«نظریه و جنبش»

برای خفتگان بر تخت پروکروستس


رابطۀ «نظریه» با «جنبش سیاسی‌ـ‌اجتماعی» رابطۀ روح با جسم است. وجه افتراق شورش با جنبش همین است که در یک حرکت اجتماعی چقدر نظریه وجود داشته باشد: هر چه یک حرکت اجتماعی نظریه‌دارتر باشد، جنبش‌تر است و در نتیجه ماندگاری و احتمالاً دستاورد بیشتری هم خواهد داشت. حرکت اجتماعی بدون نظریه، مانند سفر اکتشافی بدون آذوقه است. همان‌گونه که بدون آذوقۀ کافی اکتشافگران دیر یا زود وسط دریا، بیابان یا کوهستان تلف خواهند شد، حرکت اجتماعی بدون نظریه ــ یا با ضعف نظریه ــ نیز دیر یا زود در گسل‌ها و شکاف‌های اجتماعی پراکنده و گم خواهد شد. اهمیت نظریه در همین ویژگی مهم نهفته است ــ و نیز اینجاست که مشخص می‌شود مروجان نظریه‌های موهوم چه نقش مخربی ایفا می‌کنند.

با این مقدمه می‌خواهم به یک آسیب در فضای نظری جنبش‌های اجتماعی ایران اشاره کنم. واقعیت این است که دوران نظریه‌های سترگ و مطلق گذشته است؛ یعنی دوران ایدئولوژی‌های مطلق‌نگر و جهان‌بینانه که مدعی سعادت کامل برای بشر بودند گذشته است. تردیدی ندارم که دلیل پیروزی انقلاب ۵۷ دقیقاً همین بود که همۀ ایدئولوژی‌های خوشدست عصر خویش را در خود جمع کرده بود؛ ایدئولوژی‌هایی که در حکم «نظریه» وارد جنبش اجتماعی شده بودند و چنان ادعاهای گزاف، مطلق و شک‌ناپذیری داشتند که از شهروندانی کاملاً عادی و متوسط، رزمندگانی روئین‌تن و تسلیم‌ناپذیر می‌ساختند. نیازی به یادآوری نیست که حتی ته‌مانده‌ای از آن ایدئولوژی‌ها نیز تا به امروز برای مهار همۀ جنبش‌های مخالف بعدی کفایت می‌کرده است.

حال، در این دوران تنگدستیِ نظری، یک آفت بزرگ هم گریبانگیر ما شده است و آن اینکه برخی نظریه‌های مد روز غرب از سوی برخی کنشگرانِ ــ به‌ویژه کنشگران خارج‌نشین ــ در جنبش‌های اجتماعی ایران تزریق می‌شود. این کنشگران که عموماً در یکی دو دهۀ اخیر دسترسی خوبی هم به رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور داشته‌اند، نظریه‌ها و رویکردهایی را به فضای سیاسی و اجتماعی ایران پمپاژ کرده‌اند که هیچ پیوند ماهوی و معرفت‌شناختی با حرکت‌های داخل ایران نداشته است. نتیجۀ این مداخلۀ نابخردانه چیزی جز سوزاندن سرمایه‌های اجتماعی نیست و نمونه‌های این سوءاستفاده‌ها و آدرس‌های نادرست را در همین یک سال اخیر فراوان دیده‌ایم.

نمی‌توان ایران و جنبش‌های ایرانی را با فضای روز اروپا و غرب فهمید و تفسیر کرد. ایران را باید از طریق خود ایران شناخت. نظریه‌ای که ریشه در شناخت دقیق و درست جامعۀ ایران نداشته باشد و مبتنی بر مقتضیات آن نباشد، قلمه زدن شاخۀ آلبالو به کاکتوس است. در فضای سیاسی اروپا و آمریکا ــ که سالهاست محل زندگی و فعالیت این کنشگران مهاجر ایرانی است ــ مباحثی مطرح است که ریشه در همان جوامع دارد. این مباحث خود را در پدیده‌هایی مثل «فرهنگ کنسل» (Cancel Culture)، مباحث فمینیستیِ روز، «نزاکت سیاسی» (Political Correctness)، «مبارزان عدالت اجتماعی» (Social Justice Warrior) و «ووک» (Woke) نشان می‌دهد. این مطلب جای آن نیست که تک‌تک این مباحث را باز کنم، فقط مسئله‌ام این است که برخی کنشگران ایرانی آگاهانه یا ناآگاهانه تحت تأثیر این جریان‌های روز اروپا و آمریکا قرار دارند و در نتیجه ادبیات، مفاهیم و نظریه‌هایی را به جامعۀ ایرانی تلقین می‌کنند که یا اصلاً مسئلۀ جامعۀ ایرانی نبوده یا صرفاً مسئله‌ای حاشیه‌ای بوده است.

(ادامه در پست بعدی...)

@tarikhandishi  |  تاریخ‌اندیشی

(ادامه از پست پیشین)

این اروپائیزه کردن نظریۀ کنش اجتماعی، چه از سوی کنشگرانی در داخل و چه در خارج باشد، نتیجه‌ای مگر گمراه کردن و خشکاندن جنبش اجتماعی در ایران نیست. نداشتن نظریه بهتر از داشتن نظریۀ ناجور ــ ناسازگار ــ است. برای مثال در همین یک سال اخیر دیدیم چه تصورات، مفاهیم و دسته‌بندی‌های بی‌ربطی را به جنبش اجتماعی در ایران نسبت می‌دادند که می‌شد زیانبار بودن آنها را به آسانی تشخیص داد ــ زمخت‌ترین آنها شاید آنجا بود که می‌گفتند جنبش اخیر الّا و بلّا «زنانه» است و حتی واژۀ «مرد» و «میهن» را می‌خواستند سانسور و سرکوب کنند! دلیل این پدیده هیچ نبود مگر تزریق نظریه‌هایی که ریشه در شناخت جامعۀ ایران نداشت. حتی مسئلۀ زنان در ایران را باید با مناسبات ایران فهمید، نه با دغدغه‌های فمینیستی روز اروپا (یعنی حتی اگر رویکردی فمینیستی داریم، باید بیشتر فمینیسم کلاسیک باشد تا فمینیسم روز). آنها به جای اینکه پدیدۀ اجتماعی را بشناسند و سپس برای آن جامه‌ای نظری بدوزند، جامه‌ای نظری از قبل آماده داشتند و می‌خواستند ــ و می‌خواهند ــ به زور تن پدیدۀ اجتماعی کنند.

کاری که این کنشگران کژاندیش می‌کنند همانی است که پروکروستِس با رهگذران می‌کرد. در اساطیر یونان، پروکروستس راهزنی بود که رهگذران را به خانه‌اش می‌برد و بر تختش می‌خواباند. اگر قد آنها کوتاه‌تر از تخت بود آنقدر با چکش بر بدن آنها می‌کوفت تا اندازۀ تخت شوند و اگر قد آنها بلندتر از تخت بود پاهایشان را می‌برید تا اندازۀ تخت شوند. این کنشگران هم جنبش اجتماعی را بر نظریه‌شان می‌خوابانند و پیکرش را می‌کوبند و می‌بُرند تا اندازۀ نظریه‌شان شود. روش پروکروستِسی هر جا باشد، فرجامش مرگ قربانی است.

اگر هم بخواهم به اندازۀ فهم خودم توضیح دهم که ریشۀ این مشکل کجاست، جوابم این است که برای طرح نظریه دربارۀ جامعۀ ایران باید تاریخ و سیاست ایران را شناخت. این شناخت سواد می‌خواهد. واقعیت این است که این کنشگران حس نمی‌کنند به چنین سوادی نیاز دارند. متأسفانه مخاطبانشان هم چنین نیازی را حس نمی‌کنند و به این ترتیب تأیید و ارکستری دوجانبه میان آنها پدید می‌آید. مسئلۀ دوم این است که این کنشگران برای جلب نظر و حمایت بنیادها، دانشگاه‌ها، رسانه‌ها و مؤسسات غربی به زبان آنها سخن می‌گویند؛ به عبارتی، گفتمان و نظریه‌های مطلوب آنها را می‌پذیرند. برای مثال، مسائل مربوط به دگرباشان جنسی و گفتمان کوئیری برای غربی‌ها ــ و مؤسساتشان ــ جذاب‌تر و قابل‌فهم‌تر از مسائل جامعه‌شناختی خود ایران است. پس اگر کسی بتواند دغدغۀ مردم ایران را به این رنگ و لعاب بیگانه عرضه کند، شانس بالاتری برای جذب توجه و کمک خواهد داشت تا اینکه بخواهد بر اساس نظریه‌ای درون‌زاد و بومی به مسائل ایران نگاه کند. یا برای مثال، مفهوم «تبعیض» در غرب بسیار جذاب‌تر است و برایشان تداعی‌کنندۀ همان دعواهایی است که خودشان صبح تا شب در فضای سیاسی و اجتماعی دارند.

نتیجۀ این شناخت معیوب و پذیرش نظریه‌های ناسازگار چیزی جز پمپاژ و تلقین نظریه‌های بیگانه به جامعۀ ایران نیست. در این میان اگر هم بخش عمدۀ جامعه یا جنبش اجتماعی ایران این نظریۀ غریبه و بی‌ربط را نپذیرد، طبعاً از سوی این کنشگران انکار می‌شود. با همین رویکرد، جنبش اجتماعی را مانند کیکی میان خود تقسیم می‌کنند و به عبارتی آن را «اقلیتی‌سازی» می‌کنند. کار به جایی می‌رسد که برای مثال «اقلیت» عجیب و ناشنیده‌ای مثل «ملت گیلک» می‌سازند و می‌گویند این ملت گیلک با ترفندِ «توریستی‌انگاریِ گیلان» زیر ستم «مرکز» له شده است! حال صلاح ملت گیلک چیست؟ لابد جنگیدن با تهران؟! خود گیلانی‌ها احتمالاً بیشتر از دیگران از چنین نظریه‌هایی تعجب می‌کنند (اگر شک دارید به چنین چیزی نگاهی به صفحۀ می‌تو بیندازید). بیچاره جنبشی که از بد روزگار بر تخت پروکروستس اینان بخوابد...

مهدی تدینی

@tarikhandishi  |  تاریخ‌اندیشی

✅پیامدهای «بوسه ممنوعه» بالاخره روبیالس را ناچار به استعفا کرد

رئیس فدراسیون فوتبال اسپانیا، لوئیس روبیالس، به دلیل پیامدهای «بوسه ممنوعه» بر لب جنی هرموسو پس از برتری اسپانیا در جام جهانی ۲۰۲۳ استعفا داد.

او بعد از اعتراف به اینکه به دلیل افزایش فشارها نمی‌تواند به کار خود ادامه دهد، تصمیم به استعفا از ریاست فدراسیون فوتبال اسپانیا گرفت.
@Sahamnewsorg

سروایرانشهر

‍ ‍ احمد شاه مسعود:

تمام جنگ ما از برای حفظ همین ادبیات (فارسی) است...!

ترانه #احمد_شاه_مسعود

ازشفق سیه‌پوش

هنوز کوره آهنگران هندوکش
بیاد آمدن کاوه داغ می گردد

و سایه‌سار بجا مانده از توهم دود
به یمن همت گامش چراغ می‌گردد

مرا به ساحت یک انقلاب تازه ببر
که از گلوی سحر، بند شب باز کنم

و در حوالی بی‌بند آسمان چندی
سرود پر زدنم را دوباره ساز کنم

به اقتضای شب از نور دور مانده‌ایم
تو نیستی که چنین بی حضور مانده‌ایم

به این شکست فرومانده شرم کافی نیست
به صبح در دل شب مانده شرم کافی نیست

به هیچ در پی تاریخمان تلف شده‌ایم ببخش که چنین پست و ناخلف شده‌ایم

18شهریور سالگرد شهادت رستم ایرانشهر

#Sarveiranshahr1mrahmati

در مصراع سوم خواننده می‌گوید: "توهم دور"، و نه( آنچنان که نوشته شده): "توهم دود".

🔸رزمنده‌ی ناگزیر
(به یاد احمد شاه مسعود)

✍هومن پناهنده

زمانی در مصاحبه‌ای، خبرنگاری از ورزشکاری ثروتمند پرسیده بود:
"شما که از فقر به غنا رسیده‌اید درباره‌ی وضعیت امروزتان چه احساسی دارید؟"
در جواب او جمله‌ای وجود داشت گویای نکته‌ای گرانبها:
"رابطه‌ی من با پول رابطه‌ای عمیق نیست."

این که آن مرد راست گفت یا نه در اینجا موضوع مهمی نیست، اما مهم این است که اساساً این امکان هست - گرچه به شکلی استثنایی- که کسی با چیزی دایم سر و کار داشته باشد، ولی به رغم این ارتباطِ مستمر،دلسپرده و آلوده‌ی آن نباشد. باید پذیرفت که، بنا بر قاعده، بسیار دشوار است که آدمی با چیزی بسیار در تماس باشد و نه با آن، بلکه با چیزی بهتر از آن "رابطه‌ی عمیق" برقرار کند. معمولاً در چنین شرایطی، ایجاد فاصله‌ی عاطفی مشکل و چه بسا محال می‌شود. به طور معمول، ثروتمندان با ثروت، قدرتمندان با قدرت و... جنگاوران با جنگ "رابطه‌ی عمیق" برقرار می‌کنند و معنای زندگی‌شان را به ترتیب در ثروت و قدرت و جنگ می‌یابند.کمتر کسی است که همچون سلیمان، باهمه حشمت، حتی به موری بی‌زور به احترام نظر کند و جمال معنوی‌اش بر آن همه جلال دنیوی‌اش بچربد. انسان‌های دارای توان معمولی همان بهتر که هوای مُلک سلیمان و هوس راه رفتن بر لبه‌ی تیغ به سراغ‌شان نیاید. این همچون آرزوی غرقه گشتن در آب و آغشته نشدن به آب است که موقعیت تناقض‌آمیزی است و غالباً عاقبتش جز شکست نیست. این است که عقل حکم می‌کند آدمیان تا می‌توانند با طمع خام توفیق، پا در این راه پر خار و خارا و آکنده از تناقض نگذارند و بگذارند تنها آشنایان ره عشق در این بحر عمیق غوطه بخورند. آن که پا در چنین راهی می‌نهد هم در آغاز دارای مایه و گوهری برتر است و هم در جریان کشاکش، وجودش جلایی افزون‌تر می‌یابد و اصلاً گویا چهره‌ی انسان‌ها در گیر‌ودار همین موقعیت‌های تناقض‌آمیز است که تابناک و تابناک‌تر می‌شود.
جنگاوری را در نظر بگیرید که در بیرون با رشادت می‌جنگد، اما با تمام وجود دلسپرده‌ی صلح است، پس گرچه به جدّ، اما با اکراه می‌جنگد. موقعیت تناقض‌آمیز او موقعیت کسی است که به حکم تقدیر نقشی را ماهرانه اما ناخواسته و به‌ناچار ایفا می‌کند و بنابراین به‌رغم آن مهارت، کل موقعیت را ناروا و سزاوار نفرین می‌شمرد. ایفای نقش ماهرانه‌اش در آن صحنه‌ی شوم سبب نمی‌شود که خودآگاه یا ناخودآگاه در بُن ضمیرش دوستدار آن موقعیت مرگزا باشد. به‌ گمان من، همین دوگانگیِ تراژیک، چهره‌ی رزمنده‌ی راستینِ راه صلح را از جنگنده‌ی عادی متمایز می‌کند. جنگنده‌ی عادی که طبعاً به‌وفور هم یافت می‌شود در نقش جنگاوری‌اش خوش می‌نشیند و بدان دلخوش است، با آن خو می‌گیرد و "رابطه‌ی عمیق" لذت‌جویانه و زیباشناختی با کشتن و کشته‌ شدن برقرار می‌کند و همین رابطه‌ی عاشقانه چه بسا پایان جنگ را به آغاز ملالت‌ها و کسالت‌های او بدل کند، اما رزمنده‌ی راه صلح، چریک ناگزیر و دلچرکینی است که از بودن در وضعیت جنگی، دستخوش درد و دریغ است، چرا که این موقعیت او را وا می‌دارد با کسانی نامهربان باشد، بر سر ِ کسانی فریاد بکشد، و در بدترین حالت کسانی را به دیار عدم بفرستد و او این همه را نمی‌خواهد. سخنِ برشت زبان حال اوست:

فریاد بر ضد بیداد صدا را خشن می‌کند
دریغا ما که می‌خواستیم جهان را مهربان کنیم
خود نتوانستیم مهربان باشیم

او مشتاق و منتظر روزی است که هیاهوی کودکان شاد جای نعره‌ی جنگ، و میلاد جای مرگ بنشیند، گیرم در صلحِ چنان روزی، او خود که خبره‌ی جنگ بوده دیگر چندان به کار صلح نیاید، اما شادی و نشاطِ زندگی را بهای مناسبی برای بیکارگی خود می‌یابد.

ولی آنچه تا اینجا گفته آمد ربطش با احمد شاه مسعود چیست؟ حقیقت این است که این‌ها تماماً مربوط به او و به یاد او بود*. از سال‌ها پیش ، من هم مثل بسیاری از ایرانیان کمابیش در جریان تحولات افغانستان بوده‌ام.از همان ایام از میان آدم‌های ریز و درشتی که در معرکه‌ی آن دیار نابختیار درگیر نبرد بودند چهره‌ی یک تن توجهم را جلب کرده بود و او کسی نبود جز احمد شاه مسعود. می‌دیدم که این یکی گویا از جنس دیگری است؛ با ثبات ِ قدم، در طی دورانی طولانی، از هنگام حضور ارتش سرخ تا بعد و بعدها با پایداری به وظیفه‌ای که فلک غدّار بر دوشش نهاده بی‌صدا و بی‌ادا عمل می‌کند؛ رفتار سیاسی‌اش دستخوش نوسان غیر اصولی نیست؛ هنگام مصاحبه متین و آرام و شمرده و آن هم درباره‌ی "صلح " سخن می‌گوید و اهل ناسزا گفتن به این و آن هم نیست. به این ترتیب، آرام آرام طرحی از سیمای این فرماندهِ جنگ در ذهنم پرداخته شد و به دلم نشست. بعدها هر وقت فرصتی دست می‌داد تا درستی یا نادرستی طرحم را وارسی کنم هر چه شنیدم و دیدم موید گمان اولیه‌ام درباره‌ی شایستگی او بود.

(ادامه در فرسته‌ی بعدی👇👇👇)

(ادامه‌ی فرسته‌ی قبل👆👆👆)

یک بار از مردی افغان شنیدم که فرمانده مسعود خودش همیشه در مهلکه‌های جنگ حاضر است و پنجه در پنجه‌ی مرگ می‌افکند و چنان نیست که فارغ‌البال، دور از هنگامه‌ی آتش و خون و همچون عقل کل، دیگران را فقط به صدور فرمان مفتخر کند. یکی دو باری هم کسانی از دلبستگی او به مرحوم شریعتی و به‌ویژه کتاب کویرش برایم صحبت کردند.باری این‌ها همه از حضور مردی دیگرگونه در صحنه‌ی نظامی و سیاسی افغانستان خبر می‌داد.
بی‌گمان به گواهی شواهد و قرائن احمد شاه مسعود آرزومند بود صلح را در افغانستان و افغانستان را در صلح ببیند. او دوستدار زندگی بود، اما تقدیر برایش چنین رقم زده بود که به عشق زندگی، از نزدیک -بسیار نزدیک- چشم در چشم مرگ بدوزد و حتی برای زندگی بمیرد. در مراسم تدفین ِ مسعود در دره‌ی پنجشیر(که قسمت کوتاهی از آن از تلویزیون پخش شد) پسر سیزده ساله‌ی او از جمله گفت: " من می‌خواهم راه پدرم را ادامه دهم." من تردید ندارم که احمد شاه مسعود در نوازش‌های پدرانه‌اش،در گوش فرزند دلبندش، همواره راه صلح‌ و صفا -و نه جنگ و مرگ- را با محبت تبلیغ می‌کرد.
نمی‌دانم،شاید شکل ِ رفتن او از جهان فانی معنایی نمادین داشته باشد. آیا لازم بود پرواز این چریک ِ دلچرکین ِ آتش به جان،از خاک به افلاک،پروازی آتشین باشد؟نمی‌دانم. اما شعری می‌دانم از شاعری افغان. این شعر را سالیانی بس دور خوانده بودم و بیتی از آن هرگز از یادم نرفت. وقتی با خبر شدم که فرمانده مسعود از میان ما رفت باز هم آن بیت از باب تسلی بخشیدن به خاطری خسته به سراغم آمد که این است:
آتشی کاندر نهاد ما فتاد
گرچه ما را سوخت اما زنده باد


*طرح "رزمنده‌ی ناگزیر" کسان دیگری را هم به یادم می‌آورد، از جمله:مرحوم مصطفی چمران.

(منتشر شده در روزنامه‌ی "نوروز" ، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۸۰)

#هومن_پناهنده
@gashthaa

ایران در خطر
فرونشست زمین چگونه ایران را با بحران خطرناکی روبه‌رو کرده است؟

✍️جواد حیدریان / دبیر تحریریه

🔹ایران به دلیل برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی با بحران فرونشست زمین نیز مواجه است. یکی از عمده دلایل رخداد شکاف زمین یا فرونشست، مصرف آب‌های زیرزمینی و خالی شدن خلل و فرج زمین از آب و نمناکی است. البته برداشت و استخراج مواد معدنی، ریزش سازه‌های زیرزمینی مانند تونل‌ها، ایجاد حفره در اثر انحلال، برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، نفت و گاز هم می‌تواند از عوامل موثر در ایجاد فرونشست زمین باشد.

🔹مناطقی که بیشترین میزان فرونشست در ایران را تجربه کرده‌اند به ترتیب شامل استان‌های اصفهان، تهران، کرمان، خراسان رضوی، البرز، فارس، یزد، همدان، مرکزی، چهارمحال‌و‌بختیاری، آذربایجان شرقی، زنجان، قم، اردبیل، کردستان، آذربایجان غربی، خراسان شمالی و کرمانشاه است.

🔹درحال حاضر ۳۰۰ دشت ایران دچار این بحران هستند؛ در برخی از دشت‌های ایران شرایط از فرونشست عبور کرده و زمین وارد مرحله بحرانی ایجاد فروچاله‌ها شده ‌است؛ از مناطق با شرایط بحرانی می‌توان به دشت کبودرآهنگ همدان، دشت ورامین، دشت نظرآباد، دشت تهران، دشت مشهد و نیشابور، دشت‌های استان کرمان، اصفهان و قزوین اشاره کرد.

🔹بر اساس آخرین مطالعات، حدود ۴۰ میلیون نفر معادل ۴۹ درصد از جمعیت کشور در پهنه‌بندی فرونشست زمین، زندگی می‌کنند. در ایران، میزان فرونشست بیش از پنج برابر متوسط جهانی است. شدت فرونشست در برخی دشت‌های ایران از جمله تهران دست‌کم ۹۰ برابر بیشتر از بحرانی‌ترین شرایط در کشورهای توسعه‌یافته جهان است.

#تجارت_فردا

@tejaratefarda

🎧 سخنرانی آقای 👤#هومن_پناهنده 👆🏼
موضوع :
«تفکر نقادانه و رفتار اخلاقی در شبکه‎ های اجتماعی»
در نشستِ 💢 عصرانه های امید💢
🔆موسسه بامداد امید صبا🔆
ششم تیر ماه ۹۸
@omidesaba
www.omidesaba.com

معیارهای نگاه سنجشگرانه در فضای مجازی

حمیدرضا جلائی‌پور
چون حضور در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌‌های مجازی آزادتر و در دسترس‌تر از رسانه‌های کاغذی است، ما معمولا در هنگام اظهار نظر و اشتراک‌گذاری پست‌های خبری «وارسی» و «سنجش‌» کمتری انجام می‌دهیم-چون علی‌ا‌لاصول «سنجش» زحمت دارد. به همین دلیل ممکن است در فرایند این مشارکت‌ها در فضای مجازی هم «فریب بخوریم» و هم «فریب بدهیم» که هر دو آنها عملی ناواقع‌گرایانه و غیراخلاقی است.

هومن پناهنده نویسنده، مترجم و پژوهشگر در حوزه «اندیشه انتقادی» در سخنان فوق 👆ضمن توضیح ویژگی‌های اندیشه انتقادی در زندگی روزمره، با ذکر مثال‌هایی به نقاط ضعف ما در هنگام کامنت‌ها و اشترک‌گذاری‌ها اشاره می‌کند. برای کاربران محترمی که در شبانه روز ساعتی را در فضای مجازی حضور دارند، گوش دادن به این سخنان سودمند است.
@hamidrezajalaeipoor

🔴مواضع به دور از کینه‌ورزی

🔺هم‌میهن ۲۶ شهریور ۱۴۰۱

✍️عباس عبدی

🔘دوست عزیز آقای زیدآبادی گفتگوی به نسبت مفصلی انجام داده که یک بخش آن بازتاب بیش‌تری پیدا کرد. آنجا که گفت:

▪️«من از سال ۶۶ وارد مطبوعات ایران شدم. در تمام این دورانها، اولین دوره‌ای است که ما در روزنامه می‌نشینیم و مطلب انتقادی می‌نویسیم و هر طور دلمان می‌خواهد همه سیاست‌ها را نقد می‌کنیم، راجع به حجاب، سیاست خارجی، حتی گاهی درباره صحبت‌های رهبری می‌نویسیم و منتظر نیستیم یک فکس بیاید و روزنامه تعطیل شود. یعنی دولت دارد از خودش تحمل نشان می‌دهد. چرا نباید این را ببینیم و به جایش بگوییم اختناق توتالیتاریستی حاکم شده است؟ این چه اختناق توتالیتاریستی است که من می‌توانم راحت درباره مسائل حرف بزنم و وقتی از اینجا بیرون می‌روم مرا نمی‌گیرند؟ مگر در نظام توتالیتاریستی می‌شود اینگونه عمل کرد؟ البته این نهادینه نیست و بعضی جاها اگر دستشان برسد، اذیت می‌کنند اما آن اذیت سازمان یافته روزنامه‌ها که در دوره آقای خاتمی بود، الان اتفاق نمی‌افتد.»▪️

🔘در این یادداشت ابتدا به نقد مخالفت‌هایی که با این بخش از سخنان آقای زیدآبادی شد می‌پردازم و سپس نظر خود را هم تقدیم می‌کنم.

https://telegra.ph/مواضع-به-دور-از-کینه%E2%80%8Cورزی-09-16

♦️آذرخش مکری با ذکرِ تحقیقاتی عنوان می‌کند که مواجهه با رقیبِ فکری، لزوما به تعادل در اندیشه نمی‌انجامد.

♦️وی بر همین اساس، مناظره را برای طرفین، امری بی‌فایده می‌داند🔺

مشاهده در یوتیوب

@joreah_journal

www.instagram.com/joreah_journal

‏📛 دروازه‌بان النصر که در میان ازدحام جمعیت گم شده بود با تلاش مامورین هتل پیدا شد.

‏▫️نواف العقیدی دروازه بان النصر در میان ازدحام جمعیت گم شده بود و ظاهرا پس از جستجو مامورین هتل، این دروازه بان پیدا شده است.

‏▫️هنگامی که کاروان تیم النصر در حال ورود به هتل بود، به علت ازدحام جمعیت دروازه بان این تیم از سایر بازیکنان جدا ماند و همین موضوع باعث شد تا او بین ازدحام جمعیت گم شود.

‏▫️ظاهرا پس از تلاش های مامورین، نواف العقیدی پیدا شده است. مدیر هتل اسپیناس مدعی شده پس از گم شدن دروازه بان النصر، چند هوادار با چمدان و لباس النصر خودشان را به جای این بازیکن جا زدند که با دقت مامورین هتل از ورود آنها به محل اقامت رونالدو جلوگیری شد!😀/طرفداری

🔴 #تلخندسیاسی‌ 👇
@Talkhand_Siyasi2

🖌🖌وقتی نهادها فاسد باشند، رمز بقا در ایران چیست؟

✍دکتر مجتبی لشکربلوکی
⚛ @jomhuriyat

♈️ چندی پیش یکی از مسوولان بلندپایه نظام توئیتی زد که بسیار تامل برانگیز بود: در نظام مدیریت کشور راز بقاء در سکوت و همراهی است. راز رشد در تئوریزه کردن منویات اصحــاب قـدرت و راز حذف در مشاوره صادقانه. چه کسی این سخن را گفته؟ فردی که جزو تصمیم گیران ارشد کشور است، خودی محسوب می شود، سال ها رییس صدا و سیما بوده، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و فضای مجازی است!


♈️ آیا می توانیم این نوشته را بر اساس یافته های دانش بشری تحلیل کنیم؟ بله! احتمالا تا کنون واژه «نهادها» را شنیده باشید! نهادها یعنی مجموعه مناسبات تثبیت شده در طول زمان که تعامل بین آدم‌ها را تنظیم می‌کند، قواعدی که پذیرش جمعی پیدا کرده و ماندگار شده اند. نهادها، گرامر زندگی جمعی‌اند. همه جا؛ خانه و کوچه و بازار و سیاست و اقتصاد و حتی گل کوچیک خیابانی! نهادها، ریل رفتار و عملکرد ما هستند. می گویند چه کاری خوب است چه کاری بد، چه کاری می شود چه کاری نمی شود! مهم ترین تاثیر نهادها را می توان در انگیزه آدم ها و ترجیحات شان (اینکه تصمیم بگیرم به جای X، اقدام Y را انجام دهم) دید.
حالا برگردیم به ایران خودمان؛ نهادهای فاسد کم نداریم بگذارید چند مثال بزنم:

♈️ ترجیح سوداگری به سرمایه گذاری: من ترجیح می دهم که پولم را تبدیل به ارز کنم و بگذارم زیر بالش یا آن را در سهام استارت آپ ها سرمایه گذاری کنم. در ایران کدام انگیزه قوی تر است؟

♈️ ترجیح اقتصادزیرزمینی به کسب وکار شفاف: به خاطر ترتیبات نهادی من ترجیح می دهم که اولا شرکت نزنم. اگر مجبور شدم که شرکت بزنم ترجیح می دهم که حساب و کتاب نداشته باشم اگر مجبور شوم که حساب و کتاب داشته باشم ترجیح می دهم که دو دفتره باشم و مالیات ندهم و اگر هم بخواهم مالیات بدهم یک پنجمش را بدهم به مامور مالیات و قضیه را حل و فصل کنیم. یک فرد معمولی در ایران کدام را ترجیح می دهد؟ هر کدام را که ترجیح دهد این نشان می دهد که ترتیبات نهادی، انگیزه ها را به آن سمت سوق داده است.

♈️ ترجیح پس ندادن وام به تسویه به موقع: اگر وام را سر موقع پس بدهم که هیچ! ولی اگر پس ندهم دیر یا زود در جهت حمایت از تولید، وام‌ها امهال یا بخشوده می‌شود، این در بلندمدت به همه سیگنال می فرستد که وام را که گرفتی پس نده، زمان همه چیز را حل می کند!

♈️ ترجیح واردات به تولید: وقتی برای تولید باید با ۴۰ سازمان داخلی دست به‌گریبان باشم و به ۲۰ مرجع پاسخگو باشم و نگران تصمیمات ۱۰ مرجع تصمیم گیری (با تصمیمات متناقض) باشم و به دو نفر رشوه بدهم، آیا بهتر نیست کلا تولید را ببوسم و بگذارم کنار و واردات کنم با ۵ سازمان و یک نفر درگیر باشم؟

♈️ ترجیح تولید کمی به کیفی: دانشگاه های دولتی ما به خاطر ترتیبات نهادی موجود، فارغ التحصیلانی دارند که به درد صنعت نمی خورند و پژوهش هایی انجام می دهند که دردی دوا نمی کند. ولی اگر دانشگاه‌ها از اول (و نه اینکه فرهنگ ما به مدرک گرایی آلوده شد) وابسته به بودجه نفتی و پول مفت نبودند هم خروجی هایشان همین بود؟

♈️ ترجیح تایید به سکوت و سکوت به انتقاد: فرض کنید من استاد علوم سیاسی هستم اگر تایید و سکوت کنم، حقوق و مزایا، ارتقاء، فرصت مطالعاتی و احترامم سرجایش است و می توانم چند پروژه مطالعاتی خوش قیمت هم از مراکز سیاست گذاری بگیرم ولی اگر انتقاد کنم تشکیل پرونده و توهین و طرد و ... در انتظارم است، عقل سلیم کدام را ترجیح می‌دهد؟

🔰تجویز راهبردی:

♈️ ما انسان های ذاتا خائن، ذاتا تنبل، ذاتا سلطه پذیر و ذاتا فاسد نداریم. این نهادها (هنجارها و مناسبات جمعی) هستند که ما را هل می دهند به سمت تلاش، صداقت، شفافیت، استقلال و سلامت یا خیانت، تنبلی، سلطه پذیری و فساد. نهادها روی انگیزه های ما موثرند و رفتار خاصی را تشویق می کنند و بعد از مدتی این رفتار وقتی تکرار شد، می رود در جان آدمی و روان اجتماعی می نشیند و البته بعد از اصلاح نهادها، مجدد با تاخیر زمانی و گاهی پس از یک نسل، رفتارهای جدید در جامعه درونی می شود. نهادها بیشتر از هر چیزی ما را به سمت خیر یا شر سوق می‌دهند، برای همین هم نهادهای مناسب بیش از موعظه‌های اخلاقی موثرند. عقب ماندگی و توسعه نیافتگی ایران نیز ریشه در همین نهادها دارد. برای مطالعه بیشتر: دانلود رایگان کتاب چرا ایران عقب ماند؟


♈️ به ساده‌ترین زبان ممکن، هر کاری که انگیزه آدم‌ها را به صورت ساختاری (و نه موردی و مقطعی) به سمت تلاش، انتقاد، همکاری، خلاقیت، شفافیت و سرمایه گذاری بلندمدت سوق دهد، می شود اصلاح ساختاری-نهادی! می شود تلاش برای توسعه. بلافاصله خواهید گفت آقا از دست ما خارج است! جواب: هرکسی در حوزه استحفاظی خودش نهادها را اصلاح کند همین! انتخاب شماست که راز بقا را برگزینید یا راه توسعه را.

#جمهوریت
⚛ @jomhuriyat

⁦⁦ 2️⃣2️⃣1️⃣
📄 فرهنگ املاییِ فارسی

دربارۀ کتابِ

فرهنگ املایی فارسی، املا، رسم الخط، حرکت گذاری، فاصله گذاری، بهروز صفرزاده، انتشارات آوای خاور، چاپ اول، زمستان 1401 / 1402 (سال چاپ به همین شکل درج شده)


اینجانب پیشگفتار و مقدمۀ این کتاب را خواندم و متن را نیز تورّقی کردم.

- پیشگفتار یک صفحه ای، چکیدۀ سخن پژوهشگر است در بیانِ چگونگی و چرایی و روشِ انجامِ تحقیقِ حاضر.
و مقدمه حدود 26 صفحه حاوی توضیحاتی است در خصوص رسم الخط و املا، و نیز برخی ویژگی ها و مشکلاتِ آن در زبان فارسی.

- کتاب هایی با موضوع مشابه پیش از این داشته ایم که دو تای مهمتر در این میان اینهاست:

- فرهنگ املایی و دستور خط و املای فارسی، جعفر شعار، انتشارات سخن، چاپ اول، 1378

- فرهنگ املایی خط فارسی، علی اشرف صادقی و زهرا زندی مقدّم، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، چاپ پنجم، 1392

(تا جایی که می دانم، فرهنگ املایی خط فارسیِ فرهنگستان، دست کم یک بار نقد شده است:
نگاهی به فرهنگ املایی خط فارسی، هاشم بناء پور، ایران نامه، سال 26، شماره 1 و 2، صص 255 - 258)

**

- باری، چهار نکته و پرسش در خصوص کل کتاب و نیز اظهارات نویسنده در پیشگفتار آن، به ذهنم می رسد:

1) در پیشگفتار آمده:
"...فرهنگستان زبان و ادب فارسی سالیانی است که با تدوین و انتشار دو کتابِ ارزشمندِ "دستور خط فارسی" و "فرهنگ املایی خط فارسی" نقش خود را در این زمینه کمابیش ایفا کرده است. اما این دو اثر، به رغمِ فواید و محاسن بسیارشان، خالی از کاستی ها و ناهم آهنگی هایی نیستند. نگارنده در حدّ توان خود کوشیده است کتاب حاضر را از چنان کاستی ها و نا هم آهنگی هایی دور نگه دارد."

اما خواننده در نمی یابد که منظورِ نویسنده از آن کاستی ها و ناهم آهنگی ها چیست.
احتمالا مراجعه کنندگان به چنین فرهنگی کنجکاوند بدانند کاستی هایی که مؤلف این فرهنگِ تازه در کار فرهنگ نویسان قبلی دیده است چه بوده؟


2) در پیشگفتار آمده:
"فرهنگ املایی حاضر دربردارندۀ بیش از شصت و پنج هزار واژه، ترکیب، اصطلاح و نام رایج در فارسی امروز است."

نویسنده اشاره ای به منابع کار خویش نکرده است. بهتر بلکه لازم بود خواننده از منابعِ استخراج این شصت و پنج هزار واژۀ فارسی مطلع می شد.
برای مثال در فرهنگ املاییِ فرهنگستان در صفحات 11 و 12 منابع استخراج واژگان نام برده شده است از جمله این آثار: فرهنگ بزرگ سخن، فرهنگ املاییِ جعفر شعار، فرهنگ علوم انسانیِ داریوش آشوری، فرهنگ عامیانۀ فارسیِ ابوالحسن نجفی و ...


3) می دانیم که مراجعه به چنین فرهنگ هایی غالباً
یا از باب تصمیم گیری در جدانویسی و سرهم نویسیِ کلمات مرکب است مثلا آب دار / آبدار؛ آهنگ ساز / آهنگساز و ...
یا به منظور انتخاب املای برتر در مورد واژگانی که ابهام املایی دارند از جمله ابهاماتی که مؤلف در صفحات 19 تا 23 مقدمۀ فرهنگ خود، تحت عنوان مشکلات املایی آورده است، مثلا در خصوص واژگان دو املایی از قبیل: تراز / طراز ، باتوم / باطوم، و...

بنابراین کسی برای انتخاب املای لغاتی از زمرۀ آب و نان به چنین فرهنگی مراجعه نمی کند اما در این فرهنگ واژگان بسیار از این دست آمده که هیچیک املای نوشتاری دیگر و برخی حتی صورت گفتاری دیگری هم ندارند از جمله: آب، آباد، آتش، آدم، آدینه، آرام، آرزو، آرش، آزاد، آش و...
البته این واژگان نیز فارسی اند و در فرهنگ های لغت فارسی جای خود را دارند و معانی گوناگون حقیقی و مجازی آنها ذکر می شود، اما برای اینجانب معلوم نیست، ذکر این دسته از واژگان در یک فرهنگ املایی به چه منظوری بوده است؟

تعداد این گروه واژگان در این فرهنگ کم نیست، و ضمنا نمی توان گفت، و مؤلف هم نگفته که مقصودش نقلِ تمام واژگان فارسی بوده است؛ البته با یک تورّق سریع هم می توان این مطلب را دریافت، چون در مقابل آن گروهِ مذکور از واژگان، کلمات بسیط بسیاری را نمی یابیم، مثلا در این فرهنگ، "عُمر" نیامده، اما "عَمد" و "عُمق" آمده است. (صص 433 و 434)


4) و آخرین نکته که نشان می دهد ظاهراً کتاب با قدری شتابزدگی به مرحلۀ انتشار رسیده، این است که فرهنگِ حاضر تفکیک الفبایی ندارد چنانکه به راحتی بتوان از واژگان بخش "الف" به بخش "ب" رفت و به همین ترتیب بقیۀ حروف!

البته ترتیب الفبایی رعایت شده است و جوینده واژۀ مورد نظر خود را، اگر در این فرهنگ آمده باشد، می یابد، اما به این صورت که برای رسیدن به بخش "ب" باید بخش "الف" را تا آخر دنبال کند تا برسد به اواخر ستون اول در ص 107 که بعد از آخرین واژۀ بخش "الف" بی حتی یک فاصله، واژگان بخش "ب" آغاز می شوند؛ و همین طور برای ورود به بخش "غ" باید بخش "ع" را تا آخر ستون سومِ ص 436 پی بگیرد و بعد از کلمۀ "عیّوقی" در آخرین سطر، بخش "غ" را بیابد که با "غاتفر" آغاز شده است.


29 شهریور 1402


🖊 مهدی سالاری نسب

👇
@mehdisalarinasab

نوه به وصیت مادربزرگ، اشیای تاریخی ایران را تحویل داد

♦️یک شهروند دانمارکی تعدادی از اشیای دارای ارزش تاریخی و فرهنگی متعلق به ایران را که در مجموعه خانوادگی‌اش بود، به سفارت ایران در کپنهاگ دانمارک تحویل داد.

♦️به گفته او، این اشیا متعلق به مادربزرگش بودند که وصیت کرده بود به خاستگاه اصلی‌شان بازگردانده شوند.

@hammihanonline

چون قاریان خیمه‌زن اطراف مقبره
بر نعش کشتگان زده چون مار چنبره
رند جسدمعاش فروشد بلیط خون
بر گور آفتاب کند رقص شب‌پره
زالوی خون‌گسار کشد شیره‌ی جسد
کفتار مرده‌خوار بگیرد ز خون کره
#سیدحامد_احمدی @sokhanshahi

⚠️وقتی مدرسه نابرابری را تثبیت می کند

فردین علیخواه
از بعضی خانواده‌ها سؤال می‌کنم که برای تحصیل فرزندشان چقدر شهریه پرداخت کرده‌اند. با شنیدن پاسخ، بی‌اختیار سوت ممتدی می‌زنم! به زمین نگاه می‌کنم و سرم را به چپ و راست تکان می‌دهم. از کسانی که این مبالغ هنگفت را پرداخت کرده‌اند می‌پرسم که این پول را در ازای دریافت چه خدماتی پرداخت کرده‌اند. می‌گویند: دو زبان خارجی یاد می‌دهند، معلم نقاشی‌شان فلانی است، موسیقی و حرکات موزون یاد می‌دهند، کلاس‌های ورزششان در فلان باشگاه است، از انواع هنرها می‌توانند یکی را انتخاب و فرد شناخته‌شده‌ای در آن هنر به آن‌ها درس بدهد، غذایشان تحت نظر یک متخصص تغذیه است، آن‌ها را به موزه‌ها، گالری‌ها و کتاب‌فروشی‌ها می‌برند، وضعیت پزشکی‌شان مدام چک می‌شود، برنامه‌های مشترک هنری با حضور والدین ترتیب می‌دهند، برایشان کلاس قصه‌گویی و شاهنامه‌خوانی برگزار می‌کنند و ...

بوردیو؛ جامعه‌شناس فرانسوی چند دهه قبل به نقد جدی نظام آموزشی فرانسه پرداخت. او معتقد بود که کارکرد نظام آموزشی آن است که دانش‌آموزان را برای زندگیِ پس از مدرسه یا دانشگاه توانمند کند و به آن‌ها مهارت‌های لازم برای فرهیخته بودن را بیاموزد. منظور او از فرهیختگی، کسب منش‌ها و شیوه‌های درک جهان، و نیز مهارت‌هایی بود که با داشتن آن‌ها افراد احساس نکنند که در مقایسه با سایرین چیزی کم دارند. مثلاً دانش‌آموزان پس از اتمام دوره تحصیل بتوانند به یک زبان خارجی حرف بزنند، وقتی یک تابلوی نقاشی دیدند بگویند که این تابلو در چه سبکی نقاشی شده است، اگر به یک موسیقی گوش کردند بگویند که این موسیقی در چه سبکی است، نام سازهای موسیقی را به‌درستی بدانند، با ایجاد ارتباط اجتماعی و نیز رفتار در موقعیت‌های اجتماعی مختلف نظیر رستوران یا گالری‌های هنری آشنا باشند. درمجموع توانایی درک و تعامل با عرصه اجتماع و هنر را کسب کنند.

از نظر او همه دانش آموزان با توان و قابلیت‌های یکسانی وارد نظام مدرسه نمی‌شوند. برخی از آن‌ها از قبل دارای خانواده فرهیخته‌ای هستند و روشن است که اگر در مدرسه چنین چیزهایی به دانش‌آموزان یاد داده شود توانایی‌ آنان صرفاً تکمیل خواهد شد چون از زمینه‌های قبلی برخوردارند. ولی عده‌ای از دانش آموزان هم هستند که در خانواده اصلاً چنین چیزهایی را نیاموخته‌اند و به تعبیری خانواده فقیری داشته‌اند. وظیفه نظام آموزش‌وپرورش آن است که روی این دانش‌آموزان بیشتر کار کند. به آنان بیشتر آموزش بدهد تا همپای دانش آموزان دسته اول شوند. امری که برخی آنرا تبعیض مثبت می‌دانند. نظام آموزش‌وپرورش باید وضعیت را عادلانه پیش ببرد تا درنهایت دانش‌آموزان با توانایی‌های مشابهی دوره تحصیل را به اتمام برسانند.

نظر بوردیو آن بود که نظام آموزشی فرانسه چنین نیست. درواقع نابرابری موجود در نظام آموزشی باعث می‌شود تا فقرا، با فرهنگ حاکم بر خانواده‌های فقیر وارد مدرسه شده و با همان فرهنگ خارج شوند. خانواده‌هایی که پولدارترند یا به تعبیر بوردیو سرمایه اقتصادی و فرهنگی بیشتری دارند فرزندان خود را به مدارس درجه‌یک می‌فرستند و خانواده‌های کم‌درآمد به مدارس ضعیف تر. نتیجه آنکه وارثان اقتصاد، هنر و سیاست همچنان وارث و مدعی این عرصه می‌مانند و وارثان فقر هم همچنان فقر را به نسل بعد از خود منتقل می‌کنند. نابرابری از طریق مدرسه مدام بازتولید می‌شود. بوردیو این امر را خشونت نمادین می‌داند. یعنی نظام آموزش‌وپرورش به شکل سمبلیک عده‌ای را از گردونه فرهیخته شدن و کسب مهارت‌های اجتماعی لازم برای زندگی امروزی کنار می‌گذارد.

آنچه بوردیو چند دهه قبل در خصوص نظام آموزشی کشور فرانسه گفت ظاهراً به شکلی آشکار در کشور ما در حال وقوع است. متأسفانه در کشوری که در قانون اساسی‌اش بر آموزش رایگان تأکید شده است روزبه‌روز شاهد طبقاتی شدن امر آموزش هستیم. نکته جالب آنکه در مدارس دولتی هم شاهد طبقاتی شدن هستیم و مسئله فقط مدارس خصوصی/دولتی نیست. برخی از مدارس دولتی هم که در مناطق مرفه نشین شهرها قرار دارند با دریافت مستمر هزینه از والدین تلاش می‌کنند خدمات ویژه‌ای به دانش آموزان ارائه دهند. و دراین‌بین آنچه مشهود است آنکه:

مدرسه در ایران به‌تدریج تبدیل به سیستم تثبیت نابرابری‌های اجتماعی می‌شود. ژن‌های مرغوب که در خانواده‌هایی با سرمایه فرهنگی و اقتصادی بالا رشد می‌کنند به مدارس مطلوب می‌روند و می‌شوند وارثان اقتصاد و هنر، و ژن‌های نامرغوب که والدین مرغوبی! ندارند به مدارس ضعیف می‌روند و می‌شوند وارثان فقر!

سخن پایانی: مراقب باشیم. برخی از این مدارس به والدین چنین القاء می کنند که پدر و مادر خوب بودن یعنی کسی که چنین خدمات گران قیمتی را برای فرزندانش فراهم کند.
✅منبع: عصر ایران
کانال نویسنده: @fardinalikhah