گشت‌ها | هومن پناهنده

//انجماد یازده ساله//
امروز درست یازده سال از تاریخ آخرین خروجم از ایران می‌گذارد. چند ماهی بعد از آن شبی که از فرودگاه مشهد راهی مالزی شدم حکمی آمد در منزل سابق که ظرف مدت ۷۲ ساعت خودت را به فلان‌جا معرفی کن. پیشتر دوستانی که تجربه مشابه داشتند هشدار داده بودند که منتظر چنین چیزی باشم. معنایش را همه می‌دانستیم: همانجا باش و برنگرد! نوعی حکم تبعید بدون آنکه حکومتی حتی زحمت صدور حکم را بکشد.
اگر در قیاس با سایر تبعیدی‌ها باشد، خصوصا آنهایی که دهه شصت و با سختی‌های زیاد از ایران خارج شدند و گاه حتی سالها طول کشید تا تماسی تلفنی با عزیزانشان داشته باشند، البته در این یازده سال مرارت زیادی نکشیدم. هیچوقت گرسنه و بیجا نبودم و تقریبا همیشه توانستم با خانواده‌ام در ارتباط باشم. دکتری گرفتم. سفرهای زیادی رفتم. نوشتم ترجمه کردم اجرا کردم و مهمتر از همه تجربه کردم. بدون آنکه پناهنده شوم (که البته در آن -اگر بدون دروغ و داستان‌سازی باشد- اشکالی نمی‌بینم) توانستم بیایم نروژ و از همان روز اول در دانشگاه مشغول کار باشم...
و در تمام این احوالاتِ ظاهرا نه‌چندان بد، چیزی ذره‌ذره درون من آب شد. چیزی که فقط کسی که یازده سال تمام نتوانسته باشد چیزی یا کسی که دوست دارد را ببیند می‌فهمد. آب شدنی بی‌پایان، دردی که گاه شدید است و گاه نیست، ولی همیشه هست. مثل آدمی که نتواند رفتن محبوبش را قبول کند و تا سالها بعد، تا پایان عمر، روزی هفته‌ای ماهی نباشد که بویی، نسیمی، نوایی به یادش نیاورد که داستان چیست. که الان کجاست؟ چه می‌کند؟ یا اگر بود الان چه شکلی بود؟
هوا گرفته و سرد و بارانی اما روشن بود که از خواب برخاستم. ساعت شش بود که سابقه داشته در آن بخوابم اما نشده خودبخود بیدار شوم. یادم آمد که سالروز خاکسپاری پدر هم هست و چون هیچکاری از دستم برنمی‌آید دیروز آگهی برای روزنامه را من نوشتم. نوشتم که یک سال است با خیام و هفت‌هزار سالگان سربسر شده و ببخشید که نمی‌توانیم در خدمت باشیم. و بعد فکر کردم که برخلاف تمام هشدارها درباره هوای نروژ من با هوای سرد و شب‌های دراز و سکوت آنقدرها هم مشکل نداشته‌ام. و چقدر دیوانه‌ام می‌کند این روزهای بلند که کم‌کم از دوازده شب تا سه صبح را با نور خواهد بلعید.
سالها بعد از رفتن محسن، که در هفده‌سالگی و سیصد و پنجاه و پنج روزگی‌اش، با دمپایی سوییچ ماشین را برداشت برود دوستش را برساند و هیچگاه برنگشت، خوابش را دیدم. همانقدری، هجده‌سال ده روز کم، مانده بود. خانه همان خانه بود، مامان همان مامان، محسن همان محسن. مامان داشت توی هال، پای پله‌ها به نیم طبقه بالا چیزهایی معمولی را توضیح می‌داد. محسن هم دنبالش، اما حرف نمی‌زد، ساکت بود، سکوت بود و او در هاله‌ای از نور و مه داشت محو می‌شد و مامان حواسش نبود و من نمی‌توانستم فریادی گلودر بکشم.
یازده سال است همه چیز در ذهنم همانجور که دیده بودم منجمد شده. به ندرت وقتی ویدیویی از محله‌ای خیابانی جایی می‌فرستند را می‌توانم تشخیص بدهم. خصوصا مشهد را دیگر نمی‌شناسم. یکبار با سهراب رفتیم مشهدی گردی. با گوگل‌مپ. حتی خانه مامان را هم گم کردیم.
امروز صبح احساس کردم این نور لعنتی دارد محوم می‌کند.
@farjamimahmud

483 views13:11