امروز یکی از مراجعین‌ام درباره‌ی مرگِ مادرش صحبت کرد. به یاد‌ِ سوگواریِ بارت برای «مامان»اش افتادم: «صبح، با دردِ فراوان، به عکس‌ها نگاهی انداختم. عکسی که مامان، آرام و ملایم، در آن ایستاده بود، غرقِ اندوه‌ام کرد. زار زدم. حتی توانِ خودکشی ندارم.»
۱۳ جون ۱۹۷۸

چه رابطه‌ای میانِ عکس و مرگ هست؟ هر عکس، یک یادآوریِ ساده است (غیبتی ابدی)؟ یا یک خشنودیِ آمیخته به حسرت (می‌خواستی برای همیشه بروی، اما «مامان»! من گوشه‌ای از «حضورِ-تو-در -جهان» را نگاه داشته‌ام: تکه‌ای از دامنِ حضورِ-تو-در-جهان؛ یک دسته از مویِ حضورِ-تو-در-جهان)؟ یا هراس از آینده‌ای نزدیک (فردا، من هم عکسی در مجموعه‌ی عکس‌های کسی خواهم بود. خواهم بود؟)؟ یا چه؟

#ابراهیم_سلطانی

@ThePleasureOftheText

این هفته نمایشگاه «فوتو پاریس» است، هنوز نرفته‌ام، آخر هفته خواهم رفت! فوتوپاریس یکی از بزرگترین نمایشگاه‌های سالیانه عکس در پاریس است. هزاران هزار صورت و تصویر، که قرار است بهترین‌ها باشد یا دست‌کم خلّاق‌ترین آن‌ها که شاید هست. من صاحبنظر نیستم. آدمی صد بلکه صدها عکس را رد می‌کند و ناگهان چشم به یک عکس خیره می‌ماند. علاقه و گزینشی که چند و چون آن روشن نیست… این هست که دست کم برای من، با علایق قدیمی، دیدن عکس‌هایی با ویرایش‌های کلّی فتوشاپی مشکل است حتی اگر همین ویرایش هم بخشی از فنّ و ذایقه عکّاس باشد. از ویرایش‌های جزیی که گریز و گزیری نیست و بخشی از هنر است امّا این همه تغییرات کلّی براستی جایز است؟ مرزش کجاست؟ مثلا تا آنجا که عکس اصلا با واقعیت خارجی ملموس و محسوس نسبتی نداشته باشد؟ یا آنجا که به زودی هوشواره ردّ پای بزرگتری در «عکس» داشته باشد تا عکّاس.

در یکی از نمایشگاه‌های پیشین فوتوپاریس این عکس* را دیدم و بعد در خصوص آن خواندم. می‌بینید، یک عکس دو پاره رو به رو، به ظاهر از انفجاری انتحاری در میدان کوچکی در کربلا… دود و اجساد و مادر عزادار و پیرمردان حیران و شاهدان موبایل به دست… و البته سربازان آمریکایی که گویا سعی می‌کنند مردم را آرام یا کنترل کنند. امّا واقع آن است که تاک و تاک‌نشان اصلا آنجا نبوده‌اند. تمام عکاسی و صحنه و سوژه‌ در استودیی هالیوودی در لس آنجلس گرفته شده است و بعد البته ویرایش‌های چندماهه کلی و جزیی خیلی دقیق، مو به مو تا این «عکس» حاصل آمده.

این عکس بازسازی یک لحظه یا موقعیت نیست، اساسا خلق است. بازسازی یک صحنه تاریخی مشهور هم نیست. خواندم که در جشنواره‌ای جایزه فتوژورنالیسم سال را هم برده است، بدون آن که تکنیک خود را پنهان کند. برخی منتقدان آن را یک رسوایی خوانده‌اند و برخی دیگر تحسین کرده‌اند. به هر شکل تصوّر انتقاد و دلگیری عکاسانی که عکس خبری خود را در میان خون و آتش گرفته‌اند، سخت نیست. براستی نمی‌دانم که این عکس، هر چه که هست و البته خالی از پیام و بیان بصری و هنری و روایی نیست و شاید اصلا پیامش هم تحذیری در خصوص مرزهای تکنیک است، همچنان فتوژورنالیسم است؟ آیا عکاسی خبری، قرار است همچنان نسبتی با امر خارجی و «واقعی» داشته باشد یا به روزگار دیجیتال ما، معنای واقعیت به کل دگرگون شده است؟ و البته که این روند و رویکرد به عکاسی منحصر نمی‌ماند. چندی پیش کتابی در فرانسه جایزه ادبی را برد که توسط هوش مصنوعی نوشته شده بود، یعنی حتی منتقدان ادبی هم تشخیص نداده بودند که اثر حاصل کار آدمی با پوست و خون و استخوان و اندیشه از جنس دغدغه نیست...

* Éric Baudelaire, The Dreadful Details, 2006

پ.ن.
هوش مصنوعی، به مثابه امر متعالی
و
ای برادر تو همان اندیشه‌ای
.

چقدر دشوار است تن ندادن به افسون معنای اول. جلسه‌ی مجازی تدوین استاندارد داشتیم امروز. دیدم عبارتی را ترجمه کرده‌اند سامانه‌ی مختصات. گفتم باید دستگاه مختصات بنویسیم. مترجم گفت سیستم را فرهنگستان تصویب کرده سامانه. این هم یکی دیگر از مشکلات است. سابق باید زور می زدیم مصوبات فرهنگستان را جا بیندازیم. طرف می‌گفت ردیف شغلی خودم کارشناس مالتی‌پلکس است عمراً قبول کنم به جای مالتی‌پلکس بگویم همتافت‌گری. الان برعکس شده است باید زور بزنیم به مخاطب بفهمانیم مصوبات فرهنگستان وحی منزل نیست و بر اساس بافتار باید تصمیم گرفت. قدری توضیح دادم و گفتم منظومه‌شمسی را نمی‌شود گفت سامانه‌ی خورشیدی تا بالاخره پذیرفتند. چند خط جلوتر هم مبدا مختصات را ترجمه کرده بودند نقطه‌ی شروع مختصات.

آخرین وضعیت کتابخانه استاد مینوی از زبان وزیر علوم
پس از انتشار خبرهایی مبنی بر آسیب به بخشی از کتاب‌های نفیس و یکی از نامه‌های مرحوم مجتبی مینوی در پی بارش باران سیل‌آسا در تهران در دو روز گذشت، سه‌شنبه (۱۹ آبان) وزیر علوم، تحقیقات و فناوری از این کتابخانه دیدن کرد و درباره آسیب‌دیدگی‌ها گفت «هیچ نسخه خطی آسیب ندیده است، تنها هشت نسخه کتاب چاپی و جیبی بر اثر رطوبت دیوار خیس شده‌اند که این کتاب‌ها نیز خشک شده و همچنان قابل استفاده هستند»
https://t.me/UT_Central_Library

یادداشتی درباره‌ی کتابخانه‌ی مینوی و بازدید ناگهانی وزیر از آنجا:

نسخه‌های خطی را چند سال پیش به اصرار من و خانم دکتر شکوفه شهیدی (عضو معتمد هیئت امنا) با تصویب همه‌ی اعضای هیئت امنا از زیرزمین کتابخانه به جای امنی منتقل کردند و خوشبختانه فعلاً از آسیب دهر در امان‌اند. بحث آسیب‌دیدگی آنها اصلاً مطرح نبوده که آقای سیمایی صراف در مصاحبه‌شان با خبرگزاری‌ها بر آن تأکید کرده‌اند. این کار آقای وزیر را قدمای ما نعل وارونه زدن می‌خواندند که معلوم است کار چه کسانی بوده است. به قول مولانا:
آن نسوزد وین بسوزد، ای عجب
نعل معکوس است در راه طلب!
ایشان بهتر است به جای انکار حقیقت نگاهی بیندازند به عکسی که در روزنامه‌ی اعتماد چاپ شده و معلوم می‌کند که چه تعداد کتاب را ناچار شده‌ایم با باد پنکه و سشوار خشک کنیم که البته دیگر کتاب نخواهند شد و قابل ترمیم هم نیستند، مگر با مخارجی گزاف که معلوم نیست از کجا تأمین خواهد شد. این کتاب‌ها همه نفیس و نایاب‌اند و تفاوت چندانی با نسخه‌های خطی ندارند به‌خصوص که بسیاری از آنها یادداشت‌های استاد مینوی را در حواشی خود دارند که حالا بعضی از آن يادداشت‌های بی‌بدیل را هم باران با خود شسته و برده است. اگر آقای وزیر باور نمی‌کنند بیایند تا نشانشان بدهم. به قول معروف: دزد حاضر و بز حاضر!
فرموده‌اند: همکاران پژوهشگاه مشغول استخراج يادداشت‌هایند! کدام همکاران پژوهشگاه آقای وزیر! این‌ها همه همکاران من‌اند و حقوقشان را که البته بسیار ناچیز است از جیب خودم و کمک‌های مختصری که بعضی دوستان می‌کنند می‌دهم. حتا اقلامی مثل مداد و خودکار و دستمال و چای را هم خودمان تهیه می‌کنیم. کتاب "ویراستار خاموش" را که حاصل زحمت چندساله‌ی من است پژوهشگاه به شکل ناهنجار و پرغلط منتشر کرده است و در بازار کتاب هم اصلاً پیدا نمی‌شود. این بود که مانع انتشار دو کتاب ارزشمند دیگر در انتشارات پژوهشگاه شدم. آن دو کتاب منتشرنشده عبارت‌اند از: "نیم‌قرن با ناصرخسرو" و "نامه‌های علامه محمد قزوینی به مینوی". ناشری چون خوارزمی حاضر شد این دو کتاب را با آرم پژوهشگاه منتشر کند و ابواب‌جمعی سابق و لاحق پژوهشگاه تا به حال اجازه نداده‌اند. مقاله‌ها و یادداشت‌های فراوان من که در چند سال اخیر، ذیل عنوان "ارمغان مینوی" در مجله‌های فرهنگبان، فردان، نگاه نو، و آینه‌ی پژوهش، منتشر شده‌اند اکنون خود بالغ بر یک دو مجلد می‌شوند. آقای وزیر یا مسئولان پژوهشگاه اصلاً آنها را دیده و خوانده‌اند؟ شنیدم که پنجره‌ای را که هشت ماه پیش بر اثر بمباران آسیب دیده بود بالأخره روز سه‌شنبه به یمن قدوم مبارک آقای وزیر تعمیر کرده‌اند. جای شکرش باقی است. افسوس که با مسئولانی طرف‌ایم که بیشتر از "بود" در فکر "نمود"ند و نمایش چیزی را عین بودش آن تصور می‌کنند. امثال من کاری نمی‌توانیم بکنیم جز آن که در این روزبازار ریاکاری و باطل‌نمایی پاس حقیقت را بداریم و به کسانی که گوش شنوایی دارند و قدرتی برای رفع مشکلات بگوییم: ما علی الرسول الا البلاغ‌.
چو رسول آفتابم همه زآفتاب گویم
نه شبم نه شب‌پرستم که حدیث خواب گویم