آمار کشته‌شدگان دی‌ماه از کجا آمد؟
گزارش تحقیقی کریم نیکونظر درباره دی‌ماه و اتفاقات قبل و بعد از آن

کریم نیکونظر، روزنامه‌نگار مستقل و پادکستر رادیو تراژدی، بعد از چند ماه بررسی و تحقیق، گزارشی درباره جان باختگان حادثه دی‌ماه سال گذشته نوشته و منتشر کرده است. او به سراغ سردبیران نشریات تایم، گاردین، آسوشیتدپرس، دفتر گزارشگر ویژه‌ی سازمان ملل و اتحادیه‌ی اروپا و... رفته و در گفتگو با آنها، پرسیده است اعداد 30 هزار یا 50 هزار نفر کشته شده را از کجا آوردید و چگونه راستی‌آزمایی کردید؟

@JournalistsClub1

دکتر حسین معصومی همدانی به تبیین ضرورت مطالعه تاریخ علم و نقد دو دیدگاه افراطی رایج در جامعه می‌پردازد: گروهی که معتقدند ما در طول تاریخ هیچ دستاورد علمی نداشته‌ایم و همه‌چیز از غرب است، و گروهی دیگر که مدعی‌اند غرب تمامی داشته‌هایش را از ما دزدیده است. او تأکید می‌کند که برای یافتن جایگاه واقعی خود در تاریخ علم و فلسفه، نباید به کلی‌گویی بسنده کرد؛ بلکه باید با مطالعه دقیق و روشمند متون کهن و استخراج معنای واقعی آن‌ها، به قضاوتی منصفانه‌تر و دقیق‌تر درباره سهم خود در تمدن بشری دست یافت.

#تاریخ_علم #حسین_معصومی_همدانی #هویت_ایرانی #فلسفه #تمدن_اسلامی #مطالعات_تاریخی #نسخ_خطی #ایران_باستان #تفکر_نقاد #تاریخ_ایران #فرهنگ_و_اندیشه

‏آنچه امروز در اقتصاد و جامعه ایران می‌بینیم، دیگر صرفاً «فشار تحریم» به معنای متعارف آن نیست؛ بلکه ظهور تدریجی آثار انباشته چندین سال فرسایش اقتصادی است که اکنون با شرایط جنگی روی هم افتاده‌اند. تحریم برای سال‌ها منابع دولت را محدود کرد، سرمایه‌گذاری را کاهش داد، هزینه مبادله را بالا برد، اقتصاد را غیرشفاف‌تر کرد و به تدریج منطق تولید را به سود منطق واسطه‌گری، رانت و دسترسی به منابع کمیاب عقب راند. جنگ اکنون روی همین اقتصادِ از پیش فرسوده نشسته است.
‏اقتصاد جنگ فقط به معنای هزینه نظامی بیشتر نیست. جنگ یعنی افزایش نااطمینانی، تعویق سرمایه‌گذاری، دشوارتر شدن تجارت خارجی، افزایش هزینه حمل‌ونقل و بیمه، فشار تازه بر ارز و بودجه عمومی و تبدیل تصمیم اقتصادی از یک محاسبه بلندمدت به تلاشی برای بقا در افق چند هفته یا چند ماه. در چنین فضایی، کسری بودجه مزمن، تورم و رکود دیگر پدیده‌هایی جدا از یکدیگر نیستند؛ یکدیگر را تقویت می‌کنند و توان دولت برای سیاست‌گذاری توسعه‌ای را به تدریج می‌بلعند.
‏اما شاید مهم‌ترین تحول، چیزی باشد که در خیابان‌های شهرهای بزرگ به چشم می‌آید: شکاف طبقاتی دیگر فقط یک عدد در گزارش‌های اقتصادی نیست. گویی دو جامعه متفاوت در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند.
‏در یک سوی شهر، رستوران‌های گران، خودروهای چند ده میلیاردی، سفرهای خارجی، برج‌ها و مجتمع‌های لوکس و سبک مصرفی دیده می‌شود که حتی با استاندارد بسیاری از شهرهای ثروتمند جهان قابل مقایسه است. چند خیابان آن‌طرف‌تر، خانواده‌ای برای اجاره خانه، خرید گوشت، هزینه مدرسه یا یک درمان ساده گرفتار محاسبه روزانه است. یک گروه از تورم نه فقط آسیب نمی‌بیند، بلکه از افزایش قیمت ارز، مسکن، طلا و دارایی سود می‌برد؛ گروه دیگر تقریباً هر ماه بخشی از قدرت خرید، امنیت اقتصادی و امید خود به آینده را از دست می‌دهد.
‏این دیگر صرفاً «فاصله فقیر و غنی» نیست. مسئله، شکل‌گیری دو تجربه کاملاً متفاوت از ایران است: ایرانی که برای بخشی از جامعه همچنان محل فرصت، مصرف، سرمایه و دسترسی است، و ایرانی دیگر که در آن حقوق‌بگیر، بازنشسته، کارگر و بخش بزرگی از طبقه متوسط هر روز فقیرتر می‌شوند. خطر اصلی دقیقاً همین‌جاست. وقتی دو گروه نه فقط درآمد، بلکه مسکن، مدرسه، درمان، تفریح، شبکه اجتماعی و حتی تصور متفاوتی از آینده داشته باشند، شکاف اقتصادی به تدریج به شکاف اجتماعی و سپس به شکاف سیاسی تبدیل می‌شود.
‏از سوی دیگر، سال‌ها محدودیت خارجی و اقتصاد غیرشفاف، به شکل‌گیری طبقه‌ای کمک کرده که قدرت اقتصادی‌اش نه الزاماً از تولید، نوآوری یا کارآفرینی، بلکه از دسترسی حاصل می‌شود: دسترسی به ارز، مجوز، واردات، قرارداد، اطلاعات و شبکه‌های قدرت. در چنین اقتصادی، بحران برای همه بحران نیست. جنگ و تحریم می‌تواند برای اکثریت جامعه هزینه باشد، اما برای گروه‌هایی خاص حتی به منبع سود و انباشت تبدیل شود. این همان نقطه‌ای است که فساد دیگر صرفاً تخلف چند فرد نیست و به بخشی از سازوکار بازتوزیع ثروت تبدیل می‌شود.
‏در کنار همه اینها، یک خطای کاملاً قابل اجتناب نیز رخ داده است: سپردن رسانه ملی به بسته‌ترین و کم‌انعطاف‌ترین جریان‌های فکری. درست در زمانی که جامعه تحت فشار اقتصادی، تحریم و جنگ بیش از هر زمان دیگری به یک مرجع خبری معتبر، حرفه‌ای و قابل اعتماد نیاز داشت، رسانه رسمی بخش بزرگی از توان خود برای گفت‌وگو با جامعه را از دست داد.
‏نتیجه این شد که بخش مهمی از مدیریت افکار عمومی عملاً به بیرون از کشور واگذار شد؛ به شبکه‌هایی مانند «من و تو» و «ایران اینترنشنال». این اتفاق صرفاً محصول قدرت یا حرفه‌ای بودن آن شبکه‌ها نبود؛ محصول خلأیی بود که در داخل ایجاد شد. وقتی رسانه داخلی از بازتاب بخش‌هایی از واقعیت اجتماعی، نقد سیاست‌ها و پذیرش تکثر جامعه خودداری می‌کند، مخاطب برای فهم همان واقعیت به جای دیگری مراجعه می‌کند.
‏تفاوت این دو بحران مهم است. تحریم و جنگ محدودیت‌هایی سخت و تا اندازه زیادی بیرونی ایجاد کرده‌اند و حتی با تغییر سیاست، جبران خسارت‌های آنها زمان می‌برد. احیای سرمایه‌گذاری، بازسازی ظرفیت تولید، کنترل کسری بودجه، کاهش فساد و بازگرداندن طبقه متوسط پروژه‌هایی چندساله‌اند.
‏اما از دست دادن مرجعیت رسانه‌ای چنین ضرورتی نداشت. این یک انتخاب بود.
‏اقتصادی که زیر فشار تحریم و جنگ فرسوده شده، جامعه‌ای که در آن شکاف طبقاتی ملموس‌تر می‌شود و رسانه‌ای که توان گفت‌وگو با همین جامعه را از دست داده، ترکیبی بسیار خطرناک می‌سازند. مسئله فقط کاهش درآمد یا افزایش قیمت‌ها نیست. مسئله این است که به تدریج تجربه مشترک از زندگی در یک جامعه واحد از میان می‌رود؛ گویی در تهران و دیگر کلان‌شهرها، دو ایران در کنار هم زندگی می‌کنند، بی‌آنکه دیگر جهان یکدیگر را بشناسند

منصوره اتحادیه با مطرح کردن یک نظریه تأمل‌برانگیز، به آسیب‌شناسی برخورد ما با چهره‌های تاریخی ایران می‌پردازد و می‌گوید ما هیچ قهرمانی را برای خود سالم نگه نمی‌داریم. او با مقایسه ایران و کشورهای غربی اشاره می‌کند که در غرب با وجود عیوب رجال تاریخی، آن‌ها را تخریب نمی‌کنند؛ اما ما در ایران خودمان قهرمان‌هایمان را می‌کوبیم و حتی شخصیتی مثل امیرکبیر را هم بی‌نصیب نمی‌گذاریم. اتحادیه تأکید می‌کند که یک ملت برای باور داشتن به خود و آینده‌اش عمیقاً به قهرمان نیاز دارد؛ چرا که نابود کردن این الگوها باعث می‌شود تاریخ ما پوچ به نظر برسد و این تصور تلخ ایجاد شود که گویی در گذشته هیچ‌کس درست‌کار نبوده و همه خائن بوده‌اند.

#منصوره_اتحادیه #تاریخ_ایران #قهرمان_ملی #امیرکبیر #رجال_تاریخی #هویت_ملی #تاریخ_معاصر

‏برای شما که شاید سال‌ها بعد این روزها را بخوانید،
‏نمی‌دانم ایرانِ ما در کتاب‌های شما چگونه تعریف خواهد شد.
‏شاید چند صفحه باشد درباره موشک‌ها، تحریم‌ها، تأسیسات، مذاکرات، تهدیدها، حکومت، مخالفان حکومت، قدرت‌های منطقه و قدرت‌های بزرگ.
‏شاید روی نقشه‌ای نشانمان بدهند؛ تکه‌ای رنگ میان خلیج فارس و دریای خزر، با چند فلش قرمز و آبی که از این طرف به آن طرف کشیده شده‌اند.
‏اما من می‌خواهم پیش از آنکه ایران برای شما تبدیل به نقشه شود، چیزی را بدانید:
‏ما اینجا زندگی می‌کردیم.
‏صبح‌ها بوی نان سنگک در بعضی کوچه‌ها می‌پیچید. کسی با دمپایی تا نانوایی می‌رفت و با دو نان داغ برمی‌گشت، یکی را همان سر کوچه تا می‌کرد تا نسوزاندش.
‏راننده اسنپ هنوز از گرانی بنزین و قیمت دلار حرف می‌زد. مسافر عقب ماشین جوابش را می‌داد.
‏مادرها در گروه خانوادگی می‌پرسیدند: «همه خوبین؟»
‏بعد همان مادر، پنج دقیقه بعد عکس گلدان شمعدانی‌اش را می‌فرستاد.
‏کسی وسط جلسه اداره یواشکی قیمت ارز را نگاه می‌کرد.
‏کسی در صف داروخانه نسخه مادرش را در دست داشت.
‏کسی دنبال کفش مدرسه بچه‌اش بود.
‏کسی جلوی میوه‌فروشی هندوانه‌ای را بلند می‌کرد، وزنش را حدس می‌زد و دوباره سر جایش می‌گذاشت چون گران بود.
‏کسی در مترو خوابش برده بود.
‏کسی برای اولین قرارش نیم ساعت زودتر رسیده بود و وانمود می‌کرد منتظر کسی نیست.
‏کسی از پشت فرمان برای ماشین جلویی بوق می‌زد و همان چند دقیقه بعد، وقتی پیرمردی می‌خواست از خیابان رد شود، می‌ایستاد.
‏کسی عصر جمعه دلش گرفته بود.
‏کسی برای شام سبزی خوردن می‌شست.
‏کسی کنار سینک آشپزخانه ظرف‌ها را می‌شست و از اتاق دیگر صدای اخبار می‌آمد.
‏زندگی ما همین بود.
‏همین چیزهای کوچک.
‏همین چیزهایی که از ارتفاع سی هزار پا دیده نمی‌شوند.
‏وقتی کشورت تبدیل به «پرونده» می‌شود، کم‌کم یاد می‌گیری میان خبرهای بزرگ، دنبال سرنوشت همین چیزهای کوچک بگردی.
‏یک نفر هزاران کیلومتر دورتر می‌گوید:
‏«ما ایران را به عصر حجر برمی‌گردانیم.»
‏برای او یک جمله است.
‏برای یک خانواده ایرانی ممکن است یعنی اینکه مادر بپرسد: «بنزین بزنیم؟»
‏پدر بگوید: «آره، بد نیست باک پر باشه.»
‏کسی دو بسته آب بیشتر بخرد.
‏کسی داروی فشار خون پدرش را برای یک ماه اضافه تهیه کند.
‏کسی پاسپورت‌ها را از کشوی پایین کمد بیرون بیاورد و تاریخ اعتبارشان را نگاه کند.
‏کسی به خواهرش در شهر دیگری زنگ بزند و خیلی عادی بپرسد: «شماها خوبین؟»
‏و هر دو وانمود کنند منظور خاصی ندارند.
‏برای من ایران همین فاصله میان «همه گزینه‌ها روی میز است» و آن دستی است که شب، بی‌دلیل، مدارک خانواده را در یک پوشه می‌گذارد.
‏همین فاصله میان ژئوپلیتیک و کشوی کمد.
‏می‌گویند حمله «دقیق» است.
‏اما زندگی دقیق نیست.
‏زندگی در ایران یعنی پیرزنی که صبح زود برای گرفتن نوبت آزمایشگاه آمده.
‏یعنی پدر و مادری که عصر در پارک روی نیمکت نشسته‌اند و بچه‌شان با دوچرخه دورشان می‌چرخد.
‏یعنی بوی برنجی که دم کشیده.
‏یعنی چایی که بیش از حد روی سماور مانده و پررنگ شده.
‏یعنی صدای قاشق در استکان.
‏یعنی تخمه شکستن جلوی تلویزیون.
‏یعنی کسی که کنترل را برمی‌دارد و میان خبر و فوتبال مردد می‌ماند.
‏یعنی دختری که جلوی آینه موهایش را مرتب می‌کند و از مادرش می‌پرسد این پیراهن بهتر است یا آن یکی.
‏یعنی پسری که برای سربازی‌اش دنبال پارتی می‌گردد.
‏یعنی دانشجویی که باید پایان‌نامه‌اش را تحویل بدهد و در همان حال هر نیم ساعت خبرها را تازه می‌کند.
‏یعنی معلمی که فردا صبح باید سر کلاس حاضر شود، حتی اگر شب تا سه صبح بیدار بوده.
‏یعنی پرستاری که شیفت شب دارد و در خانه به بچه‌اش می‌گوید: «مامان صبح برمی‌گرده.»
‏یعنی مغازه‌داری که صبح کرکره را بالا می‌دهد، حتی اگر شب قبل صدای انفجار شنیده باشد.
‏یعنی مردی که جلوی مغازه همسایه می‌ایستد و جمله همیشگی را می‌گوید: «چه خبر؟»
‏و جواب می‌شنود: «سلامتی.»
‏همان «سلامتی» ایرانی که گاهی یعنی هیچ چیز خوب نیست، ولی هنوز ایستاده‌ایم.
‏ما درباره حکومت خودمان هم حرف می‌زدیم.
‏در اسنپ.
‏سر میز شام.
‏در مهمانی.
‏در گروه واتساپ خانواده.
‏گاهی با احتیاط.
‏گاهی با خشم.
‏گاهی با شوخی.
‏یکی می‌گفت همه‌چیز تقصیر اینهاست: آخوندها.
‏یکی جواب می‌داد دنیا هم ول‌کن ما نیست.
‏یکی بحث را عوض می‌کرد و می‌گفت: «بابا ولش کن، غذا سرد شد.»
‏زندگی سیاسی در ایران همیشه فقط سخنرانی و تظاهرات و بیانیه نبود.
‏گاهی سیاست همین بود که قیمت روغن را با ماه قبل مقایسه کنی.
‏همین که بفهمی دارویی که همیشه بوده، این بار نیست.
‏همین که حساب کنی شهریه مدرسه را چطور بدهی که تازه مجازی است.
‏همین که دوستت بگوید برای مهاجرت وقت سفارت گرفته.
‏همین که یکی بگوید می‌روم و دیگری جواب بدهد: «من نمی‌تونم پدر و مادرم رو تنها بذارم.»
‏ایران پر از همین تصمیم‌های نیمه‌تمام بود.

‏مردمی که شاید از حکومتشان خسته بودند، اما از خود ایران نه.
‏این تفاوت مهم است.چیزی که اینترنشنال تا حد زیادی موفق شد عوضش کند. قبل ترها خیلی‌ها ایران را دوست داشتند و از بخشی از آنچه بر ایران می‌گذشت عصبانی بودند.
‏پیش از عصر اینترنشنال و زالومه و سینا عدوالله و اصحاب آغل می‌شد از حکومت ناراضی بود و دل آدم برای خیابان ولیعصر تنگ شود.
‏می‌شد از سیاست خسته بود و با دیدن کوه‌های البرز بعد از باران حال آدم بهتر شود.
‏می‌شد تصمیم به مهاجرت گرفت و وقتی هواپیما از زمین بلند می‌شد، ناگهان بغض کرد.
‏می‌شد به هزار دلیل از ایران عصبانی بود و باز هم وقتی کسی از بیرون با تحقیر درباره ایران حرف می‌زد، چیزی درون آدم جمع شود.
‏اینها تناقض نبود.
‏زندگی همین بود.
‏من هیچ‌وقت نفهمیدم چرا در روایت‌های بیرونی، ایرانی باید یکی از دو چیز باشد:
‏یا حامی حکومت.
‏یا مشتاق بمباران کشورش برای رهایی از حکومت.
‏در حالی که پیشتر آدم‌هایی که من می‌شناختم جایی میان این دو تصویر زندگی می‌کردند.
‏آنها ممکن بود از حکومت انتقاد کنند، از سانسور خشمگین باشند، از اقتصاد فرسوده شده باشند، آزادی بیشتری بخواهند، آینده بهتری برای بچه‌هایشان بخواهند و در عین حال وقتی اسم حمله نظامی می‌آمد، دلشان فرو بریزد.
‏چون بمب وقتی می‌افتد، نظر سیاسی آدم را نمی‌پرسد.
‏نمی‌پرسد در انتخابات چه رأیی داده‌ای.
‏نمی‌پرسد اصلاً رأی داده‌ای یا نه.
‏نمی‌پرسد با کدام سیاست موافق بوده‌ای.
‏نمی‌پرسد دخترت فردا امتحان دارد.
‏نمی‌پرسد مادرت دیابت دارد.
‏نمی‌پرسد این خانه را چند سال قسط داده‌ای.
‏ما عراق را دیده بودیم.
‏افغانستان را دیده بودیم.
‏لیبی را دیده بودیم.
‏غزه را دیده بودیم.
‏نه اینکه تاریخ همه این کشورها یکی باشد.
‏نیست.
‏اما تصاویرشان در حافظه ما مانده بود.
‏میدان تحریر بغداد.
‏صف‌های فرودگاه کابل.
‏خیابان‌های طرابلس.
‏ساختمان‌های بی‌دیوار غزه.
‏این تصاویر برای یک ایرانی فقط خبر خارجی نبودند.
‏گاهی سؤال بودند:
‏اگر روزی نوبت ما شد چه؟
‏اگر برق رفت چه؟
‏اگر اینترنت قطع شد چه؟
‏اگر بانک‌ها بسته شدند چه؟
‏اگر فرودگاه تعطیل شد چه؟
‏اگر مادرمان در شهر دیگری بود چه؟
‏اگر بچه‌مان در راه مدرسه بود چه؟
‏ترس واقعی معمولاً شبیه فیلم نیست.
‏موسیقی ندارد.
‏کسی فریاد نمی‌زند.
‏گاهی فقط موبایل را از روی میز برمی‌داری و دوباره خبرها را نگاه می‌کنی.
‏بعد گوشی را می‌گذاری.
‏یک دقیقه بعد دوباره برمی‌داری.
‏گاهی صدایی از بیرون می‌آید و همه برای یک ثانیه ساکت می‌شوند.
‏بعد یکی می‌گوید: «چیزی نبود.»
‏و گفتگو ادامه پیدا می‌کند.
‏گاهی دوستت زنگ می‌زند و می‌پرسد:
‏«حسین، فکر می‌کنی چیزی می‌شه؟»
‏و تو دقیقاً نمی‌دانی.
‏اما می‌گویی:
‏«نه فلانی، چیزی نمی‌شه.»
‏نه چون مطمئنی.
‏چون آدم گاهی تنها کاری که برای دوست می‌تواند بکند همین است که ترس خودش را از صدایش حذف کند.
‏بعد تماس تمام می‌شود.
‏و خودت دوباره خبرها را باز می‌کنی.
‏اینها در تاریخ نوشته نمی‌شوند.
‏در تاریخ می‌نویسند در فلان ساعت حمله آغاز شد.
‏در فلان ساعت پاسخ داده شد.
‏فلان پایگاه هدف قرار گرفت.
‏فلان مقام سخنرانی کرد.
‏فلان بازار سقوط کرد.
‏اما کسی نمی‌نویسد آن شب چند مادر به بچه‌هایشان گفتند «بخواب، چیزی نیست.»
‏چند پدر آرام رفتند روی بالکن تا آسمان را نگاه کنند.
‏چند خانواده تصمیم گرفتند بچه‌ها همان شب در اتاقی دورتر از پنجره بخوابند.
‏چند نفر بطری آب را پر کردند و کنار یخچال گذاشتند.
‏چند نفر ماشین را از پارکینگ بیرون آوردند که اگر لازم شد سریع‌تر حرکت کنند.
‏چند نفر به عزیزشان پیام دادند «رسیدی خبر بده.»
‏آن جمله ساده: «رسیدی خبر بده.»
‏شاید تمام معنای زندگی ما در همین چند کلمه بود.
‏یعنی من نمی‌توانم جهان را کنترل کنم. اما می‌خواهم بدانم تو سالم رسیده‌ای.
‏شما که سال‌ها بعد این روزها را می‌خوانید، نتیجه را می‌دانید.
‏ما نمی‌دانستیم.
‏شما صفحه بعد را دارید.
‏ما نداشتیم.
‏برای همین اگر روزی درباره این سال‌ها فیلمی ساختید، خواهش می‌کنم آن را با تصویر ماهواره‌ای شروع نکنید.
‏با یک صبح معمولی در ایران شروع کنید.

🔴عدالت ظالمانه
شرق ۱۸ شهریور ۱۴۰۵

عدل و ظلم نقیض یکدیگرند؛ عدل باشد، ظلم نیست؛ ظلم باشد عدل نیست. ولی گاه عدالت می‌تواند عادلانه نباشد. شاید ساده‌ترین تعریف عدالت را بشود در حقوق سراغ گرفت که معیاری زمینی و ملموس دارد یعنی قانون. عدالت حقوقی یعنی اجرای برابر و بدون تبعیض قانون. حتی اگر قانون ناعادلانه هم‌ که ماهیت قانون ندارد، بدون تبعیض اجرا شود، باز هم سطحی از عدالت وجود خواهد داشت. اما چگونه عدالت ظالمانه می‌شود:
اول. تبعیض در اجرای قانون: وقتی قانون برای گروهی اجرا شود و برای گروهی دیگر نه، عدالت به بی‌عدالتی بدل می‌شود. کسی را مطابق قانون به خاطر خلافش محاکمه و محکوم می‌کنند. دیگری مشابه همان کارها یا بدترش را انجام داده است، کاری با او ندارند. اینجا آنچه به‌عنوان عدالت علیه اولی اجرا شده، رنگ و بوی بی‌عدالتی می‌گیرد. آن‌ که بی‌کس‌وکار است باید طعم قانون را بچشد و آن که عزیزکرده یاران قدرتمند است، معاف از هر قانون می‌شود. در تبعیض قانون نیست که اجرا می‌شود، زور است که اِعمال می‌شود. عدالت موکول به مساوات و برابری است. وقتی مساوات نیست، بی‌عدالتی جانشین عدالت می‌شود.

دوم. گسیختگی زندگی عمومی: وقتی ارکان زندگی متزلزل می‌شود و انسان‌ها نمی‌توانند در ثبات و آینده‌ای قابل برنامه‌ریزی زندگی خود را سامان بدهند، آدم‌های زیادی در معرض تخلف از قانون قرار می‌گیرند. برای مثال:

‌کسی وامی می‌گیرد به امید اینکه کار و کاسبی راه بیندازد و با درآمد آن زندگی کند. تا این شخص کارش را بتواند سامان بدهد، تورم شدید ارزش پولش را کم می‌کند، برنامه‌اش به هم می‌ریزد و نمی‌تواند کارش را راه بیندازد. حالا او مانده است و یک بدهی با 20، 30 درصد بهره. دادگاه طبق قانون محکومش می‌کند.

کسی خانه‌ای اجاره کرده است. در طول مدت اجاره قیمت‌ها بالا می‌روند و هزینه ساده زندگی‌اش بالا می‌رود و از عهده پرداخت اجاره‌خانه بر‌نمی‌آید. صاحبخانه هم حق دارد. دادگاه طبق قانون، مستأجر را محکوم می‌کند.

دریافت مهریه حق قانونی و شرعی زن است. شوهر از پرداخت قیمت دیوانه‌وار سکه طلا برنمی‌آید. دادگاه آن را قسط‌بندی می‌کند؛ مثلا هر شش ماه، نیم‌سکه یا ربع‌سکه. این مقدار هم از زن مشکلی را حل نمی‌کند و هم برای مرد دشوار است. در این مثال‌ها‌ و موارد مشابهی که بسیار زیاد هستند، رأی دادگاه علیه این افراد کاملا قانونی است و پوسته‌ای از عدالت دارد. اما هیچ‌یک از محکومان دادگاه، خودشان در مصائبی که پیش آمده نقش فاعلی نداشته‌اند. با حسن نیت و سلامت اخلاقی و قانونی عمل کرده‌اند، ولی اوضاع از‌هم‌گسیخته اجتماعی زندگی آنها را خراب کرده است. مثال‌های دیگر هم هست: عده‌ای برای گریز از سختی‌های زندگی انتخاب‌های مجرمانه می‌کنند؛ می‌روند سراغ سرقت خانه‌ها، موبایل‌قاپی، کلاهبرداری، زورگیری و جرائم دیگر. دقت در زندگی بسیاری از این مجرمان نشان می‌دهد بستر زندگی آنها در هدایت ایشان به سمت تبهکاری و خلاف بسیار اثرگذار بوده است. جامعه نقش مهمی در تباهی آنها داشته است. کودکی علی بیجه که کودکانی چند را در بیابان‌های پاکدشت قربانی خود کرد، بدتر از قربانیانش بود. نظریات کهن و منسوخ جرم‌شناسی، جرم را صرفا محصول شیطانی‌بودن روان مجرم می‌دانستند و نقشی برای جامعه قائل نمی‌شدند. نزدیک به دو قرن است همگان دانسته‌اند نقش جامعه در تولید جرم چقدر اهمیت دارد. فقر، تبعیض، فساد دولتی، تناقضات ارزشی، بی‌ثباتی، حاشیه‌نشینی و خیلی عوامل دیگر وقتی زیاد شد، موقعیت‌های جرم‌زا بیشتر می‌شوند.

بسیاری از مجرمان، محصولات ستم جاری در جامعه‌اند که آنها را به انتخاب‌های خطا کشانده است. در نگاه اولیه حقوقی، وقتی مجرمی محاکمه و مجازات می‌شود، عدالت اجرا شده؛ چون قانون اجرا شده است. اما سهم وضعیت اداره جامعه و مسببانش که آن را سرشار از عوامل جرم‌‌زا کرده است، کجا دیده می‌شود؟ اگر آن همه عوامل جرم‌زا نبود، باز هم این همه آدم سراغ جرم می‌رفتند؟ «صورتی در زیر دارد آنچه در بالاستی». بین احتمال وقوع جرم و میزان ستم در جامعه رابطه مستقیمی وجود دارد؛ ستم کمتر، جرم کمتر و ستم بیشتر، جرم بیشتر. وقتی عدالت ظالمانه شود، اثر اجتماعی‌اش را از دست می‌دهد؛ یعنی بوی عدالت در جامعه نمی‌پیچد. از بالا تا پایین قبح خلاف می‌ریزد. هرکس می‌تواند به‌سادگی به کسی که از او ضعیف‌تر است، ستم روا بدارد و آن را توجیه کند. نقض قانون آسان می‌شود و چه در ساختار دولتی و چه زندگی مرسوم، آنچه می‌ماند قاعده زوری است که ظلم را عادی می‌کند.

‌‌https://t.me/kambiznouroozi

در سفر اخیرم به ایران، چیزی بیش از گرانی، فشار اقتصادی یا نارضایتی سیاسی توجهم را جلب کرد. آنچه بیشتر آزاردهنده بود، نوعی گسست در خود جامعه بود. احساس می‌کردم آدم‌ها فقط نظرهای متفاوت ندارند، بلکه گاهی در دو واقعیت متفاوت زندگی می‌کنند.
این را در گفت‌وگوهای روزمره می‌شد دید. در تاکسی، مهمانی، مطب، فروشگاه و جمع‌های خانوادگی. یک اتفاق واحد برای دو نفر می‌توانست دو معنای کاملاً متضاد داشته باشد. نه فقط در تحلیل آن اتفاق، بلکه حتی در این‌که اصلاً چه اتفاقی افتاده است. منابع خبری متفاوت، شبکه‌های اجتماعی متفاوت و سال‌ها زندگی در حباب‌های شناختی متفاوت، کم‌کم چیزی را از بین برده که هر جامعه‌ای برای ادامه حیات به آن نیاز دارد: حداقلی از واقعیت مشترک.
به نظرم بخش مهمی از این وضعیت محصول فرایندی است که از اواخر دهه ۱۳۹۰، و به‌ویژه پس از ۱۳۹۶، شدت گرفت. خالص‌سازی سیاسی و بسته‌تر شدن فضای رسمی فقط نیروهای سیاسی را حذف نکرد. مهم‌تر از آن، بخش بزرگی از نیروهای واسط را از میان برد. کسانی که می‌توانستند بین حکومت و جامعه، میان اعتراض و سیاست رسمی، و میان دو سوی شکاف اجتماعی نقش میانجی داشته باشند، به‌تدریج ضعیف یا حذف شدند.
نتیجه این نبود که جامعه یکدست‌تر شود. درست برعکس، جامعه رادیکال‌تر شد.
وقتی راه سیاست میانه بسته می‌شود، میانه جامعه هم به‌تدریج ضعیف می‌شود. آدم‌ها احساس می‌کنند انتخابی جز قرار گرفتن در یکی از دو سوی منازعه ندارند. زبان سیاست هم تغییر می‌کند. مخالف دیگر کسی نیست که اشتباه فکر می‌کند، بلکه کسی است که باید از سر راه کنار برود. از یک طرف، بخشی از حکومت جامعه ناراضی را مسئله امنیتی می‌بیند. از طرف دیگر، بخشی از مخالفان نیز هرکس را که با روایت حداکثری آنان همراه نباشد، مدافع وضع موجود، مزدور یا بخشی از مسئله تلقی می‌کنند.
اما آنچه در این سفر برایم حتی مهم‌تر بود، نقش رسانه بود. سال‌هاست درباره اثر رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور مانند اینترنشال و شبکه‌های اجتماعی صحبت می‌شود، اما وقتی مدتی در ایران زندگی می‌کنی، اثر آن را در مقیاسی متفاوت می‌بینی. رسانه دیگر فقط خبر منتقل نمی‌کند. واقعیت اجتماعی تولید می‌کند.
گروهی از مردم تقریباً تمام ایران را از خلال مجموعه‌ای از تصاویر شکست، سرکوب، فروپاشی، مهاجرت و نفرت می‌بینند. در سوی دیگر، رسانه رسمی تصویری می‌سازد که در آن بخش بزرگی از بحران‌های واقعی جامعه یا دیده نمی‌شود یا محصول دشمن معرفی می‌شود. میان این دو تصویر، خود ایران، با همه پیچیدگی و تناقضش، گم می‌شود.
شبکه‌های اجتماعی این وضعیت را شدیدتر کرده‌اند. الگوریتم‌ها از آرامش تغذیه نمی‌کنند. خشم، تحقیر، ترس و نفرت بیشتر دیده می‌شود و بیشتر دست‌به‌دست می‌شود. روایت معتدل جذابیت کمتری دارد. کسی که بگوید واقعیت پیچیده‌تر از این دو تصویر است، اغلب از هر دو طرف متهم می‌شود.
در این سفر بیش از گذشته به این فکر کردم که شاید خطر اصلی برای ایران فقط failed state نباشد. شاید خطر عمیق‌تر، چیزی باشد که می‌توان آن را failed society نامید.
جامعه شکست‌خورده لزوماً جامعه‌ای نیست که دولت در آن فروپاشیده باشد. ممکن است دولت همچنان اداره، ارتش، پلیس، وزارتخانه و قدرت تصمیم‌گیری داشته باشد، اما جامعه به‌تدریج توان گفت‌وگو، اعتماد و همکاری را از دست بدهد. شهروندان دیگر خود را اعضای یک جامعه سیاسی مشترک نبینند، بلکه گروه‌هایی ببینند که آینده یکی فقط با شکست دیگری ممکن است.
نشانه‌های این وضعیت را در ایران امروز می‌توان دید. حتی درباره جنگ، امنیت ملی، تمامیت ارضی یا مداخله خارجی نیز توافقی که زمانی بدیهی به نظر می‌رسید، دیگر همیشه بدیهی نیست. گروهی ممکن است از ضربه خوردن بخشی از ساختار کشور خوشحال شود، چون آن ساختار را نه متعلق به ایران بلکه متعلق به رقیب سیاسی خود می‌بیند. در سوی دیگر نیز ممکن است هر انتقاد داخلی در شرایط بحران به خیانت تعبیر شود.
این دقیقاً نقطه خطرناک ماجراست.
کشوری می‌تواند بحران اقتصادی را پشت سر بگذارد. حتی نهادهای سیاسی ناکارآمد را می‌توان اصلاح کرد. اما اگر جامعه‌ای اعتماد متقابل و احساس سرنوشت مشترک خود را از دست بدهد، بازسازی آن بسیار دشوارتر است.
آنچه من در این سفر دیدم هنوز یک جامعه فروپاشیده نبود. ایران همچنان پر از روابط خانوادگی، دوستی، شوخی، زندگی روزمره، کمک متقابل و نوعی سرسختی اجتماعی است که بارها در تاریخش آن را نجات داده است. اما در زیر این زندگی روزمره، شکافی در حال عمیق شدن است.
شکافی که فقط میان حکومت و مردم نیست.
میان خود مردم است.
و شاید خطرناک‌ترین مرحله زمانی آغاز شود که ایرانیان دیگر نه حکومت، نه دشمن خارجی، بلکه یکدیگر را بزرگ‌ترین مانع آینده ایران تصور کنند.

▪️«چون غرض آمد هنر پوشیده شد»: حسن انصاری، هادی عالم‌زاده و مقاله‌های دانشجو-استادی

این شاگرد کوچک می‌کوشد در اینجا دربارۀ استادش دکتر هادی عالم‌زاده کمتر بنویسد، چرا که بیشتر پژوهشگران و دانشگاهیان در رشته‌های تاریخ، مطالعات اسلامی و دیگر رشته‌ها او را می‌شناسند و آوازۀ دانشوری، استادی و شاگردپروری او بلند و فراگیر است. در این میان امّا تک‌وتوک کسانی هستند که گاه‌وبیگاه به دلایل و انگیزه‌های غیرعلمی که بر نگارنده روشن است، ولی فعلاً مجاز به ذکر آن نیست، موضوع/ مسئله‌ای درست یا نادرست را دستاویز بدگویی از او می‌کنند. یکی از این کسان دکتر حسن انصاری پژوهشگر مطالعات اسلامی باشندۀ پرینستون آمریکا است.

آقای انصاری چندی پیش در یادداشتی به بهانهٔ انتشار ترجمهٔ فارسی کتاب ارزشمند «پیدایش مدارس» از جورج مقدسی، از استاد عالم‌زاده ایراد گرفته بود و نوشته بود که «چرا یک استاد تمام دانشگاه در ایران کتاب همکار دانشگاهی‌اش در آن سوی دنیا را ترجمه کرده»!. در این یادداشت به این ادعا پاسخ داده شد.

وی در فرسته‌ای تازه به وزارت علوم اعتراض کرده‌ که چرا «در چارچوب نظام ارتقای دانشگاهی دانشجوی فلک‌زده باید تعدادی مقاله را از روی رساله دکتری‌اش فراهم کند و حتما باید نام استاد راهنمایش را در پیشانی مقاله‌‌اش قرار دهد؟» و در ادامه برای نمونه تنها از دکتر هادی عالم‌زاده یاد کرده و آورده‌اند که «از ۳۶ مقاله [نمایه شده از ایشان در پرتال جامع علوم انسانی] فقط ۱۰ مقاله نوشته خود آقای عالم‌زاده» است.

اگر انصاف داشته باشیم و قصدمان نقد و اصلاح باشد و نه غرض‌های دیگر و قرار باشد برای اعتراض به این رویه نادرست، یعنی انتشار مقالۀ دانشجو-استادی مستخرج از رساله، فهرستی از استادانی تهیه کنیم که این رویه را تائیده کرده و از آن بهره برده‌اند، آخرین نامی که باید در آن فهرست آورده شود «هادی عالم‌زاده» است، چرا؟ به این دلایل:

۱. از بیست‌واندی سال پیش که در علوم انسانی و در آغاز در دانشگاه تربیت مدرس و سپس در دیگر دانشگاه‌ها این رویه رایج شد تا امروز استاد هادی عالم‌زاده یکی از معدود استادانی است که ده‌ها بار پیوسته در دانشگاه‌ تهران و واحد علوم و تحقیقات و دیگر دانشگاه‌ها تا آنجا که توان داشت علیه این رویه/ قانون سخن راند و تا جایی که اختیار داشت از دانشجویانش خواست که از آوردن نامش در مقالۀ مستخرج از رساله بپرهیزند. اگر آن مقاله‌‌ها به نام ایشان منتشر می‌شد اکنون فهرست مقالات ایشان به بیش از ۳۰۰ مقاله می‌رسید. 

۲. این را همۀ شاگردان و همکاران استاد عالم‌زاده شهادت می‌دهند که در نگارش همۀ مقالاتی که نام ایشان در کنار نام دانشجو آمده، استاد حضور تام‌وتمام داشته‌اند و پابه‌پای دانشجو کار نگارش مقاله را پیش برده و گاه بخش عمدۀ آن را خود نگاشته یا بازنویسی و ویرایش محتوایی و ادبی کرده‌اند. اگر گفته شود هادی عالم‌زاده از کم‌شمار استادان و شاید تنها استاد در دانشگاه ایرانی در رشته‌های تاریخ و الهیات است که سطر به سطر پایان‌نامه‌ها/ رساله‌هایی که از دهه شصت تا دهه نود استاد راهنما و مشاور آنها بوده را خوانده و ویرایش کرده و گاه بازنویسانده، گزافه‌گویی نیست. دلیل اصلی آنکه استاد هادی عالم‌زاده کارهای پژوهشی خود را جلو نبرده و آثار کمی از او تا سال ۱۳۹۷ (سال بازنشستگی ایشان از واحد علوم و تحقیقات) منتشر شده همین بوده که بیشتر زمان و توان خود را در این چهار دهه در دانشگاه و در خانه، صرف راهنمایی، مطالعه، اصلاح و ویرایش رساله‌ها و مقاله‌‌های دانشجویان کرده و از به انجام رساندن کارهای خود بازمانده است.

۳. هادی عالم‌زاده سال‌ها پیشتر از آنکه چاپ مقاله دانشجو-استادی باب شود، به مرتبۀ «دانشیاری» و «استادی» رسیده بود و ازاین‌روی ایشان در نظام ارتقاء دانشگاهی هیچ بهره‌ای از این مقالات دانشجو-استادی نبرده است. 


▫️معصومعلی پنجه
نیمروز پنجشنبه ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ | اندر کوچۀ کوثرِ کوی اخلاص


📘 پنجه‌نامه: تاریخ و خاطره
🆔 t.me/HistoryandMemory

نوشتار مالک حسینی با عنوان «حکایت فیل‌هایی که دانشگاه ما هوا می‌کند!» | صدانت
تغییرات آیین‌نامه‌های دفاع رساله دکتری و الزامات پژوهشی، نقد مالک حسینی به مدیریت دانشگاهی است. او این بخشنامه‌ها را فیل‌هایی می‌داند که تنها برای رنکینگ هوا می‌شوند، نه بهبود کیفیت علم.
https://3danet.net/university-malek-hosseini

وقتی دو سوم ظرفیت تولید کشور بلااستفاده است، اما واردات کالاهای قابل تولید در داخل با گشاده‌دستی ادامه دارد، باید پرسید: چه مناسباتی بر تصمیم‌گیری و تخصیص منابع حاکم است؟

دکتر فرشاد مؤمنی با اشاره به تجربه ایران، یکی از مهم‌ترین نشانه‌های فساد را وضعیت نامناسب بنگاه‌های تولیدکننده و فناور می‌داند؛ در حالی که برای واردات طلا، کالاهای لوکس و اقلام مصرفی، ارز در دسترس است، برای مواد اولیه تولید، دارو و نیازهای اساسی مردم، مدام از «کمبود ارز» سخن گفته می‌شود.

مسئله فقط یک تصمیم اشتباه نیست؛ سخن از سلطه مناسبات مافیایی، مالی‌سازی رهاشده و تضعیف تولید است؛ وضعیتی که در آن هزینه ناکارآمدی و تصمیم‌های نادرست، بر دوش تولیدکننده و مردم گذاشته می‌شود.

🎥دکتر فرشاد مومنی
۱۲ شهریورماه ۱۴۰۵

🔊فایل صوتی

نشستی دربارهٔ کتاب
گفت‌وگو؛ آئین حق‌جویی
درآمدی بومی به گفت‌وگوشناسی
با حضورِ
هومن پناهنده، مقصود فراستخواه، محمدرضا لبیب، محمدرضا معینی، یاسر میردامادی

یکم تیرماه ۱۴۰۵

00:00 محمدرضا معینی
04:50 یاسر میردامادی
16:30 هومن پناهنده (بخش اول)
30:43 مقصود فراستخواه (بخش اول)
51:20 هومن پناهنده (بخش دوم)
01:14:53 محمدرضا لبیب
01:32:00 مقصود فراستخواه (بخش دوم)
01:54:00 صحبت‌های پایانی


.
🆔 @sokhanranihaa
🆔 @bashgahandishe
🆑 #کانال‌سخنرانی‌ها
🌹