@flith کانال پروازفکرواندیشه


امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٤١
آنچه من ميدانم انديشه هاي سوسياليستي همه نيكست، همه از روي منطق است. سرچشمه زيست بشر، آب و هوا و زمين و آفتاب تابانست. در هر كجا كه اينها هست آدميان ميتوانند زندگي بسر برند. ما همه لوازم زندگي را با كوششهاي خود، از اين سرچشمه هاي زيست بدست ميآوريم. از سوي ديگر، آب و هوا و زمين و آفتاب براي همه است، تنها براي يكدسته نيست. پس جهت ندارد كه يكدسته از خوراك و پوشاك و ديگر نعمتهاي جهان جز بهره بسيار كمي نيابند و گاهي از لوازم ضروري زندگي هم بي بهره باشند، و يكدسته ديگر در توي خوشيهاي زندگاني غرق باشند. اين با هيچ منطقي درست نيست. پس بايد باين چاره انديشيده شود. در اين زمينه ها آنچه ميگويند راستست. من تنها در دو موضوع با انديشه هاي سوسياليستي مخالفم و گمان ميكنم در آن زمينه، ديگران هم مخالف بودهاند: يكي از آن دو زمينه دولتي شدن همه كارها و پيشه ها و آزاد نبودن مردم در آن باره، ديگري دولتي شدن همه زمينها و از ميان رفتن مالكيت است. در موضوع اول من بهتر ميدانم كار و پيشه آزاد باشد و هركسي آنچه ميكوشد نتيجه اش بخودش رسد و ترتيب خريد و فروش يا معاوضه كالاها بدانسان كه امروز هست پايدار ماند و براي آنكه پستي و بلندي در ميان توده هرچه كمتر گردد )چون نميتوان آن را يكباره برداشت( از مفتخواري جلوگيري شده، مزدها و حقوقها از روي عدالت بوده، سرمايه ها نيز محدود گردد. در اين باره اگر بخواهم مقصود خود را بشرح كامل روشن سازم بسخن درازي نياز خواهد بود كه در اينجا فرصت نيست. اينست بمثلي توسل نموده مقصود خود را در ضمن آن روشن ميگردانم: همه ميدانيم در تهران كه نزديك بيك مليون مرد و زن و بزرگ و كوچك زندگي ميكنند، روزانه هزارها خروار نان و برنج و روغن و ديگر خوردنيها مصرف ميشود، هزارها متر پارچه بخانواده ها ميرسد، هزارها جفت كفش خريده ميشود ـ بهمين ترتيب ديگر كالاها كه همه ميدانيم و بشمردن و ياد كردن نياز نيست. اكنون ما اگر بخواهيم همه اين خواربار و پارچه و كفش و كلاه و ديگر كالاها را در يكجا گرد آوريم و از روي حساب بخانواده ها سهم دهيم، جاي گفتگو نيست كه بيك تشكيلات وسيعي كه دست كم دو هزار نفر در آن مشغول باشند نياز خواهيم داشت. بديهي است كه يكرشته نادرستيها هم در ميان خواهد بود و گله هاي بسيار خواهد برخاست. اداره كوپن نمونه كوچكي از آن تشكيلات بود و همه ميدانيم كه چه نادرستيها بميان آمد. چيزيكه هست من اينها را بحساب نميگزارم. زيرا اينها نتيجه پستي خويهاست كه متأسفانه ايرانيان بآن گرفتار شدهاند و ما اگر باصلاحات پردازيم، بايد باين پست خوييها نيز چاره انديشيم. اينهم بحساب نميگزارم كه بالاخره نادرستي در نهاد آدمي هست و بهر طور كه باشد از اين ترتيب گله منديها خواهد برخاست. اينهم بحساب نميگزارم كه همه چيز قابل تقسيم نيست و ناچار دشواريهايي در ميان خواهد بود.



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه


امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٤٢
من تنها اين را در نظر ميگيرم كه اكنون با اين ترتيبي كه در ميانست، روزانه كالاها تقسيم مييابد، نان و روغن و برنج و ميوه و كفش و كلاه و پارچه و ديگر چيزها بخانواده ها ميرسد، بي آنكه چنان تشكيلاتي در ميان باشد، بيآنكه بكار كردن دو هزار نفر نياز افتد. خواهند گفت: در اين تقسيم اجحاف است: فلان خانواده روزانه يك من روغن ميخرد و مصرف ميكند و بفلان خانواده يك سير هم نميرسد و با نان تهي شكمهاي خود را پر ميگردانند. همچنين در ديگر كالاها. از نظر كار و كوشش نيز چنانست: فلان مرد هيچ كاري نميكند و شبان و روزان به تن پروري ميپردازد و فلان كارگر روزانه دوازده ساعت رنج ميكشد و عرق ميريزد. اجحافات باين آشكاري را نميشود كه از ديده دور داشت. ميگويم: راستست، اين اجحافات هست و از ديده نميتوان دور داشت. چيزيكه هست ما بايد بجاي سلب آزادي از كار و پيشه، دقت كرده ببينيم اين اجحافات از كجا ناشي ميشود و سرچشمه آنرا بدست آوريم و از همانراه جلو گيريم. آنچه ما دانسته ايم اين اجحافات از سه جا ناشي ميشود: يكي مفتخواري، ديگري عادلانه نبودن مزدها و حقوقها، ديگري محدود نبودن سرمايه، و من درباره هر كدام چند جملهاي مينويسم: ١( مفتخواري در اين كشور رواج بسيار دارد و راههاي مختلفي پيدا كرده. مثلا فلان كس در خانه مينشيند و از دولت مستمري ميگيرد، يا خانقاهي باز كرده مريدانش پول ميآورند، يا از املاكش ميرسد و ميخورد، يا پول بمرابحه ميدهد و عايدي دارد. امثال اينها بسيار است ـ يكرشته كارها نيز هست كه چون بيهوده است، در حكم مفتخواري است. مثلا فلان شخص رمان مينويسد و ميفروشد، فلان مرد فال ميگيرد و پيشگويي ميكند، بازرگانان در بازار كالاها را دست بدست ميگردانند. اينها نيز بسيار است. اين مفتخواران اگر جلوشان گرفته شود ناچار خواهند بود بكار پردازند و باندازه كوشش خود پول بدست آورند و بهمان اندازه از كالاها و از خوشيهاي زندگاني سهم يابند و اين برخوردهاي بيحساب امروزي از ميان خواهد رفت. ٢( عادلانه نبودن مزدها و حقوقها موضوع مهم ديگري است. يكرشته بزرگي از اجحافات از اين راه توليد ميشود. از يكسو بكارهاي لازم مزد كمتر از اندازه عدالت داده ميشود و از يكسو بكارهايي كه چندان لازم نيست، مزد يا حقوق بيش از اندازه منظور ميگردد. فلان هيزم شكن چند ساعت عرق ميريزد و صد ريال بيشتر بدستش نميآيد و فلان پشت ميزنشين عاليرتبه كه دانسته نيست بكارش چه نيازي هست، روزانه پانصد ريال حقوق ميبرد. اگر اينها تعديل شود بديهي است كه رشته بزرگي از اجحافات از ميان خواهد برخاست. كسي اگر هوش و جربزه بيشتر دارد و از كوششهاي خود بتوده سود بيشتر ميرساند، بايد مزد بيشتر هم ببرد. نميتوان گفت كه يك پزشك كه با دانش خود روزانه ده كسي را از بيماري نجات ميدهد، با يك باربر يكسان باشد. اگر يك پزشك روزانه چند برابر يك باربر عايدي داشت و چند برابر او از خوشيهاي زندگي بهره يافت، جاي ايراد نيست. جاي ايراد آنست كه كار كسي كم سود يا بيهوده باشد و مزدهاي گزاف گيرد و يا بعكس در برابر كار سودمند لازم، مزد كم بدست آورد. ٣( داد و ستد يا بازرگاني از كارهايي است كه بآن نيازمنديم. كسيكه كالايي را تهيه ميكند )مثلا كشاورزي كه گندم ميكارد و يا كارخانهاي كه قند ميسازد(، چه بسا كه خود نميتواند يكسره با خانوادهها طرف شود و بآنها



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه

امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٤٣
بفروشد و نياز به ميانجي پيدا ميشود. داد و ستد و بازرگاني باين معني است. باز ميگويم كه در زندگاني تودهاي بآنهم نياز داريم. چيزيكه هست بايد سرمايه محدود باشد كه يك كسي نتواند با راه انداختن سرمايه بسيار بزرگي بخش عمده خريد و فروش را ويژه خود گرداند و دست ديگرانرا بندد. اكنون يكرشته از اجحاف ها نيز از اين راهست. كساني سرمايه هاي بزرگي راه انداخته اند و روزانه چند برابر نياز زندگاني خود سود ميبرند و ديگران چون مايه شان كمتر است، باندازه نياز هم سهم نمييابند، و چون از اين ترتيب جلوگيري شود و سرمايه محدود گرديده زير ديده باني گرفته شود، رشته ديگر اجحافات نيز از ميان خواهد رفت. يكدسته گناهها را بگردن پول مياندازند. ميگويند تا پول در ميان است، جلو اجحافات را نتوان گرفت. ميگويم: پول چيست؟.. شما بپول چه معني ميدهيد؟.. پول افزار مبادله است، پول براي نگه داشتن حسابست. شما هنگاميكه از فلان روستايي يكبار گندم ميخريد و هزار ريال باو ميدهيد، اين معنايش آنست كه باندازه هزار ريال از محصول رنج و كوشش او بهره جسته ايد كه او نيز حق دارد بهمان اندازه از محصولهاي رنج و كوشش ديگران بهره جويد، پول براي اينست. اگر پول نباشد شما ناچاريد با وسايل ديگري آن حساب را نگه داريد. من نميدانم شما چگونه ميگوييد: تا پول در ميانست جلو اجحافات را نميشود گرفت؟!.. بهتر است شما بينديشيد كه اجحافات از كجا برميخيزد؟.. اين پستيها و بلنديهاي بياندازه چگونه پديد ميآيد؟.. من ميپرسم: اگر در تودهاي هيچكس نتواند بيكار باشد و مفت خورد، هيچكس نتواند كاري بيهوده و بيسود پيش گيرد، هركسي باندازه ارزش كار خود مزد گيرد، داد و ستد و بازرگاني محدود باشد بخريدن از توليدكنندگان و فروختن بمصرف كنندگان، سرمايه ها محدود باشد كه كسي نتواند بيش از اندازه بكار اندازد، انبارداري و گرانفروشي ممنوع باشد ـ در چنين تودهاي آيا باز اجحافات خواهد بود؟!.. آيا زمينه گشاده نخواهد بود كه هركسي باندازه هوش و جربزه خدادادي و باندازه كوششي كه بكار ميبرد از لوازم زندگاني و خوشيهاي آن سهم برد؟!.. من نميدانم شما چرا اين سرچشمه هاي اجحافات را رها كرده كينه پول را در دل جا دادهايد؟!.. ميگويند: چه علت دارد كه ما سيستم سوسياليستها را درباره كارها و پيشهها اجرا نكنيم؟.. ميگويم: نخست در آن سيستم آزادي از دست مردم گرفته ميشود و ميدان براي بكار انداختن هوش و جربزه تنگ ميگردد. مگر همه كس يكسان ميكوشند؟!.. در يك كاريكه چندتن شركت كردهاند، كسيكه دقت بيشتر كند و كارش بهتر است چسان شناخته خواهد شد؟!.. مگر بيكايك مردم ديدهبان توان گماشت؟!.. دوم چنانكه گفتيم در آن سيستم چه براي ديدهباني بكارها و چه براي توزيع كارها به تشكيلات وسيعي نياز خواهد بود. دولت بايد ادارهها و مغازههاي بسياري تهيه كند. سوم مگر در زندگاني همه چيز در خور تقسيم است؟!.. من نميدانم در شوروي چه كردهاند و تا چه اندازه در اين زمينه موفق شدهاند. آنچه شنيدهام نتوانسته اند چنانكه در انديشه و تئوري درست ميآيد بكار بندند. شنيدهام هنوز پول يكباره از ميان نرفته. در اين باره گفتگوهاي بسيار شده و در نزد ما روشنست كه از اينراهها بهتر و آسانتر ميتوان پستيها و بلنديها را در توده كمتر گردانيد. با اين ترتيب نيازي به بهم زدن نظم و امنيت نميماند و دارايي كسي از دستش گرفته نميشود. بگفته




@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه


امروز چاره چيست؟ / احمد كسروي ........................................................................................................................................................................ ٤٤
آقاي دكتر افشار يك »انقلاب سفيد« بي هيايهوي و غوغا انجام ميگيرد. گذشته از آنكه ايران استقلال خود را از حيث اصول زندگاني نيز نگاه ميدارد. آمديم بموضوع دوم: آنچه من ميدانم چه درباره زمينها و چه درباره ديگر چيزها، بايد مالكيت را نگه داشت. چيزيكه هست بايد آنرا بمعني طبيعي و راست خود برگردانيد. مالكيت يك موضوع طبيعي است و جز با شرايطي تحقق نميپذيرد و چون در اين باره سخن دراز است، وارد نشده تنها در موضوع زمينها ميگويم: بايد زمينها را در مالكيت كشاورزان نگاه داشت كه بهريكي از ايشان سهم معيني داده شود كه آباد كنند و بكارند و نتيجهاش براي خودشان باشد. چيزيكه هست چه درباره كشاورزي و چه درباره داد و ستد و بازرگاني و چه در ديگر موضوعها دولت بايد نظارت و راهنمايي داشته باشد. در اينجا سخن خود را بپايان ميرسانم. اينهاست آنچه من درباره چاره امروزي ميدانم كه بنام هم ميهني براي آگاهي ايرانيان نوشتم و اينكه نام خود را پوشيده داشتهام براي اينست كه براي خودم چيزي نميخواهم. اينها انديشه هاي منست كه نوشتم و در دسترس هم ميهنان خود گزاردم. آنها بخوانند و بينديشند و با فهم و خرد خود داوري كنند كه اگر راست يافتند بپذيرند وگرنه خودشان دانند. با من و نامم هيچ كاري نيست.



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه


#چاه_بابل

#رضا_قاسمى



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١٠٦


خداخدا ميكردي راهش را بكشد و برود، ناگهان ، يكي ديگر را بر تو برتري بدهد تا از
دورياش چنان ماهي افتاده برشن داغ شوي كه انگار نه همين ديروز بود كه ملال
حضورش تو را ميكشت.
اتاق مندو چسبيده به راه پله بود. از پله كه بالا ميآمدي، سمت چپ راهروي كوچكي
بود با دو در. يكي اتاق او بود، و ديگري، درست روبرو،آشپزخانه اش. جايي دنج؛ نه
همسايه ي دستِ چپ، نه همسايه ي دستِ راست. راهرو سمتِ راست دراز بود و كج، بي
هيچ دري. ميرفت تا برسد به پلههايي باريك كه ميخورد به پشت بام و به چند در ديگر
كه اتاق كساني بود كه در چشم رس او نبودند.
شبي كه فليسيا ميآمد تا سرانجام خود را تسليم او كند، زمين از چرخش بازايستاده
بود و هر صدايي كه در راه پله ميپيچيد صداي پاي فليسيا بود حتا اگر همراه لك لكِ
عصايي بود. انتظار او براي آمدن فليسيا، علاوه بر اشتياقِ طبيعيِ آدمي عاشق، دليل ديگري
هم داشت: شبي كه فليسيا از گذشته اش ميگفت، از رذالت آدمها هم گفت: «نميتوانستم
به مادرم بگويم. مثل سگ ازش ميترسيدم. آخر، همه اش هفده سالم بود. ناچار تك وتنها
رفتم. مردك مرا خواباند روي تختِ مخصوص، و دستور داد تنكه ام را در بياورم. وقتي با آن
چراغ روي پيشاني آمد و چشمش افتاد به وسط پاهايم ميداني چه گفت؟ كثافت رذل! گفت:
تو آلتي داري كه ميتواند هر مردي را به زانو در آورد!» در سكوتي كه برقرار شده بود نگاه
تلخِ فليسيا، به انتظار شنيدن كلامي به همدردي، دوخته شده بود به چشمان مندو. اما
مندوي « كثافت رذل » همينطور كه نگاهش ميكرد انديشيد: «پس به هر قيمتي بايد آن
را ديد!» و يادش آمد به فصلِ آخرِ «دفتر جلد مقوايي با لفافه ي تيماج رنگ عنابي» :
« فصل در انواعِ فرج
آهويي: و آن چنان است كه درازا تفوق دارد بر پهنا. لبها قيطاني.
بزي: و آن چنان است كه دراز چندان تفوق نكند بر پهنا. اما بر آمده باشد چون
غنچه ي نوشكفته؛ و لبها فروبسته و نابسته...»
آخر شب، وقتي سرانجام لحظه اي فرا رسيد كه «مثلث برمودا» را هم به فتوحات
پيشين اضافه كند، چشمش افتاد به آن زيباتر ين گل جهان و در دل گفت : «حق داشته است
106


@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١٠٧



آن دكتر كثافت رذل هر مردي را به زانو درميآورد! و چند ماه بعد، وقتي همه چيز جنان
به هم پيچيد و گره در گره افتاد كه هر كس به جستجوي حقيقت، دربه در، به دنبال
غيبگويي ميگشت، مندو با خود انديشيد: «آيا به راستي آن نگاه فليسيا تلخ بود و به انتظار
همدردي؟»
« !
خوابش نميبرد. برخاست و با آنكه به فليسيا قول داده بود كمتر بكشد، سيگاري آتش
زد. دو روز بود كه فليسيا رفته بود مولوز. «دلم براي اسبم تنگ شده است.»
- مگر تو اسب هم داري؟
- خانه مادرم بيرون شهر است. حياط و مزرعه ي نسبتاْ بزرگي دارند.
در اين چهار ماه كه فليسيا آمده بود پاريس، دست كم ماهي يك بار به مولوز
ميرفت. آرنولد بود، اسب هم بود، مادر هم كه مادر است. اگر ماجراي شمايل فليسيا پيش
نيامده بود، شايد تب عشق مندو فرو كش ميكرد. براي قولي هم كه داده بود بلاخره راهي
پيدا ميشد تا زير آن بزند. اما ماجراي شمايل، همه ملالي را كه اين اواخر دچارش شده بود
پاك از خاطرش زدود. همه اش آن بدن گُر گرفته ي شب نخست را ميديد؛ بدني كه انگار از
درون تابلوهاي نقاشي بيرون آمده بود؛ آن سينه ها كه، به انحنايي نوك تيز، خواهش و تمنا
را پيشكش ميكرد؛ آن رانهاي كشيده ي خوشتراش، آن سرين كه به زيبايي كپل اسب بود
و آن زيباترين گل جهان... هيچ چيز به اندازه ي هماغوشي دو عاشق جراحت روح را التيام
نميدهد. مهیا ميشوي براي مرگ، بي هيچ حسرت و درد. انگار اين همه راه را دويدهاي تا
برسي به اين لحظه. كرخت از فراغتي بس نامنتظر، ميخواهي بيايد مرگ، ابديت بدهد به
اين لحظه. اما مرگ نميآيد. سيگاري روشن ميكني براي خودت، يكي هم براي فليسيا:
«جقدر خوب عشقبازي ميكني.»
- مادرم يك ايتاليايي اصيل است. ميگفت: زن بايد در آشپزخانه آشپز خوبي باشد، و
در رختخواب فاحشه يي خوب.
- توهم كه به نصحيت مادرت عمل ميكني!
فليسيا دستش را شانه كرد لاي موهاي او: «چه آرامش عجيبي به آدم ميدهي.»
107

@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص١٠٨




ميخواست بگويد:«از دردهاي كوجك است كه آدم مينالد. وقتي ضربه سهماگين
باشد، لال ميشود آدم.» گفت: « توهم.»
- اما چيز تلخي در تهِ وجودت هست كه پنهانش ميكني. هنوز به زنت فكر ميكني؟
- نه.
فليسيا تمام اندوهش را در برقِ خيسِ چشمانش ذخيره كرد: «پس چه؟»
مندو سيگارش را در زير سيگاري انداخت و سرش را ميان سينه هاي او پنهان كرد.
پنهان كه نه، فرو كرد؛ چنان محكم كه گويي راهي ميجست به پناهگاهي در اعماق وجود
او. فليسيا او را محكم به خود فشرد. شانه هاي مندو تكان ميخورد. مايع گرم و سوزاني ميان
خط انحناي سينه ي فليسيا راه ميبريد. او را به خود فشرد؛ آنقدر محكم كه عاقبت راه باز
شد به پناهگاهي كه مندو به جستجويش بود. «چرا معلقم كردي؟... چرا تاريكي فرق ميك د
با تاريكي؟... چرا؟... آن رنگ صورتي كه فقط يك بار فرصت داشته لبخند بزند به اين
جهان... آن كبودي لبها كه مثل حرفي ناگفته حاشيه ميدهد به... پناهم بده... پناهم بده...
«
ن
آرام كه شد سيگاري روشن كرد.
فليسيا گفت:« آن سه سال كجا غيبت زده بود؟»
برگشت؛ دو آرنج تكيه به بالش، و كف دست متكاي سر. خيره شد به دور. جايي بس
دورتر از ديوار اتاق. دور. دور. آنقدر دور كه ديگر تهي شده بود از زمان و مكان. لبهاش
تكان خورد. صدايي از زير تودهاي خاكستر به گوش آمد: «جايي كه مرگ منتظر است؛ از
شش سو!»


11
مرگ اما نميآمد. انگار او هم مثل فليسيا وقتي ميآمد كه منتظر نباشي؛ و مندو
منتظربود. بي اعتنا، سوت ميزد و، دستها يله در جيب، راه ميبريد ميان بوي باروت، ميان
صداي كر كننده ي گلوله ي تيربار و خمپاره كه بيوقفه پيش پاش، پشت سر، يا اين طرف و
108

@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١٠٩


آن طرف، زمين ميخورد، پوشي از دود و غبار را هوا ميبرد، و بوي خاك گُر گرفته را،
آغشته به بوي تند و نافذ باروت و بوي عفن لاشه، به شامه فرو ميكرد، و ميسوزاند تا ته
حلق را؛ ششها را.
ميرفت تا برسد به انتها. از ملكوتِ ملال هم درگذرد و برسد به تهِ تهِ ظلمت.
گوشهاش نميشنيد. چشمهاش نميديد. گويي در اين جهان نبود. گويي در غروبِ خلوت
كوچه اي قدم ميزد؛ بيهراسِ مرگ كه بذر ميشد و وجب به وجب خاكِ پيش پاش را به
خيش ميكشيد. گوشهاش نميشنيد مگر صداي گنگِ هلهله اي دور كه از پشتِ سر
ميآمد: «االله اكبر». برگشت. چشمهاش نميديد مگر سايه هاي وهمآورِ لشكري كه غيه
كشان پيش ميآمد و گاه تكه هايي از آن به خاك ميافتاد يا گوشت شقه شقه ميشد و، در
پردهاي از خون، شتك ميزد به هوا، به بوي باروت، به افق، به آنسو كه سايه هاي فلكزدهي
لشكري ديگر، سلاح بر زمين نهاده، عكسي به اسغثاثه در دستي، پارچه ي سپيدي به ديگر
دست، نماز ميبرد به خاك: «دخيل. دخيل يا اخي.»
- چرا جبهه؟
- ميخواستند از شرّم خلاص شوند. من هم بدم نميآمد كمي فوت بكنم.
نخنديد. تمام حيرت و تلخي نگاهش را ساطع كرد در آن دو الماس بيطاقت: « مگر
تو چه كرده بودي؟»
- ميخواستم كارم را از سر بگيرم. همين!
نميفهميد. وقتي مندو گيجي نگاهش را ديد، سيگاري روشن كرد، صاف نشست و
گفت: «ببين، تو چهار سال است با آرنولد زندگي ميكني. پس بايد بداني ريتم يعني چه.
همه ي ريتمها ممنوع شده بود جز دوچهارم؛ مارش. اسمش را هم گذاشته بودند
«سروده هاي انقلابي». كاغذي گذاشتند جلوام كه آهنگش را يك نفر با دهن ساخته بود، و
شعرش را شاعري كه پيش از انقلاب براي خوانندگان كافهاي تصنيف هاي بند تنباني
ميساخت. فكر كردم نظرم را ميخواهند. گفتم «خب؟» جوان ريشويي كه مقابلم نشسته
بود، همينطور كه تق تق تسبيح ميانداخت، گفت: «برادر، انقلاب به صوت داودي شما
احتياج دارد. فردا، تمام بعد ازظهر، اتاق ضبط در اختيار شماست. تشريف ببريد بخوانيد.» حتا
109


@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١١٠


نميفهميد كه يك سرود بند تنباني هم بلاخره به چند روزي تمرين احتياج دارد. البته
تقصيري هم نداشت، قبلاْ صافكار ماشين بود، چه ميدانست موسيقي يعني چه؟
فليسيا در سكوت خيره شد به او.
- زماني بود كه كارمندان اداره هاي دولتي و حتا پزشكاني را كه كار آزاد ميكردند
واميداشتند يكي دو ماهي در سال به جبهه ها بروند. اسمش «اعزام داوطلبانه» بود، اما اجبار
بود. گفتم: «اين را كه خود شما هم ميتوانيد بخوانيد، حتا بهتر از من.»
گفت: «انقلاب به شما در اينجا بيشتر احتياج دارد تا در جبهه ها!»
داشت تهديد ميكرد. گفتم: «من ترجيح ميدهم، به جاي صدا، جانم را فداي انقلاب
كنم.»
فليسيا گفت: « پس ميخواستي خودت را نفله كني!»
- وقتي جنگي هست همه كه براي دفاع از وطن به جبهه نميروند . يكي را
ميشناختم كه نوازنده بود. زنش را عزيزترين كسش، استادش، قر زده بود. يكي ديگر بود
كه پس از سه سال زندان و شكنجه، جانش به لب رسيده بود . به پليس قول همكاري داده
بود و آزاد شده بود. بعد از انقلاب كه فهرست ساواكيها منتشر شد اسمش را زير حرف
«ب» پيدا كردند. هم كارش را از دست داد، هم دوستانش را و هم زنش را كه انقلابيِ
دوآتشهاي بود و گمان ميكرد با مردي ازدواج كرده است مبارز و زندان كشيده. بعضيها هم
حوصله شان سر رفته بود و از فرط بيكاري به جبهه ميرفتند يا، اگر بشود گفت، براي آزادي.
عرق ميخوردند، حشيش ميكشيدند، ورق بازي ميكردند يا ميزدند و ميخواندند. كاري
كه در شهرها ممنوع بود.
- و كسي كارشان نداشت!
- چه كار ميتواستند بكنند؟ وقتي كسي داوطلبانه به جبهه ميآيد يعني پذيرفته است
كه بميرد. بعلاوه، حالا اينها هم اسلحه دستت شان بود!
- و تو براي چه رفته بودي؟
خاموش نگاهش كرد. سيگاري آتش زد و دودش را فرستاد به ديوار رو به رو.

110


@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص١١١


فرداي آن روز، نزديك غروب، پاسداري آمد كه: «آقا شما را احضار فرموده اند.»
سوار جيپي شدند كه با گِل استتار شده بود. بيست دقيقهاي لاي تپه ها و زمينهاي
سوخته ميرفتند . اينجا، آنجا و هرجا لاشه ي سوخته ي تانكي بود يا نفربرِ واژگوني. به نظر
حشرات غول آسايي ميآمدند كه صاعقه اي مهيب خاكسترشان كرده باشد. جيپ ايستاد. از
كنار ديگهاي دودگرفته و بزرگ مسي كه روي سه پايه ها بودند گذشتند. بوي برنج مخلوط
شده بود با ته مانده اي از بوي باروت . اشباحي بيل به دست، شتابزده، خم ميشدند و غذا را از
درون ديگها به ظرفهاي كوچكتر منتقل ميكردند. آن سوتر، ميان تاريكي لغزان تپه ها،
اشباح ديگري بودند كه ظرفهاي غذا را به كاميوني سوار ميكردند.
از شكافي غار مانند كه در دل تپهاي بازشده بود داخل شدند. «آقا؟ كدام آقا؟» در
پايتخت «آقا» فقط يك معنا داشت. آن «آقا» هم نه تنها در جبهه ها كه هيچ وقت در هيچ
كجا پيدايش نميشد مگر همانجا كه هميشه بود: بر صفحه ي تلويزيون. سكوتِ مرموز
پاسدار راه نميداد كه بپرسد.
ابتداي دالان خاكي بود؛ رشته سيمي از سقف آويزان بود و، هر از چند گام، لامپ
كوچكي به زحمت پيش پا را روشن ميكرد. پيش كه ميرفتي، دالان عريضتر مي شد،
ديواره ها سيماني، و رديف لامپها بيشتر و پر نورتر. از دري گذشتند و وارد محوطه اي شدند
كه همه چيزش شبيه ساختماني اداري بود، جز اينكه پنجره نداشت. شبيه زندان بود. ترس
برش داشت. از راهرويي گذشتند كه هر دو سمتش درهاي زيادي بود. بوي الكل و تنتوريد
مخاط بينياش را سوزاند. صداي ناله ميآمد. دري باز شد و چند مرد سپيد پوش پيكر
خونيني را روي چرخي به راهرو آوردند. از كنار او كه ميگذشتند مردي كه روي چرخ بود
بازوي قطع شده اش را با دست ديگرش گرفته بود، روبه او تكان ميداد: «آقا! آقا! دستم را از
تو ميخواهم.»
111



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١١٢


از دري شيشهاي گذشتند كه راهرو را دو نيمه ميكرد. در اتاقي باز شد و سرهنگي،
همينطور كه كلاهش را روي طاسي سرش ميگذاشت، بيرون آمد. تا در اتاق پشت سرش
بسته شود جمله اي به بيرون درز كرد: «اطاعت تيمسار.» روده هاي مندو به سر وصدا افتاد.
راهرو پيچيد به سمت راست. مقابل در آهني بزرگي كه تمام عرض راهرو را
ميپوشاند توقف كردند. پاسدار زنگ را فشرد. دريچهي كوچكي باز شد و چهره اي ريشو،
هاشور خرده از ميله هاي عمودي، در قاب دريچه ظاهر شد. نگاهي به پاسدار انداخت، سري
به سلام تكان داد و سر تا پاي مندو را به ظن و ترديد ورانداز كرد. كليدي در قفل چق چق
كرد و يك لنگه ي در به آرامي روي پاشنه چرخيد.



13
«آقا» نشسته بود سر سجاده ي قرمز رنگي كه پهن شده بود روي فرشي كف اتاق.
چند لاي عمامه اش باز بود كه شال ميشد، نيمچرخي ميزد پيش سينهاش، و ميافتاد روي
شانهي چپ. مندو انديشيد: «آن هاله ي قدسي را كه دور سر است گ ترش داده تا به زير
قلب، تا فراخي سينه.»
س
قد بلندي داشت؛ همان هيبت و تأني را كه هميشه داشت هرگاه كه برصفحه ي
تلويزيون ميآمد. «پس آقا ايشانند!» اما اين آقا همان آقاي پايتخت نبود. در تلويزيون اين
آقا نام داشت، عنوان هم. همچنان كه هيبت داشت. مثل حالا كه بياعتنا به حضور مندو،
دوزانو نشسته بود روي سجاده؛ چشمها بسته، سر فرو افكنده، تسبيح ميگفت زير لب.
- بفرمائيد بنشينيد.
نميدانست كجا. روي فرش؟ يا روي يكي از صندلي هايي كه كنار ميز بود، سمت
چپ اتاق؟
112


@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص١١٣

آقا سجاده را به تأني تا كرد. برخاست. هلال باز شدهي عمامه را دور سر پيچيد، و آن
هاله ي قدسي را كه مدار گستريده بود به فراخيِ سنيه، بازبرد به همان دور سر. رفت پشت
ميز، و با دست يكي از صندليهاي خالي را نشانش داد.
همينكه مندو نشست، چشمش افتاد به كتابي كه روي ميز بود: «رايش سوم». حضور
شيئي آشنا، در اين فضاي بيگانه و ترسناك، مثل حضور تكه زميني سخت بود در ميانه ي
مرداب. براي اولين بار احساس ايمني ميكرد. حالت كسي را داشت كه در هزارتويي گمشده
باشد و ناگهان خود را ببيند مقابل پنجرهاي.
ناگهان برق قطع شد و همه چيز غوطه خورد در ظلمت. سكوت سنگيني فضا را پر
كرد و تازه در اين لحظه بود كه مندو صداي يكنواخت ژنراتور برق را شنيد كه پت پت كنان
از كار ميافتاد.
آقا گفت: «نقابتان را برداريد.»
فكر كرد اشتباه شنيده است. اما ناگهان بهياد كلاهش افتاد، آن را از سر برداشت.
توي تاريكي، تنهايي آدمي بيكرانه ميشود. وزن پيدا ميكند. حجم ميگيرد ولي، در
هرحال، اين تنهايي از جنسيست كيهاني. اما، تنها اگر نباشي توي تاريكي، اگر بداني
كس ديگري هم هست مقابل تو...
ترس برش داشت.
صداي پت پتِ موتور از دور به گوش آمد و نور ضعيفِ لامپ اتاق را در روشنايي وهم
آوري شناور كرد. هر چيزي به رنگِ مس درآمده بود.
آقا، تنديسي از فلز تابيده، گفت : «فردا سواره بتازيد!»
گيج و منگ، به چشمها و ابروان مسي رنگ او خيره شد. هيچ نميفهميد.
آقا سري تكان داد كه براي مندو مفهوم نبود. پوشه اي روي ميز بود، دفتري با
ورقه اي مسين. بازش كرد. ورق زد و روي سطري ايستاد: «شما ديروز آنجا چه
ميكرديد؟»
- رفته بودم قدم بزنم.
- در خط مقدم جبهه؟ آنهم رو به لشكر دشمن؟
113




@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١١٤


بودند كساني كه ناگهان لال ميشدند؛ چند روزي غرقه ي سكوتِ روحاني. بعد؛ توي
گودالي كه جاي اصابت خمپاره بود يا گلوله ي توپ، و پر شده بود از آب باران، غسل
ميكردند و با بدني بسته بندِ نارنجك راه ميافتادند سمتِ سنگر دشمن، و بودند كساني كه
در به در، پيِ «تركشِ محبت» بودند؛ تكهاي فلز كه نكُشد، همين قدر خراشي بدهد يا؛
دست بالا، قناعت كند به طعمهاي كوچك. دست يا پا، تكهاي از تن را طعمه ميكردند تا
جان را به در برند از اين قربانگاه.
گفت: «از تاريكي آن دخمه دلم گرفته بود. خمپاره ها كه شروع كردند، ديدم يكي
دستش را از سنگر بيرون گرفته است، يكي پا را. زدم بيرون. چه ميدانستم خط مقدم
كجاست و لشكر دشمن كجا؟»
- اين از الطاف الهي بوده.
- بله وگرنه جا به جا بايد كشته ميشدم.
- خدا دستش خودش را از آستين هر كه بخواهد بيرون ميآورد.
گيج و ابروان درهم نگاهش كرد. نميدانست چه بگويد.
آقا چشمانش را مستقيم به چشمان او دوخت؛ نگاهي برّا كه انگار از مخاطبش طلب
ميكرد همه ي رمز نهفته در كلام را دريابد: « ديروز، بهمین آقا امام زمان كه پيشاپيش
لشكر ميرفت، رزمندگان اسلام، فتح بزرگي كردند و اسيران بيشماري گرفتند از دشمن.»
نميدانست همه ي اينها چه ربطي به او دارد. براي آنكه چيزي گفته باشد گفت:
«خدا را شكر.»
- اسبي سپيد حاضر است . يك رداي سپيد هم. فردا سواره بتازيد! با بيرق « نصر من
االله...»
مندو كه پاك گيج شده بود به تنها چيزي كه ميفهميد چنگ زد: «من به عمرم اسب
سوار نشدهام.»
- يادتان ميدهند، همين امشب!
در آن نور مسي رنگ كه همه چيز را در وهم معبدي عتيق فرو ميبرد، هر چيز وزن،
خطوط، و امتداد خود را از دست ميداد. به آقا خيره شد؛ چشم در چشم. از پسِ آن صورتِ
114



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص١١٥


كشيده، بيني عقابي و چانه ي بزرگ، پرهيب صورتي آشنا را بازشناخت. برق نگاهي شيطاني
كه از روبرو ميتافت، در ذهنش جرقه اي افروخت: «اگر كشته شوم؟»
- ضدگلوله ميپوشيد. پا تا سر! و مگر شما براي همين به اينجا نيامده ايد؟
همين را كم داشت؛ طعني تلخ، دستي زورمند كه هلش بدهد به ژرفاي درهاي
ظلماني. خيره شد به نقش ترنج قالي. با اندوهي كه از ژرفاي تاريكِ زمين ميآمد گفت:
«چه فايده؟»
- شايد رستگار شديد! خداوند ارحم الراحمين است.
- پس آن بچه ها... لابد ديگر نيازي به آنها ...
- به آنها هم نياز هست.
نگاه كرد به نقش صليب شكسته روي جلد كتاب. گفت: «چرا كاري را كه ديگران
كردند نميكنيد؟ مواد منفجره را ميبستند به شكم سگها و ميفرستادندشان رو به تانك
آلمانها.»
آقا در سكوت خيره شد به او. مندو انگار متوجه ي حماقت خود شده باشد به لحني
شرمنده گفت: «بله ميفهمم، سگ نجس است.»
آقا با نگاهي سراسر شماتت گفت: «سگ را ميفرستادند طرف تانكها، نه روي مين،
آقا!»
- خب... چه ميدانم. گوسفند كه زياد است....
آقا، برافروخته، پوشه را بست و با لحني قاطع گفت: «اين انقلاب نياز به صاحب دارد،
آقا! بايد شهيد داد تا صاحب پيدا كند، آقا!»
سكوت اتاق هم حالا از جنس مس شده بود. مثل فلز چكش خورده، سنگين و فشرده
و مرموز. سر بالا كرد: «بسيار خوب، من جانم را فقط يك بار ميتوانم فداي انقلاب كنم، اما
صدا را هر روز! بسپاريدشان به دست من. چنان شوري در سرشان بيندازم كه پير و جوان با
سر بدوند روي مين.»
- اما ميدان كه پاك شد بايد كسي باشد كه لشكر را هدايت كند يا نه؟
115



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١١٦



حالا نوبت مندو بود كه همان نگاه برّا را بيندازد به او و طلب كند كه مخاطبش
همه ي رمز نهفته در كلام را دريابد: «نگران نباشيد. همين كه يك بار حضرت را ديده اند كه
رو به لشكر دشمن ميرفته، كافي است! بقيه اش را خود با اوهام خويش خواهند ساخت؛ با
ردا و اسب سپيد! اما ميدان مين...»
برق رضايتي در چشمان مسي رنگ آقا جستن گرفت: «بله، حق با شماست! با آن
صوتِ داوودي كه خداوند عطا كرده است به شما...»



14
موسيقي ايراني از دل شعر سر برآورده بود و شعر، همه حكايت رانده شدن از بهشت
بود؛ حكايت هجران؛ و انتظارِ ظهور. آنچه گم شده بود ازاين موسيقي آن لحنِ آخرالزماني
بود. براي همين، آن آتشي كه آواز«قمر»ميانداخت دردل ها،يا آواز «دوامي»يا «اقبال»،
ديگر گُر نميگرفت؛ و جز جرقهاي رو به مرگ از آن باقي نمانده بود.
«ماندني آريانژاد» طاغوتي بود. پس، پيش از هر چيز نامش را عوض كرد. نوحه هايي
كه با نام «برادر حداد» از راديو پخش ميشد(و حتا ميان مخالفان دولت شنوندگان مشتاقي
داشت) تركيبي بود از صداي قمر، اقبال و دوامي كه در لفافي از لحن و لهجه ي «بخشو»
پيچيده شده بود و صوراسرافيل در آوا به آوايش به گوش ميآمد.اين صدا كه هيچگاه
تصوير خواننده اش را كسي نديد، نه تنها كودكان و مردان سالخورده، كه سربازان و
ارتشيهاي بي اعتقاد را هم روانهي ميدان كرد و بخش مهمي از سرزمينهاي اشغالي را از
چنگِ دشمن بيرون كشيد. اما آنچه براي مندو مهم بود نه سرزمين، كه اجساد بيشماري بود
كه در برقِ كر كننده ي انفجار مينها تكه تكه ميشد و سمت جاذبه ي زمين را عوض
ميكرد.
فليسيا انگشتان ظريفاش را خواب داد لاي موهاي او: «و تو؟»
116

@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١١٧



مندو سيگارش را توي زيرسيگاري له كرد. جرعه اي نوشيد و بطري را به طرفِ او
دراز كرد: «ميداني، در وجودِ هرايراني، كم وبيش،يك منجي بزرگ خوابيده. به همين
دليل، غيبت و ظهور برايايرانيها مسئله ي مهمي ست، چون آن منجي كه هزاران سال
است ظهورش وعده داده شده هنوز غايب است. خب، من همايرانيام، بدم نميآمد كمي
غيبت بكنم.»
- ولي از جبهه كه برگشتي ظهور نكردي. همچنان غايب ماندي.
- ميخواهي بشنوي؟ پس لباس بپوش!
فليسيا بهتش زده بود. مندو گفت: «برويم كنار سن».



15
سه سال بعد «برادرحداد» شهيدي بود كه نوارِ نوحه هايش دستبهدست ميشد اما
هيچكس نه از مدفنِ او خبر داشت و نه از محل و چگونگي شهادتش.
- مرا تا كمر و ناهيد را تا سينه كرده بودند توي خاك. گوني را كه كشيدند روي
سرمان، ديگر چيزي نميشنيدم. همه اش چهره دكتر ميريان پيش چشمم بود وصدايش كه
ديگر صدا نبود، اندوه بود، بغضي شكسته در گلو: «خيابان اباذر، كوچه شهيد تبريزي، پلاك
9 .لطفاْاين نامه را بدهيد به همسرم.» اعتقادي نداشت. به اجبار آمده بود. شبهايي كه
نوحه ميخواندم ميديدمش كناريايستاده؛ طعن لبخندي بر لبها. جنوني كه از اعماق
ريشه برميآمد، لرزه ميانداخت در ظلمتِ بيابان، و سرها كه گُر ميگرفت از هواي مرگ،
لشكري از كودكان چهارده ساله و پيرانِ شصت ساله، آرزومندِ تكه تكه شدن، تن ميزدند به
موجِ بلا؛ رو به ميدان مين. آنوقت دكترميريان را ميديدم كه سيگاري ميافروخت، پشت
ميكرد به ميدان و همينطور كه شانه هاش ميلرزيد گم ميشد در ظلمتِ بياباني كه ميرفت
سمتِ سنگرهاي پشتِ جبهه.
117



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١١٨



رسيدند به پل الكساندر. چشمش كه افتاد به دو اسبِ بالدار سرستون هاي پل،
رعشهاي مهره به مهره تيرهي پشتاش را تا گردن بالا آمد: «فليسيا، ما قبلاْ كجا همديگر
را ديده ايم؟»
خنديد: «دو قرن پيش، در كاخ تزار الكساندر!»
فليسيا زني دانا بود. خوب ميدانست چطور زهرِ لحظه هاي تلخ را بگيرد و تهيشان
بكند از فاجعه. اما مندو تلختر از آن بود كه از ظلمتِ چاهي كه در اعماقِ آن نفس ميزد،
برون آيد: «از زير گوني صداي گريه ي ناهيد را ميشنيدم كه به آرامي ميگفت: «مندو،
مندو.»
روزي كه كيسه ي پلاستيكي سياهي را به من دادند تا مقداري استخوانِ ذغال شده را
بدهم به پزشكي قانوني و خبر را ببرم به «خيابان اباذر كوچه ي شهيد تبزيزي پلاك 9 «
ميدانستم كه آب از سر گذشته است. همان دوماهِ پيش هم كه نامه را برده بودم كار تمام
بود. در را كه باز كرد گفتم: «منزل دكتر ميريان؟» ناهيد كه كمي دستپاچه به نظر ميرسيد،
گفت: «بله بفرمائيد.» هيچ تعارف نكرد. نامه را كه گرفت تشكر كرد. گيجِ درخشش سياهي
چشمانش راه افتادم بروم كه گفت: «ببخشيد، كي دوباره برميگرديد به جبهه؟»
- سه روز ديگر.
- ميشود از شما خواهش كنم فردا عصر تشريف بياوريد جواب نامه را بدهم؟
نگران به نظر ميرسيد. اما هيچ از حال دكتر ميريان نميپرسيد. وقتي در را ميبست
پرهيبِ مردي را ديدم كه خود را دزدانه از پشتِ پنجره كنار كشيد.
از زيرگوني چشمان سياه ناهيد را ميديدم و آن بيني ظريف كه تا لحظهاي ديگر
تكهاي گوشتِ لهيده ميشد. به خود فكر نميكردم. براي من چه فرقي داشت؟ صداي قرآن
ميآمد و زمزمه ي بغض آلود ناهيد، گم در هياهوي جمعيت، اما هنوز شنوا: «ميلرزم مندو.»
روزي كه رفتم پاسخ نامه را بگيرم، ديگر آب از سرِ هر دوي ما گذشته بود. پاسخ نامه
را كه آوردم، دكتر ميريان ديگر نه آدمِ سابق بود. ميايستاد همچنان دور از حلقه ي
جنزده ي مردان و كودكاني كه به سينه ميكوبيدند. ديگر نه لبخند داشت نه طعنه در
گوشه ي لب. رفته بودم دو ماه بمانم، سه سال ماندگار شده بودم. اما حالا ديگر دليلي براي
118



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١١٩


ماندن نبود. چيزي بود در تهران كه مرا از جا ميكند؛ دو چشم سياه كه يكسره بيپناهي
بود. معصوميتِ بي پناه. خواندم. اين بار همه ي آن سياهي را كه «ميرعزا» سرازير ميكرد در
تعزيه هاش تا، به بهانه ي قاسم و علي اكبر، تمام ظلمتِ و بيپناهيِ عصرِ خود را بيان كند،
پود كردم تنيدم در آن لحنِ آخرالزماني:
نه آخر هركه نخلي مينشاند
نمايد تربيت تا ميتواند
درختي را نشاندم دير وقتي
كه در سايه ش نشينم روزِ سختي
درخت طالعم بي ميوه گشته...
وقتي كه حلقه ي جنزده ي سينه زنان، ديوانه وار، سر كوبيد به تاريكي بيابان تا در
صداي كر كننده ي مينها و لهيبِ سوزانِ برقِ انفجارها تكه تكه شود، دكترميريان را ديدم
كه ميرفت اما اين بار نه سمتِ تاريكيِ پشتِ جبهه ها؛ نهنگي بود كه سر ميكوبيد به
صخرههاي نوميدي: «االله واكبر. االله و اكبر». آخرين تكه ي سپيديِ پيراهنش كه در غلظتِ
تاريكي گم شد، راه افتادم سمتِ دفترِ ستاد.



16
- ناهيد مرا ببخش.
صدايي كه آلوده بود به تاريكي تهِ حلق حكم را قرائت كرد: «بسم االله القاسم
الجبارين...»
ديگر چيزي نميشنيدم. زير تاريكيِ گوني، چشمهاي خيسِ ناهيد را ميديدم؛ و روزي
را كه سر نهاده بود روي سينه ام و نوك انگشتانم را به دندان ميفشرد: «همه اش خدا خدا
ميكردم كي تمام شود. تمام كه نميشد! هر خاكي به سرم ميكردم فايده نداشت. همه ا ش
تقصيرِ مادرم بود. ميگفت با اين بر و رو بايد زن يك مهندس بشوي يا دكتر. زن دكتر
119


@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١٢٠


ميريان شدم. اما هميشه ي خدا بايد در تاريكي بالشم خيسِ اشك ميشد. تقصيري نداشت.
نميتوانست. اما تا كي ميشد تحمل كرد؟ نگاه كن! دستِ راستم درازتر از دستِ چپ شده
است! از بس هي كشيده ام تا برسد به جايي كه تحريكاش كند.»
صداي تكبير جمعيت از منفذهاي گوني گذشت. چيزي از جنسِ برق زير پوستم دويد
و موهاي تنم را سيخ كرد؛ درست مثل همان روز كه صداي برخورد سنگريزه ها به شيشه ي
پنجره شروع شد. هر دو برهنه بوديم. نگران و ترسيده نيمخيز شدم. ناهيد هم نيمخيزشد:
«بچه هاي همسايهاند»
ـ بچه هاي همسايه؟
- تهران پارس شده است منطقه ي حزب االله. همه اش زاغ سياه مرا چوب ميزنند.
آخر ناسلامتي همسر شهيدم! نگرانند مبادا مردي به اينجا آمد و رفت كند! اما يكيشان،
همين پريروز، توي پاركينگ كمين كرده بود. از ماشين كه آمدم بيرون پريد بغلم كرد. اگر
جيغ نزده بودم ميخواست همانجا...
هر زني آينه ايست كه بخشي از عيبهاي مرد را به او نشان ميدهد. آن روز فهميدم
تا چه حد ترسويم. ميلرزيدم. همه اش خودم را ميديدم با ناهيد، تا كمر در خاك، و باران
سنگ كه ميباريد، و سر كه ميشكافت؛ چشم كه در چشمخانه له ميشد؛ دندان، دنده ها
پهلو... ميدانستم چهار شاهدِ عادل بايد به چشم ببينند كه دخول شده است؛ مثل طنابي كه
رد شود از سوزن... پرده ها كشيده بود؛ در هم قفل. كدام شاهد؟ اما باز ميترسيدم. همانطور
كه انقلاب نياز به شهيد داشت تا ريشه بگيرد، اخلاق عمومي هم نياز به قرباني داشت.
ميدانستم سنگ اول را كسي بايد پرت كند كه درعمرش گناه نكرده است. اما باز
ميترسيدم. آخر، كدام ايرانيست كه خودش را گناهكار بداند؟ يا به جستجوي مقصر در
جايي بيرون از وجودِ خود نگردد؟
صدايي كه از تاريكي تهِ حلق ميآمد، از جايي بسيار نزديك به ما، گفت : «اشهدتان
را بگوييد.»
ناگهان آرامشي عظيم تمام وجودم را مسخر كرد. «راحت ميشوم!» ناهيد بغضش را
تركاند. .يادم آمد به آنهمه بار كه آسوده از بر زمين نهادن وزنه اي ابدي دراز كشيده بوديم
120


@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️