رود را از کتابفروشی‌ها بخواهید...
@roodbookreview97

#در_دست_آماده‌سازی

«آكراسیا (ضعف اراده) — یا چرا به آنچه باور داریم عمل نمی‌کنیم» (قسمت دوم و پایانی)

از کتاب اعتماد به نفس؛ به روایت مدرسهٔ زندگی
ترجمۀ صفورا رهبری
ویرایش هومن پناهنده

فرهنگ رایج ما معمولاً آیین‌ها را شکل منسوخی از تجاوز به آزادی فردی تلقی می‌کند، آن را فرمانی مستبدانه می‌شمرد كه افكارمان را در زمان‌هایی مشخص به جهت‌هایی مشخص هدایت می‌کند. اما مدافعانِ آیین نظری دیگر دارند:‌ آیین‌ها از ما نمی‌خواهند به چیزی كه قبول نداریم فكر كنیم؛ آنها ما را باظرافت به باورهای قلبی همیشگی‌مان بازمی‌گردانند و به‌این‌ترتیب توسط یك نیروی جمعی، به نسخه‌ای وفادارتر و قابل‌اعتمادتر از خود بازمی‌گردیم.

عظیم‌ترین نهاد‌های انسانی كه تلاش كرده‌اند به مشكل آكراسیا بپردازند ادیان بوده‌اند. ادیان خواسته‌اند كاری جدی‌تر از ترویج صرف افكار انتزاعی انجام دهند؛ خواسته‌اند مردم را وادارند طبق آن افكار رفتار كنند که چیزی کاملاً متفاوت است. ادیان نخواستند صرفاً فكر كنیم که مهربانی یا گذشت خوب است (كه معمولاً خودمان از قبل این‌طور فكر می‌كنیم)؛ از ما خواسته‌اند بیشتر روزهای سال مهربان و باگذشت باشیم و این به ابداع انبوهی از مكانیسم‌های نبوغ‌آمیز برای جنباندن اراده انجامید. برای همین است كه در بیشتر نقاط جهان زیباترین آثار هنری و ساختمان‌ها، فریبنده‌ترین موسیقی‌ها و تأثیرگذارترین و تكان‌دهنده‌ترین آیین‌ها همگی دینی بوده‌اند. دین ماشینی است غول‌پیكر برای مقابله با مشكل آكراسیا. برای همین است كه دنیای بیشتر غیردینی الآن با مسئله‌ای بغرنج مواجه است. شكلِ بدِ فرایند غیردینی‌سازی، خرافات مذهبی را با تدبیر‌های ضد آكراسیای مذهب از یك قماش می‌داند و در كنار ایده‌های ماوراء‌الطبیعی ادیان دربارۀ ایمان، نگرش‌های عاقلانه‌ترشان را در مورد نقش‌های انگیزشی هنر و آیین‌ها هم رد می‌كند.

شكل هوشمندانه‌تر فرایند مذکور میان دین به‌عنوان مجموعه‌ای از ادعاهای نظری دربارۀ خدا و زندگی پس از مرگ (از یک‌ طرف)، و جاه‌طلبی همیشه موجهمان برای رشد زندگی اجتماعی و روانی‌ از طریق مبارزه با ضعف ارادۀ وحشتناکمان (از طرف دیگر)، تفاوتی فاحش قائل می‌شود. چالش دنیای غیردینی امروز این است كه روایت خودش را از هنر و آیین‌های هدفمند ایجاد كند تا از این طریق بتوانیم همیشه به تعهدهای واقعی‌مان پایبند بمانیم و شاید از این‌ پس افزون بر اعتقاد به رفتارهای خردمندانه، هرروز كمی بیشتر از این بخت برخوردار باشیم كه خرد در زندگی‌مان نقش ایفا كند.

مجموعهٔ «خوب زیستن»
دبیر مجموعه: بابک عباسی
#نشر_کرگدن

@eudemonia

https://bit.ly/35d7U0O

استاد دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی
استاد دانشگاه تهران

نوشته‌اند که در صورت امکان نحوه‌ی تبدیل رساله (پایان‌نامه) به کتاب را توضیح دهید. شاید مهمترین سوال برای دانشجویان دکتری و فوق لیسانس باشد. واقعیت این است که ما مشکلات خیلی خیلی زیادی در آموزش عالی داریم. این سوال نیز از عوارض ذاتی همان مسائل است.

این تولید انبوه دانشگاه‌ها، و این تلقی بعد از سقوط سلطنت از دانشگاه‌ها، شاید پیش از ان هم بود، اما حقاً به این وسعت نبود. الان پشیمان شده‌اند. الان آثار طبیعی گسترش دانشگاه‌ها [مشخص می‌شود]. نیست که دولت مبهوت بازار است، نگاهش به علم عین نگاهش به سالن مرغداری است! یک جایی یک زمینی پیدا کند و چند اتاق ... همان‌طور که می‌توان در اینجا یک سالن مرغداری زد که جوجه و مرغ تولید کند، خوب می‌تواند دانشگاه بزند. یک روز احوال دختری از شاگردانم را که پدرشان از دوستان مشترک من و شادروان ایرج افشار بود از یکی از همکلاسی‌هایش پرسیدم. گفتم که همکلاسی شما کجاست؟ گفت رفته شهرشان دانشگاه زده است! (خنده‌ی استاد و حضار) عیناً مثل اینکه سالن مرغداری زده است. آموزش عالی ما تقریبا مثل مرغداری است. دقیقا سالن مرغداری! تصور برنامه‌ریزان دانشگاهی و وزارت علوم، این است که پولی می‌گیریم و ثبت‌نام می‌کنیم و کاغذی دست بچه‌ها می‌دهیم ... ولی اینکه این تلقی از آموزش عالی چقدر در آینده‌ی این مملکت و آینده‌ی این جوانها می‌تواند سودمند باشد، جای حرف دارد؛ ولی زیانش مسلم و صد درصد است.

کاش دولت، برنامه‌ریزان آموزش عالی را می‌برد به کمبریج و آکسفوردِ انگلستان یا ام‌آی‌تی یا پرینستونِ آمریکا تا بفهمند آموزش عالی یعنی چه! فقط در و دیوار این دانشگاه‌ها را می‌دیدند، کافی بود که بدانند با تلقی مرغداری فرق می‌کند. آکسفورد مال پانصدسال پیش است. آنها اگر کوچکترین توسعه‌ای بخواهند انجام دهند، آنقدر مشکلات دارد، شورا دارد، برآورد دارد و ... خوب اینجا نه. اینجا یک بخش‌نامه آقای وزیر اعلام می‌کنند که مثلا در کدکن ما، دوره‌ی دکتری فلسفه غرب [دایر کنند]. فکر نمی‌کنند که دکترای فلسفه غرب در کدکن که یک دبیرستان بیشتر ندارد چه جوری [ممکن] می‌شود! با کدام کتابخانه؟ با کدام استاد؟ .... متاسفانه هیچ کاری‌اش نمی‌توان کرد. هیچ‌کاری! طبعاً این نوع آموزش عالی آثار سوئی دارد. هنوز آثار سوء آن شروع نشده است. آثار سوءاَش بعداً مشخص می‌شود.

همین حال و روز را من به چشم خودم در مصر دیدم. در قاهره. من بعد از چند سال که در آکسفورد و پرینستون بودم برگشتم. خیلی از بچگی عاشق مصر بودم. نمی‌دانم گفته‌ام به شما یا نه که اخوان [ثالث] یک شوخی برای من درست کرده بود که شفیعی رفته توی خیابان نادری و به یکی از فروشندگان رادیو گفته است یک رادیو بدهید که قاهره را بگیرد. فرصتی بود برای من. زن و بچه را در آکسفورد گذاشتم. بلیت گرفتم و سه هفته در قاهره و اسکندریه و آنجاها بودم. هرکی را در خیابان می‌دیدم، جوان بیکار. ... بعد از شکست مفتضحانه [در جنگ اعراب با اسرائیل] ... من شدیداً تا صبح گریه کردم و رادیوهای عربی را یکی یکی گوش می‌کردم همه‌شان هم ادعا می‌کردند ... صبح که شد معلوم شد تماماً فضیحت است. جوانان ساده‌ی مصری می‌آمدند پیش من که آقا ما بیاییم ایران برای ما کار هست؟
آن وقت در ایران تقریباً بیکار نداشتیم. واقعا نداشتیم. ما از کشورهایی مثل هند و پاکستان پزشک و حتی کُلفت و نوکر می‌آوردیم.
می‌گفتم من سال‌ها در مملکت خودم نبودم ... می‌پرسیدم تو چه درسی خوانده‌ای؟ می‌گفت من فوق لیسانس ادبیات فارسی دارم. ۴۰۰ مرکز در مصر فوق‌لیسانس ادبیات فارسی می‌دادند! دانشجویانی که از ادبیات فارسی فقط یک جمله با لهجه عربی یاد گرفته بودند که من «دانشگوی» زبان هستم.
دکتر شفیعی کدکنی
۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۷ - دانشگاه تهران

📃شکاف میان نام گذاری مدارس دولتی و غیردولتی
✍️رحیم زایرکعبه، دکترای جامعه‌شناسی

دکتر حسین بشیریه، دولت در نظام جمهوری اسلامی ایران را در قالب دولتهای ایدئولوژیک تقسیم بندی می کند. از نظر وی هدف اصلی این گونه دولتها اجرای اصول ایدئولوژی کم و بیش فراگیر و همه جانبه به منظور ایجاد تحول در خودفهمی ها و کردارهای اجتماعی و فرهنگی مردم است. از نظر بشیریه در دولتهای ایدئولوژیک، میان ایدئولوژی دولتی (هنجارهای رسمی) با کردارها و گرایش های عمومی (هنجارهای غیررسمی) شکاف فزاینده ای به وجود می آید. به عبارت ساده تر بین افکار، باورها و گرایشات مردم یا افکار عمومی با افکار، باورها، برنامه ها و گرایشات دولت، نوعی ناهمگرایی و ناسازگاری به وجود آمده و به تدریج موجب شکافی و فاصله ای فزاینده بین آن دو می گردد. بنابراین شکاف میان ایدئولوژی دولتی با کردارها و افکار عمومی می تواند دو پیامد مهم را در بر داشته باشد: نخست، ایدئولوژی گریزی فعال به شیوه ای که در انتخابات 1376 و 1378 در دوره اصلاحات رخ داد. دوم، ایدئولوژی منفعلانه که به بی هنجاری اجتماعی و انفعال سیاسی و یا پیدایش جامعه توده ای منتهی می شود.

شکاف میان ایدئولوژی دولتی با کردهای مردمی را می توان در شکاف میان نام گذاری مدارس دولتی و غیردولتی در کشور مشاهده کرد. به این معنی که میان نام گذاری مدارس دولتی با مدارس غیردولتی در کشور، شکافی کاملا مشهود وجود دارد. چنانکه می دانیم مؤسس یا موسسان مدارس غیردولتی، فرد یا افراد حقیقی و حقوقی هستند که بر طبق مفاد قانون اقدام به تاسیس واحد آموزشی می‌نمایند و طبق قوانین آموزش و پرورش به اداره آنها می پیددازند. موسسان این مدارس از اختیاراتی چون انتخاب نام برای مدرسه خود برخوردارند. شکاف و فاصله بین نام هایی که توسط موسسان مدارس غیردولتی انتخاب می شود با نام هایی که توسط مسئولین آموزش و پرورش برای مدارس دولتی انتخاب می شود، مورد مقایسه قرار می گیرد. برای این منظور نام مدارس دولتی با نام مدارس غیردولتی در مقطع ابتدایی در یکی از نواحی شهر تبریز با یکدیگر مقایسه می گردد.

نام مدارس دولتی: آيت اله كاشاني، ابن سينا، امام علی (ع)، حضرت ابوالفضل، حضرت امام حسین (ع) ، حضرت مهدی (ع)، رضوان، شهيد احمدی روشن، شهيد بهشتي، شهيد رحيمي، شهيد چمران، شهید شفیع زاده، شهيد محموديان، شهيد مدرس، شهيد هاشمي نژاد، شهیدان صبوری، صدوق ، علامه حلي، مسلم بن عقیل، ام ابیها، ام البنين، ايثار، حضرت سكينه، خديجه كبري، شهید باکری، شهيد حسين زاده، شهيد ستار داداشي، عفاف، علامه اميني، پروین اعتصامی، غزالي، فدک، ولایت و...

نام مدارس غیردولتی: آرام خلاق، آزادگان، آفتاب مهر، ارسطو، ارمغان، امید آینده، امیدان فردا، پیام دانش، تمدن ، حكمت، دانش عصمت، دهخدا، ساعي، سامان، ستارگان، سحر، سرآمد، سما، شفق روشن، شفق مهر، طرح نو، عترت، فارابی، فرهنگ، گلستان فلق، گلستان کوثر، متفکران، معرفت، ستارگان منیر، مولود، نسیم، نورشهاب، نورفکور، نیایش، نیکو، يگانه، فراست، راه نور، اندیشه ناب، مبین، رهنمون، همام تبریزی، ترنم شادی، دانش مادر، سرزمین فرشتگان، مهر تابان، پدیده دانش، سپاس و...

با تامل بروی نام گذاری مدارس دولتی و غیردولتی مشاهده می شود که نام مدارس دولتی شامل نام امامان چون امام علی (ع) و حضرت امام حسین (ع)؛ نام شهدای انقلابی چون شهيد هاشمي نژاد و شهيد احمدی روشن؛ نام شخصیت های مذهبی چون علامه حلي و مسلم بن عقیل؛ واژه های انقلابی-اسلامی چون ولایت، فدک و ايثار می باشد. در مقابل، نام مدارس غیردولتی شامل نام مشاهیر و دانشمندان غیرحکومتی چون ارسطو، دهخدا و همام تبریزی؛ نام های مرتبط با علم و پیشرفت همچون پدیده دانش، اندیشه ناب، پیام دانش، تمدن، فرهنگ و متفکران می باشد. بنابراین به وضوح مشاهده می شود که نام گذاری مدارس دولتی و غیردولتی بر اساس معیارهای کاملا متفاوتی انجام می گیرد که نشانگر شکاف بین ایدئولوژی دولتی با افکار مردمی در نام گذاری مدارس دولتی و غیردولتی در ایران است. این امر به قدری عیان است که افراد به راحتی قادرند با شنیدن نام یک مدرسه ناآشنا، دولتی یا غیردولتی بودن آن را تشخیص دهند.

🌏جامعه‌شناسی👇
🆔 @IRANSOCIOLOGY

lملودی شوبرت با صدای روح نواز نانا موسکوری👇👇👇

آن ملک چون مرغ بال و پر گرفت
وین خرد بگذاشت پر و فر گرفت
لاجرم هر دو مناصر آمدند
هر دو خوش رو پشت همدیگر شدند
@kultur

«جهنم راه بهشت است.»
امام خمینی، سید حسن آقامیری و فرجام عرفان عامه‌پسند

برای جلوگیری از آشفتگی گفتار در این یادداشت عرفان به گونه‌ای از دیانت گفته می‌شود که در آن هر نوع مخلوقی و به‌ویژه انسان از هر نوع مکتوبی (حتی متون مقدس) اصیل‌تر شمرده می‌شود و متون مقدس در خدمت و مشورت انسان قرار دارند و هنگامی که ناچار به انتخاب میان یک مخلوق و یک متن مقدس باشیم، مخلوق ترجیح می‌یابد. و فقه به گونه‌ای از دیانت گفته می‌شود که متون مقدس بر مخلوقات حاکم‌اند و انسان در مقام خدمت و مشورت به متون مقدس است و هنگامی که ناچار به انتخاب میان یک متن مقدس و یک مخلوق باشیم، متن مقدس ترجیح می‌یابد.

«جهنم راه بهشت است [۱]». «اگر خدای ناکرده هم [یک فرد،] جهنمی باشد در جهنم شستشو می‌شود [۲]». «جهنم، رحمتى است در صورت غضب، براى كسانى كه لياقت رسيدن به سعادت دارند، اگر تطهيراتى كه در جهنم مى‌شود نبود، آن اشخاص هرگز روى سعادت را نمى‌ديدند [۳]». «جهنم از اعمال ما درست می‌شود. بهشت هم از اعمال ما درست می‌شود. همه‌اش عمل ماست [۴]». «این‌طور نیست که عذاب آخرت شبیه عذاب‌های دنیایی باشد که مأمورین بیایند، بکشندش و ببرندش. از باطن خود انسان، ذات انسان، آتش طلوع می‌کند. اساس جهنم، انسان است [۵]». جملات پیشین از امام خمینی هستند؛ جملاتی که این سال‌ها ترجیع‌بند صحبت‌های سید حسن آقامیری است. اما نمی‌دانم آقای آقامیری چه تعمدی دارد که کم‌تر به امام ارجاع می‌دهد. حدس‌هایی می‌زنم ولی فقط حدس است و نمی‌گویمشان. در هر صورت، بدون آن‌که بخواهم این دو شخصیت را از جهات دیگر با هم مقایسه کنم، می‌خواهم بگویم این دو بی‌شک برآمده از یک مکتب عرفانی هستند و یک حرف می‌زنند. کسی که صحبت‌های آقای آقامیری در این حوزه‌ها را انکار می‌کند، یا امام خمینی را نمی‌شناسد و یا منکر حرف‌های امام خمینی نیز هست. شاید بپرسید مگر می‌شود؟! بله، قدرت اردوگاه مخالف امام خمینی در حوزه‌ی عرفان را دست‌کم نگیرید. این‌ها جلسات تفسیر سوره‌ی حمد امام را “بعد از انقلاب” تعطیل کردند! یکی از جملاتی که نقل شد نیز مربوط به همان جلسات است. مکتب عرفانی که امام خمینی و سید حسن آقامیری درس‌خوانده و سخن‌گوی آن هستند، مکتب به‌غایت مشاجره‌برانگیز ابن عربی است که لابد می‌دانید استاد مولانا نیز بوده است. مکتبی که مدعی است تمام جهان از نام رحمان خداوند سرشته شده و امام خمینی آن را این‌گونه توضیح می‌دهد:«وجود حیات و تمام برکات و آثار آن از رحمت‌ها و موهبت‌های الهی بر موجودات است و گفته‌اند: کلُّ موجودٍ مرحومٌ [۶]» پس بدین ترتیب جهنم نیز به اصطلاح امام «دارالشفای گناه‌کاران است [۷]» و گناه‌کاران پس از آن‌که با شکنجه‌های بی‌شمار به بی‌هودگی همه‌ی دل‌بستگی‌هایشان غیر از خداوند پی بردند به بهشت خواهند رفت. در واقع خود آن دل‌بستگی‌های غیر الهی جهنم هستند و خود دل‌بستگی به آن یگانه، بهشت است. همه‌ی این حرف‌ها برای چیست؟ برای این‌که اعتبار پیشینی امام خمینی و مولانا و ابن عربی را در ذهن مخاطب جمع بزنم و سید حسن آقامیری را از چاه اتهام بی‌سوادی و انحراف بیرون بکشم؟ نه. فقط می‌خواستم بگویم این‌ها در یک گفت‌مان زندگی می‌کنند. قطعا بسیار با هم متفاوت‌اند اما با یک عینک به جهان می‌نگرند. با عینک: جهان در پایان به بهشت خواهد انجامید و گرچه جهنمی هست اما جهنم راه بهشت است.

«جهنم راه بهشت است». اگر قرار بود جملات نیز به اسیدی و بازی تقسیم شوند، این جمله می‌توانست اوج جملات اسیدی تعیین شود. این جمله را روی «هر» قانونی بریزید ذوب می‌شود. فقه که جای خود دارد! به همین علت فقیهان و حاکمان و اصولا هر کس قانون‌گذار یا تجسم قانون یا بهره‌مند از قانون است، سخت از ابن عربی و هم‌خانه‌هایش می‌ترسند. لابد می‌پرسید چنین جمله‌ی اسیدی و خطرناکی به چه کار می‌آید؟ خیلی ساده است: به کار تغییر. ابن عربی، مولانا، امام و آقامیری در بن‌بست ظهور می‌کنند. در لحظه‌ی خفگی. ابن عربی و مولانا در زمانه‌ی حمله‌ی مغول از شرق و جنگ‌های صلیبی از غرب ظهور کردند. امام در زمانه‌ی حمله‌ی مدرنیته به هویت شیعی ظهور کرد. و آقامیری امروز. وقتی راه تنفس مردمان بسته می‌شود یک نفر که این مواد و قدرت حل‌کنندگی شدیدشان را خوب می‌شناسد می‌آید و سعی می‌کند راه تنفس را با تزریق اسید باز کند. ولو سوختگی در بافت تنفسی به وجود بیاید. در نهایت یک زنده با نای سوخته بهتر از یک مرده با نای سالم است! لحظه‌ای که دیگر هیچ بیننده‌ی سالمی تردید ندارد که جهان جهنم شده، آخرین سنگر آن است که بگوییم جهنم راه بهشت است.

[ادامه در بخش دوم]

[ادامه از بخش اول]

اما بگذارید اعترافی بکنم. به نظر من تجویز شتاب‌زده‌ی آقای آقامیری هیچ آینده‌ای برای مردمان به همراه ندارد. گرچه این نگاه ثابت کرده اگر با میزان کافی از انسداد سیاسی واکنش دهد ظرفیت ایجاد انفجاری تا سرحد انقلاب در یک کشور چند ده میلیونی را دارد، اما به همان اندازه نیز ثابت کرده است که کار به انقلاب ختم می‌شود و گامی به پیش برداشته نخواهد شد. تغییر برای تغییر است. تغییر بدون نقشه فقط وقت را می‌کشد و به عقب‌افتادگی و نزاری بیش‌تر می‌انجامد. عرفان عامه‌پسند ثابت کرده فرجامی ندارد.

از مشروطه تا امروز، نسبت فقه و قانون کانون درگیری است. بعد از انقلاب اما یک اتفاق خطرناک افتاد. فقه بدون آن‌که تعریفش تغییر کند، نام قانون به‌خود گرفت. می‌گویم خطرناک چون هر چیزی که نام واقعی‌اش را نداشته باشد خطرناک است. فقه تا وقتی فقه است، همان چیزی است که هست اما از لحظه‌ای که نام خودش را گذاشت قانون دیگر هر رخ‌دادی ممکن است. مثل اختلال در بینایی است. هر چیزی را باید همان چیزی که هست دید. اما اگر کسی هنگام راه رفتن در خیابان چیزهایی که نیستند را ببیند یا چیزهایی که هستند را نبیند آن‌وقت اوضاع خطرناک می‌شود. غرض، فقه با قانون یک تمایز جوهری دارد که اجازه نمی‌دهد این‌دو هیچ‌گاه به یکدیگر تبدیل شود. قانون محصول قرارداد مردمان است و فقه محصول استنباط حکم خداوند. سعی نکنید در ذهنتان دوباره این‌ها را با هم ترکیب کنید. بروید در حالت‌های مرزی. بیایید از باب جدل فرض کنیم حجاب زنان و اجبار زنان به حجاب هر دو بی‌شک حکم قطعی و بی‌تردید و تفسیرناپذیر خداوندند (که می‌دانیم چنین نیست)، با چنین فرضی اگر همه‌ی مردم مسلمان ایران به آزادی حجاب رأی دهند، آیا چنین چیزی می‌تواند قانون شود؟ خیر. مثال‌های جان‌فرساتری هم وجود دارد که نمی‌گویم. پس ما در ایران قانون نداریم. فقهی داریم که می‌کوشد مثل قانون راه برود اما راه رفتن خودش را هم… همه‌ی این‌ها را گفتم تا بگویم قانون یعنی قرارداد.

قانون معرّب واژه‌ای یونانی است که در فارسی میان «پیمان» و «فرمان» سرگردان است. «پی-مان» ساخت‌مانی است برساخته از «پی». و «فر-مان» ساختاری است برگرفته از «فر». همان که در «فر-هنگ» و «فر-زانه» نیز هست. قانون نیاندیشیده مانده است. میان زمین و آسمان. میان پایین و فرا. باید بیاندیشیم که ساخت‌مان قانون برآمده از پی- است یا فر-. قانون محصول توافق است یا استنباط؟ تا ابهام در واژه‌ی قانون برطرف نشود، فرهنگ و فرزانه از بالا فرمان می‌رانند و مردمان خاک‌نشین در پایین پای‌مال می‌شوند.

فقیهان حاکم شده‌اند و دارند کشور را با مردمش فدای خدا می‌کنند. البته همه می‌دانیم که خدا فعلا در میان ما نیست پس کشور و مردمانش دارند فدای نائبان خدا می‌شوند. در چنین شرایطی جوان تازه به عرفان رسیده‌ای به نام آقای آقامیری ظهور کرده و سعی می‌کند با آن‌چه از اساتیدش شنیده جلوی تباهی هم‌زمان ایران و ایرانیان و تشیع را بگیرد. اگر همه‌ی پیش‌فرض‌های مناقشه‌پذیر این متن را پذیرفتیم آن وقت می‌توانیم بگوییم دمش گرم؟ خیلی شجاع است؟ خیلی کارش درست است؟ آقامیری خمینی دیگر است؟ من مخالفم. فقه و عرفان هر دو به آن علت که «پیمان» را نادیده می‌گیرند، ما را عقب نگه می‌دارند، اگر نگوییم تباه می‌کنند. به گمان من آن‌چه می‌تواند افق ما را بگشاید فهم و کاربست «پیمان» است. نمی‌گویم قانون چون قانون مشترک لفظی است. ما امروز قانون در معنای «فر-مان» را داریم؛ مخلوطی از فرمایشات فرهنگ و فرزانگان. در حالی که هیچ‌گاه قانون در معنای «پی-مان» ملی را که یک مفهوم مدرن است نداشته‌ایم. از یک قرن پیش می‌توانستیم داشته باشیم و نداشته‌ایم. نگارنده معتقد است آقای آقامیری و گره‌گشایی بیش از اندازه‌اش در درازمدت دردی از ایران دوا نمی‌کند چون ما یک بار گشودن یک‌باره‌ی همه‌ی گره‌ها را تجربه کرده‌ایم. فقه و عرفان هر دو علیه «پیمان» هستند و ما به اندازه‌ی کافی تمرین فقه و عرفان دیده‌ایم. فقه و عرفان امروز در معنای کف خیابانی‌شان (نه آن حقایق نورانی که در لوح محفوظ نزد خداوندند) هر دو به ابزارهای متداولی برای زیر پا گذاشتن قراردادهای بشری تبدیل شده‌اند. آن‌چه امروز همه باید در پی آن باشیم گفت‌وگو و تفاهم و قرارداد و تمرین پیمان و پای‌بندی‌های کوچک و بزرگ داخلی است. ما نیاز داریم کسی به ما تمرین ایجاد و پای‌بندی به پیمان بدهد. باید پیمان‌های فعلی را در هر اندازه‌ای که هست بهبود و گسترش دهیم نه این‌که رویش اسید عرفان بریزیم یا به اسم آن‌که تعهد به آن‌ها الزام فقهی ندارد، به نام خدا دورشان بزنیم. باید قبل از آن‌که «همه‌» «همه‌چیز»مان را از دست بدهیم پیمان را بیاموزیم. به گمانم هنوز برای فرود اضطراری در فرودگاه پیمان زمان داریم.

#انقلاب_اسلامی #دین #عرفان #انسان

[پانوشت‌ها]

[پانوشت‌های متن اصلی]

[۱] صحیفه‌ی امام خمینی(ره)، ج۱۲، ۱۳۵۹/۴/۱۵
[۲] همان
[۳] امام خمینی(ره)، تفسیر سوره‌ی حمد، ص۲۲۰
[۴] صحیفه‌ی امام خمینی(ره)، ج۷، ۱۳۵۸/۳/۵
[۵] صحیفه‌ی امام خمینی(ره)، ج۱۹، ۱۳۶۳/۹/۲۰
[۶] صحیفه‌ی امام خمینی(ره)، ج۱۶، ۱۳۶۱/۲/۸
[۷] امام خمینی(ره)، معاد از دیدگاه امام خمینی، ص۳۷۱

تندیسی از دو انسان بالغ پس از مشاجره كه به یکدیگر پشت کردند
کودک درون آنها، به سادگی خواهان برقراری ارتباط است. اما آنچه بلوغ به ما آموخته خودپسندی است تا ممانعت کنداز بخشایش!!
@Tafakkor

احسانِ عبدی پور در آخرین شماره مجله کرگدن؛ درباره عادل فردوسی پور و تحلیلِ نبودِ او می‌نویسد...


https://t.me/daastaanehsanoo

🔴اول، دوم، سوم رسانه رسمي، چهارم سایر نهادها

🔻اعتماد ۵ آبان ۱۳۹۸

🔘اگر بپرسند كه براي اصلاح وضع كشور از اصلاح كدام نهاد بايد آغاز كرد، همچنان تكرار مي‌كنم، اول رسانه رسمي، دوم رسانه رسمي، سوم رسانه رسمي و چهارم ساير نهادها! ولي نكته جالب و عجيب اين است كه رسانه‌هاي رسمي به ويژه صدا وسیما به عنوان يك نهاد فراگير، نه‌تنها در مسير اصلاح مورد نظر و تطبیق دادن خود با نیازهای جامعه قرار ندارند، سهل است كه نوعي عقب‌گرد را نيز شاهديم.

🔘هر روز يك اتفاقي مي‌افتد و رسانه‌هاي غيررسمي درست و نادرست چنان فضايي را مي‌سازند كه رسانه و نظام اطلاع‌رساني رسمي را به تكاپو مي‌اندازد كه تا برای رفع و رجوع آن به فضاسازي متقابل بپردازند، غافل از اين كه به علت كم‌اعتباري یا حتی بی‌اعتمادی به اين رسانه، هر كاري كنند، نه‌تنها كه موفق نمي‌شوند مسأله را حل کنند، بلكه چه بسا مشكل را تشديد هم مي‌كنند، و در برخي موارد چنان سطحي و غیرحرفه‌ای اقدام به رفوي سوراخ‌هاي خبري مي‌كند كه مخاطب در حيرت فرو مي‌رود. آخرين نمونه آن اتفاق تاسف‌باري است كه براي يك خانم آباداني رخ داد.

🔘ابتدا و مهم‌تر از همه بايد برای نظام رسانه‌اي و سياسي روشن كرد كه به قول معروف آن سبو بشكست و آن پيمانه ريخت؛ دنبال جلوگيري از انتشار خبر و فيلم نباشيد. تن و روان خود را در مقابله با اين هدف دست‌نيافتني فرسوده و رنجور نكنيد. اين كه در پي شناسايي عوامل فيلم‌بردار و منتشركننده باشيد اشتباه محض است و فقط وقت خود را هدر مي‌دهيد. بسياري از اين فيلم‌‌ها نه از روي آگاهي و قصد قبلي كه به علل جذابيت‌هاي رسانه‌اي منتشر مي‌شوند. كافي است فيلم ميان چند نفر دوست بچرخد، پس از آن به صورت تصاعدي و لگاريتمي منتشر مي‌شود.

🔘نكته دوم اين كه اين وقايع، جديد و منفرد نيست. هم‌اكنون هم موارد گوناگوني از اين اتفاقات رخ مي‌دهد و در گذشته هم رخ مي‌داده است. ولي حتي خبر آنها در سطح رسانه‌هاي محلي هم بازنشر نمي‌شده است. براي مثال اگر از اين حادثه فيلم گرفته و منتشر نمي‌شد، ارزش خبري چنداني نداشت. زيرا از اين گونه اختلافات و درگيري‌ها وجود دارد و آن رفتار نگهبان شركت نفت نيز در خبر آورده نمي‌شود چون اثبات آن سخت است ولي هنگامي كه آن رفتار به صورت فيلم ضبط و پخش مي‌شود، معناي ماجرا به كلي فرق مي‌‌كند و اتفاقا همه بخش‌هاي اين خبر در مقابل پا گذاشتن روي سينه زن و دست كشيدن به سينه‌ او، امري فرعي محسوب مي‌شود.

🔘اين ويژگي فيلم است كه مسايلی را نزد مخاطب برجسته مي‌كند، که در خبرهای غیرتصویری برجسته نیستند. پس بپذيريد كه به دنياي جديدي وارد شده‌ايم كه بايد خود را با اين وضع تطبيق دهيد. به احتمال زیاد از این پس نیز انتشار این گونه اخبار و گزارش‌ها بیشتر هم خواهد شد.

🔘نكته بعدي اين كه در نشان دادن واكنش قدري تامل كنيد. بهتر است بگوييم اصلا سعي نكنيد كه ماجرا را تغيير دهيد، چون حتما نتيجه بدتر خواهد شد. واكنش را دراختيار نيروهاي امنيتي، انتظامي و قضايي قرار ندهيد، چون آنان با فضاي موجود رسانه‌ای چندان آشنا نيستند، و رفتارشان مصداق سرمه كشيدن و كور كردن خواهد شد. مثل همین پلیسی که یک جوان را به آن شکل دستبند زده و جلوی چشم مردم در حالی که فیلم می‌گیرند با او چنان برخوردی می‌کند. معلوم است که او درکی از بازتاب رفتار خود در سطح وسیع ندارد. گمان می‌کند که اگر کسی در آنجا به دلیل ترس اعتراضی نمی‌کند پس حتما دیگران هم اعتراض نخواهند کرد.

🔘و بالاخره بخش مهم اين فيلم همان جايگاه نازل شهروند به ويژه زن، نزد مامور رسمي است. درباره دعواي زنان با يكديگر خيلي نمي‌توان ابراز تعجب كرد كه مثل همه دعاوي ديگر است، ولي رفتار آن نگهبان با آن باتوم كه نماينده و نگهبان نهادی رسمي است واجد معناي زننده‌اي بود كه با هيچ مصاحبه‌اي چه ساختگي و چه واقعي قابل پوشاندن نيست.

🔘از نکات عجیب همه این نوع برخوردها این است که نظام رسمی حتی در مواردی که مورد حمایت خودش هم نیست به‌گونه‌ای رفتار می‌کند که هزینه آن را می‌پردازد. در همین مورد خانم آبادانی بعید است که سیستم خواهان حمایت از عمل و رفتار آن مردی باشد که این خانم برای اعتراض به وی به آنجا رفته است. ولی در عمل به گونه‌ای برخورد شد که گویی او مورد حمایت نهادهای رسمی است. در ماجرای پلیس وان جوان هم همین مسأله وجود دارد.

🔘راه‌حل چیست؟ آزادی و استقلال رسانه و حرفه روزنامه‌نگاری راه حل است. در غیر این صورت با وجود این وضعیت هر اتفاق مشابهی هم که بیفتد و از این پس بیشتر بازتاب خواهد شد، یک درجه بر بی‌اعتمادی مردم افزوده خواهد شد.

حق و ناحق گفته‌های مکرون!
ما در عصر دولت‌های ملی زندگی می‌کنیم. این بدان معناست که همۀ اتباع و شهروندان یک کشور، باید وفاداری به موجودیت کشور خود و رعایت قوانین دمکراتیک آن را، بر هر علقه و هویتی از جمله باورهای مذهبی و یا فرقه‌ای خود اولویت دهند.
به عبارت دیگر، اتباع هر کشور پیش از آنکه هویت خود را مسیحی یا مسلمان یا یهودی یا کمونیست یا بودایی یا بهایی و غیره تعریف کنند، باید خود را برای مثال، یونانی یا هندی یا ایرانی یا فرانسوی یا آمریکایی و غیره به رسمیت شناسند.
اگر این اصل پذیرفته نشود، عوارض ناشی از آن، نظم و ثبات کشورها را به خطر می‌اندازد و به تبع آن، نظام بین‌الملل کنونی هم فرو می‌پاشد.
از این رو، دولت فرانسه کاملاً حق دارد که از اتباع مسلمان خود بخواهد که در چارچوب قوانین عمومی حاکم بر این کشور زندگی کنند تا انسجام اجتماعی جامعۀ فرانسه حفظ شود، همانطور که مثلاً دولت اندونزی حق دارد از اتباع مسیحی خود چنین درخواستی داشته باشد.
در اینجا البته مرز ظریفی بین تبعیت از قوانین عمومی و وفاداری سیاسی اتباع به دولت، با حیطۀ آزادی‌های فردی بخصوص آزادی وجدان و الگوی زیست شخصی باورمندان به دیانت یا ایدئولوژی یا فرقه‌ای خاص وجود دارد که اگر به روشنی تبیین نشود، گرفتاری‌های بسیاری به دنبال می‌آورد.
به گمان من، امانوئل مکرون در اظهارات اخیر خود نتوانسته است مرز میان این دو را به خوبی تمیز دهد و از این رو سخنانش می‌تواند در مورد حقوق اقلیت مسلمان فرانسه شبه‌آفرین باشد.
مکرون طبعاً می‌تواند مدافع حق آزادی بیان در کشورش باشد و مثلاً بگوید که دولت فرانسه نمی‌تواند مانع توهین شهروندان به رهبران ادیان و مکاتب مختلف شود و یا به علت ماهیت لائیسیتۀ حکومت، تبعیض و استتثنایی در این مورد برای ادیان خاص قائل شود. بنابراین، بنا به منطق لائیسیتۀ او، همانطور که یک شهروند حق دارد به بنیانگذاران مارکسیسم و لیبرالیسم توهین کند، شهروند دیگری هم می‌تواند به پیامبران ادیان شرقی یا سامی توهین کند و همۀ اتباع به ناچار باید با این مسئله کنار آیند.
با این حال، به رسمیت شناختن حق توهین با دفاع رهبر یک دولت از یک توهینِ مشخص متفاوت است. توهین در هر صورت کار زشت و ناپسندی است و به رسمیت شناختن حقِ آن هم در منطقی‌ترین صورت، نوعی تن دادن به شرّی ضرور است، بدین صورت که اگر حکومتی آن را ممنوع کند، تبعات منفی‌اش بیش از آثار مثبت آن است به طوری که ممکن است به بستن زبان همۀ شهروندان منجر شود.
مکرون اما در بارۀ کاریکاتورهای توهین آمیز نشریه شارلی ابدو علیه پیامبر اسلام به گونه‌ای سخن گفته است که گویی او از اصل انتشار این کاریکاتورها دفاع می‌کند! طبعاً او در مقام رئیس جمهور فرانسه حق چنین کاری را ندارد و به بهای راضی کردن جمعی از مخالفان اسلام، نمی‌تواند عواطف اتباع مسلمان خود را جریحه‌دار کند! البته به نظرم او تعمدی نداشته است و عدم اشراف نظری به موضوع، سبب لغزش زبانش شده است!
از طرفی گویا وزیر کشور فرانسه هم گفته است که اختصاص غرفه‌ای به عرضۀ خوراکی‌های حلال در فروشگاه‌ها را درک نمی‌کند و خواهان برچیده شدن آنها شده است! این موضوع دخالت در امور وجدانی و حوزۀ خصوصی اتباع مسلمان است و با هیچ اصول انسانی سازگار نیست! آیا از نگاه وزیر کشور فرانسه مسلمانان آن کشور باید مجبور به خوردن خوراکی‌هایی شوند که آن را حرام می‌دانند؟ و آیا در مورد "کوشر" یعنی غذای حلال یهودیان ارتدوکس هم همین عقیده را دارد؟ به نظرم اگر او نامی از کوشر به زبان می‌آورد بلافاصله به یهودستیزی متهم و حتی مجبور به استعفاء می‌شد! افزون بر این، این نوع دخالت در حوزۀ خصوصی و امور وجدانی اتباع مگر جز از طریق نظامی توتالیتر قابل تحقق است؟
در همین حال، رئیس جمهور فرانسه در بیانات خود، اسلام را در همه جای دنیا دچار بحران دانسته است! او به جای اسلام باید از "جماعت‌های مسلمان" نام می‌برد. اسلام به عنوان یک مکتب یا مذهب مجموعه‌ای از متونی است که مورد تفسیر و تعبیرهای مختلف قرار می‌گیرد. بسیاری از مسلمانان جهان خود را با زیست در عصر دولت‌های ملی تطبیق داده‌اند و بسیاری هم نداده‌اند. این فقط مختص به مسلمانان هم نیست و شامل بسیاری از پیروان ادیان و مکاتب و ایدئولوژی‌های دیگر هم می‌شود. بنابراین رئیس جمهور فرانسه در این مورد هم دچار سهو لسان شده است!
به هر حال، مسلمانانی که به فرانسه یا دیگر کشورها مهاجرت می‌کنند یا باید قوانین کشور متبوع خود را بپذیرند و عضوی مسئول از آن جامعه شوند و یا قید زندگی در آن جوامع را بزنند. اصرار به زندگی در فرانسه و اقدام به جنایتی چون سر بریدن یک معلم در خیابان، علاوه بر تمام جنبه‌های موحش آن، ریاکاری و نفاق زننده‌ای هم به شمار می‌رود.
در این مورد بیش از این خواهم نوشت.
#احمد_زیدآبادی
#امانوئل_مکرون
#تابعیت
@ahmadzeidabad
https://instagram.com/ahmadzeidabadiii

✔️آیا انقلابی‌ها آفت نظامند؟
✍🏻سهند ایرانمهر

🔸علی مطهری گفته است: برخى انقلابى ها آفت نظام شده‌اند. انقلابی بودن در اصطلاح متداول و فرهنگ سیاسی ایران امروز، به مجموعه سخنان و اعمالی گفته می شود که دارای این ویژگی‌ها باشد: توفندگی، صراحت لهجه بدون رعایت ملاحظات سیاسی و قانونی ،"خودجوش" و در جهت تضعیف "دشمن" و اذناب آن(خلاصه انکه دیپلمات نباشد، انقلابی باشد). دشمن نیز در این چارچوب یعنی هرکس که در جهت مخالف یا ضد آرمان های انقلابی باشد. (آرمان‌های انقلابی هم همان شاخص هایی است که در تریبون های رسمی مطرح می‌شود).

🔸این سخن علی مطهری هم با آنکه سخنی درست است اما از منظر فرهنگ حکمرانی امروز ایران، منصفانه نیست. آفت بودن انقلابی‌ها در ایران امروز ، تقصیر انقلابیون نیست زیرا خاصیت انقلابی همین سرگرانی ها از ضوابط و هنجارهاست و نهادها، انقلابی بودن را در فرهنگ و الزام نانوشته ای که همه ما آن را می شناسیم، می پسندند. مشکل آنجاست که از سویی، هنوز نظام؛ تصمیم نگرفته است که در حالت انقلابی بماند یا وارد مرحله تثبیت شود و از سوی دیگر گاهی، پیام‌های متفاوتی در موسم های مختلف انقلابی‌گری به انقلابیون ارسال می‌شود که سبب تحلیل اشتباه آنان و بالابردن میزان انقلابی‌گری در رفتارشان می‌شود.

🔸با اندکی مسامحه می توان گفت که انقلاب ایران به توالی طبیعی مراحل انقلاب از مرحله انقلابی به ترمیدور(به تعبیر کرین برینتون/کالبدشکافی چهار انقلاب) پایبند نیست و هنوز مشخص نیست که این انقلاب چه زمانی می خواهد وارد مرحله تثبیت، میانه روی و پایبندی به نص قانون اساسی و قواعد بین المللی شود.
وقتی هنوز تاییدصلاحیت‌ها برای ورود به کلیدی ترین بخش حاکمیت، منطبق با معیارهای انقلابی گری است چگونه می توان انقلابی‌ها را آفت نظام دانست. ساختار کنونی نظام چه قضاوتی در مورد نماینده مجلس یا مسئولی دارد که خواهان رفراندوم یا همه پرسی قانونی در مورد مثلا رابطه با آمریکا یا دیگر مسایل مورد اختلاف و کلیدی است؟ اگر مسئول یا نماینده دیگری بر این خواسته بشورد و موضعی تند و انقلابی بگیرد یا عده‌ای بر اساس بصیرت‌مداری تجمع کنند و خواستار اعدام یا اخراج یا رد صلاحیت آن فرد شوند، همین ساختار در مورد این حرکت انقلابی و خودجوش چه قضاوتی خواهد داشت؟ پاسخ روشن است.

🔸ساختار کنونی ، انقلابی گری را می‌ستاید منتها چون همیشه نمی توان انواع انقلابی گری را نظم و نسق بخشید گاهی به شکلی نرم برخی آنان را به هماهنگی با سایر بخش‌ها می خواند اما این توصیه به معنی دست کشیدن از عمل انقلابی نیست بلکه موردی و موقتی است. آری، می توان گفت انقلابی‌ها رویکردی اتخاذ کرده اند که منافع ملی کشور یا قانون اساسی یا معیارهای اخلاقی یا هنجارهای عرفی و اجتماعی و سیاسی را به خطر انداخته اند اما نمی توان مدعی تضاد خواست آنان با تضاد مقامات عالی نظام شد.

🔸وقتی بعد از چند دهه، مقامات عالی و مراکز مهم تصمیم گیری یا سیاستگذاری کشور بر ضرورت کار انقلابی، خودجوش و دشمن شناسی سخن میگویند چگونه می‌توان انقلابی‌ها را آفت نظام دانست؟ این درست است که برخی دولتها از انقلاب به این سو کوشیده‌اند که انقلاب را به مرحله تثبیت برسانند و تثبیت را در ضابطه مندی و تعهد به هنجارهای قانونی یا بین المللی تعریف کنند اما وقتی روسای همین دولتها در مراجع رسمی و تصمیم گیری و تریبون‌های مرتبط به صراحت یا تلویحی با عنوان دولت های غیرانقلابی مذمت می شوند چگونه می‌توان آن دوران به خواست کلی نظام تعبیر کرد زیرا تثبیت انقلاب در جهان معنایی تصمیم گیران اصلی کشور تثبیت و رواج رفتارهای انقلابی و تعریف نظامی متفاوت با نظم کنونی جهان است.

🔸بنابراین علی مطهری برای اطمینان بیشتر می تواند فی المثل از رییس مجلس خبرگان یا شورای نگهبان یا تصمیم گیران اصلی سیاست های فرهنگی، نظامی و اجتماعی کشور بپرسد که نظام، اکنون به کارگزار انقلابی نیاز دارد یا مثلا یک چهره ملی که محور رویکردش صرفا منافع ملی است؟ کسی که اعمالش یادآور ماه ها و سالیان آغازین انقلاب باشد یا تداعی گر چهره یک فرد پایبند به هنجارهای بین المللی و مقید به عمل به مصوبات قانونی داخلی یا قوانین بین المللی؟ آقای مطهری بدون پرسش هم می‌تواند به پاسخ برسد. بنابراین این درست نیست که بگوییم انقلابی‌ها آفت نظامند بلکه حداکثر می‌توان گفت در انقلابی‌گری خود همیشه با یکدیگر هماهنگ نیستند یا انقلابی‌گری شان آفت منافع ملی یا انطباق با هنجارهای بین المللی یا تخطی از فلان قانون اساسی در فلان برهه حساس است و نه بیشتر.
@sahandiranmehr

یادی از آتش‌برآب، در آستانهٔ انتشار آنا کارِنینا

سه سال پیش در کاغذ متنی از یلدا بیدختی‌نژاد منتشر کردیم که با مستنداتی نشان می‌داد حمیدرضا آتش‌برآب ترجمه‌های ایشان را با نام خودش منتشر کرده است؛ ترجمه‌هایی که همگی از مشهورترین شاهکارهای ادبیات روسیه بودند.

آتش‌برآب در واکنش به این ادعای یلدا بیدختی‌نژاد، نه فقط آن را تکذیب نکرد، بلکه اذعان کرد بابت این ترجمه‌ها به ایشان مبالغی هم پرداخت می‌کرده است.

با وجود انتشار وسیع این خبر، ناشران این کتاب‌ها واکنش درخوری به آن نشان ندادند و تجدید چاپ آن‌ها ادامه یافت. در صدر این ناشران نشر علمی وفرهنگی است که دارایی‌های مادی و معنوی دو نشر خوشنام و دوران‌ساز (بنگاه ترجمه و نشر کتاب و انتشارات فرانکلین) را پس از انقلاب به دست آورد.

بحث دراین‌باره زمانی آغاز شد که دکتر کوثری (استاد دانشگاه) مدیریت انتشارات علمی و فرهنگی را به عهده داشت. اما از اواخر سال گذشته، قرعهٔ مدیریت این مجموعه به نام نادره رضایی افتاده است؛ انتصابی که حواشی بسیاری هم داشت. با این‌همه هر بار مدیر تازه‌ای به این نشر پا می‌گذارد امیدها از نو زنده می‌شود که شاید علمی و فرهنگی رویهٔ دیگری را در پیش بگیرد، چه این نشر از محل دارایی‌های عمومی اداره می‌شود و چنین انتظاری نابجا نیست.

اما این بار هم امیدها نقش بر آب شد. در این مورد خاص باید بگوییم که در چند ماه گذشته آثار دیگری از آتش‌برآب زیر نظر نادره رضایی تجدید چاپ شده و البته آثار دیگری از او برای اولین بار روی پیشخان‌ها آمده است.

آنچه کاغذ را به یادآوری این ماجرا واداشت، خبر انتشار کتاب آنا کارِنینا (یا به‌قول آتش‌برآب آنا کاری‌نینا) در صفحهٔ اینستاگرام نشر علمی و فرهنگی است (این پست حذف شد). یلدا بیدختی‌نژاد در متن خود از آناکارنینا هم نام برده بود.

این یادداشت صرفاً برای یادآوری منتشر شده است. متن یادداشت‌های مذکور را اینجا بخوانید:

پایان یک کابوس (یادداشت یلدا بیدختی‌نژاد)
بر مدار می‌چرخد (پاسخ آتش‌برآب)

#یادآوری #نقد

@kaaghaz

Remembering Mohammad Reza Shajarian
https://www.youtube.com/watch?v=-mJc5pXwhdM

🔴 روایت یک شاهد عینی از ایران «وَبازده» در۱۶۳ سال پیش:

مردم به توصیه‌ها گوش نمیدهند، آب جوی را می‌نوشند می‌گفتند مرض از طرف خدا می‌آید، اگر خواست می میریم یا زنده می مانیم مردم چنان می مردند که گویی برگ از درخت می‌ریزد.

بیش از۱/۳سکنه تهران براثر وبا مردند/انتخاب

#در_خانه_بمانیم
@newmatter