این هفته نمایشگاه «فوتو پاریس» است، هنوز نرفته‌ام، آخر هفته خواهم رفت! فوتوپاریس یکی از بزرگترین نمایشگاه‌های سالیانه عکس در پاریس است. هزاران هزار صورت و تصویر، که قرار است بهترین‌ها باشد یا دست‌کم خلّاق‌ترین آن‌ها که شاید هست. من صاحبنظر نیستم. آدمی صد بلکه صدها عکس را رد می‌کند و ناگهان چشم به یک عکس خیره می‌ماند. علاقه و گزینشی که چند و چون آن روشن نیست… این هست که دست کم برای من، با علایق قدیمی، دیدن عکس‌هایی با ویرایش‌های کلّی فتوشاپی مشکل است حتی اگر همین ویرایش هم بخشی از فنّ و ذایقه عکّاس باشد. از ویرایش‌های جزیی که گریز و گزیری نیست و بخشی از هنر است امّا این همه تغییرات کلّی براستی جایز است؟ مرزش کجاست؟ مثلا تا آنجا که عکس اصلا با واقعیت خارجی ملموس و محسوس نسبتی نداشته باشد؟ یا آنجا که به زودی هوشواره ردّ پای بزرگتری در «عکس» داشته باشد تا عکّاس.

در یکی از نمایشگاه‌های پیشین فوتوپاریس این عکس* را دیدم و بعد در خصوص آن خواندم. می‌بینید، یک عکس دو پاره رو به رو، به ظاهر از انفجاری انتحاری در میدان کوچکی در کربلا… دود و اجساد و مادر عزادار و پیرمردان حیران و شاهدان موبایل به دست… و البته سربازان آمریکایی که گویا سعی می‌کنند مردم را آرام یا کنترل کنند. امّا واقع آن است که تاک و تاک‌نشان اصلا آنجا نبوده‌اند. تمام عکاسی و صحنه و سوژه‌ در استودیی هالیوودی در لس آنجلس گرفته شده است و بعد البته ویرایش‌های چندماهه کلی و جزیی خیلی دقیق، مو به مو تا این «عکس» حاصل آمده.

این عکس بازسازی یک لحظه یا موقعیت نیست، اساسا خلق است. بازسازی یک صحنه تاریخی مشهور هم نیست. خواندم که در جشنواره‌ای جایزه فتوژورنالیسم سال را هم برده است، بدون آن که تکنیک خود را پنهان کند. برخی منتقدان آن را یک رسوایی خوانده‌اند و برخی دیگر تحسین کرده‌اند. به هر شکل تصوّر انتقاد و دلگیری عکاسانی که عکس خبری خود را در میان خون و آتش گرفته‌اند، سخت نیست. براستی نمی‌دانم که این عکس، هر چه که هست و البته خالی از پیام و بیان بصری و هنری و روایی نیست و شاید اصلا پیامش هم تحذیری در خصوص مرزهای تکنیک است، همچنان فتوژورنالیسم است؟ آیا عکاسی خبری، قرار است همچنان نسبتی با امر خارجی و «واقعی» داشته باشد یا به روزگار دیجیتال ما، معنای واقعیت به کل دگرگون شده است؟ و البته که این روند و رویکرد به عکاسی منحصر نمی‌ماند. چندی پیش کتابی در فرانسه جایزه ادبی را برد که توسط هوش مصنوعی نوشته شده بود، یعنی حتی منتقدان ادبی هم تشخیص نداده بودند که اثر حاصل کار آدمی با پوست و خون و استخوان و اندیشه از جنس دغدغه نیست...

* Éric Baudelaire, The Dreadful Details, 2006

پ.ن.
هوش مصنوعی، به مثابه امر متعالی
و
ای برادر تو همان اندیشه‌ای
.

چقدر دشوار است تن ندادن به افسون معنای اول. جلسه‌ی مجازی تدوین استاندارد داشتیم امروز. دیدم عبارتی را ترجمه کرده‌اند سامانه‌ی مختصات. گفتم باید دستگاه مختصات بنویسیم. مترجم گفت سیستم را فرهنگستان تصویب کرده سامانه. این هم یکی دیگر از مشکلات است. سابق باید زور می زدیم مصوبات فرهنگستان را جا بیندازیم. طرف می‌گفت ردیف شغلی خودم کارشناس مالتی‌پلکس است عمراً قبول کنم به جای مالتی‌پلکس بگویم همتافت‌گری. الان برعکس شده است باید زور بزنیم به مخاطب بفهمانیم مصوبات فرهنگستان وحی منزل نیست و بر اساس بافتار باید تصمیم گرفت. قدری توضیح دادم و گفتم منظومه‌شمسی را نمی‌شود گفت سامانه‌ی خورشیدی تا بالاخره پذیرفتند. چند خط جلوتر هم مبدا مختصات را ترجمه کرده بودند نقطه‌ی شروع مختصات.