تاملی بر فرسایش سوژهٔ دموکراتیک و افول اتوپیسم غربی

فرح فردوس 

مهر ۱۴۰۵


در تاریخ اندیشه، لحظاتی هست که یک «روایتِ مسلط» نه بر اثر نقد مفهومیِ انتزاعی در حلقه‌های دانشگاهی، بلکه در بستر لایه‌های عریان و صلبِ واقعیت از هم می‌پاشد؛ لحظاتی که در آن، فاصلهٔ میان «لفظ» و «معنا»، میان «امر هنجارین» و «امر عینی»، به ورطه‌ای دهشتناک و پرنشدنی بدل می‌شود. برای نسل‌هایی از طبقهٔ متوسط و روشنفکران معتدل ایرانی، غربِ برآمده از عصر روشنگری، فارغ از همه نقدهای پسااستعماری یا ساختارزدایانه، دست‌کم نوعی «افقِ هنجارین» بود؛ پناهگاهی خیالی از جنس قانون‌گرایی کانت، آزادی‌های مدنیِ میل و رویای صلح پایدار. اما امروز، در پاییز ۱۴۰۵، آن ایماژ درخشان به تلی از خاکسترِ مفاهیمِ میان‌تهی بدل شده است. آنچه امروز تجربه می‌کنیم، نه صرفاً یک چرخش سیاسیِ گذرا، بلکه زوال سیستماتیکِ اتوپیسم لیبرال‌دموکراسی است؛ فروپاشیِ اطمینان به نظامی که مدعی بود تاریخ را در قلهٔ عقلانیتِ خردورزانه به پایان رسانده است.

۱. توهم پایان تاریخ و بازگشت شانتال موف: افول توافق عقلانی
فرانسیس فوکویاما در مقاله و کتاب مشهور خود، «پایان تاریخ و آخرین انسان» (۱۹۹۲)، وعده داده بود که با فروپاشی بلوک شرق، لیبرال‌دموکراسی غربی به منزلگاه نهایی فرگشت ایدئولوژیک بشر بدل خواهد شد. اما این فرضیه بر یک پیش‌فرض هستی‌شناختی سست استوار بود: تقلیل «امر سیاسی» به «مدیریت تکنوکراتیک و اجماع لیبرال».
همان‌گونه که شانتال موف در کتاب بنیادین خود، «درباره امر سیاسی» (On the Political, 2005)، به درستی پیش‌بینی کرده بود، سرکوب امر سیاسی و نادیده‌گرفتن تعارضات بنیادین به نام «اجماع مرکزگرایانه»، سیاست را نه عقلانی، بلکه مستعد فورانِ کینه‌توزی‌های مهارناپذیر می‌کند. به قدرت رسیدن مجدد دونالد ترامپ در ایالات متحده و اوج‌گیری راست‌های رادیکال در اروپای مرکزی و غربی، در واقع انتقام امر سیاسی از نئولیبرالیسمی بود که شهروندان را به مشتریان و سیاست را به مهندسی مالی تقلیل داده بود. پوپولیسم راست‌گرای افراطی، محصول نقص ساختاریِ خود لیبرال‌دموکراسی است، نه یک عارضهٔ بیرونی؛ شورشی است مبتنی بر هویت‌گرایی خشن و تخریب نهادهای تفکیک قوا که از درون همان رحمِ خسته و ازنفس‌افتادهٔ ساختار زاده شد.

۲. کارل اشمیت و عریانیِ «وضعیت استثنایی» در غزه
اگر بازگشت ترامپ زنگ خطری در حوزهٔ سیاست داخلی دموکراسی‌ها بود، وقایع خونین غزه و سکوت یا همراهیِ بی‌قیدوشرط پایتخت‌های غربی در قبال کشتار دسته‌جمعی فلسطینیان، تیر خلاص را به ادعای جهان‌شمولیِ اخلاق لیبرال شلیک کرد.
اینجا بود که تزهای مناقشه‌برانگیز کارل اشمیت در «مفهوم امر سیاسی» (The Concept of the Political, 1932) و «الهیات سیاسی» بار دیگر بر متن تحولات جهانی سایه افکند. اشمیت معتقد بود که جوهرهٔ لیبرالیسم در بحران‌ها تاب نمی‌آورد، زیرا در لحظهٔ تصمیم نهایی، این تفکیکِ بی‌رحمانهٔ «دوست و دشمن» است که حاکمیت را تعریف می‌کند، نه قانون و هنجارهای انتزاعی. در تراژدی غزه، آنچه غرب به نمایش گذاشت تجسم نابِ نظریهٔ جورجو آگامبن در «وضعیت استثنایی» (State of Exception, 2005) و مفهوم «هومو ساکر» (Homo Sacer) بود: جان‌هایی که بیرون از حصار قانون قرار می‌گیرند؛ زیستِ برهنه‌ای که می‌توان آن را بی‌هیچ عقوبتی از میان برد، بی‌آنکه حتی جنایتی رخ داده باشد.

وقتی دیوان بین‌المللی دادگستری و نهادهای حقوق بشری در برابر بمباران بیمارستان‌ها، پناهگاه‌ها و قحطی سازمان‌یافته با وتوی قدرت‌های بزرگ یا نادیده‌انگاری عامدانه خلع سلاح می‌شوند، دیگر چه جایی برای دفاع از «حقوق بین‌الملل بر پایهٔ قواعد» باقی می‌ماند؟ جهان دریافت که حقوق بین‌الملل، نه یک میثاقِ جهان‌شمول، بلکه زبانی فرمال برای تنظیم مناسبات قدرت و پوششی مشروعیت‌بخش به منافع هژمون است.

۳. بی‌اعتنایی به حاکمیت سرزمینی: تعرض به مرزها و بازتولید بی‌قانونی
این قانون‌گریزی ساختاری در برخورد با دیگر نقاط جهان و از جمله در تعرض مکرر به تمامیت ارضی و حاکمیت سرزمینی کشورهایی چون ایران نیز با وضوح نمایان شد. حملات، ترورهای هدفمند و زیر پا گذاشتن صریح منشور ملل متحد که تعرض به خاک دیگر کشورها را ممنوع می‌دارد، با سکوت یا تایید ضمنی نهادهای مدعی قانون همراه شد.
یورگن هابرماس، فیلسوف بزرگِ حوزهٔ عمومی و مدافع سرسخت عقلانیت ارتباطی، سال‌ها پیش در «فروپاشی مشروعیت» (Legitimation Crisis, 1973) توضیح داده بود که یک سیستم زمانی دچار بحران مرگبار می‌شود که نتواند برای عملکردهای اساسی خود «توجیه هنجارین» ارائه دهد.

غرب امروز دقیقاً در همین نقطه ایستاده است؛ قادر نیست تجاوز به مرزها و نقض آشکار معاهدات بین‌المللی را ذیل هیچ منطق اخلاقی یا عقلانی عام بگنجاند، مگر با توسل به منطق باستانیِ توکیدیدس در «گفت‌وگوی ملیانی‌ها»: «قدرتمندان آنچه را می‌توانند انجام می‌دهند و ضعیفان آنچه را باید رنج می‌کشند.» این یعنی سقوط کامل قرن‌ها فلسفهٔ حقوق به درک بدویِ هابزی از جهان.

۴. آوارگیِ سوژهٔ روشنفکرِ ایرانی: گسست از توهمِ ناجی
در این میانه، وضعیت روشنفکر معتدل و دموکراسی‌خواه ایرانی بیش از هر زمان دیگری دراماتیک و اگزیستانسیل است. روشنفکر ایرانی سال‌ها تلاش کرده بود پروژهٔ مدرنیته و دموکراسی‌خواهی را از چنگال رادیکالیسمِ ویرانگر نجات دهد و آن را در قالب قانون‌گرایی، خردورزیِ تدریجی و پیوند با جامعهٔ جهانی صورت‌بندی کند. اما مواجهه با این حجم از استاندارد دوگانه، تحریم‌های کور که پیکرهٔ طبقهٔ متوسط را فرسود، بی‌تفاوتی نسبت به حق حیات در خاورمیانه و گستاخیِ راست افراطی، ضربه‌ای تروماگونه به این وجدان جمعی وارد کرد.

روشنفکر معتدل ایرانی امروز خود را در وضعیتِ بی‌پناهیِ فکری می‌یابد. او درمی‌یابد که دموکراسی غربی نه یک الگوی نجات‌بخشِ صادراتی، بلکه ساختاری گرفتار در الیگارشی مالی، منافع ژئوپلیتیک و بحران‌های مشروعیت درونی است. این «زوال باور» لزوماً به معنای رد کردن ارزش رهایی‌بخشِ «آزادی»، «عدالت» و «حقوق بنیادین انسان» نیست؛ بلکه پایانِ «ازخودبیگانگیِ هنجارین» است. این لحظه، لحظهٔ دردی زاینده است؛ درکی استوار بر اینکه آزادی و کرامت انسانی نمی‌تواند از طریق پیوستن منفعلانه به یک ژئوپلیتیکِ ریاکار یا دل بستن به غربِ ایده‌آلیزه‌شده محقق شود.

کلام آخر: ضرورت بازسازی عقلانیت از درون ویرانه‌ها
آنچه در مهر ۱۴۰۵ پیش روی ماست، صحنهٔ غروب بت‌های دیرین است. لیبرال‌دموکراسی غربی با همدستی در توحش علیه فرودستانِ جهان در غزه، با برکشیدن شومن‌های فاشیست‌مآب به کرسی قدرت و با ویران کردنِ بقایای حقوق بین‌الملل، خود مشروعیت تاریخی خویش را سلاخی کرد.

اکنون زمان آن رسیده است که دموکراسی و عدالت از اسارت هژمونیِ غربی آزاد شوند. تجربهٔ خاورمیانه و ایران در این سال‌های خونین و پرتلاطم، درس تلخی به همراه داشت: هرگونه تلاشی برای احیای کرامت انسانی و زیستِ دموکراتیک، باید از بسترِ نقد بی‌رحمانهٔ استانداردهای دوگانه، اتکای وثیق به تاب‌آوری درونی جامعه و بازتعریف شجاعانهٔ مفهوم حق، به‌دور از هرگونه شیفتگیِ ساده‌لوحانه، آغاز شود. اگر قرار است اتوپیایی دوباره ساخته شود، این اتوپیا بر خاکسترِ توهمات پیشین و با جوهرِ تلخِ این بیداری تاریخی رقم خواهد خورد.

رویدادملیِ *شهریار؛شاعر مردم ایران*
سخنرانی دکتر حسین معصومی همدانی
۲۵ شهریور ۱۴۰۵
تبریز- بنیاد پژوهشی شهریار

🆔@bonyadshahryar

سخنانی بدیع درباره‌ی تاثیر شعر نیما بر شهریار و شعرش.

دِب هالند اولین فرماندار بومی در تاریخ ایالات متحده خواهد بود، از ایالت نیومکزیکو

📌هم‌میهن را در فضای مجازی دنبال کنید:

سایت ـ بله - تلگرام - روبیکا - اینستاگرام

چگونه با هم بهتر اختلاف‌نظر داشته‌ باشیم؟

آخرین باری که کسی واقعاً به حرف‌تان گوش داد کی بود؟ نه این که فقط صدایتان را بشنود، بلکه واقعاً گوش داده باشد به‌خصوص وقتی سر موضوعی حساس اختلاف‌نظر داشتید. اگر خاطره‌ای از این جنس دارید، احتمالاً به‌یادماندنی است. دقیقاً به این دلیل که نادر است.

بیشتر ما وقتی با نظر مخالف روبرو می‌شویم، انرژی‌مان را صرف دفاع از موضع خودمان می‌کنیم، نه فهمیدن طرف مقابل. انگار کسی که با ما مخالف است حتماً یا جاهل است، یا مغرض، یا اطلاعات اشتباه دارد. این همان چیزی است که روان‌شناسان «واقع‌گرایی ساده‌لوحانه» می‌نامند: تصور می‌کنیم جهان دقیقاً همان‌طور است که ما می‌بینیم، و بقیه حب و بغض و سوگیری دارند — ولی ما نداریم!

نتیجه‌اش روشن است: گفت‌وگوهایی که به سرعت به مشاجره تبدیل می‌شوند، روابطی که آسیب می‌بینند، و جوامعی که قطبی‌تر می‌شوند.

جولیا مینسون، استاد روان‌شناسی اجتماعی در هاروارد، و همکارانش در پژوهشی مفصل مفهوم تازه‌ای معرفی کردند: «پذیرندگی در برابر نظر مخالف» — تمایل و باز بودن یک فرد برای دسترسی به دیدگاه‌های مخالف، تأمل درباره‌شان، و ارزیابی منصفانه‌شان.

این پذیرندگی سه مرحله دارد: اول اینکه آدم فعالانه دنبال شنیدن صداهای مخالف می‌گردد؛ دوم اینکه وقتی با آن‌ها روبرو شد، واقعاً توجه می‌کند و سرسری رد نمی‌کند؛ سوم اینکه استدلال‌ها را نه بر اساس اینکه به باورهایش نزدیک است یا نه، بلکه بر اساس قوت منطقی‌شان می‌سنجد.

نکته‌ی مهم این است که پذیرندگی به معنای قبول نظر مخالف نیست. می‌توانید به دقت گوش بدهید، منصفانه ارزیابی کنید، و در نهایت همان نظر قبلی‌تان را نگه دارید — اما با این تفاوت که این بار از روی انتخاب است، نه از روی جهل.

پذیرندگی در گفت‌وگو
مینسون و همکارانش یک قدم فراتر رفتند و پرسیدند: در خودِ گفت‌وگو چه اتفاقی می‌افتد؟ وقتی دو نفر با دیدگاه‌های کاملاً مخالف روبروی هم می‌نشینند، چه چیزی تعیین می‌کند که بحث سازنده می‌شود یا به مشاجره تبدیل می‌شود؟

پاسخ جالب بود: انتخاب واژه‌ها و لحن اهمیت زیادی دارد. رفتارهای کلامی کوچک می‌توانند تنش را به‌طور چشمگیری کاهش دهند:

- جملات نرم‌کننده: «ممکن است اشتباه کنم، اما…»
- همدلی کلامی: «درک می‌کنم که نگرانِ ... هستید»
- یافتن موارد هم‌نظری: «با این بخش از حرف موافقم که …»
- بازگویی: «پس اگر درست فهمیدم، شما معتقدید که...»
- مقید و محدود کردن ادعاها: «در این مورد خاص … »

این رفتارها یک سیگنال مهم به طرف مقابل می‌فرستند: «من اینجا هستم که بفهمم، نه که ببرم.» و این سیگنال خودش پذیرندگی طرف مقابل را هم بالا می‌برد.

پژوهشگران دو گروه با دیدگاه‌های سیاسی کاملاً مخالف را روبروی هم گذاشتند. افراد گروه اول بدون این که از قبل آموزش ببینند وارد بحث شدند — پس از ده دقیقه، بیش از ۷۰٪ گفتند احساس کردند طرف مقابل آن‌ها را نادیده گرفته یا به آن‌ها حمله کرده، و تقریباً هیچ‌کس نمی‌خواست ادامه بدهد.

گروه دوم پیش از شروع، فقط چند دقیقه همین نکات ساده را یاد گرفتند. نتیجه؟ بیش از ۶۰٪ احساس شنیده‌شدن کردند و بیش از نیمشان حاضر بودند گفت‌وگو را ادامه بدهند — حتی دوباره با همان فرد تماس بگیرند.

پذیرنده بودن در برابر نظر مخالف یک خلق‌وخوی ثابت نیست — مهارتی است که می‌شود یاد گرفت. در جامعه‌هایی که بیشتر از هر وقت قطبی شده‌اند، شاید ساده‌ترین قدم این باشد: قبل از پاسخ دادن، یک بار واقعاً گوش کنیم.

چکیده‌ای از نکات مهم پژوهش دکتر مینسون و همکارانش را در لینک زیر بخوانید. در این لینک همچنین آزمونی ساده برای سنجش نحوه‌ی برخورد ما با دیدگاه‌ها و نظرات مخالف ارائه شده. هدف این آزمون صرفاً خودآگاهی است و این‌که بفهمیم در حال عادی در کجای طیف پذیرنگی و باز بودن نسبت به دیدگاه‌های مخالف قرار داریم.

https://daneshkadeh.org/global/14966/
@Daneshkadeh_org

🔺چاپ بیست‌وهشتم و بیست‌ونهم کتاب «پرسیدن مهم‌تر از پاسخ دادن است» منتشر شد


📚 کتاب: #پرسیدن_مهم‌تر_از_پاسخ_دادن_است
🖊نویسنده: #دنیل_کلاک و #ریموند_مارتین
🖊 مترجم:#حمیده_بحرینی
🖊 ویراستار:#هومن_پناهنده


🔹 چاپ بیست‌وهشتم و بیست‌ونهم
◽️ پالتویی، شومیز، ۲۱۶ صفحه
🔻 قیمت: ۴۹۶ هزار تومان



برشی از متن:

تو کیستی؟
وقتی کسی از شما می‌پرسد «کیستی»، معلوم است اولین چیزی که فوراً به ذهنتان خطور می‌کند اسمتان است. بی‌لحظه‌ای درنگ می‌توانید به این سؤال پاسخ دهید. اما اسم شما تنها یک کلمه است. معرّفِ هویت شما نیست. مرجع تو در سؤال «تو کیستی؟» کلمه نیست، تو است.
خُب، پس تو کیستی؟
در جواب علاوه بـراسم علایق و شغل و محل زندگی و چیزهایی مثل این‌ها هم به ذهنتان می‌آید. اما این‌ها جزء ضروری تو نیست. زیرا ممکن است علایقتان، شغلتان یا محل زندگی‌تان تغییر کند بی‌آنکه در هویت شما تغییری حاصل شود. پس مرجـع تـو علایق، شغل و محل زندگی‌تان هم نیست. پس تو کیستی؟


دربارۀ کتاب:

پرسیدن مهم‌تر از پاسخ دادن است اثر مشترک دنیل کلاک و ریموند مارتین یکی از مهم‌ترین آثار پایه برای شروع فلسفه است که نخستین‌بار در سال ۱۹۸۸ منتشر شد و یکی از پرفروش‌ترین آثار مقدماتی فلسفه است. نویسندگان این کتاب در زمانه‌ای که بشر بسیار قدرتمندتر و ذهنش بسیار انباشته‌تر از دوران سقراط است ما را به شیوهٔ سقراطی به عرصهٔ داشته‌ها و دانش‌هایمان می‌برند تا در پایان راه، «نمی‌دانمِ» سقراط را بر زبانمان جاری سازند. «نمی‌دانم»ی که به بیان آنان اصل حکمت است.
آنان از ما دربارهٔ چیزهایی می‌پرسند که بدیهی و روشن می‌پنداریم و هر سؤالی را دربارهٔ آن‌ها احمقانه و دور از خرد. آنان از مکان می‌پرسند و از جایی که ایستاده‌ایم و از زمان و «جا»یی که به‌سر می‌بریم و اینکه «کیستیم»، و وقتی از «من»، «مکان من»، «زمان من» و... سخن می‌گوییم در واقع از چه سخن می‌گوییم؟ آیا واقعاً «مختاریم»؟ اگر آری چقدر و تا کجا؟ و اصلاً کدام کار ما مختارانه است؟ آیا دانش ما معتبر است و به حقیقت راه می‌برد؟ آیا استدلال‌های خداباورانه ما را به ایمان مبتنی بر راز سوق می‌دهند یا نه؟ آیا تجربه می‌تواند دست ما را در دست واقعیت و حقیقت بگذارد؟ ایمان چطور؟ ...شیوهٔ بایستۀ زندگی چیست؟ آیا بقا و جاودانگی در انتظار ماست؟ یا... .


#نشر_هرمس
#بخوان_که_زندگی_کنی
#تجدید_چاپ


@hermesspublication

شوخی کاربران فضای مجازی آمریکا با راهیابی عبدل السید به مجلس سنا از ایالت میشیگان

نتانیاهو: میشیگان تنها ۲ هفته با دستیابی به سلاح هسته ای فاصله دارد.

بی‌اعتنایی پژوهشگاه علوم انسانی و وزارت علوم به یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های فرهنگی کشور، یعنی خانه و کتابخانه و مرکز اسناد استاد مجتبی مینوی، حقیقتاً مایه‌ی تأسف است. من آنجا کاره‌ای نیستم. یکی از اعضای هیئت امنای فعلی کتابخانه‌ام که برحسب احساس وظیفه‌ی علمی و اخلاقی و میهنی خود سال‌هاست که به یاری جمعی از همکاران علاقه‌مند دانش‌دوست قدری از وقت و توان خود را صرف تحقیق در این کتاب‌ها و اسناد و باز شناساندن آنها به جامعه‌ی علمی کشور کرده‌ام. هیچ اختیاری هم برای اداره‌ی آن کتابخانه ندارم. اداره و نگهداری و محافظت از آنجا به عهده‌ی پژوهشگاه علوم انسانی و در نهایت وزارت علوم است. در ایام جنگ که نگران کتابخانه بودم و شهر سراسر تعطیل بود روزی سرزده به آنجا رفتم و متوجه شدم که بر اثر بمباران آسیب‌هایی به پنجره‌ها و تهویه‌ها وارد شده است، ولی کتاب‌ها و اسناد خوشبختانه سالم مانده بودند. مسئولان پژوهشگاه هشت ماه است به خود زحمت نداده‌اند که حتا همان پنجره‌ی آسیب‌دیده و شیشه‌ی شکسته را تعمیر کنند و ما دیروز ضمن کوشش برای جابجایی و خشک کردن کتاب‌های آب باران خورده مشغول چسب‌کاری شیشه و پنجره بودیم تا مانع نفوذ باد و سرما بشویم. رئیس پژوهشگاه تنها عضو حقوقی هیئت امنای کتابخانه و رئیس آن است. از رئیس پیشین، دکتر موسی نجفی، البته انتظاری نداشتم و او هم هرگز به خود زحمت نداد که سراغی از کتابخانه‌ی مینوی بگیرد. از رئیس فعلی پژوهشگاه و هیئت امنا که ابداً خبری ندارم و نامشان را هم نمی‌دانم، اما خوب است که بدانند به لحاظ حقوقی مسئول حفظ و نگهداری ساختمان کتابخانه و محتویات آن‌اند. چندی پیش ساختمان قدیمی کنار کتابخانه را از بن برکندند و برجی بلند به جای آن کاشتند و بخشی از شیروانی کتابخانه را هم با این عنوان که در حریم آنهاست خراب کردند. تا جایی که خبر دارم هیچ مهندس یا کارشناسی از جانب پژوهشگاه بر عملیات به‌اصطلاح عمرانی و در واقع ویرانگر سازندگان برج نظارت نکرد و دیروز شد آنچه نباید می‌شد. گرفتگی ناودان آب را از پشت بام به طبقه‌ی سوم و از آنجا به فضای اصلی کتابخانه سرازیر کرده بود. خسارتی که کتاب‌ها دیده‌اند دیگر جبران پذیر نیست. این کتاب‌های کهن بی‌نظیر را دیگر نمی‌شود از بازار خرید و جایگزین نسخه‌های پیشین کرد. مینوی اگر زنده می‌بود و چنین فاجعه‌ای را می‌دید لابد از غصه سکته می‌کرد. با همه‌ی نگرانی‌ای که در ایام جنگ داشتم، کتابخانه از حمله‌ی آمریکا و اسرائیل جان سالم به درد برد اما از بی‌تدبیری و بی‌اعتنایی مسئولان و مدیران پژوهشگاه و وزارت علوم نه. گوشه‌هایی از سقف بلند کتابخانه الان فرو ریخته و دیوارها خیس آب‌اند. دیروز همکارانم سعی کردند کتاب‌ها را با پنکه و سشوار خشک کنند، اما تعمیر سقف و دیوارها و پشت‌بام کتابخانه خدا می‌داند موکول به کی و کِی بشود!

🔆 آرنت در ظلمت ترجمۀ مهدی خلجی
✍️ حمیدرضا سعادت نیاکی

وقتی شروع به تورّق انسان‌ها در عصر ظلمت با ترجمۀ مهدی خلجی کردم، قصد نداشتم نقدی بر این ترجمه بنویسم. سال‌ها از انتشار کتاب به‌وسیلۀ آموزشکدۀ توانا در سال ۲۰۱۶ گذشته بود و نثر فارسی آن بدگمانی برنمی‌انگیخت. تردید از عبارت‌هایی آغاز شد که گمان می‌کردم هنگام خواندن متن انگلیسیِ اثر به گونه‌ای دیگر فهمیده بودم. چند موضع را به‌تصادف مقابله کردم و به‌تدریج دریافتم که دامنهٔ خطاها بسیار گسترده‌تر از گمان نخستین من است. در اینجا فقط نمونه‌هایی از آنها را بررسی می‌کنم. ملاک انتخاب شواهدْ امکان اثبات خطا با مراجعه به متن اصلی و بافت سخن و تأثیر قابل‌اعتنای آن بر فهم خواننده است.

اختلاف سلیقه در انتخاب معادل‌ها، ترجیح یک شیوۀ بیان بر شیوۀ دیگر و انتخاب‌هایی که بر پایۀ رویکردی موجه به ترجمه قابل دفاع باشند، موضوع این نقد نیستند. همچنین، هرجا متن اصلی بیش از یک خوانش موجه را برمی‌تابد، اختلاف برداشت با مترجم مجوز خطاشمردن ترجمۀ او نبوده است. خطاهای جزئی‌ای نیز که با وجود نادرستی، تأثیر معناداری بر فهم متن یا صحت اطلاعات آن ندارند، از دامنۀ این نقد کنار گذاشته شده‌اند.

🌐 مطالعه متن کامل
🌾 @Sedanet
🌾 @Hamidreza_Saadat_Niaki

ایبنا به‌غلط به استاد مجتبی مینوی، عنوان دکتری داده، که البته گوهری چون او از این عنوان مستغنی است.

امروز یکی از مراجعین‌ام درباره‌ی مرگِ مادرش صحبت کرد. به یاد‌ِ سوگواریِ بارت برای «مامان»اش افتادم: «صبح، با دردِ فراوان، به عکس‌ها نگاهی انداختم. عکسی که مامان، آرام و ملایم، در آن ایستاده بود، غرقِ اندوه‌ام کرد. زار زدم. حتی توانِ خودکشی ندارم.»
۱۳ جون ۱۹۷۸

چه رابطه‌ای میانِ عکس و مرگ هست؟ هر عکس، یک یادآوریِ ساده است (غیبتی ابدی)؟ یا یک خشنودیِ آمیخته به حسرت (می‌خواستی برای همیشه بروی، اما «مامان»! من گوشه‌ای از «حضورِ-تو-در -جهان» را نگاه داشته‌ام: تکه‌ای از دامنِ حضورِ-تو-در-جهان؛ یک دسته از مویِ حضورِ-تو-در-جهان)؟ یا هراس از آینده‌ای نزدیک (فردا، من هم عکسی در مجموعه‌ی عکس‌های کسی خواهم بود. خواهم بود؟)؟ یا چه؟

#ابراهیم_سلطانی

@ThePleasureOftheText

این هفته نمایشگاه «فوتو پاریس» است، هنوز نرفته‌ام، آخر هفته خواهم رفت! فوتوپاریس یکی از بزرگترین نمایشگاه‌های سالیانه عکس در پاریس است. هزاران هزار صورت و تصویر، که قرار است بهترین‌ها باشد یا دست‌کم خلّاق‌ترین آن‌ها که شاید هست. من صاحبنظر نیستم. آدمی صد بلکه صدها عکس را رد می‌کند و ناگهان چشم به یک عکس خیره می‌ماند. علاقه و گزینشی که چند و چون آن روشن نیست… این هست که دست کم برای من، با علایق قدیمی، دیدن عکس‌هایی با ویرایش‌های کلّی فتوشاپی مشکل است حتی اگر همین ویرایش هم بخشی از فنّ و ذایقه عکّاس باشد. از ویرایش‌های جزیی که گریز و گزیری نیست و بخشی از هنر است امّا این همه تغییرات کلّی براستی جایز است؟ مرزش کجاست؟ مثلا تا آنجا که عکس اصلا با واقعیت خارجی ملموس و محسوس نسبتی نداشته باشد؟ یا آنجا که به زودی هوشواره ردّ پای بزرگتری در «عکس» داشته باشد تا عکّاس.

در یکی از نمایشگاه‌های پیشین فوتوپاریس این عکس* را دیدم و بعد در خصوص آن خواندم. می‌بینید، یک عکس دو پاره رو به رو، به ظاهر از انفجاری انتحاری در میدان کوچکی در کربلا… دود و اجساد و مادر عزادار و پیرمردان حیران و شاهدان موبایل به دست… و البته سربازان آمریکایی که گویا سعی می‌کنند مردم را آرام یا کنترل کنند. امّا واقع آن است که تاک و تاک‌نشان اصلا آنجا نبوده‌اند. تمام عکاسی و صحنه و سوژه‌ در استودیی هالیوودی در لس آنجلس گرفته شده است و بعد البته ویرایش‌های چندماهه کلی و جزیی خیلی دقیق، مو به مو تا این «عکس» حاصل آمده.

این عکس بازسازی یک لحظه یا موقعیت نیست، اساسا خلق است. بازسازی یک صحنه تاریخی مشهور هم نیست. خواندم که در جشنواره‌ای جایزه فتوژورنالیسم سال را هم برده است، بدون آن که تکنیک خود را پنهان کند. برخی منتقدان آن را یک رسوایی خوانده‌اند و برخی دیگر تحسین کرده‌اند. به هر شکل تصوّر انتقاد و دلگیری عکاسانی که عکس خبری خود را در میان خون و آتش گرفته‌اند، سخت نیست. براستی نمی‌دانم که این عکس، هر چه که هست و البته خالی از پیام و بیان بصری و هنری و روایی نیست و شاید اصلا پیامش هم تحذیری در خصوص مرزهای تکنیک است، همچنان فتوژورنالیسم است؟ آیا عکاسی خبری، قرار است همچنان نسبتی با امر خارجی و «واقعی» داشته باشد یا به روزگار دیجیتال ما، معنای واقعیت به کل دگرگون شده است؟ و البته که این روند و رویکرد به عکاسی منحصر نمی‌ماند. چندی پیش کتابی در فرانسه جایزه ادبی را برد که توسط هوش مصنوعی نوشته شده بود، یعنی حتی منتقدان ادبی هم تشخیص نداده بودند که اثر حاصل کار آدمی با پوست و خون و استخوان و اندیشه از جنس دغدغه نیست...

* Éric Baudelaire, The Dreadful Details, 2006

پ.ن.
هوش مصنوعی، به مثابه امر متعالی
و
ای برادر تو همان اندیشه‌ای
.