و باز بخشی از "سیاحت نامه ابراهیم بیک" که ، چنانکه پیشتر گفتم، در ۱۸۹۵ انتشار یافت :

"انصاف باید کرد، امروز به غیر از ایران هیچ ملکی نیست که یک نفر تاجر ِ معتبر هدف استخفاف یک فراش بی شرم گشته در دست او گرفتار باشد. در هر جا حقی و حسابی هست، وظیفه و تکلیف حاکم و محکوم معین است، مگر ایران. در هر مملکتی مالیات دولت به مساوات تقسیم شده، الّا در ایران. رعیت هر دولتی ،مالیات معین خود را به وقت و هنگام برده در دستگاه حکومت به التماس تحویل می دهد، مگر ما. در هر مملکتی دولت و ملت در حفظ وطن مشترک رفتار می نمایند، الّا در ایران. در هیچ گوشه ی دنیا روسای روحانی به امور سیاسی مداخله ندارند، مگر در ایران. در هیچ نقطه ی روی زمین مقامات متبرکه و خانه های علما و آخورهای بزرگان مامن و ملجا مردمان دزد و دغل و خونی نیست، مگر در ایران. پس چاره ی رفع این همه نا ملایمت را پیش از آنکه فرصت فوت شود باید کرد. اینها که گفته شد افسانه و خواب وخیال نیست مطالبی است که همه روزه همه کس می بیند. دوستان از دیدن این اوضاع ناهموار اندوهناک و دشمنان شاد می شوند. ونام بلند ملت قدیم و نجیبی را به تمسخر یاد نموده در تیاترها و تماشاخانه ها شبیه این اوضاع را می آورند. آیا رواست که این همه مذلت را بر خود روا داریم و قدمی به سوی ترقی و تمدن برنداریم و به اصلاح این ناملایمات نپردازیم؟ (صص ۱۹۰-۱۹۱)

#هومن_پناهنده

کاظم برگ نیسی ، محقق و مترجم ، در ۱۳۸۹ ، در سانحه ای بی معنی ، از میان ما رفت.
یادداشت زیر را بدان مناسبت نوشته بودم.
و حکایت همچنان باقی.

🔶مرگ ِ "برگ نیسی" ، نشانی از سبک زندگی پر خطر
ایرانیان

🔴هومن پناهنده

بنابر آمار رسمی، هر سال در ایران هزاران نفر در اثر حوادث رانندگی کشته و مجروح می شوند. گاهی به طور رسمی یا غیر رسمی می شنویم که در نتیجه ی سهل انگاری در معالجه یا نگهداری بیماران در بیمارستان ها ، خانواده هایی داغدار شده اند ، و حالا چند سالی است که به برکت وجود موتورسیکلت ها پیاده رو خیابان ها هم دیگر جای امنی نیست. هر کسی که فرزند خردسالی دارد می داند که دیگر با خیال راحت نمی تواند دست بچه اش را ول کند و بگذارد او در پیاده رو ، در عالم بچگی اش، جست و خیز و بازی کند یا زیگزاگ راه برود، چون هر لحظه ممکن است موتوری مثل گراز به فرزندش حمله کند. کودک که سهل است، بزرگ ترها هم در پیاده رو از این خطر در امان نیستند.
شنیده ایم و دیده ایم برای خارجی هایی که به ایران می آیند یا ایرانیانی که سال ها در خارج زندگی کرده اند، به دلیل بی توجهی رانندگان خودروها، عبور ازعرض خیابان کاری مخوف است. این از وضع خیابان.سقف خانه هم پناهگاه چندان مستحکمی نیست؛بی اعتنایی به نکات ایمنی ِ مربوط به ساخت و ساز، خانه ها را هم تبدیل به جایی ناایمن کرده است. هنوز هم شاهدیم بعضی ها وقتی سوار ماشین و موتور می شوند با اکراه از کمربند و کلاه ایمنی استفاده می کنند و این تازه بخشی از ماجراست و خطرهای دیگری نیز در کمین است. در یک کلام، زندگی ما ایرانیان گویی بیش از حد خطرناک است.
اما درباره "کاظم برگ نیسی" و خاموشی جانگدازش. برگ نیسی مدتی پیش به شهرستانی نزدیک تهران نقل مکان کرده بود و پس از سال ها به این آرزویش رسیده بود که دیگر در کارتن های مقوایی دنبال کتاب هایش نگردد،بلکه آنها را از قفسه کتابخانه اش بردارد. او می خواست در این فراغت نسبی به ترجمه قرآن مجید بپردازد؛ کاری که مدت ها برایش نقشه کشیده بود و ذهنش را مشغول آن کرده بود (و با توجه به سال ها دانش اندوزی و احاطه کم نظیرش بر ادبیات قدیم و جدید عرب چه بسا از این رهگذر محصولی طرفه نصیب فرهنگ ایران می کرد). اما آنچه نباید می شد، شد.
از قرار معلوم، چند روز پیش ، او به قصد ترک دفتر کارش، می رود که سوار آسانسور ساختمان شود. برگ نیسی در طبقه ششم است. آسانسور خراب است، اما در ِ آسانسور قفل نیست و اتاقک آسانسور در طبقه اول منتظر اوست. برگ نیسی در را باز می کند و لحظه ای بعد سقوط می کند و جامی که عقل آفرین می زندش به همین سادگی به زمین می خورد و می شکند. او را به تهران می آورند و بیمارستان مجهزی در شمال شهر از پذیرشش سر باز می زند، ظاهراً با این عذر که مرگ احتمالی او مایه بدنامی آن بیمارستان خواهد شد.ناچار او را به بیمارستانی با کیفیت پایین تر منتقل می کنند و سرانجام پس از چند روز طومار یک زندگی درهم پیچیده می شود.شگفت اینکه بلای بی دقتی و کوتاهی در انجام وظیفه ، پس از مرگ هم دامن قربانی اش را رها نمی کند و در گواهی فوت و روی پلاک سردخانه به جای برگ نیسی می نویسند : "بزرگ نیسی" و همین باعث تاخیر در تحویل جنازه می شود.
ظاهراً در درجه اول سهل انگاری تعمیرکار ِ آسانسور و بعد عدم احساس مسوولیت کسانی که در ساعات حیاتی پس از حادثه او را به بیمارستان شان راه ندادند و در مرحله سوم کیفیت پایین درمان در بیمارستان ِ بعدی علت این فاجعه بوده، اما نکته این است که وقتی به تابلوی زندگی خودمان در مقیاسی وسیع نگاه می کنیم و مواردی را که به عنوان مشتی نمونه خروار، در ابتدای این نوشته آمد به خاطر می آوریم،می بینیم قضیه ریشه دارتر از این حرف هاست و سهل انگاری و ضعف اخلاقی ِ این یا آن آدم ،صرفاً علت قریب ِ فاجعه است ، و علت بعید، همان سبک زندگی ماست که آمیخته به سهل انگاری، بی خیالی، بی دقتی و بی باکی ِ نابجاست. و این دیگر مسئله فرهنگی کلان است و صرفاً به ضعف این یا آن آدم خاص مربوط نمی شود.
اگر برگ نیسی،که متولد ۱۳۳۵ بود، دچار این حادثه نمی شد احتمالاً سال های بسیار فرصت داشت ک میوه های خوش عطر و بو نصیب فرهنگ سرزمینش کند و حیف که چنین نشد.
اما حیف تر، نفس ِ از دست رفتن یک انسان است و لرزیدن چهار ستون ِ خانه ی همسر و فرزندانش. باری جنبه ای از فرهنگ ایران چنین فرزندی را در دامن خود پروراند، اما جنبه دیگر همین فرهنگ جان او را گرفت.ما ایرانیان سخت نیازمند دقت بیشتر، احتیاط و انضباط بیشتر و حس مسئولیت بیشتریم.بد نیست مقصودم را از دقت،حس مسئولیت و... با مثالی روشن کنم.دوستی تعریف می کرد که در کارخانه ای در آلمان کارگری ایرانی بنا بود با همکار آلمانی اش تعدادی میل چدنی را از جایی به جای دیگر منتقل کنند.یکی از میله های کارگر ایرانی به زمین می افتد، اما ظاهراً آسیبی نمی بیند. با این حال،مرد آلمانی به او می گوید گزارش این اتفاق رابه سرکارگر بدهد و وقتی کارگر ایرانی موضوع را بی اهمیت می شمرد، طرف آلمانی به او تذکر می دهد که شاید قرار باشد از آن میله در جا

یی استفاده شود که حتی به اندازه یک مو هم نباید ترک خوردگی داشته باشد.
باری، در مورد خودمان اولاً باید ببینیم این حالت باری به هر جهت و بی خیالی از کجا آب می خورد و ثانیاً باید فکری به حال خودمان بکنیم.آموزش رسمی و غیررسمی ما باید کاری بکند که فرزند ِ آن تعمیرکار ِ سهل انگار، آن ساختمان ساز ِ بی خیال، آن موتورسوار بی باک و آن پزشک بی تعهد ، سال ها بعد پا جای پای پدرش نگذارد.

🔶منتشر شده در روزنامه شرق،هفتم مرداد ۱۳۸۹ .

#هومن_پناهنده

بشنوید گزیده‌ای از شعرهای رودکی؛
با صدای منوچهر انور و پری‌خوانیِ پری زنگنه و موسیقیِ فریدون شهبازیان.
(طرح جلد کار از فرشید مثقالی و خط از مصطفی اوجی)

کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان- ۱۳۵۲
***
@manaravanbod

🅾 کودکان؛ قربانیان مافیای پسماند
#مهرورزی
آنها بیش از ۱۲ ساعت در روز در مراکز غیرقانونی تفکیک پسماند کار می‌کنند.
@GeraaMedia

@FarazTed

موسسۀ پویا واژه با همکاری سایت آثار برتر برگزار می کند:

خوانش و فهم متون فلسفی

روان خوانی، بررسی واژگان و دستور زبان، ترجمه و نقد ترجمه، تحلیل محتوا و گام هایی در جاده خرد

https://atharebartar.com/category/workshop/thinking-philosophically/

سال ۵۴، شاه به هشدارهای جامعه‌شناسی دلسوز و پیر که از جانب «علم‌الاجتماع» در جلسه‌ی سازمان برنامه سخن می‌گفت گوش داد و بعد لختی سکوت گفت: «گُه خورده‌اند عالمان علم‌الاجتماع» زیر این نقاب، در این عکس شاهکار عباس عطار، صورت پنهان امر اجتماعی‌ست که جواب شاه مستبد و متوهم را می‌دهد.
@manaravanbod

در یکی از فرسته های بالا نوشته ی عباس عبدی با عنوان "داوری اخلاقی کار ساده ای نیست" آمد. نوشته ی زیر ، نقدی بر نظر او است.

در دفاع از اخلاق و تناظر آن با عدالت و انصاف

#A 194
https://t.me/divanesara/779

آرمان امیری @ArmanParian - این نوشته، نقدی است بر یادداشتی از آقای عباس عبدی با عنوان «داوری اخلاقی کار ساده‌ای نیست». دست‌مایه یادداشت آقای عبدی، یک اتفاق فوتبالی است که کلیپ آن را می‌توانید به پیوست مشاهده کنید. در این صحنه، داور، بر روی بازیکن تیم وردربرمن آلمان خطای پنالتی اعلام می‌کند. اما خود مهاجم به داور توضیح می‌دهد که بر روی او خطایی نشده و بدین ترتیب از پنالتی اعلام شده به سود تیم خودشان صرف نظر می‌کند. آقای عبدی، در یادداشت خود به انتقاد از تصمیم این بازیکن می‌پردازد. از آنجا که توضیحات ایشان مفصل و مستدل است، پیشنهاد می‌کنم حتما در ابتدا یادداشت کامل ایشان را (از اینجا: t.me/abdiabbas/1735) بخوانید چرا که هرگونه خلاصه‌سازی استدلال‌های ایشان ممکن است با نارسایی همراه شود. در ادامه این متن، من به نقد این استدلال‌ها خواهم پرداخت و توضیح خواهم داد که چرا حرکت این بازیکن را اخلاقی و منصفانه می‌دانم. برای مطالعه ادامه این یادداشت بر روی لینک زیر کلیک کنید:


https://goo.gl/jWURG8

به نظرم مجسمه ای که در ویدئوی زیر می بینید دیدنی است و هرچند لحن و محتوای سخنان سازنده اش بسیار احساساتی است ، با این حال به پاس ِ تلاش ِ پر شورش، بر او مگیریم.

۱۲ دی زادروز ضیا موحد

(زاده ۱۲ دی ۱۳۲۱ اصفهان) نویسنده، مترجم و استاد فلسفه

دكتر ضياء موحد بعد از گذراندن تحصيلات ابتدائي و متوسطه وارد دانشگاه تهران شد و در رشته فيزيك فوق ليسانس گرفت و از آن پس جهت ادامه تحصيل به انگلستان رفت و در رشته منطق و فلسفه به دريافت درجه دكترا نايل آمد. وي با عضویت هيات علمي وزارت علوم، در حين انجام وظايف محوله، به تاليف و مطالعه مي پرداخت و حاصل آن چندين مقاله و كتاب به زبان فارسي و انگليسي است.
وی در جلسات شعر انجمن كمال در اصفهان كه به رياست جلال الدين همايي تشكيل مي شد نيز حضور می يافت. موحد از محضر استاداني چون دكتر كمال جناب، دكتر محمود حسابي و دكتر روحاني نژاد در دانشگاه تهران و نيز هانس كمپ و يل هارت در انگلستان بهره برده است.
برخی از مشاغل و سمتهاي او: سردبيري چكيده نامه مركز اسناد و مدارك علمي، عضويت در كميته كنگره منطق، عضويت در كميته علمي دوره بين المللي تابستاني منطق و نيز عضويت در انجمن حكمت و فلسفه ايران است كه دكتر موحد در كارنامه خود دارد. وی در هنگام تحصيل در اصفهان از موسسين انجمن سنتي جنگ اصفهان بود.

او در كنار دیگر فعاليتها، در اجراي نقش در مراكز علمي- تحقيقاتي ديگر، به مطالعه و تاليف در زمينه فلسفه و منطق ( به ويژه منطق جديد) مي پردازد. از اين گذشته مطالعات ادبي و سرودن شعر و نگاشتن مقالات ادبي و نقد ادبي از کارهاي هميشگي اوست و به دليل علاقه بسيار به منطق جديد، به زبان و وجه منطقي و فلسفي آن توجه خاصي دارد و مي كوشد تا به وسيله فنون منطق به معناشناسي زبان بپردازد.
دكتر موحد داراي تاليفات و ترجمه هایي در رشته تخصصي خود است. از آن جمله تعدادي در دوره هاي مختلف به عنوان كتاب سال برگزيده شده اند. كتاب "درآمدي به منطق جديد" (در سال ۱۳۶۹) ، در دوره هشتم، كتاب "نظريۀ ادبيات" ترجمه ايشان در دوره سيزدهم و تالیف كتاب "منطق موجّهات" در دوره بيست و يكم انتخاب كتاب سال از طرف وزارت ارشاد به عنوان كتابهاي سال برگزيده شدند.

🛑 #معما ی اخلاقی دو راهی تراموا
تعارض منطق وعاطفه

1⃣ تراموایی که از کنترل خارج شده دارد روی ریل جلو می‌آید. چهار کارگر کمی جلوتر دارند ریل را تعمیر می‌کنند و شما که ناظر ماجرا هستید می‌فهمید که چیزی نمانده تراموا این چهار نفر را زیر بگیرد. بعد متوجه می‌شوید که می‌توان با فشار دادن اهرمی تراموا را به خط دیگری هدایت کرد. اما صبر کنید! ناگهان می‌بینید که روی آن خط دیگر نیز کارگری در حال کار است. بنابراین اگر اهرم را بکشید آن کارگر کشته می‌شود و اگر اهرم را نکشید چهار نفر کشته می‌شوند. آیا در چنین حالتی اهرم را می‌کشید؟

وقتی از افراد پرسیدند که در این حالت چه کار می‌کنید، تقریبا همه گفتند «اهرم را می‌کشیم. چون بهتر است به جای ۴ نفر یک نفر کشته شود. جالب آنکه در آزمون عملی چنین نکردند!

2⃣ تراموایی که ترمزش بریده، دارد روی ریل جلو می‌آید و کم مانده که چهار نفر کارگر را زیر بگیرد. اما شما روی عرشه منبع آبی ایستاده‌اید و دارید به خطوط ریل نگاه می‌کنید. کنار شما مرد درشت هیکلی ایستاده و دارد به دوردست نگاه می‌کند. شما متوجه می‌شوید که اگر او را هل بدهید درست روی ریل می‌افتد و هیکل درشت او می‌تواند تراموا را متوقف کند و جان چهار کارگر را نجات دهد. آیا او را هل می‌دهید؟

در این حالت تقریبا هیچ کس حاضر نیست مرد درشت هیکل را هل بدهد؟ چرا؟ وقتی این سوال را از داوطلبان پرسیدند جواب دادند : چون این کار قتل محسوب می‌شود و خطاست.
🤔
اما اجازه بدهید. آیا این دو سناریو در واقع یکی نیستند؟ یعنی طاق زدن زندگی یک نفر با زندگی چهار نفر؟ چرا نتایج پرسش از افراد در سناریوی دوم تا این حد متفاوت است؟
فیلسوفان اخلاق به این مسئله از زوایای گوناگون نگریسته‌اند. اما تصویربرداری از مغز بهترین و سرراست‌ترین جواب را عرضه کرده است. مغز سناریوی اول را نوعی معمای ریاضی تلقی می‌کند و بنابراین دوراهی اول فقط بخش‌هایی از مغز را که دست‌اندرکار حل مسائل منطقی هستند فعال می‌کند.
در سناریوی دوم شما باید به طور فیزیکی وارد گود شوید مردی را از بالای منبع آب به‌پایین هل‌دهید و موجب مرگ او شوید. این کار شبکه‌های دیگری از مغز را وارد میدان تصمیم‌گیری می‌کند: بخش‌هایی که در بروز عاطفه دخالت دارند.
در سناریوی دوم درگیر تعارض بين دو سامانه مغزی هستیم که نظرهای متفاوتی دارند. شبکه‌های عقلانی به ما می‌گویند که مرگ یک نفر بر مرگ چهار نفر ارجح است. اما شبکه‌های عاطفی ما این برداشت را القا می‌کنند که قتل یک ناظر کار غلطی است. در این جا فرد بین انگیزه‌های متناقض گیر می‌کند و بنابراین احتمال دارد تصمیم متفاوتی بگیرد.
➖➖➖➖

دوراهی تراموا چگونگی رفتار ما را در وضعیت‌های واقعی آشکار می‌کند. مثلا حالت جنگ را در نظر بگیرید که بیشتر شبیه کشیدن اهرم است تا هل دادن شخصی از بالای برج منبع آب. وقتی شخصی با فشار دادن دکمه‌ای، یک موشک دوربرد را شلیک می‌کند فقط آن دسته از شبکه‌های عصبی مغزش که درگیر حل مسائل منطقی هستند وارد عمل می‌شوند. هدایت یک پهپاد مثل یک بازی ویدئویی است. پیامدهای دوردست حملات سایبری از دید عامل آنها پنهان می‌مانند. در این گونه حالات شبکه‌های عصبی مغز که مسئول تفکر منطقی هستند فعال می‌شوند، اما شبکه‌های عاطفی ممکن است برکنار بمانند. ماهیت جدایی منطق و عاطفه، تعارض درونی در جنگ‌های از راه دور را به حداقل می‌رساند و اقدام به عمل را تسهیل می‌کند.

وقتی می‌خواهید تصمیم‌های بین مرگ و زندگی بگیرید اینکه فقط از منطق استفاده کنید خطرناک است. عواطف جنبه نیرومند وجود انسان هستند و به ما بینش و جهت می‌دهند و اگر بخواهیم آنها را تصمیم‌گیری خود حذف کنیم مایه تاسف خواهد بود. اگر مثل روبات‌ها عمل کنیم جهان بهتری به وجود نمی‌آید.

@LiberalScientists برگرفته از

آنچه که در دیکتاتوریها اتفاق می افتد جداسازی آمر و اجرا کننده است. آمر براساس منطق خود دستور کشتار می دهد بدون آنکه عاطفه خود را درآن دخیل کند و اجراکننده نیز چون پذیرفته خود را مجری دستورات مافوق برای خیر بالاتر بداند از منظر عاطفی سعی می کند با تعارضی روبرو نشود.
هم دیکتاتور و هم مجری می توانند در زندگی عادی خود عاطفی عمل کنند اما در اهداف خویش عاطفه را مستقل نمایند و آنرا نشانه قدرت خود برای رسیدن به اهداف عالی تر بدانند.
@FarazTed

#نظر مصور

در مورد معمای تراموا مطلبی را در کتابی خوانده بودم که تفاوت دو سناریو را به روش دیگری مشخص می‌کند.
در سناریوی اول ما اهرم را می‌کشیم و قطار را به مسیر دیگری هدایت می‌کنیم. آن نفر نگون‌بخت را ما در مسیر دوم قرار نداده‌ایم، این از بخت بد اوست که در آن مسیر قرار دارد. ما برای نجات چهار نفر اولی اهرم را می‌کشیم و خود را از نظر اخلاقی تبرئه می‌کنیم.

در سناریوی دوم قرار است از شخصی بطور ابزاری برای توقف تراموا استفاده کنیم. این کار از نظر اخلاقی قابل تایید نیست. مثال دیگرش کشتن یک نفر انسان سالم برای اهدای اعضای او به چند متقاضی پیوند عضو است که در شرف مرگند و عضو پیوندی در دسترس‌شان نیست. این هم استفاده ابزاری از جان انسان است و تقریبا همه مردم آن را رد می‌‌کنند.

این دو سناریو را در فرهنگ‌های مختلف با مثال‌های مناسب همان فرهنگ‌ها مطرح کرده‌اند. برای مثال برای بومیان آمازون بجای تراموا از مثال درخت در حال افتادن اسنفاده کرده‌اند. اکثریت مردم در همه فرهنگ‌های دنیا سناریوی اول را تایید و دومی را رد کرده‌اند. نتیجه این است که قوانین ابتدایی اخلاق ذاتی انسان است و در ژن‌های آنها حک شده است. انسان یک موجود اجتماعی‌ست و برای اداره اجتماع نیاز به قوانینی هست که همه قبول کنند. می‌توان گفت ما در نهاد خود با دروغ و دزدی و بی‌عدالتی مخالفیم...

@FarazTed

سخنرانی دکتر حسین معصومی همدانی و نقد صریح ایشان به محتوا و ساز و کار نشریات «علمی-پژوهشی»
کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران- 11تیر 1397
ویدیوی کامل:
https://www.aparat.com/v/AmNJe
@UT_Central_Library

🔶وحدت در عین نفرت، وحدت در عین کثرت

🔻آیا شما فکر می‌کنید خانواده‌ها یا افرادی را که در خانه‌شان حیوانات خانگی نگهداری می‌کنند باید سرزنش کرد و به خانه‌شان نرفت؟ آیا شما این گرایش را در خود می‌بینید که به ایرانیانی که در شهرهای ترکیه شادی و پای‌کوبی می‌کنند توهین کنید و معتقد باشید آنان ولنگار هستند؟ آیا فکر می‌کنید زن محجبه‌ای که به حجاب پایبند است از جریان مدرن زندگی امروز دور است و باید از او دوری کرد؟ آیا این پیش‌داوری را دارید که هر کس که ساکن فلان استان کشورمان است با مواد مخدر سروکار دارد؟ یا اینکه اگر در پیاده‌رو فردی ترانسکشوال ببینید به او زل می زنید ، می خندید و با دست نشان می دهید؟

در چند سال گذشته مطالعات مختلفی درباره ارتباطات بین فرهنگی داشته‌ام.
منظور از ارتباطات بین فرهنگی، تعامل و ارتباطات بین گروه‌های دارای فرهنگ‌ها و سبک‌های مختلف زندگی با همدیگر و تعامل دولت و نهادهای رسمی با آنان است. برای مثال؛ ارتباطات بین پیروان چند دین در جامعه‌ای که دارای ادیان مختلف است و نحوه تعامل دولت با آنان و به‌ویژه حقوق آنان در قوانین یکی از این موارد است. مسئله اصلی آن است که با به‌کارگیری چه ساز و کارهایی می‌توان از بروز تنش‌ها و تضادهای احتمالی در بین گروه‌های متنوع اجتماعی جلوگیری کرد.

جامعه فعلی ایران هم‌اکنون ازنظر قومی، دینی، زبانی، جنسیت، سن، ملیت(ایرانی، افغان و ...)، سبک زندگی، طبقه اجتماعی، جهت‌گیری‌های سیاسی، معنویت‌گرایی و ... دارای تنوعات بسیاری است. ارتباطات بین فرهنگی درواقع به نحوه تعاملات و ارتباطات افراد برحسب این معیارها و احترام آنان نزد دولت و نهادهای رسمی می‌پردازد. مثلاً چقدر افراد با سبک‌های مختلف زندگی همدیگر را تحمل یا احیاناً تحقیر می‌کنند؟ طبقات اجتماعی بالا درباره طبقات اجتماعی پایین و برعکس، طبقات پایین درباره طبقات بالا چه تصوری دارند؟ ایرانیان نسبت به افغان های ساکن ایران و افغانها درباره ایرانی‌ها چه تصویری دارند؟ قومیت‌های مختلف درباره هم چگونه فکر می‌کنند؟ فرض بر آن است که تصاویر ذهنی و ذهنیت‌های کلیشه‌ای؛ می‌توانند در رفتار آدم‌ها مؤثر باشند و آن‌ها بر اساس نوع ذهنیت(مثبت، منفی) خود، استراتژی‌های رفتاری مختلفی در مقابل یکدیگر تعریف کنند. نتیجه ذهنیت‌های کلیشه‌ای و منفی، بروز تنش‌های اجتماعی خواهد بود .

در کشورهای توسعه‌یافته‌ای که جامعه متنوعی دارند و البته دولت‌هایی دارند که تنوعات اجتماعی را به رسمیت شناخته‌اند، تلاش می‌ شود تا از کودکی به دانش آموزان بیاموزند که قرار است در جامعه‌ای متنوع؛ و نه یکدست، زندگی کنند. درواقع به دانش آموزان می‌گویند که تنوع؛ و نه تشابه؛ ویژگی اصلی جامعه ایشان است. لذا باید یاد بگیرند که به آسانی درباره افراد متفاوت با خود قضاوت نکنند تا در کنار هم زندگی مسالمت‌آمیزی داشته باشند. نکته جالب آنکه محققان این عرصه از توانایی‌هایی نظیر « درک یا شایستگی بین فرهنگی» intercultural understanding/ intercultural competence نام می‌برند که به توانایی‌ها و مهارت‌های ضروری افراد برای زندگی در یک جامعه متنوع و رنگارنگ اشاره دارد. نهادهای مختلف اعم از آموزشی، رسانه‌ای، سیاسی و شهروندی تلاش می‌کنند تا این شایستگی‌ها را در افراد بارور کنند تا جامعه‌ای صلح‌آمیز داشته باشند.

جامعه ایرانی ازنظر تنوعات اجتماعی و فرهنگی و به‌ویژه سبک‌های زندگی؛ جامعه‌ای متنوع است. پس از گسترش رسانه‌های جمعی، این تنوعات گسترده‌تر نیز شده است. بررسی خانواده‌ها و سبک‌های زندگی آنان بیانگر آن است که تنوع، و نه تشابه، ویژگی اصلی جامعه ایرانی است و ما بیش‌ازپیش به آموزش ارتباطات بین فرهنگی نیاز داریم که نتیجه آن درک و مدارا نسبت به افراد متفاوت با ماست.

نکته قابل‌تأمل آن است که اگر نهادهای رسمی، کثرت فرهنگی و اجتماعی را که در سبک‌های مختلف زندگی بروز می‌یابند به رسمیت نشناسند و صرفاً از یک سبک زندگی خاص طرفداری کنند، روزبه‌روز شاهد وحدت در عین نفرت خواهیم بود و البته به‌تدریج وحدت هم از بین خواهد رفت و فقط نفرت باقی خواهد ماند.

فردین علیخواه