🛑 #معما ی اخلاقی دو راهی تراموا
تعارض منطق وعاطفه

1⃣ تراموایی که از کنترل خارج شده دارد روی ریل جلو می‌آید. چهار کارگر کمی جلوتر دارند ریل را تعمیر می‌کنند و شما که ناظر ماجرا هستید می‌فهمید که چیزی نمانده تراموا این چهار نفر را زیر بگیرد. بعد متوجه می‌شوید که می‌توان با فشار دادن اهرمی تراموا را به خط دیگری هدایت کرد. اما صبر کنید! ناگهان می‌بینید که روی آن خط دیگر نیز کارگری در حال کار است. بنابراین اگر اهرم را بکشید آن کارگر کشته می‌شود و اگر اهرم را نکشید چهار نفر کشته می‌شوند. آیا در چنین حالتی اهرم را می‌کشید؟

وقتی از افراد پرسیدند که در این حالت چه کار می‌کنید، تقریبا همه گفتند «اهرم را می‌کشیم. چون بهتر است به جای ۴ نفر یک نفر کشته شود. جالب آنکه در آزمون عملی چنین نکردند!

2⃣ تراموایی که ترمزش بریده، دارد روی ریل جلو می‌آید و کم مانده که چهار نفر کارگر را زیر بگیرد. اما شما روی عرشه منبع آبی ایستاده‌اید و دارید به خطوط ریل نگاه می‌کنید. کنار شما مرد درشت هیکلی ایستاده و دارد به دوردست نگاه می‌کند. شما متوجه می‌شوید که اگر او را هل بدهید درست روی ریل می‌افتد و هیکل درشت او می‌تواند تراموا را متوقف کند و جان چهار کارگر را نجات دهد. آیا او را هل می‌دهید؟

در این حالت تقریبا هیچ کس حاضر نیست مرد درشت هیکل را هل بدهد؟ چرا؟ وقتی این سوال را از داوطلبان پرسیدند جواب دادند : چون این کار قتل محسوب می‌شود و خطاست.
🤔
اما اجازه بدهید. آیا این دو سناریو در واقع یکی نیستند؟ یعنی طاق زدن زندگی یک نفر با زندگی چهار نفر؟ چرا نتایج پرسش از افراد در سناریوی دوم تا این حد متفاوت است؟
فیلسوفان اخلاق به این مسئله از زوایای گوناگون نگریسته‌اند. اما تصویربرداری از مغز بهترین و سرراست‌ترین جواب را عرضه کرده است. مغز سناریوی اول را نوعی معمای ریاضی تلقی می‌کند و بنابراین دوراهی اول فقط بخش‌هایی از مغز را که دست‌اندرکار حل مسائل منطقی هستند فعال می‌کند.
در سناریوی دوم شما باید به طور فیزیکی وارد گود شوید مردی را از بالای منبع آب به‌پایین هل‌دهید و موجب مرگ او شوید. این کار شبکه‌های دیگری از مغز را وارد میدان تصمیم‌گیری می‌کند: بخش‌هایی که در بروز عاطفه دخالت دارند.
در سناریوی دوم درگیر تعارض بين دو سامانه مغزی هستیم که نظرهای متفاوتی دارند. شبکه‌های عقلانی به ما می‌گویند که مرگ یک نفر بر مرگ چهار نفر ارجح است. اما شبکه‌های عاطفی ما این برداشت را القا می‌کنند که قتل یک ناظر کار غلطی است. در این جا فرد بین انگیزه‌های متناقض گیر می‌کند و بنابراین احتمال دارد تصمیم متفاوتی بگیرد.
➖➖➖➖

دوراهی تراموا چگونگی رفتار ما را در وضعیت‌های واقعی آشکار می‌کند. مثلا حالت جنگ را در نظر بگیرید که بیشتر شبیه کشیدن اهرم است تا هل دادن شخصی از بالای برج منبع آب. وقتی شخصی با فشار دادن دکمه‌ای، یک موشک دوربرد را شلیک می‌کند فقط آن دسته از شبکه‌های عصبی مغزش که درگیر حل مسائل منطقی هستند وارد عمل می‌شوند. هدایت یک پهپاد مثل یک بازی ویدئویی است. پیامدهای دوردست حملات سایبری از دید عامل آنها پنهان می‌مانند. در این گونه حالات شبکه‌های عصبی مغز که مسئول تفکر منطقی هستند فعال می‌شوند، اما شبکه‌های عاطفی ممکن است برکنار بمانند. ماهیت جدایی منطق و عاطفه، تعارض درونی در جنگ‌های از راه دور را به حداقل می‌رساند و اقدام به عمل را تسهیل می‌کند.

وقتی می‌خواهید تصمیم‌های بین مرگ و زندگی بگیرید اینکه فقط از منطق استفاده کنید خطرناک است. عواطف جنبه نیرومند وجود انسان هستند و به ما بینش و جهت می‌دهند و اگر بخواهیم آنها را تصمیم‌گیری خود حذف کنیم مایه تاسف خواهد بود. اگر مثل روبات‌ها عمل کنیم جهان بهتری به وجود نمی‌آید.

@LiberalScientists برگرفته از

آنچه که در دیکتاتوریها اتفاق می افتد جداسازی آمر و اجرا کننده است. آمر براساس منطق خود دستور کشتار می دهد بدون آنکه عاطفه خود را درآن دخیل کند و اجراکننده نیز چون پذیرفته خود را مجری دستورات مافوق برای خیر بالاتر بداند از منظر عاطفی سعی می کند با تعارضی روبرو نشود.
هم دیکتاتور و هم مجری می توانند در زندگی عادی خود عاطفی عمل کنند اما در اهداف خویش عاطفه را مستقل نمایند و آنرا نشانه قدرت خود برای رسیدن به اهداف عالی تر بدانند.
@FarazTed

#نظر مصور

در مورد معمای تراموا مطلبی را در کتابی خوانده بودم که تفاوت دو سناریو را به روش دیگری مشخص می‌کند.
در سناریوی اول ما اهرم را می‌کشیم و قطار را به مسیر دیگری هدایت می‌کنیم. آن نفر نگون‌بخت را ما در مسیر دوم قرار نداده‌ایم، این از بخت بد اوست که در آن مسیر قرار دارد. ما برای نجات چهار نفر اولی اهرم را می‌کشیم و خود را از نظر اخلاقی تبرئه می‌کنیم.

در سناریوی دوم قرار است از شخصی بطور ابزاری برای توقف تراموا استفاده کنیم. این کار از نظر اخلاقی قابل تایید نیست. مثال دیگرش کشتن یک نفر انسان سالم برای اهدای اعضای او به چند متقاضی پیوند عضو است که در شرف مرگند و عضو پیوندی در دسترس‌شان نیست. این هم استفاده ابزاری از جان انسان است و تقریبا همه مردم آن را رد می‌‌کنند.

این دو سناریو را در فرهنگ‌های مختلف با مثال‌های مناسب همان فرهنگ‌ها مطرح کرده‌اند. برای مثال برای بومیان آمازون بجای تراموا از مثال درخت در حال افتادن اسنفاده کرده‌اند. اکثریت مردم در همه فرهنگ‌های دنیا سناریوی اول را تایید و دومی را رد کرده‌اند. نتیجه این است که قوانین ابتدایی اخلاق ذاتی انسان است و در ژن‌های آنها حک شده است. انسان یک موجود اجتماعی‌ست و برای اداره اجتماع نیاز به قوانینی هست که همه قبول کنند. می‌توان گفت ما در نهاد خود با دروغ و دزدی و بی‌عدالتی مخالفیم...

@FarazTed

سخنرانی دکتر حسین معصومی همدانی و نقد صریح ایشان به محتوا و ساز و کار نشریات «علمی-پژوهشی»
کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران- 11تیر 1397
ویدیوی کامل:
https://www.aparat.com/v/AmNJe
@UT_Central_Library

🔶وحدت در عین نفرت، وحدت در عین کثرت

🔻آیا شما فکر می‌کنید خانواده‌ها یا افرادی را که در خانه‌شان حیوانات خانگی نگهداری می‌کنند باید سرزنش کرد و به خانه‌شان نرفت؟ آیا شما این گرایش را در خود می‌بینید که به ایرانیانی که در شهرهای ترکیه شادی و پای‌کوبی می‌کنند توهین کنید و معتقد باشید آنان ولنگار هستند؟ آیا فکر می‌کنید زن محجبه‌ای که به حجاب پایبند است از جریان مدرن زندگی امروز دور است و باید از او دوری کرد؟ آیا این پیش‌داوری را دارید که هر کس که ساکن فلان استان کشورمان است با مواد مخدر سروکار دارد؟ یا اینکه اگر در پیاده‌رو فردی ترانسکشوال ببینید به او زل می زنید ، می خندید و با دست نشان می دهید؟

در چند سال گذشته مطالعات مختلفی درباره ارتباطات بین فرهنگی داشته‌ام.
منظور از ارتباطات بین فرهنگی، تعامل و ارتباطات بین گروه‌های دارای فرهنگ‌ها و سبک‌های مختلف زندگی با همدیگر و تعامل دولت و نهادهای رسمی با آنان است. برای مثال؛ ارتباطات بین پیروان چند دین در جامعه‌ای که دارای ادیان مختلف است و نحوه تعامل دولت با آنان و به‌ویژه حقوق آنان در قوانین یکی از این موارد است. مسئله اصلی آن است که با به‌کارگیری چه ساز و کارهایی می‌توان از بروز تنش‌ها و تضادهای احتمالی در بین گروه‌های متنوع اجتماعی جلوگیری کرد.

جامعه فعلی ایران هم‌اکنون ازنظر قومی، دینی، زبانی، جنسیت، سن، ملیت(ایرانی، افغان و ...)، سبک زندگی، طبقه اجتماعی، جهت‌گیری‌های سیاسی، معنویت‌گرایی و ... دارای تنوعات بسیاری است. ارتباطات بین فرهنگی درواقع به نحوه تعاملات و ارتباطات افراد برحسب این معیارها و احترام آنان نزد دولت و نهادهای رسمی می‌پردازد. مثلاً چقدر افراد با سبک‌های مختلف زندگی همدیگر را تحمل یا احیاناً تحقیر می‌کنند؟ طبقات اجتماعی بالا درباره طبقات اجتماعی پایین و برعکس، طبقات پایین درباره طبقات بالا چه تصوری دارند؟ ایرانیان نسبت به افغان های ساکن ایران و افغانها درباره ایرانی‌ها چه تصویری دارند؟ قومیت‌های مختلف درباره هم چگونه فکر می‌کنند؟ فرض بر آن است که تصاویر ذهنی و ذهنیت‌های کلیشه‌ای؛ می‌توانند در رفتار آدم‌ها مؤثر باشند و آن‌ها بر اساس نوع ذهنیت(مثبت، منفی) خود، استراتژی‌های رفتاری مختلفی در مقابل یکدیگر تعریف کنند. نتیجه ذهنیت‌های کلیشه‌ای و منفی، بروز تنش‌های اجتماعی خواهد بود .

در کشورهای توسعه‌یافته‌ای که جامعه متنوعی دارند و البته دولت‌هایی دارند که تنوعات اجتماعی را به رسمیت شناخته‌اند، تلاش می‌ شود تا از کودکی به دانش آموزان بیاموزند که قرار است در جامعه‌ای متنوع؛ و نه یکدست، زندگی کنند. درواقع به دانش آموزان می‌گویند که تنوع؛ و نه تشابه؛ ویژگی اصلی جامعه ایشان است. لذا باید یاد بگیرند که به آسانی درباره افراد متفاوت با خود قضاوت نکنند تا در کنار هم زندگی مسالمت‌آمیزی داشته باشند. نکته جالب آنکه محققان این عرصه از توانایی‌هایی نظیر « درک یا شایستگی بین فرهنگی» intercultural understanding/ intercultural competence نام می‌برند که به توانایی‌ها و مهارت‌های ضروری افراد برای زندگی در یک جامعه متنوع و رنگارنگ اشاره دارد. نهادهای مختلف اعم از آموزشی، رسانه‌ای، سیاسی و شهروندی تلاش می‌کنند تا این شایستگی‌ها را در افراد بارور کنند تا جامعه‌ای صلح‌آمیز داشته باشند.

جامعه ایرانی ازنظر تنوعات اجتماعی و فرهنگی و به‌ویژه سبک‌های زندگی؛ جامعه‌ای متنوع است. پس از گسترش رسانه‌های جمعی، این تنوعات گسترده‌تر نیز شده است. بررسی خانواده‌ها و سبک‌های زندگی آنان بیانگر آن است که تنوع، و نه تشابه، ویژگی اصلی جامعه ایرانی است و ما بیش‌ازپیش به آموزش ارتباطات بین فرهنگی نیاز داریم که نتیجه آن درک و مدارا نسبت به افراد متفاوت با ماست.

نکته قابل‌تأمل آن است که اگر نهادهای رسمی، کثرت فرهنگی و اجتماعی را که در سبک‌های مختلف زندگی بروز می‌یابند به رسمیت نشناسند و صرفاً از یک سبک زندگی خاص طرفداری کنند، روزبه‌روز شاهد وحدت در عین نفرت خواهیم بود و البته به‌تدریج وحدت هم از بین خواهد رفت و فقط نفرت باقی خواهد ماند.

فردین علیخواه

لحظاتی از سخنرانی مدعوین آیین نکوداشت دکتر ضیا موحد
۱۳ دیماه ۹۷
اصفهان-سالن اجتماعات کتابخانه مرکزی
موسسه پیدایش(رویش دیگر)
https://www.instagram.com/p/BsPDxDonwd4/?utm_source=ig_share_sheet&igshid=kp9u3d4ud7y4

نزن باران
به کرمانشاه ؛ ثواب است
نزن که خانه‌ی مردم خراب است
نزن ؛ این مردم مظلوم و خسته
تمام آرزوهاشان بر آب است
.

‍ «... از قرارِ معلوم براونِ بیست‌وپنج‌ ساله وقتی به ایران که تا آن روز آن را ندیده بود وارد گردید فارسی را چنان خوب می‌دانست که مایهٔ تعجّب کلیّهٔ ایرانیها شده بود. با کمال روانی و تندی در مسائل الهی و فلسفی با مردم مباحثه می‌کرد، و شعر و مَثَل و حدیث بود که مثل آبِ روان در سخنان او جاری می‌شد. وقتی کسی به او گفت اگر بخواهید، شب را در خانهٔ ما بمانید، چونکه پیغمبر ما گفته است "اکرموا الضّیف"، او فوراً دنبالهٔ حدیث را گفت که "ولو کان کافراً"، و گوینده خجالت کشید که چرا به چنین مرد مطّلعی چنین گوشه و کنایه‌ای زده است.»
مجتبی مینوی [«نقد حال»، ص. ۴۰۲]

* ادوارد براون (۱۸۶۲ - ۱۹۲۶ م.)، ایران‌شناس نامدار انگلیسی، ۱۵۵ سال پیش در چنین روزی به دنیا آمد.

نمونه دستخط فارسی ادوارد براون که در آن دلیل علاقه خود به تحقیق در مذاهب مختلف را ذکر کرده
‌

درباره ی "آموزش و پرورش"👇

و درباره ی "آموزش عالی"👇

در این که آیا تختی خودکشی کرده بود یا نه ، ظاهراً هنوز مناقشه هست.اما در این که "قلبش" شکسته بود اجماع وجود دارد . به هرحال ، ماجرای او این غزل ِ محمد سعید میرزایی را به یادم آورد :

لبخند زد به ساعت روی جلیقه اش
فرقی نداشت ساعت و روز و دقیقه اش
مو شانه کرد، ریش تراشید،عطر زد
این بار،هیچ حرف ندارد سلیقه اش
بر صندلی نشست، و کبریت زد به پیپ
دستی کشید روی تفنگ عتیقه اش
همراه این، چقدر پدر قوچ و میش کشت
خود را ولی نه - مثل زن ِ بدسلیقه اش...
در لوله ی تفنگ گلوله گذاشت، گفت
آدم چه فرق دارد، "قلب" و شقیقه اش؟

شلیک! گمب!... بعد گلی مخملی شکفت
بر دکمه های تنبل ِ روی جلیقه اش

#هومن_پناهنده

کسی که زمانی از سیاستمداران ِ رده بالای ایران بود کتابی نوشته درباره ی روحانی ِ وارسته ای که نویسنده در ایام کودکی و نو جوانی با او معاشر بوده ،و کسی دیگر با نظر به محتوای کتاب،سرزنشگرانه از نویسنده پرسیده:

"تو حاج آخوند را دیده بودی و فریفته ی
قدرت و سیاست شدی؟"

نویسنده ی کتاب هم پاسخ داده:

"اگر فریفته ی قدرت و سیاست بودم،بعد
از استیضاح، از مرکزیت قدرت و سیاست
توصیه نمی شد که استعفا کنم. استعفای
اجباری نشانه ای از عدم ِ فریفتگی بود."

راستش را بخواهید، استدلالی که نویسنده آورده و
استعفای اجباری را نشانه ی عدم فریفتگی ِخود شمرده
پاک مایه ی حیرتم شده. چون من بین استعفای "اختیاری" و فریفته ی قدرت نبودن می توانم پیوندی(هرچند غیرِقطعی) برقرار کنم،اما هر چه سعی می کنم میان استعفای "اجباری" و فریفته ی قدرت نبودن رابطه ای نمی یابم.
باری، به تَبَع ِ علاقه ام به بحث های "منطق کاربردی"، آنچه در این ماجرا، بیش از هر چیز توجّهم را جلب کرد همین منطق ِ عجیب پاسخ دهنده است.با این حال،
برای کسانی که می خواهند شخصیت های داستان را هم بشناسند، اینک همه ی داستان:👇

#هومن_پناهنده

توییت #مهاجرانى در پاسخ به پرسش #محمدرضازائرى:

سلام و درود بسيار
اگر فريفته قدرت و سياست بودم بعد از استيضاح از مركزيت قدرت و سياست توصيه نمى شد كه استعفاء كنم. استعفاى اجبارى نشانه اى از عدم فريفتگى بود. در مطلب راه را درست آمده‌ام؟ در صفحه ١٩٥ كتاب حاج آخوند به اين نكته اشاره كرده‌ام.

پ‌ن:
یادداشت #محمدرضازائرى در مورد کتاب حاج آخوند

اگر دكتر مهاجراني آثار متنوع علمي و فكري نداشت، اگر پنجشنبه ها در روزنامه اطلاعات "كيمياي كلمه" را با قلم سحرانگيزش در ستايش امير مؤمنان نمي نوشت، اگر مباحثه هاي تلويزيوني موفقي در شبكه هاي خارجي برگزار نمي كرد، اگر تا امروز در زندگي اش هيچ كاري ، هيچ كاري، هيچ كاري نكرده بود، فقط كتاب ماندگار "حاج آخوند" براي كارنامه يك عمرش كافي بود!
اين كتاب بي ترديد يكي از كتابهايي است كه هر كسي بايد اقلا يكبار در عمر خويش بخواند و تا آن را نخوانده باشيد نمي دانيد چه گنجينه گرانقدري در اين كتاب نهفته است!
ممكن است به هزار و يك دليل از نويسنده كتاب خوشتان نيايد، شايد او به شما بد و بيراهي هم- چنان كه به من گفته است- گفته باشد، چه بسا روي ديدنش را هم نداشته باشيد، اما شرط انصاف و حق جويي آن است كه رخسار انسان از ديدن خورشيد بشكفد و مادح خورشيد بداند و بفهمد كه با ستايش آفتاب مدح زيبابيني و قدرشناسي خويش را مي سرايد!
انقلابي هستيد يا ضدانقلاب، اصلاح طلب هستيد يا اصولگرا، مذهبي هستيد يا بي دين... هر كه هستيد و هر طور فكر مي كنيد بايد اين كتاب را بخوانيد!
من اگر روزي سيد عطاءالله مهاجراني را ببينم فقط يك سؤال از او خواهم پرسيد؛ تو حاج آخوند را ديده بودي و فريفته قدرت و سياست شدي؟

رسانه ها مفیدند ،اما "کژنمایی" هم می توانند بکنند.
اسم این تصویر👇را گذاشته ام: "بود و نمود".

#هومن_پناهنده

ضیاء موحد ، به روایت خودش ، در سن و سالی در اصفهان به انجمن شعر می رفت و شعرهای خودش را در آنجا می خواند که هنوز قدّش به قدّ ِ تریبون نمی رسید. باری ، همین صغر ِ سن مایه ی تردید ِ بعضی از اهل ِ انجمن در اصالت ِ شاعری ِ او می شود و آنها ،طبق رسم، برای آزمودن طبع ِ شاعر ِ خردسال ،چهار کلمه ی "کاسه" ، "گردن" ، "کاغذ" ، و "بازیچه" را به موحد می دهند تا او فی البدیهه شعری بگوید و او چنین می گوید :

افسوس که کاسه لیس وخواریم همه
بر گردن ِ آرزو سواریم همه
چون کاغذ ِ بادبُرده ی سرگردان
بازیچه ی دست روزگاریم همه

و در زیر ، عکس ِ همین رباعی ِ او به خط خودش:👇

#هومن_پناهنده