گشت‌ها | هومن پناهنده

Forwarded from دغدغه‌های اخلاق و دین / سید حسن اسلامی اردکانی

📝 پس تو چی می‌دونی؟

از دانشگاه علوم پزشکی بوشهر بیرون آمدم تا بروم داخل شهر گشتی بزنم. عصر بود و هوا خنک. پرایدی توقف کرد. سوار شدم. مرد میانسالی بود و شروع کرد به گفت‌وگو. کمی از خودش گفت. بازنشسته بود و برای برآوردن نیازهای معیشتی مسافرکشی می‌کرد. لهجه خوش بوشهری او برایم جالب بود. دوست داشتم یکسره حرف بزند و من گوش کنم، اما پرسش‌هایی در ذهن داشت. کمی بعد پرسید که می‌تواند چند سوال کند. با آنکه تا ظهر یکسره کلاس داشتم، گفتم بله. سوالی کرد درباره شیوه ازدواج پسران حضرت آدم. گفتم برخی این را می‌گویند و برخی آن را. گفت: «خودت! چه می‌گی؟» گفتم که نمی‌دانم و نظر خاصی ندارم. گفت خوب یک سوال دیگر. گفتم بفرمایید. گفت: «ناراحت نمیشی؟» گفتم نه. باز سوالی کرد درباره تاثیر مصرف سیب بر جنسیت جنین. گفتم نمی‌دانم. باز سوال سومی کرد که آن را هم با یک «نمی‌دانم» خیالم را راحت کردم.

با دلخوری ملایمی گفت: «پس تو چی می‌دونی؟ شما تو حوزه چی می‌خونید؟ برو کمی تحقیق کن، یاد بگیر!» گفتم: «چشم، حتما.» در آن لحظه دلم برای خودم سوخت که با این همه فضل و کمالات استادی و پژوهشگری! نتوانسته بودم نظر مساعد او را به دانش خودم جلب کنم. دلم برای او هم سوخت که با کس انی سر و کار دارد که پاسخ همه سوالات را می‌دانند. احتمالا به عمرش طلبه‌ای ندیده بود که آشکارا و به راحتی بگوید «نمی‌دانم». اصولا در شهرهای کوچک گفتن «نمی‌دانم»، آن‌هم از سوی افراد تحصیلکرده که «سر در کتاب» دارند، تف سربالا است و گوینده‌اش را بی‌اعتبار می‌کند. با این همه، سال‌ها بود آموخته بودم با این قضیه راحت برخورد کنم و نگران قضاوت این و آن نباشم. مرا به مقصد رساند. خواستم کرایه بدهم. نگرفت و گفت مهمان من باش. هر چه اصرار کردم. قبول نکرد. یادش بخیر انسان شریفی بود. گرچه نتوانستم به پرسش‌های «حیاتی» او پاسخ بدهم، اما سعی کرد در حد خودش به من لطفی کند.

یکی از مشکلات ما در مقام مدرس دانشگاهی یا طلبه حوزوی آن است که همواره در معرض پرسش‌های مختلف و پرسش‌نماهای عجیب و غریب افراد گوناگون قرار داریم. همواره از ما انتظار می‌رود که به آنها حتما پاسخ «درست» بدهیم. گفتن «نمی‌دانم» در این فرهنگ نه تنها کارآمد نیست، افزون بر آن، نوعی کسر شأن به شمار می‌رود و از اعتبار ما می‌کاهد. گاه نیز چنان این پرسش‌ها بی‌معنا به نظر می‌رسد که بهترین پاسخ همان «نمی‌دانم» است. با این حال، در این فضا غالبا درگیر پاسخگویی می‌شویم و چون بلد نیستیم، سخنان بی‌ربطی می‌گوییم و همزمان یک فرهنگ غلط را تقویت و بازتولید می‌کنیم؛ انگار ما حل‌المسائل متحرک هستیم.

بخشی از فرآیند خودپایی اخلاقی و مسوولیت شهروندی ما آن است که برای دانسته‌های خودمان مرزی تعیین کنیم. در حالی که به دیگران می‌گوییم چه می‌دانیم، با شهامت و بی‌پروا به آنها بگوییم که چه «نمی‌دانیم» و این «نمی‌دانم» را چنان تکرار کنیم تا برای مخاطبان عادی شود. هنگامی که آرام آرام به «نمی‌دانم» گفتن عادت کردیم، اتفاق مهمی می‌افتد. دیگران به دانسته‌های ما احترام بیشتری می‌گذارند و باور می‌کنند که چه «واقعا» می‌دانیم و این خود بخشی از فرآیند اعتمادآفرینی است. البته یک نتیجه ناخواسته دیگر هم دارد و آن اینکه باور نمی‌کنند که «واقعا» نمی‌دانیم، بلکه تصور می‌کنند داریم شکسته‌نفسی می‌کنیم یا حوصله پاسخگویی را نداریم. به ‌حق گفته‌اند که گفتن «نمی‌دانم» نیمی از دانشوری است.

سید حسن اسلامی اردکانی
ستون #در_ستایش_جزییات / صفحه آخر روزنامه اعتماد، چهارشنبه ۲۵ فروردین ۱۴۰۰

instagram.com/eslamiardakani
telegram: @hassan_eslami
www.hassaneslami.ir

439 views07:30