اصلاح یک اشتباه درباره «سنت قاجاری»

محمد فاضلی

من در نوشته «فضانوردی سیاسی و سفارت» کار نادرست به کار گماردن افراد وامانده و جامانده از دولت و سایر مناصب در سفارتخانه‌های ایران را «سنت قاجاری» نوشته بودم.
دوستی نسبت به نادرستی این برداشت من از سفرای عصر قاجار تذکر داد. تذکرش باعث شد با دقت بیشتری سرگذشت، تحصیلات، تألیفات و قابلیت‌های سفرای عصر قاجار در روسیه، بریتانیا، آلمان، فرانسه و آمریکا را به اجمال بررسی کنم.

الحق و الانصاف در کاربرد مفهوم «سنت قاجاری» خطایی بزرگ کرده‌ام. آن دسته سفرا که من موفق شدم متونی در شرح زندگی و تحصیلات و سابقه‌شان در دیپلماسی بیایم – که اکثریت سفرای آن عصر بودند – اکثریت قاطع‌شان تحصیل‌کرده بودند. بالاخص بعد از تأسیس دارالفنون بیشتر آن‌ها فارغ‌التحصیل دارالفنون بودند و مسلط به حداقل یک زبان خارجی (عمدتا فرانسوی) و تعداد زیادی مسلط به روسی، فرانسوی، انگلیسی و آلمانی. هر آن‌چه من درباره‌شان خواندم، سابقه دیپلماتیک طولانی در سفارتخانه‌های ایران داشتند و اغلب از کارداری و سمت‌های پایین دیپلماتیک تجربه آموخته بودند. برخی صاحب تألیفات مهم تاریخ اندیشه و روشنفکری در ایران هم بودند.

خلاصه خطایی کرده بودم در «سنت قاجاری» خواندن به‌کار گماردن ناشایستگان در سمت‌های دیپلماتیک و سفارت. به این وسیله هم آن اشتباه را اصلاح می‌کنم و هم قدردان جناب محمدعلی بهمنی قاجار پژوهشگر تاریخ هستم که چنین خطایی را تذکر دادند.

⭕️ اگر بگویند کدام عکس از تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران را بیشتر دوست داری پاسخم این عکسِ شاهکارِ Ben Curtis از «ما مردم» در ۲۵ خرداد ۸۸ است. من و همسرم اینقدر دوستش داریم که در ابعاد یک‌ونیم‌ در یک‌ متر چاپ کردیم‌‌ و به دیوار خانه‌مان زدیم. در عکس هم شکوه «ما»ی آن روزِ فراموش‌نشدنی به چشم می‌آید، هم خاطرهٔ نفس‌گیرِ بلوغِ سکوت و همبستگی و اجتماع خشونت‌پرهیزِ میلیونی‌اش، هم «آزادی»، هم امید، هم قدرتِ بی‌قدرتان، هم زیبایی آسمانِ نزدیکِ غروبِ تهران، هم افقِ وسیع و هم تکثر آدم‌ها، از جمله در جنسیت و سن و سبک و‌ رنگ پوشش. در عینِ کلِ همبسته و «ما»یی که مردم ساخته‌اند، چهرهٔ یکایک‌شان هم قابل تشخیص است (در حدی که چندین دوست و آشنا را در عکس یافتم) و گرچه معترض‌اند اما گویی با دیدنِ هم و تجربهٔ جزئی از دریای جمعیت شدن حال خوبی دارند. گویی در عکس همه زبان حالمان این بود: نزدیک غروب آفتاب است و ما صبح را دوست داریم. صبحِ عدالت و آزادی برای همهٔ ایرانیان. چه امیدهایی اسماعیل! می‌بینی؟ چه امیدهایی!
@jalaeipour

سنت قاجاری؟!

️ حسن حضرتی

محمد فاضلی پژوهشگر واقعاً فاضل و دغدغه‌مند در یادداشتی به کار گماردن افراد وامانده و جامانده از دولت و سایر مناصب در سفارتخانه‌های ایران را "سنت قاجاری" نامیده است.

به عنوان یک تاریخ‌ورز توفیق این را داشتم که دو نسخه خطی تالیفی از سوی دو سفیر دولت قاجاریه را تصحیح و منتشر کنم. و نیز تاکنون دو مقاله در باره کارنامه سفارت دو تن دیگر از سفرای قاجاری نوشته‌ام.
باید بگویم قاطبه سفرای قاجاری انسان‌هایی تحصیل‌کرده، اهل علم، زبان‌دان، تاریخ‌دان و آشنا به تاریخ و فرهنگ ایران و حتا جهان بودند. آثار تالیفی مختلفی از ایشان بجاست که شاهد این مدعاست.

میرزا موسی‌خان طباطبایی انصاری که کتاب زبده‌الوقایع را نوشته است، حتا سفیر نبود و فقط مقام کاردار سفارت ایران را برعهده داشت.
این کارگزار وزارت خارجه در دوره ناصری در کتاب یادشده نشان می‌دهد که چه اشراف کاملی به تاریخ و اسطوره شناسی و جغرافیا و جمعیت‌شناسی و علم اقتصاد دارد. زبان های عربی، ترکی، انگلیسی و فرانسوی را مضاف بر زبان مادری اش به خوبی آشناست. خط سیاق می‌داند و تمام محاسبات مالی را به آن خط می‌نویسد. تاریخ ایران و عثمانی را به خوبی می‌شناسد. سنت ها و آداب و رسوم و تنوع و تعدد قومی و فرهنگی شرق آناتولی را در همین اثر با جزییات دقیق و به زیبایی هرچه تمامتر به توصیف می‌کشد. در یک کلام به خواننده نشان می‌دهد که نویسنده این متن به معنای واقعی یک دانشمند است.

میرزا جعفرخان مشیرالدوله (صاحب رساله حدود)، میرزا ملکم خان (مولف رسایل و کتب مختلفه)، میرزا حسین خان مشیرالدوله (موسس مدرسه و مسجد سپهسالار)، میرزا محسن خان معین الملک (از موسسان مدرسه ایرانیان استانبول)، میرزا رضا ارفع (صاحب تالیفات گونه‌گون) و... از جمله همین سفرای قاجاری‌اند که تاریخ‌دانان در فضل و دانش و سواد پرمایه آنان تردیدی ندارند.

به گمان بنده یادداشت اخیر محمد فاضلی قضاوت درستی درباره دوره قاجاریه و سنت ایلچی‌گری آن نیست. بویژه زمانی که خواننده می‌داند قصد گوینده نقد انتصاب احتمالی وزیر نالایق برکنارشده‌ای است به مقام سفارت؛ فردی که عاری و خالی از هر گونه شایستگی حتا برای اداره یک بقالی است، چه رسد به اینکه وزارتخانه و یا به احتمال سفارتخانه‌ای را بدست او بدهند. مقایسه چنین فردی با کارگزاران عموما شایسته نظارت خارجه ایران دوره قاجاری، بی‌تردید مقایسه ناصوابی است. آن دولتمردان، بزرگترین هنرشان زور میرزایی بود و بزرگترین زور این جوانان تاز‌ه‌کار، همنوایی.

در این باره بنگرید به:

میرزا موسی خان طباطبایی انصاری، زبده‌الوقایع، تصحیح حسن حضرتی و شهلا یوسف‌زاده، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۹۸
میرزا ملکم‌خان ناظم‌الدوله، مکاتبات میرزا ملکم خان (در باب مناسبات ایران و عثمانی و امور بین‌الملل)، تصحیح حسن حضرتی و نیلوفر میربلوک، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۴۰۰
حسن حضرتی، "میرزا محسن خان معین‌الملک و سفارت عثمانی (سال‌های ۱۲۸۸-۱۳۰۸ق.)"، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، سال بیستم، شماره ۷۸، صص ۹-۲۲.
حسن حضرتی و محمدحسین صادقی، "میرزا رضا ارفع‌الدوله (۱۲۷۰-۱۳۵۶ق.) و کارنامه سفارت عثمانی"، تاریخ و فرهنگ، سال پنجاه‌ویکم، شماره ۱۰۳، صص ۱۹۷-۲۱۳.

شنیده شدن صدای سیمین غانم در کنفرانس‌ نرم‌افزاری امسال شرکت اپل فارسی‌زبان‌ها را شگفت‌زده کرد. در شروع این مراسم آهنگ در پس آفتاب از گروه اودزا پخش شد که در آن قسمت‌هایی از آهنگ سیب سیمین غانم ریمیکس شده است.

در برنامه این هفته #آپدیت با گروه اودزا صحبت کردیم و از آنها پرسیدیم چطور صدای سیمین غانم را برای این آهنگ‌شان انتخاب کردند.
@BBCPersian

🔹️جاناتان سویفت، طنزنویس بزرگ ایرلندی و خالقِ سفرنامه‌ی گالیور(که شاهکاری است در طنز) مردی روحانی و از زیر و بمِ دیانت آگاه بود؛ او درباره‌ی دین‌داری این سخنِ سنجیده را می‌گوید:

"دین‌داریِ ما صرفاً به اندازه‌ای است که میانِ ما نفرت برانگیزد، و نه بدان اندازه که سبب شود یکدیگر را دوست بداریم."


دین‌داری نیز مانند بسیاری چیزهای دیگر درجاتِ مختلف دارد و چه بسا کارِ آدمِ دین‌دار، در درجاتِ نازلِ دین‌داری، حتی به خون‌آشامی بینجامد. بر این اساس، حتی اگر بپذیریم که وجودِ چیزی در حدِ بالایش سبب خیر است، نباید نتیجه بگیریم که از آن چیز در حدِ پایینش نیز خیر بر می‌خیزد؛ و عجبا که اندکِ یک چیز، برخلافِ بسیارِ آن، بسا که منشا‌ءِ شرّ و فاجعه‌‌ شود؛ باری، در این حالت باید گفت: عدمِ آن چیز بِه زِ وجود.🔹️

#هومن_پناهنده
@gashthaa

درک متون فلسفی انگلیسی
یکی از مهارت‌های ضروریِ پیشین برای مترجم شدن، توانایی درک متنِ اصلی است. بسیاری از طالبانِ یادگیریِ ترجمه، بدون این توانایی، در دوره‌های ترجمه شرکت می‌کنند و ضعف‌شان در درکِ متن سبب می‌شود که نتوانند چنانکه شایسته است از درسِ ترجمه بهره ببرند. دورۀ «درک متون فلسفی انگلیسی» هم برای کسانی است که به ترجمه کردن علاقه‌مندند و در مسیر ترجمه طبعاً باید متن اصلی را درک کنند، و هم برای آنها که مایل‌اند صرفا بر فهم‌شان از متن اصلی بیفزایند بدون آنکه لزوما هدف‌شان مترجم شدن باشد. از کارآموزانی که انتظار استفادۀ عملی از این دوره را دارند انتظار می‌رود که از دانشِ زبانی در سطح کارشناسی زبان انگلیسی برخوردار باشند.

شروع دوره: ۲۹ تیر ۱۴۰۱
روز و ساعت برگزاری کارگاه: چهارشنبه ساعت ۱۶ تا ۱۸ (ده جلسه، حضوری)
تلفن 88721756
شماره واتساپ (ارسال پیام) ۰۹۰۲۱۷۴۲۷۹۶
لینک ثبت نام
https://iup.ac.ir/%da%a9%d8%a7%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%b4%db%8c-%d8%af%d8%b1%da%a9-%d9%85%d8%aa%d9%88%d9%86-%d9%81%d9%84%d8%b3%d9%81%db%8c-%d8%a7%d9%86%da%af%d9%84%db%8c%d8%b3%db%8c/

ترجمه متن پیشرفته (انگلیسی)
هدف از تشکیلِ کارگاهِ «ترجمۀ متن پیشرفته(انگلیسی)» تحلیل متن‌های مبداء و مقصد، و آموزشِ شگردهای ترجمه بر پایۀ متنی است که کارآموزان، پیش از شروعِ دوره، ترجمه خواهند کرد. از کسانی که خواهانِ شرکت در این دوره‌اند انتظار می‌رود که دستِ کم سابقۀ کوشش در کارِ ترجمه را داشته باشند.

شروع دوره: ۲۹ تیر ۱۴۰۱
روز و ساعت برگزاری کارگاه: چهارشنبه ساعت ۱۴ تا ۱۶ (ده جلسه، حضوری)
تلفن 88721756
شماره واتساپ (ارسال پیام) ۰۹۰۲۱۷۴۲۷۹۶
لینک ثبت نام
https://iup.ac.ir/%da%a9%d8%a7%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%b4%db%8c-%d8%aa%d8%b1%d8%ac%d9%85%db%80-%d9%85%d8%aa%d9%86-%d9%be%db%8c%d8%b4%d8%b1%d9%81%d8%aa%d9%87/

🔸آقای دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی، در اینجا، درباره‌ی وضع و کیفیت علوم انسانی در ایران، سخنانِ درست و روشنگرانه به زبان می‌آورد.🔸

#هومن_پناهنده
@gashthaa

رتبه‌بندی اقتصاد کشورهای خاورمیانه از ۱۹۶۰‌ تا ۲۰۲۰

#هومن_پناهنده
@gashthaa

Iranian Tar 84
Takhte Soleiman

📝📝 تفکر انتقادی
به بهانه‌ مناظره مصطفی تاجزاده و مراد ویسی

✍️ طاها پارسا

✅ مغالطات

1️⃣ در مسابقات جام جهانی فوتبال در سال ۲۰۱۸ ، در گروه F، ابتدا تیم فوتبال سوئد و کره جنوبی در برابر هم قرار گرفتند و سوئد کره‌ی جنوبی را شکست داد. سپس آلمان و سوئد در برابر هم قرار گرفتند و آلمان سوئد را برد. در بازی نهایی آلمان و کره جنوبی با هم بازی کردند، اما آلمان از کره‌ جنوبی شکست خورد.‌

✅ نکته این است: تیم آلمان در حالی از کره جنوبی شکست خورد که تیم سوئد را برده بود؛ همان تیمی که کره جنوبی را شکست داده بود.
فرض کنید کسی قبل از بازی کره‌جنوبی و آلمان بگوید: آلمان حتمن کره جنوبی را شکست خواهد داد چون آلمان، همان سوئدی را شکست داده بود که از کره جنوبی قویتر ظاهر شده بود. آیا استدلال او را می‌پذیرید؟
این اتفاق در فوتبال امری عادی است، چون «قاعده‌ی تعدی» در مسابقات فوتبال وجود ندارد.

✅ توضیحات و استدلال مراد ویسی برای اثبات مدعای خود، این مغالطه را بهتر نشان می‌دهد. او می‌گوید «علت این که من می‌گویم اگر جمهوری اسلامی برود ۷۰-۸۰ درصد مسائل کشور حل می‌شود این است که اقتصاد کشور الان گروگان سیاست خارجی است. اقتصاد کشور را الان هم بدهند دست برندگان جایزه نوبل کاریش نمی‌توانند بکنند چون سیاست خارجی ما یقه‌گیری با جهان است.‌ همین امروز اروپا با ۲۷ کشور علیه ما بیانیه داد، رابطه با ما امریکا قطعه، با اسراییل دشمنیم، با عربستان دشمنیم و فقط شده‌ایم نوچه روسیه و چین که انها هم از پشت به ما خنجر می‌زنند».

✅ به لحاظ روانی این مغالطه هنگامی رخ می‌دهد که فردی نسبت به یک وضعیت یا مورد خاص با تعصب برخورد کند یا تعصب داشته باشد و بخواهد آن‌ را به هر صورت مطلوب نشان دهد اما چون دلیلی برای اثبات نظر خود ندارد مشکلات وضعیت‌های دیگر را برجسته می‌کند. اما از نظر منطقی، تنها با نشان دادن‌ مشکلات وضعیت‌های دیگر، نمی‌توان ثابت کرد که وضعیت مورد نظر ما درست، برتر و یا بهتر است. وقتی می‌گوییم «رضا سه‌شنبه نمی‌آید» نمی‌توان نتیجه گرفت که «رضا چهارشنبه می‌آید» بلکه تنها وقتی این نتیجه را می‌توان گرفت که بدانیم «رضا یا سه‌شنبه می‌آید یا چهارشنبه». به‌همین معیار، حتی اگر ۷۰-۸۰ درصد مشکلات ناشی از جمهوری اسلامی باشد، نمی‌توان نتیجه گرفت که «اگر جمهوری اسلامی برود این مشکلات حل می‌شود» بلکه تنها وقتی می‌توان این ادعا را مطرح کرد که بدانیم «وضعیتی که پس از جمهوری اسلامی می‌آید چنان ایده‌آل است که آن مشکلات را ایجاد نمی‌کند» .


@MostafaTajzadeh
https://bit.ly/3a0lNpc
برای خواندن تمام متن لطفا روی «مشاهده فوری» (instant view) بزنید

لزوم توجه به آموزش ریاضیات
علی معظمی

کنکور ورودی دانشگاه‌ها در سال ۱۴۰۱ آخر همین هفته آغاز می‌شود. مجموعا یک‌ میلیون و ۴۸۹ هزار و ۴۹ نفر در پنج رشته کنکور ثبت‌نام کرده‌اند. از این تعداد رشته تجربی با ۵۴۷ هزار و ۴۷۲ نفر بیشترین داوطلب را دارد و رشته ریاضی با ۱۴۵ هزار و ۷۴۷ نفر، یعنی زیر ۱۰ درصد کل داوطلبان، کمترین تعداد را. در سال‌های اخیر درصد داوطلبان ریاضی به‌طور پیوسته رو به افول بوده است. اگر بی‌رغبتی به ادامه تحصیل در رشته ریاضی را کنار واقعیت‌های دیگری بگذاریم، معلوم می‌شود که با چه بحرانی در آموزش این رشته مواجهیم: اول اینکه در سال‌های اخیر با بهانه‌هایی سست، بخش‌هایی از محتوای آموزشی ریاضیات دبیرستانی حذف شده و به‌طور مرتب از محتوای تدریس ریاضیات کسر شده است. دوم اینکه اگر به کارنامه پذیرفته‌شدگان سال‌های اخیر در رشته‌های علوم ریاضی و فیزیک و مهندسی شهرهای مختلف نگاه کنیم می‌بینیم که شمار قابل توجهی از داوطلبان با درصد‌های نزدیک صفر یا حتی منفی در درس‌های ریاضیات (و فیزیک) در این رشته‌ها قبول شده‌اند، یعنی همین محتوای باقی‌مانده را نیز به‌درستی نیاموخته‌اند. بی‌رغبتی به ادامه تحصیل در رشته‌های مرتبط با ریاضیات چند دلیل می‌تواند داشته باشد؛ ضعف آموزش قاعدتا یکی از این دلایل است. درسی که عموما به‌خوبی تدریس نشود، رغبتی برای ادامه نیز برنمی‌انگیزد. دیگر اینکه با روند مزمن صنعت‌زدایی از فرصت‌های شغلی واقعی مهندسی و طراحی کاسته شده و دانش‌آموزان آتیه‌ای در خواندن رشته‌های مربوط به ریاضی نمی‌بینند. این خود به دور باطلی دامن می‌زند که آینده کشور را، در این دوران اوج‌گیری پیوسته فناوری و صنعت، تهدید می‌کند. بدون آموزش صحیح و پرمحتوای ریاضیات، آینده صنعت و اشتغال واقعی تاریک است و با افول بیش از پیش توان تولید فناورانه صنعتی، بیش از پیش با این خطر مواجه می‌شویم که زیردست کشورهای دیگر شویم. مسئله مهم‌تر اینکه آموزش ریاضیات در واقع آموزش اندیشیدن منطقی و مال خود کردن استدلال است. از عوام و خواص کسانی می‌گویند «این درس‌ها به چه دردی می‌خورد؟ مگر چند نفر بعدا از آنها استفاده می‌کنند؟». این کسان وقتی قدرتش را داشته باشند زمینه‌ساز حذف این دروس می‌شوند، ولی این حرف نوعی تجاهل نسبت به اهمیت آموزش ریاضی است. آموختن ریاضیات نوعی بینش اساسی به محصلان عرضه می‌کند و توانایی تحلیلشان را ارتقا می‌دهد. در این کشور هنوز بعد از سه دهه کاسبی‌های هرمی رونق دارند و قربانی می‌گیرند، ولی باید واضح باشد کسانی که حداقلی از بینش ریاضی داشتند برایشان کفایت می‌کرد که به دام چنین شیادانی نیفتند. کسانی که ریاضیات را خوب می‌آموزند، به همراهش اعتمادبه‌نفس استدلال‌کردن مستقل را هم کسب می‌کنند. در آستانه مشروطه بخش‌های بیدار جامعه ایران، با وجود دولتی که مردم را باسواد نمی‌خواست، خود دست به کار ترویج علوم زدند. چنین رویکردی شاید در برابر پیچیدگی‌های معاصر تکافو نکند، اما امروز هم جامعه مدنی و دانشگاهیان مسئول می‌توانند به عشق بهروزی فرزندان ایران و به‌ویژه کم‌برخوردارترینشان، برای ارتقای آموزش‌ ریاضی چاره‌جویی کنند. چنین بذل فکر و توانی به معنای گذشت از مسئولیت «مسئولان» نیست، بلکه راهی است برای ارتقای همبستگی و توانایی‌های جامعه.
.

رودِ ۹ منتشر شد...
@roodbookreview97

رود نشریه ای است مختص معرفی کتاب (Book Review)؛ شامل معرفیِ جدیدترین کتاب های منتشر شده، نه چندان جدیدها و کتاب های همیشه خواندنی و ماندنی که روزی بالاخره باید خواندشان.

@roodbookreview97

«ما همگی روزی خواهیم مرد و همین نشان از آن دارد که چه خوش‌اقبال بوده‌ایم. بسیاری از مردم هرگز نخواهند مرد زیرا هرگز به دنیا نیامده‌اند و نخواهند آمد. شمار بالقوه‌ی انسان‌هایی که می‌توانستند اینجا و به‌جای من باشند ولی هرگز نور خورشید را ندیدند از شمار دانه‌های شن صحرای عربستان بیشتر است.

مسلماً در میان آن انسان‌های به‌دنیا‌نیامده شاعرانی بزرگ‌تر از کیتس و دانشمندانی بزرگ‌تر از نیوتن بوده‌اند. این را از آن روی می‌دانیم که شمار ممکن انسان‌هایی که به یُمنِ DNA ما می‌توانستند ایجاد شوند بسیار بسیار بیشتر از شمارِ انسان‌هایی است که تاکنون به این دنیا آمده‌اند. اما به‌رغم این احتمالات حیرت‌انگیز، این من و تو بوده‌ایم که پا به این جهان نهاده‌ایم.»

- ریچارد دوکینز

- ترجمه‌ی عبدالرضا شهبازی

@dirinenegar

✅گاردین ۱۰ کلمه از زبان‌های مختلف که معادل انگلیسی ندارن رو معرفی کرده، از فارسی هم "تعارف" انتخاب شده!

توی توضیحش زده مثلا دو نفر سر اینکه کی اول بره تو ، چند دقیقه بیخودی وقت تلف میکنن.

#تحلیل_زمانه
🌎 @TahlilZamane

درباره‌‌ی"تعارف"، شاعر بزرگ ما ایرج میرزا قطعه‌ای ممتاز دارد با ردیفِ "رم می‌کنند".
👇👇👇

#هومن_پناهنده
@gashthaa

گنجور » ایرج میرزا » قطعه‌ها » شمارهٔ ۴۵ - رم
https://ganjoor.net/iraj/ghete/sh45

این نخستین اجرای یکی از تصنیفهای محبوبِ من "مریمِ سپید" است که عباس آیانی در ۱۳۴۹ آن را خواند، در دهه‌‌ای که به چشمِ کودکانه‌ی من( منِ بی‌خبر از مفاهیمِ "سیاست" و "استبداد" و "مبارزه برای آزادی") جهان سرتاسر روشن و آفتابی بود، برخلاف دهه‌ی بعد که، در آن، ابری سنگین آسمان را پوشاند، و آنگاه: طوفان.

#هومن_پناهنده
@gashthaa