⚠️چگونه بیشعور باشیم به روایت قشر الیت

@mostaghelnewspaper

🔻براساس خبری که به دست بی‌بی‌سی‌ فارسی رسیده است، ایرج پزشک‌زاد نویسنده شهیر ایران معاصر در لس‌آنجلس در سن ۹۴ سالگی فوت کرده است.

آقای پزشک‌زاد متولد ۱۳۰۶ خورشیدی در تهران بود.

🔹وی در ایران و فرانسه تحصیل کرد و مدتی نیز به قضاوت در دادگستری مشغول بود و پس از آن به وزارت خارجه رفت و همزمان نویسنده ستون طنز "آسمون ریسمون" در مجله فردوسی نیز بود.

🔹او کار نویسندگی را را در اوایل دهه ۱۳۳۰ با نوشتن داستان‌های کوتاه برای مجله‌ها و برگردان نوشته‌های ولتر، مولیر و چند رمان تاریخی آغاز کرد.

🔹پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ آقای پزشک‌زاد به فرانسه رفت و عضو شورای نهضت مقاومت ملی به رهبری شاپور بختیار شد و برای نهضت چند کتاب نوشت.

📷 ویکی پدیا

https://bbc.in/3Fo2AaC
@BBCPersian

تو در میان استخوان‌های من آواز می‌خوانی...

قسمتی از متن نامه #غلامحسین_ساعدی از نامه‌های عاشقانه به #طاهره_کوزه‌گرانی

#غلامحسین_ساعدی از بزرگترین نویسندگان معاصر، عاشق دختری بنام طاهره کوزه‌گرانی بود.

این نامه‌ها پس از مرگ طاهره در پستوی خانه‌اش پیدا شد و در سال ۸۹ در كتابى با عنوانِ «طاهره، طاهره عزیزم» منتشر شد.
.
یکی از نامه‌ها چیزی نبود جز تكرار مکرر نام طاهره...

«مهرداد کامروز» -خواهرزاده طاهره- در جایی گفته: «خاله‌اش سال‌ها در مورد ساعدی سکوت کرد و هیچگاه هم ازدواج نکرد.» او یکی از علل بی‌ثمری عشق ساعدی و طاهره را تفاوت موجود میان خانواده مرفه و طرفدار استبداد کوزه‌گرانی و خانواده متوسط و طرفدار مشروطه ساعدی دانسته است.

‏«طاهره کوزه‌گرانی» در زمان حیاتش اجازه انتشار نامه‌ها را نداد و تاکید کرده بود: «تا وقتی زنده هستم، آنها را به کسی نشان ندهید، ولی پس از مرگم هر کاری که دوست داشتید بکنید.»

طاهره هم مانند معشوقش در ماه آذر از دنیا رفت. ۱۹ سال پس از مرگ ساعدی. او تا پایان عمرش ازدواج نکرد.

آرزومندم که بتوانم برگردم به ایران....


او حدود دوازده سال پیش هم در مصاحبه با رادیو فردا گفت:
«از بيست و هشت سال پيش جسمم در پاريس ولی خلاصهٔ جانم در تهران، خيابان هدايت، نبش علائی روبروی اتوشويی‌ای است که اسمش را فراموش کرده‌ام.»

نمی‌دانم پزشک‌زاد چندمین ایرانی‌ای‌ بود که این آرزو را با خود به گور برد، و پس از او چند نفر دیگر این خواسته را با خود به خاک می‌برند.

ولی همهٔ بانیان چنین شرایطی باید شرم کنند از این کارها و البته روزی پاسخگو باشند که با نجیب‌ترین و شریف‌ترین فرزندان ایران چنین کردند.
امروز بر جای او در وزارت خارجه چه کسانی نشسته‌اند؟ و چند نفر را داریم که در نویسندگی بتوانند جایش را پر کنند؟ بعید می‌دانم امروز در کلّ‌ِ آن وزارتخانه کسی پیدا شود که بتواند از روی مقاله‌ای که در ردّ‌ِ حافظ شاملو نوشت، درست بخواند!

"بی‌تفاوت نبودن"

#هومن_پناهنده
@gashthaa

🔴کوتاه‌مدت علیه بلندمدت!

🔺اعتماد ۲۵ دی ۱۴۰۰

✍️عباس عبدی

🔘یکی از توصیفات دکتر کاتوزیان در باره جامعه ایران، کوتاه‌مدتی آن است. این ویژگی در بسیاری از وجوه خود را نشان می‌دهد. ما شاهدیم که، حتی ساختمان‌هایی با قدمت ۲ یا ۳ دهه به علل فراوانی تخریب و بازسازی می‌شوند. از جمله به این علت که امکان جدید برای افزایش طبقات آمده و داشتن ساختمان قدیم به صرفه نیست، یا کیفیت ساخت آنها نازل است یا هر دو. در اروپا بسیاری از ساختمان‌های عادی نیز شناسنامه دارند، بعضا چند صد سال از ساخت آنها می‌گذرد، و حق تخریب هم ندارند.

🔘در مورد برندهای اقتصادی نیز همین قاعده برقرار است. در سیاست‌گذاری و از همه بدتر در حوزه سیاست شاهد غلبه کوتاه‌مدت هستیم. گویی که هیچ وظیفه‌ای در برابر آینده نداریم، و آینده را از آنِ خود نمی‌دانیم. نگرش کوتاه‌مدت همه جا آثار خود را برجا می‌گذارد و نتیجه قطعی آن نیز قربانی شدن رفاه و آسایش بلندمدت جامعه در برابر منافع ناپایدار کوتاه‌مدت است.

🔘این رفتار در سیاست‌گذاری بیش از هر جای دیگری دیده می‌شود. برای نمونه نگرش و رفتار ما نسبت به منابع طبیعی، مصداق بارز این ویژگی است. حداکثر استحصال از منابع طبیعی را با هدف رسیدن به منافع کوتاه‌مدت انجام می‌دهیم، ولی دوست نداریم که فکر کنیم، ده یا بیست سال بعد با چه وضعی مواجه خواهیم شد؟

🔘چرا نگاه بلندمدت در ایران غایب است؟ به این علت که منافع کوتاه‌مدت بسیار مهم‌تر از نتایج بلندمدت است. بلندمدت برای سیاستگذار نقد و عینی نیست، امری نسیه و دور از دسترس است، در حالی که کوتاه‌مدت نقد و مهم است.

🔘در اینجا می‌کوشم چند نمونه از رفتارهای کوتاه‌مدت را توضیح دهم، سپس به راه‌حل هم فکر کنیم؟ یکی از پرتکرارترین سیاست‌های کوتاه‌مدت مسأله قیمت‌گذاری بنزین است. اتفاقاتی که در قزاقستان رخ داده است، محصول این کوته‌بینی است. در ایران این مسأله بارها رخ داده است و همیشه از این سوراخ گزیده شده‌ایم.

🔘چرا بنزین را قیمت‌گذاری می‌کنند؟ چون آثار تورمی ناشی از ناکارآمدی دولت را بپوشانند، ولی تفاوت قیمت نسبی میان بنزین با سایر کالاها به جایی می‌رسد که امکان ادامه این وضع وجود ندارد لذا افزایش قیمتی که می‌باید طی سال‌ها و به آرامی می‌بود، یک باره رخ می‌دهد و مردم معترض می‌شوند و علیه سیاست‌گذاران می‌شورند، اتفاقی که در آبان سال ۱۳۹۸ هم در ایران رخ داد. کلاً سیاست قیمت‌گذاری دولتی، نوعی نگرش کوتاه‌مدت علیه منافع و الزامات بلندمدت است.

🔘یکی دیگر از مصادیقِ این نگرشِ، دروغگویی و پنهان‌کاری است. دروغگویی در سیاست و در زندگی عادی ناظر به تأمین منافع کوتاه‌مدت است، چون این احتمال جدی هست که حقیقت برملا شود، و نه فقط منافع آن دروغ از میان می‌رود، بلکه زیان سنگین‌تر که بی‌اعتمادی است به دروغگو و پنهان‌کار تحمیل خواهد شد.

🔘در ماجرای سقوط هواپیمای اوکراینی این مسأله بسیار برجسته بود. حتی کسانی که به حرف مسئولین مربوط اعتماد کردند و دروغ را تکرار کردند، لطمات حیثیتی سنگینی خوردند، چه رسد به آنان که در مرکز این دایره بودند. اگر سقوط هواپیما را سه بخش کنیم و ۱۰۰ واحد هزینه برای آن در نظر بگیریم، اصل سقوط شاید ۱۵ واحد هزینه داشت، ۵۰ واحد پنهان‌کاری و دروغگویی و ۳۵ واحد باقیمانده ناشی از بی‌تفاوتی نسبت به بازماندگان این رخداد تأسف‌بار است. اگر از ابتدا حقیقت گفته می‌شد، حتماً خسارات آن در همان حد باقی می‌ماند ولی نگرش کوتاه‌مدت دنبال پنهان‌کاری بود، به شیوه‌هایی متوسل شد که ضربه سختی را حتی به طرفداران حکومت زد.

🔘این وضعیت در فضای مجازی نیز دیده می‌شود. برخی از افراد که با دستور در آنجا حضور دارند هر رطب و یابسی را که به آنها بگویند تکرار می‌کنند، ابتدا احساس رضایت و موفقیت می‌کنند، ولی دیری نمی‌گذرد که دروغگویی یا خلاف بودن گزاره‌های آنان برملا می‌شود در نتیجه در موقعیت بسیار بدی قرار می‌گیرند و اثرگذاری خود را از دست می‌دهند.

🔘راه‌حل چیست؟ واقعیت این است که ما به جای بحث در باره برد یا باخت، ابتدا باید دنبال شکل‌دهی یک بازی قاعده‌مند و شرافتمندانه باشیم. پس از برقراری چنین بازی است که برد و باخت معنی می‌دهد، اگر ورزش جذاب است، برای شکل گرفتن اصل رقابت و بازی است و پس از آن پیروزی یا شکست معنا می‌دهد، در ورزش حتی شکست نیز آخر دنیا نخواهد بود.

🔘در لیگ‌های اروپایی هر سال یک تیم پیروز می‌شود و بقیه شکست می‌خورند، ولی هیچ‌گاه رقابت و جذابیت انها تمام نمی‌شود، تا هنگامی که قاعده بازی بر مبنای ستیز و حذف است، بلندمدت قربانی کوتاه‌مدت می‌شود، چه برای طرف پیروز و چه برای طرف شکست خورده؛ و فقط در رقابت است که هر دو به یک نسبت برنده می‌شوند، چه شکست بخورند و چه ببرند.

🔘🔘نکته راهبردی: اگر قدرت دست از ستیز و حذف برندارد دلیل نمی‌شود که منتقدان هم در این بازی دوسر باخت مشارکت کنند.

‍ ◀️ چرا مفسدان مالی اغلب ظاهری مذهبی دارند؟

✍خالد رسول پور

📝در رمان «قربانی» که شرح حضور «کورتزیو مالاپارته» خبرنگار ایتالیایی در جبهه‌های جنگ شوروی است، نویسنده شرح می‌دهد که چگونه یک گروهان ارتش آلمان، مردم یک دهکده‌ی شوروی را قتل عام می‌کنند. اما به محض خروج از دهکده، از پشت سر گلوله‌ای به سوی‌شان شلیک می‌شود. آلمانی‌ها برمی‌گردند و پس از کمی جستجو، پسرک ده ساله‌‌ی تفنگ به دستی را می‌یابند که تنها گلوله‌ی باقیمانده‌اش را به سوی آن‌ها شلیک کرده‌است.

پسرک را نزد فرمانده‌‌ی فاشیست آلمانی می‌برند. فرمانده که شوخ‌طبع هم تشریف دارد، به پسرک می‌گوید: «چون یک کودکی، شانسی بهت می‌دهم تا از مرگ نجات پیدا کنی». و پس از نشنیدن جوابی از پسرک، می‌گوید: «فقط یک چشم‌ من سالم است، چشم دیگرم مصنوعی است، اما با چشم سالمم مو نمی‌زند. اگر تو بگویی کدام چشمم مصنوعی است، می‌گذارم بروی!» پسرک فوراً می‌گوید: «چشم راستت مصنوعی است». افسر فاشیست که سخت تعجب کرده می‌‌گوید: «درست است. اما بگو از کجا فهمیدی؟» پسرک جواب می‌دهد: «فقط در چشم راستت کمی انسانیّت دیده‌می‌‌شود. فهمیدم که چشم خودت نیست»!
و البته پسرک را همان‌جا تیرباران می‌کنند.

نزدیک به چهار دهه است که برای استخدام و گزینش کارمندان دولتی و ارتقای اداری، علاوه بر مسایل عقیدتی و شرعی و اطلاعاتی، «ظاهر» آدم‌ها هم به شدت مورد تحقیق و بررسی قرار می‌گیرد. سیستم موجود گزینشی، معتقد است که آدم سالم و معتقد حتماً ظاهر ویژه‌ای هم باید داشته‌باشد. در این سال‌ها میلیون‌ها جوان و نوجوان به خاطر بلندبودن موی سر یا کوتاه‌بودن آستین پیراهن یا پوشیدن شلوار لی یا ناکامل‌‌بودن روسری و چادر، تنبیه و توبیخ یا از استخدام محروم شده‌اند. در هر اداره لیست بلندبالایی از ممنوعیت‌های پوششی به در و دیوار نصب کرده‌اند. و همه‌ی این‌ها برای جلوگیری از ورود افراد ناباب و نامسئول به نظام مدیریتی و اجرایی ِ کشور است.

اما این روزها که چپ و راست، اخبار دزدی‌ها و اختلاس‌های کلان موسسات و شرکت‌ها و بانک‌های «ارزشی» با نام‌های مقدس مذهبی در رسانه‌ها پیچیده، کمی دقت به قیافه‌ها و تیپ‌های دزدان و اختلاس‌گران خالی از خنده و عبرت نخواهدبود. تقریباً همه‌ی این بزرگان، قیافه‌هایی به‌شدت مورد تایید نظام دارند: ریش‌هایشان، پیشانی‌های مهرخورده‌شان، تواضع و لبخند شیرین اسلامی‌شان، پیراهن‌های ساده‌شان، یقه‌های جمع و جورشان، انگشتری‌ها‌یشان و... همه حکایت از اعتقادات عمیق مذهبی و تعهدات شرعی‌شان دارد.
این روزها در صورت‌های مسخ‌شده‌ی دزدان و اختلاس‌گران، دنبال یک چشم مصنوعی می‌گردم. اما انگار دیگر خیلی دیر شده و دیگر نشانی از انسانیّت در حدقه‌های وقیح ِ چشمان‌شان نمانده است.
@chelsalegi
📚@nasiri42

چرا تعامل راهگشاست؟

بقلم : محسن صفایی فراهانی

🔴 ارکان حکومتی ایران با سه دیدگاه متفاوت سیاست‌های استراتژیک را پیگیری می‌کنند.
یک دیدگاه، دیدگاه ایدئولوژیک است که خود را مسئول اسلام و جهان اسلام می‌داند و برای توسعه‌ی تشیع تلاش می‌کند. تلاش گسترده در جنگ بالکان، سوریه، عراق، افغانستان، یمن، و ... . بخشی دیگر در همان دهه اول انقلاب باقی مانده و دولت را متولی کل کشور می‌داند و بقیه‌ی مردم را به نوعی تحت سلطه‌ی دولت می‌بینند. گروه سومی هم هست که توسعه را به خصوص توسعه‌ی اقتصادی را مبنای پیشرفت می‌داند؛ الگوهای این گروه هم کشورهای مالزی، ترکیه، کره جنوبی و مانند این‌ها هستند. به اعتقاد گروه سوم، با توسعه‌ی اقتصادی می‌توانیم به توسعه‌ی سیاسی رسیده و در کنار آن توانایی‌های ملی کشور را ارتقا دهیم.
این سه استراتژی هیچ فصل مشترکی باهم ندارند. مثل سه دایره متحدالمرکز هستند که هر کدام برای خود حرکت می‌کند. در حالی که در شرایط امروز، امکان اداره کشور با سه استراتژی متفاوت که در بسیاری مواقع یکدیگر را خنثی می‌کنند، وجود ندارد.

🔴 جمعیت نسبت به اول انقلاب ۴/۲ برابر شده ولی تولید ناخالص ملی به قیمت-های ثابت نزدیک ۸/۱ برابر شده است، نرخ بیکاری جوانان زیر ۲۷ سال بالای 60درصد است، پول ملی در ۱۰ سال گذشته به یک‌دهم ارزش خود رسیده، بحران بانک‌ها و صندوق‌های بازنشستگی که اکثر آن‌ها به مرز ورشکستگی رسیده‌اند، عدم توفیق تلاش‌ها برای فقرزدایی در بخش محرومان کشور، فساد گسترده، بحران آب که با بی‌برنامه عمل کردن در این دهه‌ها، عمده‌ی ذخایر از بین رفته و ... پس به جای این‌که عامل همه‌ی این بحران‌ها دولت و رفتار دولت‌ها باشد، باید به مبحثی فراتر نگاه کرد. تا وقتی که استراتژی ارکان حکومت توسعه ایدئولوژیک و انحصارات گسترده حکومتی باشد، بدیهی است مسائل اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی و ... اولویت در حد حرف خواهند داشت.

🔴 من در سال‌های ۵۳-۵۴ در خوزستان کار می‌کردم. آن موقع سد دز به بهره‌برداری رسیده بود و حدود ۳۰۰ هزار هکتار از اراضی زیر سد را با کانال‌های آبیاری تحت پوشش قرار داده بودند.. یکی از این کشت‌وصنعت‌ها، مارچوبه کاشته بودند. یک شب با مهندسان آن‌جا صحبت می-کردم. گفتم، شما خیانت می‌کنید، مردم ما مارچوبه نیاز ندارند. پاسخ داد که مارچوبه را تنی ۵۰۰۰ دلار صادر می‌کنم. آن موقع گندم تنی ۱۵۰ دلار بود. می‌گفت یک تن مارچوبه صادر کنیم و می‌توانیم بیش از ۳۰ تن گندم وارد کنیم. این می‌شد خودکفایی، نه این که بخواهیم از شیر مرغ تا جان آدمیزاد را در کشور تولید کنیم.

🔴 موقعی که شرکت مپنا را راه‌اندازی کردیم من به فرانسوی‌ها پیشنهاد دادم با مپنا شریک شوند تا در آذربایجان و سیستان و بلوچستان، ۲۰ تا ۱۵هزار مگاوات نیروگاه احداث کنیم. چون ما گاز داریم می‌توانیم برق را که ارزش افزوده بیشتری دارد تولید کرده و به پاکستان، افغانستان، ترکیه و عراق صادر کنیم. آن‌موقع فقط شرق ترکیه نزدیک ۱۰هزار مگاوات برق نیاز داشت. شما تصور کنید اگر ایران به این کشورها برق صادر می‌کرد و دادوستدش از این طرف به گرجستان و ارمنستان هم متصل می‌شد، ایران به هاب برق منطقه‌ای تبدیل می‌شد. در آن صورت حفظ امنیت ایران برای این کشورها و یاران آن‌ها جدی می‌شد.

🔴 راه برون‌رفت از این وضع واقعاً در تعامل ارکان حاکمیت است؛ یعنی ارکان حاکمیت باید توجه کنند که اگر می‌خواهند واقعاً کار موثری برای کشور انجام دهند، با این مکانیسم مطمئنا جواب نمی‌گیرند. یعنی نمی‌توانیم با استراتژی‌های تقابلی با دنیا، ادامه مسیر دهیم و توقع این باشد که آن‌ها با کشور ما همکاری کنند. برای توسعه‌ی کشور، در درجه‌ی اول باید در داخل تعامل به وجود آورد و بعد راه تعامل با دنیا را در پیش گرفت.

🔴 ویتنام بعد از ۱۹۷۵ ده سال پس از جنگ، ابتدا اقدام به ترک مخاصمه با آمریکایی‌ها کرد و بعد هم با آن‌ها قرارداد صلح امضا نمود. در حالی که آمریکایی‌ها نزدیک ۲۵ سال سنگین‌ترین حملات بعد از جنگ جهانی دوم را در جنگ با ویتنام داشتند. دولت کمونیستی ویتنام، سراغ این رفت که از پتانسیل دنیا چگونه استفاده کند؟ امروز ببینید ویتنام چقدر به خود آمریکا صادرات دارد.

🔴 تغییر سیاست‌های چین از ۱۹۸۰ به بعد و اتخاذ روش درهای باز و تعامل با دنیا در چارچوب همان دولت سوسیالیستی، امروز چین را بعد از ۳۵ سال به دومین اقتصاد دنیا تبدیل کرده است، اولین باری که رفتم شانگهای، مردم آن قدر فقیر بودند که هیچ یخچالی در خانه نداشتند. در فصل زمستان گوشت خود را از پنجره به بیرون آویزان می‌کردند. الان چین سالیانه حدود ۶۰۰ میلیارد دلار صادرات کالا به آمریکا دارد، یعنی نزدیک ۱۵ درصد صادرات چین فقط به آمریکاست.

به یاد مادرم ، وبه یاد ِهمه مادرانِ رنج کشیده گمنام ایران

اشاره
در ساعت 30/8 شب 29 دی ماه 1387 مادرم(متولد 15اسفند 1315) بدون هیچ سابقه بیماری، وبدون اظهارکم ترین گله ای ازجزئی ترین درد جسمی، ناگاه وشتابزده در تاکستان راهی دیارخاموشان شد . سفرش آن قدر به تعجیل بود که حتی زنده یاد پدرم ، که در چند متری او درازکشیده بود ، شاید ساعتی بعد از ماجرا ، متوجه هجرت غمناک او شد . آن روز من در وزارت دفاع ( درلویزان ) با شماری ازمهندسان ومدیران ارشد این وزارتخانه کلاس آیین نگاش وگزارش نویسی داشتم . بعد ازکلاس هم قرار بود راننده مرا ،طبق عادت هفتگی ، به محل کارم ( مرکزدایره المعارف بزرگ اسلامی ) برساند . ازکلاس که در آمدم احساس کردم که اصلا حال وحوصله سرکاررفتن ندارم . به راننده گفتم مرا به منزل برساند . به خانه که رسیدم احساس خواب عجیبی داشتم . به خوابی عمیق فروشدم . ساعتی بعداز بیدارشدنم ، خبررسید وسراپا درخودمانده خود شدم . حیرتی که هنوز هم همچنان در من مانده است . در سیاهی شب به بدرقه مسافری می رفتم که به چشم خویشتن می دیدم گویی که جانم می رود ....
من در سوگ مادرم، در بهار 1388 مقاله ای نوشتم که در مجله نقد وبررسی کتاب ( شماره 26/27، پاییز 1388 ، ص 199- 201) به لطف دوست عزیزم دکتر هرمزهمایون پور، سردبیرومدیرمسئول مجله ، منتشرشد . اینک در سالروز درگذشت مادرم آن مقاله را اینجا نقل می کنم .

نه لب گشایدم ازگل ، نه دل کشد به نبید
چه بی نشاط بهاری که بی رخ تورسید
نشان داغ دل ماست لاله ای که شکفت
به سوگواری زلف تو این بنفشه دمید
.....خبرتلخ تر از آن بود که بتوان زخم های پارگی دل را به گرمی اشکی التیام بخشید . حیرت بی نهایت بود که در امتداد آن شب ِسردِ بی انتها ، بردیده ودل رنجیده پنجه افکنده بود .راهی که به خانه می رفت چقدر بی پایان بود وبی پایان !شاید دشوارترین پرسش ازهرکس آن باشد که نخستین خاطره خود را از تصویرمادر بازگوید که اول بار کی وکجا اورا دیده است ؟وقتی به پاسخ این پرسش می اندیشم ، حیاط خانه ای قدیمی با درختان تنومند گردو وحوض پراز آبی در آن ، به خاطرم می آید که ناگاه به لغزشی احساس کردم دنیا را آب فراگرفت ؛ در لحظه ای دست کسی که زندگی ام ازاو بود مرا دوباره به زندگی بازگرداند ، دستی که تا لحظه شنیدن خبرنمی دانستم بعد ازگذشت بیش از30سال هنوز گرمی حضورش همچنان در وجودم بوده است . به خانه که رسیدم رفته بود . اما می شد ازمحزونی اطاق وتخت خالی ، صدای قدمهای مرگ را شنید که چه تندوبی خبر آمده واورا باخود برده بود . همسایگی بامرگ ، تجربه بسیارتلخی است که تا اتفاق نیفتد درک آن به هیچ روی امکان پذیرنیست ؛ حتی اگراوصاف آن را در تعالیم اسلام یا در آیین زردشتی واساطیرایرانی به خوبی خوانده باشی . ازاین گذشته ، سنگینی سوگ عزیزان ، آن هم مادر ، را نمی شود به بیان آورد . غم که ازحد بگذرد به وصف نمی آید . در غمهای تحمل پذیرمی توان گریست یا نوشت یا سرود .
فردای آن شب ، چهره آرام واندک متبسم مادر بود که برسکوی غسالخانه به من می گفت : ازرفتن چندان هم نادلخوش نیستم . رنگ رخساره ودستان گره کرده هم می گفتند : دیگر تن خسته ازرنج زیستن رها شد . به آرامش او ، من هم کمی آرام تر شدم . لحظه ای بعد ، هزاران مشت خاک او را با جامه سپید آخرتش برای همیشه ازدیده ها پنهان کرد ؛ گویی بی همره وتنها ازگذرگاه تنگ مغاک به سفری دراز در دل زمین رفت ....
این پایان حکایت زندگی اوبود وپایان داستان زندگی هزاران مادر گمنام دیگری چون اوست که درهرگوشه این دیاربه دنیا می آیند ، رنج می کشند ، ومی روند . یاد این مادران ، پاس خاطرخون دلهایی که ازدست زمانه وزمان خورده اند وسهم بسیارپراهمیت آنان در پروراندن نخبگان جامعه ، درغیرازچند سطربی روح وتکراری اعلامیه مجالس ترحیم ، معمولا درهیچ کجادیده نمی شود . من هربار که به شیوه زندگی وتفکرزنان هم نسل مادرم ، یا نسلهای پیش ازاو ، اندیشیده ام ودر پاسخ این پرسش درمانده ام که چرا اینان ، درعین عوامی وبی بهرگی ازخواندن ونوشتن وناآگاهی ازآنچه درپیرامونشان می گذشته است ، دررساندن باروظایف خود به سرمنزل مقصود آن گونه موفق بوده اند به یاد تحلیل آیزایا برلین ازشعر "خارپشت وروباه" اثرآرخیلوخوس افتاده ام .
در اشعارپراکنده آرخیلوخوس آمده است :" روباه بسیارچیزها می داند اما خارپشت یک چیزبزرگ ". آیزایابرلین درکتاب متفکران روس ( که برگردان خوشخوان فارسی آن به قلم نجف دریابندری است ) درباره این شعر گفته است : " شاید معنای این سطر جزاین نباشد که روباه با همه حیله هایش دربرابریگانه دفاع خارپشت شکست می خورد . اما اگراین جمله را به طورمجازی تعبیرکنیم ، می توان معنایی ازآن بیرون کشید که تفاوت نویسندگان ومتفکران ، وشاید هم افراد بشررا ، به طورکلی نشان می دهد .

زیرافرق بزرگی است ازیک طرف ، میان کسانی که همه چیزرا به یک بینش اصلی ، یا یک دستگاه فکری کم وبیش منسجم ومعین مربوط می سازند وبرحسب مفاهیم آن می فهمند واحساس می کنند یعنی یک اصل سازمان دهنده کلی که فقط برحسب مفاهیم آن است که آنچه می کنند ومی گویند معنی می دهد وازطرف دیگر ، کسانی که هدفهای فراوانی را دنبال می کنند که غالبا با یکدیگر مربوط نیستند یا حتی تناقض دارند ، واگر اصولا ارتباطی باهم داشته باشند این ارتباط بالفعل وبه علل روان شناختی است و هیچ اصل معنوی یا جمال شناسی آنها را به یکدیگر پیوند نمی دهد . این دسته اخیر، در زندگی واندیشه بیشترمیل به پراکندگی دارند تا تراکم ، فکرشان پریشان است وبرسطوح مختلف حرکت می کنند وبه جوهرانواع فراوانی ازتجارب واشیاء به موجب ماهیت آنها می چسبند ، بی آنکه به طورهشیاریا ناهشیاربخواهند در بینش درونی واحدی که تغیرناپذیروفراگیروگاه ناقص ومتناقض وحتی تعصب آمیزاست آنها را بگنجانند ( متفکران روس ، ص 45- 46) .
این تحلیل آیزایابرلین ، تبیین کننده واقعیتی مغفول ازشیوه زندگانی زنان سنتی وروستایی وزنان تجددگرا وشهرنشین ایران است . زنان سنتی ، دردوره نوجوانی وجوانی ومیانسالی خود ، تنها به معیشت خانواده یا تربیت فرزندان می اندیشیده وازعهده آن هم به خوبی برمی آمده وازپریشان کاری وذهن پریشی – که ازویژگیهای ناگزیرهرجامعه تجدد گراست – به دوربوده اند . غیرازاین ، بی آنکه خود بدانند ، با حفظ گویشهای محلی وبافعالیتهای اقتصادی در منزل ، که استمرارحیات صنایع دستی وسنتی وبومی را موجب می شده است ، بهترین متولیان فرهنگ اصیل ایرانی نیزبوده اند . در کناراین فعالیت ناخود آگاه فرهنگی، موفق ترین حافظان بهداشت روانی وسلامت روحی فرزندان خود بوده ودرمواقع بسیاربنابرغریزه ، وظیفه پناهگاهی فرزندان را از خشم های گاه وبیگاه ، بحق یا نابه حق پدران یا سرپرستان خانواده ها را به خوبی به دوش کشیده وبهترین میانجی و مشاورخانواده ها در حفظ آرامش نهاد خانواده شده اند . در برابراین زنان سنتی ، عملکرد زنان متجدد وامروزی را باید پیش چشم آورد . این زنان ( ازبعضی استثناها مانند اندک شمارزنان متجدد عصرقاجاروپهلوی که بگذریم ) ازهمه چیز، کم وبیش اطلاع دارند ، همزمان به چندین کارفرهنگی واقتصادی وورزشی ( ازآموزش زبان وهنرورانندگی وآرایشگری گرفته تا کلاس یوگا وبدن سازی وکاردرادارات واظهارنظردر مسائل سیاسی و...) مشغول اند ، ودر عین حال در همه کارناتمام وغیرمتخصص ونابلد . ما در مدارس ودانشگاههای خود به دختران ( وهمین طوربه به پسران ) همه چیزمی آموزیم ؛ بدون آنکه در سیاستهای آموزشی خود ، به بهانه "اشراف وتنوع "، کمترین توجهی هم به مقوله" تخصص وعمق "بکنیم . نتیجه هم ، آن است که امروز می بینیم وبی نیاز به گفت وگو ست .
در تحقیقات تاریخی یا مطالعات اجتماعی هم وقتی خواسته ایم سهم زنان را یادآورشویم ، بیشترین سهم را از آن زنان تجدد گرادانسته ایم وتنها حضوروکارآنانی را به یاد آورده ایم که دربیرون ازنهاد خانواده تلاشهای فرهنگی یا سیاسی کرده اند ؛ مثلا حزب یا جنبشی به راه انداخته ، روزنامه ای منتشرکرده ، یا شعری سروده اند. من براستی نمی دانم چگونه باید سپاسگزارزنان سنتی وبی سوادی بود که درعین ناآگاهی ازمسائل فرهنگی، از عهده تربیت فرهیختگان ودانشمندان بزرگ روزگارما برآمده اند ؟ یاسهم ویاد آنها را چگونه ودر کجای تاریخ ایران باید لحاظ کرد ؟ اما اگر آن مادران در تربیت فرزندان خود ، که نام آوران سرزمین ما شدند واکنون نیزهستند ،گذشت وعمق فکر وتدبیرلازم را نمی داشتند یارفتاری غیرآنچه کردند می کردند آیا وضع به همین قراربود؟ من گمان نمی کنم .
وقتی می خواستم برای اعلامیه مجلس ترحیم مادرم شعری برگزینم دیدم که هیچ شعری نمی تواند گویاتراز این شعر" ای وای مادرم " سروده شهریار حال مرا بازگوید :
اما ندای قلب به گوشم همیشه گفت
این حرفها برای تو مادرنمی شود
هرکنج خانه صحنه ای ازداستان اوست
....واکنون می اندیشم که هرگوشه ایران ، صحنه ای ازداستان مادرانی است که به یادشان نبوده ویادی ازآنان نکرده ایم ....