنر به گفتهٔ توماس مان و فلسفه مرجَّح هنرمندان میدانند. حالا فهم معنای نام کتاب او یعنی جهان به مثابهٔ اراده و تصور و معنی جمله معروف او که "موسیقی بود، اگر جهان نبود"، بیشتر درک خواهد شد. موسیقی بود اگر جهان به مثابهٔ تصوّر نبود. شوپنهاور موسیقی را برترین هنر میدانست. او معتقد بود با موسیقی بهتر از هر هنر دیگری می توان از این اراده و خود تحت سیطرهٔ آن خلاصی یافت.
او عقیده داشت، کسانی که هیچ وقت وقت ندارند، در واقع بیکارترین آدمها هستند، زیرا اشتغال به روزمرگی فرصت پرداختن به خویش و رسیدن به آگاهی را از آنها ستانده است؛ کاری که مهمتر از آن در عالم وجود ندارد. او هشدار هوراس را تکرار می کند که حماقت بزرگیست که انسان به قیمت برندهشدن در بیرون، در درون ببازد.
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
ساعتی با فلسفهٔ #شوپنهاور
بنیامین صباغی
"آیا میدانید تابستان امسال تا چه اندازه برایم پُر ارزش بود؟ این ایام را با شیفتگی به شوپنهاور و لذتهای بسیاری گذراندم، که پیش از ان هرگز نمی شناختم. ممکن است روزی نظرم تغییر کند اما اکنون یقین دارم که شوپنهاور، نابغه ترین انسانهاست.وقتی اثارش را می خوانم نمی دانم چرا تا به حال ناشناس مانده است. شاید توضیح این امر همان باشد که او خود بارها تکرار کرده است، به این معنا که اکثریت ادمیزادگان را، ابلهان تشکیل می دهند." (لئوتالستوی؛ نامه به افاناسی فل 1869)
شاید بهتر بود این مقاله در نشریات تخصصی فلسفه به چاپ می رسید اما از آنجا که معتقدم فلسفه باید در زندگی جاری و ساری باشد آن را نخست در این پایگاه خبری وزین به دست نشر سپردم. ذکر این نکته را نیز ضروری می دانم که نگارنده با نگاه پر از نقص خویش از آنهمه فراخنا و ژرفای فلسفهٔ شوپنهاور فقط آنها را که به کار زندگی و روزمرگیهایش میآیند را بسیار خلاصه نموده و در این مقال گنجانده است.
در یکی از خیابانهای رودکی شیراز خانه ای باباغچهای کوچک وجود دارد، به گفته استاد مسعود زنجانی: شبیه باغ اپیکور، به نام موسسه فرهنگی هنری پیرسوک. فرصتی برای همراهی با فلسفهٔ شوپنهاور در کلاسهای آزاد استاد مسعود زنجانی. دنبال فرصتی برای نگارش حاصل از خلاصه این کلاسها بودم که شب جمعه و فنجان قهوه اسپرسو کار خود را کرد و خواب را از سر ما پراند و اکنون نگارش خلاصه کلاسها:
آنکه با فلسفهٔ کانت آشنا نباشد شوپنهاور را هم آنگونه که باید درک نخواهد کرد. و از همین رو فتح باب فلسفهٔ شوپنهاور توضیحی در رابطه با فلسفهٔ کانت خواهد بود. کانت معتقد بود دستگاه حسی و ذهنی ما به گونهای طراحی شده است که نمودها و پدیدارها را می شناسد نه بودها را. یعنی ما قادریم جهان را درک کنیم اما نه آنگونه که در ذاتِ واقعی وجود دارند بلکه انگونه که در دستگاه حسی ما نمود مییابند. در واقع شناخت ما از جهان چیزی جز تصویر و تصوّر ما از جهان نیست. این همان مثال غار افلاطون و مایا در وداهای هند است. تا اینجا شوپنهاور با این هر سه همراه است، از همین رو شوپنهاور را فیلسوفی میانفرهنگی بین غرب و شرق میدانند. پلی میان افلاطون، کانت و بودا.
او خود گفته بود در غرب کسی به پای بودا نخواهد رسید. شوپنهاور با بدبینی خاص خویش معتقد بود ارادهای پشتِ پهنای هستی قرار گرفته است که باعث غلبه همواره شر بر نیکی است. او زندگی را آونگی میان درد جسمی و رنج روحی و در آن سو بی حوصلگی و ملال میدانست.
شوپنهاور معتقد بود تنها راه خلاصی از دست این اراده روی آوردن به اخلاق و هنر خواهد بود و از همین رو فلسفه شوپنهاور را فلسفه ممتاز هنر به گفتهٔ توماس مان و فلسفه مرجَّح هنرمندان میدانند. حالا فهم معنای نام کتاب او یعنی جهان به مثابهٔ اراده و تصور و معنی جمله معروف او که "موسیقی بود، اگر جهان نبود"، بیشتر درک خواهد شد. موسیقی بود اگر جهان به مثابهٔ تصوّر نبود. شوپنهاور موسیقی را برترین هنر میدانست. او معتقد بود با موسیقی بهتر از هر هنر دیگری می توان از این اراده و خود تحت سیطرهٔ آن خلاصی یافت.
او عقیده داشت، کسانی که هیچ وقت وقت ندارند، در واقع بیکارترین آدمها هستند، زیرا اشتغال به روزمرگی فرصت پرداختن به خویش و رسیدن به آگاهی را از آنها ستانده است؛ کاری که مهمتر از آن در عالم وجود ندارد. او هشدار هوراس را تکرار می کند که حماقت بزرگیست که انسان به قیمت برندهشدن در بیرون، در درون ببازد.
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
وهمی شهوی انسان را به این سوق میدهد که باور کند آغوش زنی که زیباییاش او را مجذوب ساخته بیش از آغوش هر زن دیگری به او لذت میدهد یا منحصراً معطوف فرد خاصی میشود و وی را متقاعد میکند که تملک این فرد خوشحالیِ بیحصری برای او به ارمغان میآورد. از این رو، وی خیال میکند که دارد برای لذت خود تلاش و فداکاری میکند، حال آن که این کارها را صرفاً برای حفظ گونهی صحیح و معینِ «نوع» انجام میدهد و قرار است یک فردیت مشخص و خاصی به هستی دست بیابد که تنها میتواند از این والدین به وجود بیاید. هر کسی که عاشق شده باشد پس از اینکه نهایتاً به لذت دست یافت، بیداریِ خارقالعادهای از خواب وهم را تجربه میکند و با حیرت مشاهده میکند که آنچه با چنان شوقی در پی آن بوده صرفاً مانند هر ارضای جنسیِ دیگری عمل میکند، به طوری که وی احساس میکند که سود چندانی به دست نیاورده. از سوی دیگر، ارضا در واقع فقط به سود «نوع» است و از این رو به آگاهی فرد نمیآید، یعنی فردی که در اینجا سرشار از ارادهی نوع بوده و با فداکاری بسیار به حصول هدفی کمک کرده که به هیچ رو هدف خود او نبوده است. پس از اتمام این کار بزرگ، کسی که عاشق شده بود خود را فریب خورده مییابد زیرا وهمی که فرد را بازیچهی نوع کرده بود اکنون از میان میرود.
آرتور شوپنهاور
متافیزیک_عشق
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
وهمی شهوی انسان را به این سوق میدهد که باور کند آغوش زنی که زیباییاش او را مجذوب ساخته بیش از آغوش هر زن دیگری به او لذت میدهد یا منحصراً معطوف فرد خاصی میشود و وی را متقاعد میکند که تملک این فرد خوشحالیِ بیحصری برای او به ارمغان میآورد. از این رو، وی خیال میکند که دارد برای لذت خود تلاش و فداکاری میکند، حال آن که این کارها را صرفاً برای حفظ گونهی صحیح و معینِ «نوع» انجام میدهد و قرار است یک فردیت مشخص و خاصی به هستی دست بیابد که تنها میتواند از این والدین به وجود بیاید. هر کسی که عاشق شده باشد پس از اینکه نهایتاً به لذت دست یافت، بیداریِ خارقالعادهای از خواب وهم را تجربه میکند و با حیرت مشاهده میکند که آنچه با چنان شوقی در پی آن بوده صرفاً مانند هر ارضای جنسیِ دیگری عمل میکند، به طوری که وی احساس میکند که سود چندانی به دست نیاورده. از سوی دیگر، ارضا در واقع فقط به سود «نوع» است و از این رو به آگاهی فرد نمیآید، یعنی فردی که در اینجا سرشار از ارادهی نوع بوده و با فداکاری بسیار به حصول هدفی کمک کرده که به هیچ رو هدف خود او نبوده است. پس از اتمام این کار بزرگ، کسی که عاشق شده بود خود را فریب خورده مییابد زیرا وهمی که فرد را بازیچهی نوع کرده بود اکنون از میان میرود.
آرتور شوپنهاور
متافیزیک_عشق
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
دو ماهی اکنون با هم از هم دور شدند، تا با هم، به هم نزدیک شوند و کنار هم سر بخورند. مرد به کودک گفت: “ببین اون دو تا چه قشنگ با همن.”
کودک اندکی بعد پرسید:”کدوم دو تا؟”
مرد گفت: “اون دو تا. اون دو تا را میگم. اون دو تا را ببین.” و با انگشت به دیوارهی شیشهای آبگیر زد. روی شیشه کسی با سوزن یا میخ یادگاری نوشته بود. کودک اندکی بعد گفت: “دوتا نیستن.”
مرد گفت: “اون، آآ، اون، اون دو تا.”
کودک گفت: “همونا. دو تا نیستن. یکیش عکسه که توی شیشه اونوری افتاده.”
ماهی و جفتش
ابراهیم گلستان
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
دو ماهی اکنون با هم از هم دور شدند، تا با هم، به هم نزدیک شوند و کنار هم سر بخورند. مرد به کودک گفت: “ببین اون دو تا چه قشنگ با همن.”
کودک اندکی بعد پرسید:”کدوم دو تا؟”
مرد گفت: “اون دو تا. اون دو تا را میگم. اون دو تا را ببین.” و با انگشت به دیوارهی شیشهای آبگیر زد. روی شیشه کسی با سوزن یا میخ یادگاری نوشته بود. کودک اندکی بعد گفت: “دوتا نیستن.”
مرد گفت: “اون، آآ، اون، اون دو تا.”
کودک گفت: “همونا. دو تا نیستن. یکیش عکسه که توی شیشه اونوری افتاده.”
ماهی و جفتش
ابراهیم گلستان
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
طبع انسان به گونه ای است که اگر صد بار، پاره ای از اعتقادات اش را با دلیل و منطق رد کنند،باز هم در صورت نیاز بدانها باز می گردد و آن ها را واقعی می پندارد.
#فردریش_نیچه
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@
طبع انسان به گونه ای است که اگر صد بار، پاره ای از اعتقادات اش را با دلیل و منطق رد کنند،باز هم در صورت نیاز بدانها باز می گردد و آن ها را واقعی می پندارد.
#فردریش_نیچه
♍️کانال پرواز فکرواندیشه flith@