🔴 متن کامل کتاب عزاداری های نامشروع
@Drmahmoudi7

یک کسی عاشورا را از دست ما نجات دهد
این روزها، به وفور شاهد تحلیل های اجتماعی سیاسی متفاوت از عاشورا هستیم و می دانیم، سالهاست، هر کسی با استناد به جمله ای از امام حسین (ع) یا رفتاری از آن حضرت، یک تفسیر سیاسی خاصی ارائه می کند. این در حالی است که غالب این عبارات یا گزارشها، هنوز از نظر تاریخی، نقادی نشده است. اما صرف نظر از آن، هیچ گاه رویه فقها این نبوده است که این چنین به گزارش های تاریخی برای استفاده در گزاره های حقوقی استناد کنند و از آن نتایج فقهی بگیرند. این کارها، از زمانی هم که باب شده، اغلب کار منبری ها بوده و الا زیر تیغ فقیهان استخوان دار و اصیل، این قبیل کارها، محل اعتنا نبوده است.
نکته ای که در باره تحلیل های عاشورایی این چنینی محل توجه است، این است که ما تا چه وقت و با چه دامنه و اصولی حق داریم، در هر دوره، تفسیری متفاوت از عاشورا داشته باشیم؟ آیا بر این باوریم که از این رویداد، می شود تفسیرهای متفاوت ارائه داد و هر روز یک اصل حقوقی از آن استخراج کرد، یا این که محدودیت وجود دارد و مثلا ما قواعدی داریم که در استنباط فقهی از تاریخ، باید تابع آنها باشیم؟
اگر یک نگاهی به منابع عاشورایی در این صد سال بیندازید، خواهید دید، تفسیرهای حماسه ای که در این قرن باب شده، در متون کهن جایی نداشته و برای مثال، کتابهای قاجاری که همه روی اشک و آه بنا شده است. کدام یک از این دو نگاه، درست است؟ اگر نگاهی در روزگار ما غلبه دارد، معنایش این است که اگر هزار سال هم به آن توجه نشده، حتما درست است؟ با چه اصولی؟ مورد دیگر این است که در دوره اخیر، در باره امر به معروف و نهی از منکر از عاشورا، برداشت های زیادی می شود، در حالی که در هیچ کتاب فقهی قدیمی، دست کم تا اواسط دوره قاجاری، چنین رویه مطرح نبوده، و به عکس در باره این نکند عاشورا مصداق «ولاتلقوا بایدیکم الی التهلکه» باشد، بحث کرده اند.
سوال این است: کدام معیارها وجود دارد که دست ما را از تفسیرهای من درآوری با عبارت پردازی های عجیب و غریب و تحلیل های ذهنی و منبعث از شرایط سیاسی ایران و شیعه در قرن اخیر، نجات دهد و به ما بیاموزد که ما یک تفسیر معمول و معقول مبتنی بر نصوص تاریخی و اخبار امامتی، آن مقدار که صحیح است و داستانی و اسرائیلی نیست، داشته باشیم؟
تنها در طول یک دهه از سال 47 تا 57 دهها کتاب در باره امام حسین علیه الصلاة و السلام نوشته شد که هر کدام یک سمت و سویی داشت. صالحی نجف آبادی یک طرف، شریعتی طرف دیگر، و هاشمی نژآد هم و دیگران... تازه، آنها، سعی می کرد ند با دادن ارجاعات تاریخی، مبتنی بر برخی از متون تاریخی و حدیثی باشند، اما به هر حال، شیفته اوضاع سیاسی روز و غرق در آن بودند.
در یکی دو دهه اخیر هم، فلسفه عاشورایی که از زبان مداحان می شنویم ، و به تازگی یاد گرفته اند که عبارات عربی را هم در آن بیاورند تا مردم مطمئن شودند که راست می گویند! و با نقل شعری از این و آن در متن روضه، و یا آوردن اسم شیخ جعفر شوشتری و کمپانی و امثال آن، مخاطبان را شیفته برداشت های شگفت شبه عرفانی خود کنند و جوانان را مسحور عبارات مبهم و لفاظی های همراه با موسیقی عجیب و من درآوردی سازند. البته که این فضا، دیگر فضای حماسه سازی از کربلا نیست، چنان که «مصیبت» گرایی قاجاری هم نیست، خودش یک سبک جدید در کنار عرفان های تازه است.
همین که شاهدیم، هر وقت اوضاع سیاسی کشور در هم پیچیده می شود، و فشارها بیشتر، و نیاز هست که ما در جایی، نشانی از ایثار و فداکاری داشته باشیم، بلافاصله به تحلیل های حماسی از عاشورا روی می آوریم، خودش در این که ما چطور با این رویداد، به طور دلخواه رفتار می کنیم، شاهدی استوار است.
برخی هم تلاش می کنند، از عاشورا، دمکراسی استخراج کنند و آن را حرکتی علیه حکومت های استبدادی تفسیر نمایند. معلوم است که امام با ظلم در افتاده، اما تفسیر اینها بسیار متفاوت است. می توان احتمال داد که این چند روز از جنبش مبارزه با فساد در نهضت عاشورا هم سخن گفته شود.
سوال فقیر این است: دامنه این استنباطهای مذهبی و سیاسی از یک رویداد تاریخی تا کجاست و ما چه اندازه حق داریم از این جنبش الهی این همه برداشت های سیاسی و اجتماعی و عرفانی ساختگی داشته باشم؟ یک کسی باید عاشورا را از دست ما نجات دهد، و اجازه ندهد عظمت حسین بن علی علیه السلام، زیر سایه این تفسیرهای غلط قرار گیرد.

▪️درباره‌ی آن خودسوزی▪️

✍هومن پناهنده

مولانا در جایی از فیه ما فیه یکی از بصیرت‌های قدما را در انسان‌شناسی با ما در میان می‌گذارد که چکیده‌اش این است:
اگر مردم را از چیزی منع کنی،
رغبت‌شان را به آن می‌افزایی.
باری، او پس از چند سطر توضیح و تمثیل در این باب، می‌رسد به این جا:

هرچند که زن را امر کنی که:"پنهان شو!"
وَرا(=وی را) دغدغه‌ی خود را نمودن
بیشتر شود و خلق را از نهان شدنِ او
رغبت به آن زن بیشتر گردد. پس تو
نشسته‌ای و رغبت را در دو طرف زیادت
می‌کنی و می‌پنداری که اصلاح می‌کنی!
آن خود عین فساد است! اگر او را گوهری
باشد که نخواهد که فعلِ بد کند، اگر منع
کنی و اگر نکنی، او بر آن طبعِ نیک خود
و سرشتِ پاک خود خواهد رفتن. فارغ
باش و تشویش مخور ؛ و اگر به عکس ِ
این باشد ، باز همچنان بر طریق خود
خواهد رفتن. منع جز رغبت را افزون
نمی‌کند عَلَی‌الحَقیقَه.*

آزموده را آزمودن و نادیده گرفتنِ آنچه ثمره‌ی خردورزی ِ اعصار است گاه جز فاجعه فرجامی نخواهد داشت.ناصر خسرو گوید:
جهان را نو به نو چند آزمایی
همان است او که دیدستیش صد بار


* فیه ما فیه، با شرح کریم زمانی،چاپ پنجم،ص ۲۵۴ .

#هومن_پناهنده
@gashthaa

‍ پژمان رهبر ورزشی نویس در صفحه اینستاگرام خود نوشت:

تصور از دست رفتن جان یک کودک در محدوده یک بازی فوتبال آنقدری تلخ هست که آدم را بی خواب و بی تاب کند. کودکی که می توانست دور از جان عزیزترین و پاره تن هر یک از ما باشد که میله متصل به دکل برق در ورزشگاه آزادی و در مسیر گیت ها می توانسته سر راه هر کس دیگری هم باشد و صورت نازنین هر آدم دیگری به آن برخورد کند و تمام .
این فاجعه بزرگ حالا به گردن پیمانکار بی دقتی گذاشته خواهد شد که در آن قطعا مقصر است اما قبل تر،مسئولیت متوجه دستگاه عریض و طویلی است که همین چندماه پیش میلیاردها تومان هزینه را برای فینال آسیا بلعید اما دوباره برای فروش الکترونیکی بلیت رقابتهای فوتبال عملیات عمرانی تازه ای را آغاز کرد و البته اصرار داشت که خود مجری و طراح باشد.

آدم دوست ندارد به کسی اتهام بزند اما خطوط را که به هم وصل می کنید،به جایی می رسید که ریشه همه بدبختی های ماست.فساد.فساد سیستم درب و داغان و زهوار دررفته ای که دیگر قادر به انجام کاری نیست الا قربانی کردن بچه ای که دوست داشت در تابستان شش سالگی در کنار غرفه پدر در ورزشگاه آزادی سری هم به مسابقه فوتبالی بزند که کاش هزار هفته دیگر عقب می افتاد اما زنده می ماند.

خسته شدیم از این مرگ های مفت.از این افسوس ها که می شد نشود.کاش آن نشدن توی جایی بود که دست ما نیست و شامل موجودیت شماست که جان آدمها برایتان اینچنین است:مثل پروانه ای در مشت.
@sahandiranmehr

تصویری از عماد، قربانی فوتبال ایران که دیشب به دلیل برق‌گرفتگی بر اثر تماس با داربست‌های متصل به گیت‌های بلیت‌فروشی در ورزشگاه آزادی جان باخت/ایسنا @sahandiranmehr

پدر کودک‌جان باخته در استادیوم آزادی: از همه مسئولان استادیوم آزادی شکایت کرده ام/خانه پدری ام را میفروشم تا خرج شکایت کنم/نمیگذارم خون پسرم پایمال شود

پدر عماد صفی‌یاری:
🔹عماد داشت کنار غرفه بازی می‌کرد. حواسم به او بود و مدام می‌گفتم که مراقب باشد. مشغول فروش وسایل شدم و بعد از پایان کار متوجه شدم که از عماد خبری نیست. نگاه کردم بین دو نرده داربست ایستاده بود. صدایش کردم جواب نداد. به طرفش رفتم و دیدم که برق او را خشک کرده است.

🔹از مدیریت استادیوم، نصاب داربست، برقکار و پیمانکار شکایت کردم. همه باید جواب مرا بدهند. من برای اینکه خون پسرم پایمال نشود حتی حاضرم خانه پدری‌ام را بفروشم و خرج شکایت کنم. نمی‌گذارم حق بچه‌ام پایمال شود. باید جوابگوی خون بچه‌ام باشند. هیچکسی در مراسم خاکسپاری بچه‌ام شرکت نکرد./ایران

Fararu.com
@fararunews

⭕️ نظام دموکراتیک در ایران جواب نمی‌دهد
t.me/GRasad_org/2326
👤 پروانه سلحشوری، عضو فراکسیون امید مجلس در نشست «صلح و ضرورت دموکراسی»:
🔹بحث پایه جنگ و صلح، بحث خشونت در خانواده‌هاست که همچنان خصوصا در جوامع شرقی موجود است. ما از یک طرف بحث از سازگاری ایرانی می‌کنیم، از طرف دیگر از خشونت سخن بر زبان می‌آوریم که خشونت در خانواده، مدارس یا خیابان‌ها نظایر آن است.
🔹متاسفانه ما در فرهنگ عمومی کشور، نسبت به یکدیگر، تاب‌آوری نداریم. وقتی بحث از دموکراسی می‌شود خود جامعه باید اول تحمل این را داشته باشد که در طرح مدنی دموکراتیک باشد.
🔹تاکید من بر سطح فرهنگ و اجتماع است تا حوزه سیاسی. خود ما چقدر قائل به شنیدن حرف‌های دیگران هستیم، چقدر قائل به احترام‌گذاردن به یکدیگر هستیم؟
🔹اما موضوع دیگر آن است که کشورهای حامی دموکراسی برای ورود به جنگ، اقناع‌سازی افکار عمومی‌شان را بسیار مهم می‌دانند، چون می‌دانند باید به مردم پاسخ‌گو باشند. امروز هم می‌خواهند افکار عمومی جهان را به خاطر مسائل سیاسی علیه ایران قانع کنند. ما زیاد شنیده‌ایم که در ایران می‌گویند کشور به یک رضاشاه نیاز دارد؛ یا مثلا در مدارس می‌بینید که یک معلم مستبد موفق‌تر است. این نشان می‌دهد که نظام دموکراتیک در ایران جواب نمی‌دهد. در واقع خود ما خیلی آماده تجربه و پذیرش دموکراسی نیستیم.
🔹من به شدت دغدغه فروپاشی اجتماعی و اخلاقی جامعه را دارم. ما داریم جامعه‌ای را به جوانان‌مان تحویل می‌دهیم که فوق‌العاده بی‌اخلاق است و در آن، اخلاق برای جاهای دیگر ذبح می‌شود.
🔹هیچ نهادی نمی‌تواند جامعه را نجات دهد. این خود مردم هستند که با اخلاق، مهربانی و صلح‌جو بودن می‌توانند راه سعادت خود را پیش ببرند. وجود صلح، دموکراسی را فراهم خواهد کرد و اگر دموکراسی وجود داشته باشد آنقدر حاکمان پاسخ‌‎گو خواهند بود که نگذارند مردم در ورطه جنگ بیفتند./ همدلی
@Rasad_tahlil

👈 عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور ایران مدعی است «بر اساس آمارهای موجود» بیش از ۹۰ درصد زنان ایران حجاب مناسب دارند و جمعیت «بدحجاب‌» کمتر از ۷ درصد است. منبع این گفته مشخص نیست، همچنین معلوم نیست منظور از واژه‌های «بدحجاب» و «با حجاب» چیست، اما آنچه مسلم است اعداد و ارقام گفته شده با گزارش‌های رسمی هم‌خوانی ندارد.

🔹 طبق پژوهش‌های رسمی که داده‌های آن در گزارش سال ۱۳۹۷ مرکز پژوهش‌های مجلس منتشر شده، تا ۷ سال پیش چیزی بین ۶۰ تا ۷۰ درصد زنان ایران در گروه بدحجاب دسته بندی می‌شوند که از این میان ۱۱ درصد «بدحجاب هنجار شکن» معرفی شده‌اند. طبق این گزارش‌ها جمعیت زنان باحجاب در ایران تا حدود ۷ سال پیش بین ۳۰ تا ۴۰ درصد بوده است. این گزارش‌ها همه حکایت از آن دارند که در فاصله سال‌های ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۱، حدود ۱۰ واحد درصد به جمعیت زنان بدحجاب اضافه شده است.

🔹 با توجه به نبود پژوهش جامع و مستقل در زمینه حجاب، نمی‌توان با اطمینان درباره وضعیت حجاب در ایران اظهار نظر کرد، اما با قطعیت می‌توان گفت که ادعای مطرح‌شده در تضاد با آمارهایی است که از سوی نهادهایی مانند سازمان تبلیغات اسلامی، یا شورای فرهنگ عمومی ارائه شده‌اند.

🖍 به همین دلیل فکت‌نامه صحت ادعای وزیر کشور را رد می‌کند و به این گفته آقای رحمانی فضلی که ««تنها ٦ تا ٧ درصد بانوان جامعه بدحجاب‌ هستند. بیش از ٩٠ درصد زنان جامعه حجاب مناسب دارند و مراعات می‌کنند» نشان نادرست می‌دهد.

درستی‌سنجی کامل فکت‌نامه در لینک زیر👇
https://factnameh.com/fact-checks/2019-09-17-hijab-statistic.html

✅ @Factnameh

حفاظت از خود یا نابودی دیگران؟

روز جمعه بسیاری از امامان جمعه و مقام‌های نظامی و سیاسی کشور در واکنش به خبرهای غیررسمی مربوط به احتمال حملۀ نظامی آمریکا به ایران، تهدید به هدف قرار دادن پایگاه‌های آمریکا در سرتاسر منطقه و نابودی اسرائیل و عربستان کردند.
این نوع حرف‌ها که در شرایط بحرانی در هر کشوری معمولاً به قصد بازدارندگی بیان می‌شود، اگر بر آتش نزاع نفت نریزد طبعاً کمکی به خاموش کردن آن هم نمی‌کند.
پیش از این، مسئولان جمهوری اسلامی به مردم وعده داده‌اند که جنگی اتفاق نخواهد افتاد. انتظار عمومی این است که آنها در جهت تحقق همین وعده تلاش کنند و گرنه به فرض، چنانچه نابود کردن اسرائیل و عربستان و هر کشور دیگری، نابودی ایران را در پی داشته باشد، چه سود یا حسنی دارد؟
وظیفۀ اولیه و حیاتی همۀ دولت‌های جهان، حفاظت از کشور خود است، اگر این حفاظت به هر دلیلی صورت نگیرد، دیگر به فرض آنکه قادر به نابودی نیمی از کرۀ زمین و یا حتی تمام آن هم باشند، به کار چه کسی می‌آید؟
#احمد_زیدآبادی
@ahmadzeidabad

به کجای این شب تیره بیاویزم قبای ژنده‌ی خود را؟

توییت بالا، چنانکه می‌بینید، از نویسنده‌‌ی کمابیش مشهوری است. نویسندگان توانا معمولاً کلمات را تا با ترازوی زرگری نسنجند ، به کار نمی‌برند ، چون در قبال تفاوت‌های معنایی بسیار ظریف میان واژه‌ها حسّاس اند. اما از توانمندان که بگذریم ، در مورد هر قلم‌به‌دست ِ دیگری نیز می‌توان این حداقل انتظار را داشت که اگر دستگاه ادراکی‌اش در فهم تفاوت‌های معنایی دقیق و ریز کارآیی ندارد، دست‌کم تفاوت ِ معنایی کلان بین کلماتی مثل "همیشه" ، "غالباً" و "گاهی" را دریابد.

#هومن_پناهنده
@gashthaa

دوستی ویدیوی بالا👆را فرستاد و درباره‌‌ی استدلالی که در آن به سود حجابِ اجباری شده است نظرم را خواست. من هم،گذشته از این که خودم کدام نوع پوشش را برتر می‌دانم، کوشیدم از رهگذر ابزارهای تفکر نقادانه ،یا همان منطق کاربردی، صرفاً این استدلال خاص را ارزیابی کنم که حاصلش این است 👇

اشکال بنیادین ِ استدلال‌ این است که مبتنی بر تمثیل یا تشبیه‌ بیجایی است. بین کارکرد کلاه‌ ایمنی از طرفی و چادر و روسری از طرف دیگر، شباهت ویژه‌ای نیست تا حکم واحدی درباره‌شان صدق کند.

چند تا از تفاوت‌ها :

کلاه ایمنی ،به احتمال قوی، مانع مرگ یا مانع آسیب ِ جسمی می‌شود، در حالی‌که چادر و روسری مانع هیچ‌یک از‌این دو نمی‌شوند.

درباره‌ی ضرورت استفاده از کلاه ایمنی در عرف ِ جامعه و در میانِ عُقَلا اجماع هست ، در حالی که اشخاص عاقل ِ بسیاری هستند که با این شکل حجاب که ،دست‌کم، روسری جزء لازمش است مخالف‌اند.

درباره‌ی زیان‌های اجتماعی‌ ِ اجباری نبودن حجاب هم،به گمانم، مبالغه شده، چون موضوع قابل بحثی است و برخلاف ِ توافق دو طرف درباره‌ی زیان ِ استفاده‌نکردن از کلاه ایمنی، در مورد حجاب بین طرفین توافق نیست.

از آن طرف، درباره‌ی زیان‌های جسمی‌ ِ محتمل ِ چادر و روسری هم سکوت شده.مقصودم تاثیری است که احتمالاً چادر و روسری از طریق عرق پوست سر روی ریشه‌ی مو و... می‌گذارد. روسری و چادر با کلاه ایمنی این تفاوت را هم دارند.
به نظرم کلاه ایمنی، دست‌کم از لحاظ کارکرد، به کلاهخود شبیه‌تر است تا به چادر و روسری.

اگر بیشتر فکر کنیم، چه بسا تفاوت‌های دیگری هم پیدا کنیم. البته چیزهای دیگری هم می‌شود گفت که می‌ماند برای وقتی دیگر. اما یکی را می‌گویم: من از آمار و تحقیقی تجربی-علمی اطلاع ندارم که نشان دهد در جاهای دیگری که استفاده از این نوع کلاه‌ ایمنی ِ "دینی" ضروری نیست وضع امنیت روحی و کیفیت ِ معنوی جوامع‌شان بدتر از جاهایی است که این نوع پوشش در آنها ضرورت دارد. به‌عکس ،حداقل این را می‌دانیم که خشونت و تنشی که خاصه در سال‌های اخیر ، نتیجه‌ی حجاب اجباری در جامعه‌ی ما بوده در جاهایی که اجباری در کار نیست وجود ندارد.


به تشبیهاتی از نوع تشبیه چادر و روسری به کلاه ایمنی "قیاس مع‌الفارق" می‌گویند که آشکارا مغالطه است.

برای دفاع از این نوع پوشش شاید بتوان استدلال قوی‌تری پیدا کرد ، اما به نظرم با این استدلال راهی به دهی نمی‌بریم.

#هومن_پناهنده
@gashthaa

این هم "آزادی بیان"

پس از آن که بیان‌مان آزاد شد، آیا چیز دندان‌گیری داریم که بگوییم؟ هم‌چنین از ادب ِ گفت‌‌وگو در میان‌مان خبری هست؟

دو نفری که در ویدیوی بالا با هم حرف می‌زنند* در کمال ِ آزادی حرف می‌زنند؛اما خُب که چه؟

در این جهنم ِ پُر واژه
چه دیر دانستم
بهشت من
خاموشی ست**

* در قاب تصویر، شاهین نجفی، خواننده‌ی مقیم آلمان است.
**شعر ِ ضیاء موحّد، از دفتر مشتی نور سرد.

#هومن_پناهنده
@gashthaa

سانسور در سه مرحله

از توییتر مهران موسوی:
‏این عکس را چند ماه پیش در صفحه‌ی یکی از دوستانم دیدم و من هم همان‌موقع منتشرش کردم. ناشر سعی می‌کند با خودسانسوری از زحمات سانسورچیان ارشاد کم کند و مترجم هم می‌تواند با خودسانسوری از زحمات ناشر کم کند. تصور کنید: کتاب در ایران دست‌کم سه بار سانسور می‌شود. سه بار کُشته می‌شود.

#سانسور #توییتر

@kaaghaz

والسِ فراموش

تقدیم به خاطرات سحرهای بیداریِ اصفهان
و صبحِ برفیِ زاینده‌رود در روز آخر آذر ماه آخر پاییز
The Forgotten Waltz
____ Sten Erland Hermundstad
____
@manaravanbod

از ساخت این کلیپ در #برگه_موسیقی_ایران سه سال می‌گذرد. در این مدت پسروی این آقازادگان موسیقی نه تنها کاهش بلکه شدت هم یافته‌است. برادران پورناظری کاسبکارتر شده‌اند همایون شجریان پاپ‌تر شده‌است سالار عقیلی سخیف‌تر شده‌است معتمدی بازاری‌تر شده‌است حافظ ناظری متوهم‌تر شده‌است و ...
جریان ابتذال و ثروت در موسیقی ایران فراتر از این افراد است سوری‌ست که همه را فرا می‌خواند کافی‌ست که جسم و عقلت تهی باشد تا تسخیر شوی
#ادمین_برگه_موسیقی_ایران
@musiqueiran

🔴دين و معرفت

🔻 شهرآرا ۲۱ مهر ۱۳۹۸

🔘يكي از روحانيون محترم كه از عوام‌فريبي و انجام اقدامات خلاف به نام دين متأثر است و شواهدي از جمله جنايات داعش و عمليات انتحاري آنان را در كشتن مردم مصداقي از اين تحميق جوانان به نام دين مي‌داند، در جريان يك نشست فرهنگي برای بررسی کتابشان با عنوان "در دادگاه جهل مقدس" اظهار داشت كه اگر بخواهيم دين داشته باشيم بايد معرفت داشته باشيم. دين بدون معرفت از بي‌ديني به مراتب بدتر است.

🔘گرچه براي ايشان به پاس نگاهشان به دين و خرافات‌زدايي از آن بايد احترام قايل بود، ولي به چند علت مي‌توان گفت كه گزاره ايشان كمكي به اصلاح فرهنگ ديني مورد نظر نمي‌كند.

🔘اول اينكه كسب معرفت را مي‌توان به سادگي به كار برد بدون این که در عمل امکان رسیدن به ان ساده باشد. در حقيقت كاربرد آن سهل و ممتنع است. سهل است، همان طور كه ايشان به كار برده‌اند. ممتنع است، چرا كه ايشان يك روحاني و از يك خانواده روحاني و حدود 75 سال سن دارد و تماماً در حال مطالعه و تحقيق بوده است. بعيد است درصد اندكي از مردم حال و حوصله و استعداد يا امكان یا حتی علاقه به چنين كاري را داشته باشند. اگر هم داشته باشند و همه مشغول اين فعاليت شوند، گذران زندگي عادی مردم دچار اختلال مي‌شود. حتي كسب جزيي از اين معرفت را نيز نمي‌توان براي همه توصيه كرد.

🔘به علاوه زماني كه دين آمده بود، مردم فوج، فوج وارد آن مي‌شدند (يدخلون في دين الله افواجا) و پيامبر (ص) هم به مردم نگفت وارد دين نشويد و اول به معرفت برسيد، بعد وارد شويد.

🔘اتفاقاً هرچه رابطه دين (و نه لزوماً همه موضوعات) را با معرفت به معناي شناخت دقيق بيشتر كنيم برخي وجوه مهم آن تضعيف خواهد شد. مگر آنكه معرفت را يك درك يا حس كلي بدانيم كه در اين صورت هر كسي اين درك را كمابيش دارد. درک‌هایی که با يكديگر فرق مي‌كنند.

🔘مولوی در داستان موسی و شبان اين مسأله را بخوبی بیان می‌کند كه موسي گفتار شبان را كفريات مي‌داند، ولي خدا او را از اين داوري نهي كرد و اجازه داد كه شبان با همان معرفت خود با خدا راز و نياز كند.

🔘دليل ديگر اينكه اگر منظور از ضرورتِ داشتن معرفت، به علماي ديني برمي‌گردد كه در اين صورت هر نحله و جريان ديني، از جمله داعش و نحله‌های داخلی، داراي علمايي هستند كه ادعاي دارا بودن معرفت عمیقِ آنان، كمتر از ديگران نيست. اتفاقاً آنان ممكن است انديشه‌هاي ديگران را فاقد معرفت اصيل بدانند و آنها را انحرافي قلمداد كنند. بنابراين براساس چه منطقي بايد معرفت يكي را براي ديگري ترجيح داد و اولي را معرفت و دومي را ناداني دانست؟

🔘به علاوه هنگامي كه يك پديده همه‌گير و فراگير مي‌شود به ناچار سطح معرفتي آن پدیده براي عموم كم مي‌شود و دستيابي به معارف آن پديده امري تخصصي و حرفه‌اي و از دسترس مردم دور مي‌شود.

🔘از اينها گذشته، به نظر مي‌رسد كه از زاويه ديد گوينده يك تلازم منطقي ميان معرفت و رفتار وجود دارد. در حالي كه چنين تلازمی وجود ندارد. ممكن است معرفت باشد ولي عمل و كنش به نحوي ديگري سوق پيدا كند. نمونه این خطا را در گزینش‌ها شاهد بودیم که چگونه تعهد ابتدا به تدین و سپس به معارف تقلیل یافت.

🔘بر خلاف معرفت، در سطح كنش و رفتار انواع و اقسام ملاحظات و مصلحت‌ها بوجود مي‌آيد كه کنشگران، در عمل به معرفتِ خود، تبصره‌هاي پياپي مي‌زنند و در نهايت از معرفت چيزي باقي نمي‌ماند.

🔘و بالاخره اينكه معرفت ديني امري انتزاعي و مثل رياضي نيست. معرفت به شدت تحت تأثير فضاي اجتماعي و عمومي است. بويژه ملاحظات و اثرات محیط از جمله منافع و قدرت سياسي در آن مشهود است. اگر به گزاره‌هاي معرفت دینی و سایر معارف اجتماعی در همين نيم قرن اخير در ايران توجه كنيم، روشن خواهد شد كه چگونه سيال و غير ثابت و متأثر از این عوامل و شرايط بوده است.

🔘نکته دیگر این که هدف از دین را همیشه انسان‌سازی ذکر کرده‌اند. این تعبیر دیگری از هدف اخلاقی دین است. اخلاق موکول به معرفت نیست بلکه کنش اخلاقی بر آمده از جمع و گروه است. در اینجا نیز وجه اجتماعی رفتار مهم است.

🔘چه نتيجه‌اي از اين نقد مي‌خواهم بگيرم؟ قصدم رد انگيزه‌هاي گوينده محترم نيست. چه بسا حداكثر همدلي با اين انگيزه را دارم. تجربيات فردي ما در مواجهه با افراد نشان مي‌دهد كه نوعي از كج‌فهمي ديني در حال رواج است كه براي خودش نیز مبانی معرفتی قايل است، و حتي معرفت ديگران را قبول ندارد. اين مساله با متهم کردن آنان به نداشتن معرفت حل نمي‌شود.

🔘اين يك امر اجتماعي است و نه مساله‌ای فردي كه با معرفت و دانش بتوان آن را حل يا درمان كرد. اگر به جاي طرح مساله از موضع معرفتي و شناختی يا روان‌شناسي، آن را اجتماعي تحليل كنيم، در اين صورت احتمال دارد كه شيوه‌هاي اجتماعي حل مشكل را نيز بتوان یافت.

کسی که در برابر بتهوون ،باخ و موتزارت ، فروتنانه سکوت اختیار کند ، به تارجلیل شهناز، عود نریمان ، آواز شجریان و ترانه ی " اندک اندک " شهرام ناظری عاشقانه گوش بسپارد ، چنین کسی به درستی زندگی خواهد کرد ...
کسی که مولوی را قدری بشناسد ، حافظ را قدری بخواند ، خیام را گهگاه زیر لب زمزمه کند ، و تک بیت های ناب صایب را دوست بدارد ، چنین کسی به درستی زندگی خواهد کرد ...
کسی که زیبایی نستعلیق و شکسته ، اندوه مناجات سحری در ماه رمضان ، عظمت خوف انگیز کاشیکاری های اصفهان و اوج زیبایی طبیعت را در رودبارک احساس کرده باشد ، چنین کسی به درستی زندگی خواهد کرد ...
" شاید سخت ، شاید دردمندانه ، شاید در فشار ، اما بدون شک به درستی زندگی خواهد کرد .

چهل نامه کوتاه به همسرم | نادر ابراهیمی