۲۵ اردیبهشت، روز بزرگداشت فردوسی
(نقاشی از پدرم، ۵ اردیبهشت ۱۳۱۸)

چرا شاهنامه می‌خوانیم؟ شاهنامه‌خواندن چه سودی دارد و چه ضَرورَتی؟

فایلِ صوتیِ سخنانِ #جویا_جهانبخش، عضوِ وابستۀ فرهنگستانِ زبان و ادبِ فارسی، که در سالِ ۱۴۰۰ به مناسبتِ روزِ شعر و ادبِ فارسی (بیست و هفتمِ شهریورماه)، ایراد گردیده است و پیش از این ویدئویِ آن در وبگاهِ فرهنگستان نَشر داده شده.

از برایِ تماشایِ این ویدئو و ویدئوهایِ دیگر  به وبگاهِ فرهنگستان به نشانیِ زیر نیز مراجعه توانید کرد:
https://apll.ir/?p=10141


@talar_ayne

این لهجه اصیل نیست؛ به این معنی اصیل نیست که در خانه‌های ایرانیان که اولین و مهم‌ترین محل یادگیری زبان طبیعی برای کودکان ایرانی است هیچ کودکی در معرض چنین لهجه‌ای قرار نمی‌گیرد. پس شخص برای اینکه این لهجه‌ی ساختگی را به خودش یاد بدهد قاعدتاً ناچار است بر لهجه‌ی طبیعیِ مادریش با تلاش و تکلف غلبه کند. بوالعجب کاری، پریشان عالمی.


#هومن_پناهنده
@gashthaa

🗒یادداشت
🔺مصاحبۀ من برای جذب در هیئت علمی دانشگاه (پیش‌درآمد)
✍محسن احمدوندی

هفتۀ پیش برای جذب هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان به مصاحبه دعوت شدم. گویا امسال قصد دارند تعدادی از دکترمعلم‌های شاغل در آموزش‌وپرورش را به‌عنوان استاد در دانشگاه‌ فرهنگیان به کار بگیرند. راستش را بخواهید من خیلی راغب نبودم که در این فرایند شرکت کنم و به اصرار دوستانم این کار را کردم؛ زیرا آموزش در مقاطع پایین‌تر را بسیار مهم‌تر و مؤثرتر می‌دانم. بارها به کسانی که مرا تشویق کرده‌اند و می‌کنند که از آموزش‌وپرورش به آموزش عالی و از مدرسه به دانشگاه نقل‌مکان کنم، گفته‌ام و می‌گویم که اگر من بتوانم یک دانش‌آموز ده‌دوازده‌ساله را کتاب‌خوان کنم، وقتی وارد دانشگاه بشود، برای خودش صاحب دید و منش علمی ویژه‌ای است. درحالی‌که اگر بتوانم یک دانشجوی بیست‌وچندساله را کتاب‌خوان کنم ـ که البته کار دشوارتری است ـ تازه در میان‌سالی با یک شخصیت علمی طرف خواهم بود. به نظر من سوددهی اولی خیلی زودتر و بیشتر از دومی است.

آنچه در ادامه می‌آید شرح جلسۀ مصاحبۀ من در سازمان مرکزی دانشگاه فرهنگیان تهران است. من این مصاحبه را از روی فایل ضبط‌شده پیاده کرده‌ام و جز تبدیل زبان محاوره به معیار و اضافه کردن برخی توضیحات جانبی برای درک بهتر فضای جلسه، تغییر دیگری در آن نداده‌ام؛ بنابراین آنچه می‌خوانید عین گفتگوی مصاحبه‌‌کنندگان و من در این جلسه است. برخی دوستان به من توصیه کردند که این نوشتار را تا بعد از اعلام نتایج ـ که احتمالاً اواخر تیرماه باشد ـ منتشر نکنم؛ اما چون خیلی اهل این مصلحت‌اندیشی‌ها نیستم و قصدم نقد وضعیت نهاد علم و آموزش در ایرانِ امروز است، آن را قبل از اعلام نتایج منتشر کردم؛ زیرا اگر انتشار این نوشتار را به بعد از اعلام نتایج موکول می‌کردم و در این آزمون رد می‌شدم، ممکن بود عده‌ای آن را نوعی عُقده‌گشایی و کین‌کَشی به شمار آورند و بر این حملش کنند که چون قبول نشده‌ام این کار را کرده‌ام. اگر هم قبول می‌شدم، ممکن بود گروهی بگویند: «اگر مردش بودی، قبل از اعلام نتایج نشرش می‌دادی، نه حالا که منافعت تأمین شده و خرت از پل گذشته است.» روشن است که قصد من به تصویر کشیدن وضعیت تراژیک و سیر قهقرایی است که نهاد علم و آموزش (مدرسه و دانشگاه) در این کشور بدان گرفتار شده‌است. نوشتار پیشِ‌رو به طنز می‌زند، اما من نه قصد دارم کسی را مسخره کنم و نه کسی را بخندانم، بلکه می‌خواهم شما هم با من بر جنازۀ نهاد علم و آموزش در این کشور بگریید.

شاید بپرسید چرا صوت این جلسه را ضبط کرده‌ام و آیا این کار اخلاقی است؟ راستش من تصور دیگری از مصاحبۀ جذب هیئت علمی داشتم. فکر می‌کردم جلسۀ پرچالشی پیشِ‌رویم است. می‌خواستم بعد از جلسه، صوت آن را دوباره گوش کنم و ببینم چه کرده‌ام و به چه تعداد از پرسش‌های مصاحبه‌کنندگان پاسخ‌هایی منطقی و قانع‌کننده داده‌ام، زهی خیال باطل! در ضمن بر این باورم که چون در اینجا از شخص خاصی اسم نبرده‌ام و صدای مصاحبه‌کنندگان را هم نشر نداده‌ام، کارم غیراخلاقی نباشد.

📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi

🗒یادداشت
🔺مصاحبۀ من برای جذب در هیئت علمی دانشگاه (متن مصاحبه، بخش اول)
✍محسن احمدوندی

[مصاحبه‌کنندۀ اول از من بیوگرافی و رزومه‌ام را می‌خواهد و من برایش توضیح می‌دهم و او یادداشت می‌کند. بعد نوبت به مصاحبه‌کنندۀ دوم می‌رسد]

ـ مصاحبه‌کنندۀ دوم: [آقایی مُسِن است و از لهجه‌اش پیداست که همشهری‌ام است] کرمانشاهی هستید؟

ـ من: بله.

ـ مصاحبه‌کنندۀ دوم: جایگاه علمی آقای سید [!] جلال‌الدین کزازی در ادبیات فارسی چیست؟

ـ من: [کمی هاج‌وواج از پرسش] خب استاد کزازی از مفاخر کرمانشاه هستند و جزء بهترین استادان در حوزۀ شاهنامه‌پژوهی به شمار می‌آیند.

ـ مصاحبه‌کنندۀ دوم: [کلامم را قطع می‌کند] خیلی خوب! خیلی خوب! کسی که در ادبیات بیشترین کار را در تاریخ ادبیات انجام داده؟

ـ من: مرحوم صفا دیگر.

ـ مصاحبه‌کنندۀ دوم: آفرین! عالی! آفرین! [رو می‌کند به خانمی که آن ور میز با دیگر مصاحبه‌کننده مشغول صحبت است و با لحنی تحسین‌آمیز می‌گوید] خانم دکتر من سؤال پرسیدم از ایشان، گفتم بیشترین استادی [!] که در زمینۀ تاریخ ادبیات کار کرده، گفتند ذبیح‌الله صفا. 

ـ خانم دکتر: [برای این‌که ثابت کند حواسش جمع بوده می‌گوید] بله، سؤالتان خیلی عالی بود در زمینۀ تاریخ ادبیات.

ـ مصاحبه‌کنندۀ سوم: [همان خانم دکتری است که در پرسش قبل، طرفِ صحبتِ مصاحبه‌کنندۀ دوم قرار گرفت] یک استاد مطنطن‌گوی ادب فارسی را نام ببر؟

ـ من: منظورتان از همین استادانی است که امروز ادبیات درس می‌دهند؟ خب همین همشهری ما آقای کزازی.

ـ مصاحبه‌کنندۀ سوم: [با تعجب] مطنطن‌گو.

ـ من: منظورتان از مطنطن‌گو چیست؟

ـ مصاحبه‌کنندۀ سوم: اصل سؤال همین است دیگر؟

ـ من: خب مطنطن‌گو یعنی کسی که پیچیده حرف می‌زند یا باشکوه سخن می‌گوید. به نظرم از میان استادان امروز استاد کزازی سبک ویژه‌ای دارد و می‌خواهد به گونه‌ای خاص و باشکوه سخن بگوید.

ـ مصاحبه‌کنندۀ سوم: [با ناامیدی کامل از زبان‌نفهمی من] مطنطن مثل خاقانی که آن‌قدر کلامش سخت است که دو تا جلد کتاب باید آقای سجادی بنویسد تا کلامش را تفسیر کند. [بعداً که فایل صوتی را گوش کردم متوجه شدم که خانم دکتر منظورش از «استاد»، چیز دیگری غیر از فهم من از «استاد» بوده است. من «استاد» را معلمی دانسته بودم که در دانشگاه درس می‌دهد، اما گویا منظور خانم دکتر از «استاد»، «شاعران کلاسیک» بوده‌است. من در ذهنم به دنبال استاد فروزانفر، استاد خانلری، استاد شفیعی کدکنی، استاد حمیدیان و ... بودم و ایشان به دنبال استاد رودکی، استاد انوری، استاد سعدی، استاد خاقانی و استاد حافظ و... بود]

ـ من: [که هنوز نفهیمده‌‌ام منظور خانم دکتر از «استاد»، «شاعران کلاسیک» و منظورش از «استاد مطنطن‌گو» «خاقانی» است، دارم زور می‌زنم که توی استادان دانشگاهیِ امروزِ ادبیات فارسی کسی را بیابم که مطنطن سخن می‌گوید یا لااقل مطنطن می‌نویسد و چون چیزی به ذهنم نمی‌رسد، سخنش را تأیید می‌کنم] بله، خاقانی را که قبول دارم. [نوبت به مصاحبه‌کنندۀ چهارم می‌رسد]

📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi

🗒یادداشت
🔺مصاحبۀ من برای جذب در هیئت علمی دانشگاه (متن مصاحبه، بخش دوم)
✍محسن احمدوندی

ـ مصاحبه‌کنندۀ چهارم: [مردی است میان‌سال که قرار است در حوزۀ زبان انگلیسی از من سؤال بپرسد و از لهجه‌اش برمی‌آید که اهل شهرهای شمالی کشور باشد] یک تفاوت زبان انگلیسی و فارسی را بگو؟

ـ من: خب در حوزۀ گرامر متفاوت‌اند، مثلاً تعداد ضمایر، نحو کلام...

ـ مصاحبه‌کنندۀ چهارم: نه، این‌ها که نکتۀ مهمی نیستند، اینجا ضمیر شش‌تاست آنجا هفت‌تا، این که مهم نیست. [گویا می‌خواهد من همان چیزی را بگویم که مدنظرش است] مثلاً راجع به جنسیت بگو؟ [حدسم درست از آب درمی‌آید]

ـ من: خب در زبان انگلیسی جنسیت مشخص می‌شود و در فارسی نه یا در حوزۀ واژگان، زبان انگلیسی پویاتر و غنی‌تر است و از زبان‌های مختلفی وام‌واژه گرفته به دلیل قدرت سیاسی و نظامی پشت آن.

ـ مصاحبه‌کنندۀ چهارم: [که اصلاً کاری با توضیحات من ندارد، ادامه می‌دهد] زبان فارسی این‌قدر اصیل است که تأکید بر جنس مؤنث می‌کند. مثلاً ما می‌گوییم «زن و مرد» و «زن و شوهر». این‌ها را می‌گویند تداعیِ معانی یا هم‌آیی، باهم می‌آیند. نمی‌گوییم «شوهر و زن»، اما انگلیسی‌ها برعکس می‌گویند «هازبند اند وایف». فرهنگ فارسی را ببینید تأکید دارد بر این. [منظورش این است که در زبان فارسی «زن» تقدم می‌یابد بر «مرد» و این نشان احترام به زن در این زبان است. آن‌هایی که با الفبای زبان‌شناسی آشنایند می‌دانند که این تحلیل چقدر سطحی، غیرعلمی و بی‌پایه است. ایشان بدون این‌که اجازه بدهد من حرف بزنم، ادامه می‌دهد] شنیدم که زبان فارسی تنها زبانی است که در آن می‌توانی نوزده فعل را کنار هم بیاوری، مفهوم هم دارد و به هیچ زبانی هم نمی‌شود آن را ترجمه کرد [و بعد خطاب به خانم دکتر که آن ور میز است می‌گوید] خانم دکتر درست می‌گویم؟ [خانم دکتر هم تأیید می‌کند] بگذار من جمله‌اش را بخوانم. [و رو می‌کند به من و با لحنی تأسف‌بار می‌گوید] حیف است این‌ها را شما نمی‌دانید.

ـ من: البته اینجا... [می‌خواهم بگویم حرفش غیرعلمی است اما سخنم را قطع می‌کند.]

ـ مصاحبه‌کنندۀ چهارم: [درحالی‌که گوشی‌اش را از جیبش درآورده و روی میز گذاشته، از روی آن شروع می‌کند به خواندن یکی از پیام‌های تلگرامی] داشتم می‌رفتم دیدم گرفته نشسته گفتم بذار بپرسم ببینم میاد نمیاد دیدم میگه نمی‌خوام بیام می‌خوام برم بگیرم بخوابم. [بعد با لحنی غرورآمیز می‌گوید] این را به هر خارجی بدهی که ترجمه کند، آریتمی می‌گیرد.

[مصاحبه‌کنندۀ پنجم روحانی‌ای است که هیچ پرسشی از من نمی‌کند. این کل مصاحبه‌ای بوده که برای تشخیص صلاحیت علمی من برای تدریس در دانشگاه به عمل آمده است. بخوانید و ببینید ما داریم به کجا می‌رویم.]

📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi

دربارهٔ خیّام
(دکتر حسین معصومی همدانی)
https://t.me/joinchat/AAAAAD7Fssu7AgJ7o97tgw

🔴مطالعه موردی؛ پزشک مشهدی

🔺اعتماد ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۲

✍️عباس عبدی

🔘یکی از شیوه‌های تحلیل پدیده‌ها، مطالعه موردی یا به تعبیر انگلیسی Case Study است. در واقع به جای مطالعه ده‌ها و صدها مورد، کافی است که یک نمونه را با دقت موشکافی کرده و تمام جوانب آن را تحلیل کنیم و نتایج حاصل را با اعتبار کافی تعمیم دهیم. هدف، استنتاج نتایجی فراتر از آن مورد خاص است.

🔘برای دریافت بخشی از واقعیت جامعه ایران، می‌توان مورد ویژه پزشک مشهدی را که سر و صدای فراوان ایجاد کرد مطالعه کرد. یک مرد همسرش را به مطب آقای دکتر برده و درخواست ویزیت و معاینه او را می‌کند. پزشک نمی‌پذیرد. او نیز اعتراض می‌کند، در نهایت خبری را منتشر می‌کند که چون همسرم چادری بوده پزشک او را ویزیت نکرده و این آغاز ماجرا برای طرفداران وضع موجود می‌شود که بدون رسیدگی، مطب را پلمب می‌کنند، در فضای عمومی و رسانه‌ای تبلیغات وااسلاما و واانقلابا سر می‌دهند. علیه پزشکان غرب‌زده و... خواهان برخورد می‌شوند و الی آخر که می‌توانید حدس بزنید چه قشقرقی راه می‌افتد.

🔘یک روز بیش‌تر طول نمی‌کشد که آقای پزشک که اتفاقاً از هاروارد هم فارغ‌التحصیل شده و اکنون در کشورش خدمت می‌کند، با استناد به فیلم‌های موجود مطب و شواهد و ادله کافی، تمام ادعاها را رد و خلاف آنها را ثابت می‌کند. با نکته‌سنجی جالب و تلمیح، تنها بی‌حجاب آن لحظه مطب را همان فرد معرفی می‌کند که با آستین کوتاه آنجا بوده است!! بلافاصله آب‌ها از آسیاب می‌افتد، اندکی از آنان عذرخواهی می‌کنند و اغلبشان سکوت را پیشه می‌نمایند، تا نوبت بعدی دو باره قشقرق مشابهی را علیه دیگری راه بیاندازند.

🔘این واقعیت جامعه ماست که عده‌ای می‌توانند برای منافع شخصی خود پشت اسلام و انقلاب پنهان شوند و با جار و جنجال علیه دیگران اتهام بزنند و فضای رسانه‌ای رسمی و رانتی نیز به سرعت به حمایت آنان بیاید. چنین رفتاری در بیش‌تر حوزه‌ها وجود دارد و البته این مورد خاص به دلیل زیرکی آقای پزشک یا هر علت دیگری به سرعت ادعاهای دروغ آنان برملا شد.

🔘فرض کنید که فیلم‌ها و شهود مطب نبودند، حتماً تا آخر ماجرا می‌رفتند و یک بی‌گناه را گناهکار معرفی می‌کردند، و در پی آن ده‌ها پزشک و متخصص دیگر نیز کشور را ترک می‌کردند، و طبعاً هیچ‌کدام اینها برای این قدرت‌طلبان مهم نبود و نیست، ولی نکته مهم این است که چرا ساختار سیاسی خود و انقلاب و اسلام را هزینه چنین رفتارهایی می‌کند؟ واقعاً چرا؟ جالب است که آنجا تهدید می‌کنند که مطب را پلمب می‌کنیم و پلمب هم می‌کنند!

🔘نکته دیگر وارونه شدن اصل برائت است. کسی اتهاماتی زده است چرا باید متهم از خودش دفاع کند و اتهامات را رد نماید؟ مگر اتهام‌زننده نباید اثبات کند؟ واقعیت این است که این تبعیض کُشنده‌ترین تبعیض موجود است. حالا پرونده را فرستاده‌اند به هیات انتظامی دانشگاه، ایرادی ندارد ولی اگر تبرئه شد آیا اتهام زنندگان هم محاکمه و مجازات خواهند شد؟

🔘عقل اقتضا می‌کرد که حتی اگر چنین ادعایی درست بود، باز هم نباید آن را آشکار و عمومی می‌کردند، این موارد را باید از طریق روال‌های حرفه‌ای رسیدگی کرد انتشار عمومی آن کینه و نفرت و واکنش ایجاد می‌کند که به سود جامعه و هیچ کس نیست. رسانه منتشرکننده باید حتماً از پزشک سوال می‌کرد که ماجرا چیست؟ ولی ظاهراً همه چیز مخدوش شده است.

🔘این رفتار ناشی از کوششی است که برای دو قطبی کردن جامعه صورت می‌گیرد. غافل از اینکه این دو قطبی شدن نه به سود افراد محجبه و دیندار است و نه به سود جامعه، بلکه ریشه آن در منافع بخشی از افرادی است که خود را پشت این مفاهیم پنهان می‌کنند.

🔘آنچه که برای من جالب بود تناقضی است که در رفتار این فرد وجود داشت. همیشه باید نسبت به پزشک اعتماد داشت اگر اعتماد ندارید، اصلاً نزد او نروید. پس چگونه می‌توان به پزشکی اعتماد داشت ولی با زور درخواست معاینه و ویزیت کرد؟! و بعد هم این‌چنین علیه او اقدام کرد؟ این رفتار محصول بساطی است که عده‌ای علیه پزشکان راه انداخته‌اند، نه می‌توانند بدون آنان زندگی کنند و نه می‌توانند به آنان احترام بگذارند.

🔘در هر حال باید منتظر بود و دید که آیا ساختار موجود قادر است که با رسیدگی و تنبیه خاطی، از خودش و از پزشکان و از مردم در برابر این افراد دفاع کند؟ خواهیم دید. حکومت با وجود این افراد نیازی به مخالفان و تخریب‌کنندگان ندارد.