🔴مواضع به دور از کینه‌ورزی

🔺هم‌میهن ۲۶ شهریور ۱۴۰۱

✍️عباس عبدی

🔘دوست عزیز آقای زیدآبادی گفتگوی به نسبت مفصلی انجام داده که یک بخش آن بازتاب بیش‌تری پیدا کرد. آنجا که گفت:

▪️«من از سال ۶۶ وارد مطبوعات ایران شدم. در تمام این دورانها، اولین دوره‌ای است که ما در روزنامه می‌نشینیم و مطلب انتقادی می‌نویسیم و هر طور دلمان می‌خواهد همه سیاست‌ها را نقد می‌کنیم، راجع به حجاب، سیاست خارجی، حتی گاهی درباره صحبت‌های رهبری می‌نویسیم و منتظر نیستیم یک فکس بیاید و روزنامه تعطیل شود. یعنی دولت دارد از خودش تحمل نشان می‌دهد. چرا نباید این را ببینیم و به جایش بگوییم اختناق توتالیتاریستی حاکم شده است؟ این چه اختناق توتالیتاریستی است که من می‌توانم راحت درباره مسائل حرف بزنم و وقتی از اینجا بیرون می‌روم مرا نمی‌گیرند؟ مگر در نظام توتالیتاریستی می‌شود اینگونه عمل کرد؟ البته این نهادینه نیست و بعضی جاها اگر دستشان برسد، اذیت می‌کنند اما آن اذیت سازمان یافته روزنامه‌ها که در دوره آقای خاتمی بود، الان اتفاق نمی‌افتد.»▪️

🔘در این یادداشت ابتدا به نقد مخالفت‌هایی که با این بخش از سخنان آقای زیدآبادی شد می‌پردازم و سپس نظر خود را هم تقدیم می‌کنم.

https://telegra.ph/مواضع-به-دور-از-کینه%E2%80%8Cورزی-09-16

♦️آذرخش مکری با ذکرِ تحقیقاتی عنوان می‌کند که مواجهه با رقیبِ فکری، لزوما به تعادل در اندیشه نمی‌انجامد.

♦️وی بر همین اساس، مناظره را برای طرفین، امری بی‌فایده می‌داند🔺

مشاهده در یوتیوب

@joreah_journal

www.instagram.com/joreah_journal

‏📛 دروازه‌بان النصر که در میان ازدحام جمعیت گم شده بود با تلاش مامورین هتل پیدا شد.

‏▫️نواف العقیدی دروازه بان النصر در میان ازدحام جمعیت گم شده بود و ظاهرا پس از جستجو مامورین هتل، این دروازه بان پیدا شده است.

‏▫️هنگامی که کاروان تیم النصر در حال ورود به هتل بود، به علت ازدحام جمعیت دروازه بان این تیم از سایر بازیکنان جدا ماند و همین موضوع باعث شد تا او بین ازدحام جمعیت گم شود.

‏▫️ظاهرا پس از تلاش های مامورین، نواف العقیدی پیدا شده است. مدیر هتل اسپیناس مدعی شده پس از گم شدن دروازه بان النصر، چند هوادار با چمدان و لباس النصر خودشان را به جای این بازیکن جا زدند که با دقت مامورین هتل از ورود آنها به محل اقامت رونالدو جلوگیری شد!😀/طرفداری

🔴 #تلخندسیاسی‌ 👇
@Talkhand_Siyasi2

🖌🖌وقتی نهادها فاسد باشند، رمز بقا در ایران چیست؟

✍دکتر مجتبی لشکربلوکی
⚛ @jomhuriyat

♈️ چندی پیش یکی از مسوولان بلندپایه نظام توئیتی زد که بسیار تامل برانگیز بود: در نظام مدیریت کشور راز بقاء در سکوت و همراهی است. راز رشد در تئوریزه کردن منویات اصحــاب قـدرت و راز حذف در مشاوره صادقانه. چه کسی این سخن را گفته؟ فردی که جزو تصمیم گیران ارشد کشور است، خودی محسوب می شود، سال ها رییس صدا و سیما بوده، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و فضای مجازی است!


♈️ آیا می توانیم این نوشته را بر اساس یافته های دانش بشری تحلیل کنیم؟ بله! احتمالا تا کنون واژه «نهادها» را شنیده باشید! نهادها یعنی مجموعه مناسبات تثبیت شده در طول زمان که تعامل بین آدم‌ها را تنظیم می‌کند، قواعدی که پذیرش جمعی پیدا کرده و ماندگار شده اند. نهادها، گرامر زندگی جمعی‌اند. همه جا؛ خانه و کوچه و بازار و سیاست و اقتصاد و حتی گل کوچیک خیابانی! نهادها، ریل رفتار و عملکرد ما هستند. می گویند چه کاری خوب است چه کاری بد، چه کاری می شود چه کاری نمی شود! مهم ترین تاثیر نهادها را می توان در انگیزه آدم ها و ترجیحات شان (اینکه تصمیم بگیرم به جای X، اقدام Y را انجام دهم) دید.
حالا برگردیم به ایران خودمان؛ نهادهای فاسد کم نداریم بگذارید چند مثال بزنم:

♈️ ترجیح سوداگری به سرمایه گذاری: من ترجیح می دهم که پولم را تبدیل به ارز کنم و بگذارم زیر بالش یا آن را در سهام استارت آپ ها سرمایه گذاری کنم. در ایران کدام انگیزه قوی تر است؟

♈️ ترجیح اقتصادزیرزمینی به کسب وکار شفاف: به خاطر ترتیبات نهادی من ترجیح می دهم که اولا شرکت نزنم. اگر مجبور شدم که شرکت بزنم ترجیح می دهم که حساب و کتاب نداشته باشم اگر مجبور شوم که حساب و کتاب داشته باشم ترجیح می دهم که دو دفتره باشم و مالیات ندهم و اگر هم بخواهم مالیات بدهم یک پنجمش را بدهم به مامور مالیات و قضیه را حل و فصل کنیم. یک فرد معمولی در ایران کدام را ترجیح می دهد؟ هر کدام را که ترجیح دهد این نشان می دهد که ترتیبات نهادی، انگیزه ها را به آن سمت سوق داده است.

♈️ ترجیح پس ندادن وام به تسویه به موقع: اگر وام را سر موقع پس بدهم که هیچ! ولی اگر پس ندهم دیر یا زود در جهت حمایت از تولید، وام‌ها امهال یا بخشوده می‌شود، این در بلندمدت به همه سیگنال می فرستد که وام را که گرفتی پس نده، زمان همه چیز را حل می کند!

♈️ ترجیح واردات به تولید: وقتی برای تولید باید با ۴۰ سازمان داخلی دست به‌گریبان باشم و به ۲۰ مرجع پاسخگو باشم و نگران تصمیمات ۱۰ مرجع تصمیم گیری (با تصمیمات متناقض) باشم و به دو نفر رشوه بدهم، آیا بهتر نیست کلا تولید را ببوسم و بگذارم کنار و واردات کنم با ۵ سازمان و یک نفر درگیر باشم؟

♈️ ترجیح تولید کمی به کیفی: دانشگاه های دولتی ما به خاطر ترتیبات نهادی موجود، فارغ التحصیلانی دارند که به درد صنعت نمی خورند و پژوهش هایی انجام می دهند که دردی دوا نمی کند. ولی اگر دانشگاه‌ها از اول (و نه اینکه فرهنگ ما به مدرک گرایی آلوده شد) وابسته به بودجه نفتی و پول مفت نبودند هم خروجی هایشان همین بود؟

♈️ ترجیح تایید به سکوت و سکوت به انتقاد: فرض کنید من استاد علوم سیاسی هستم اگر تایید و سکوت کنم، حقوق و مزایا، ارتقاء، فرصت مطالعاتی و احترامم سرجایش است و می توانم چند پروژه مطالعاتی خوش قیمت هم از مراکز سیاست گذاری بگیرم ولی اگر انتقاد کنم تشکیل پرونده و توهین و طرد و ... در انتظارم است، عقل سلیم کدام را ترجیح می‌دهد؟

🔰تجویز راهبردی:

♈️ ما انسان های ذاتا خائن، ذاتا تنبل، ذاتا سلطه پذیر و ذاتا فاسد نداریم. این نهادها (هنجارها و مناسبات جمعی) هستند که ما را هل می دهند به سمت تلاش، صداقت، شفافیت، استقلال و سلامت یا خیانت، تنبلی، سلطه پذیری و فساد. نهادها روی انگیزه های ما موثرند و رفتار خاصی را تشویق می کنند و بعد از مدتی این رفتار وقتی تکرار شد، می رود در جان آدمی و روان اجتماعی می نشیند و البته بعد از اصلاح نهادها، مجدد با تاخیر زمانی و گاهی پس از یک نسل، رفتارهای جدید در جامعه درونی می شود. نهادها بیشتر از هر چیزی ما را به سمت خیر یا شر سوق می‌دهند، برای همین هم نهادهای مناسب بیش از موعظه‌های اخلاقی موثرند. عقب ماندگی و توسعه نیافتگی ایران نیز ریشه در همین نهادها دارد. برای مطالعه بیشتر: دانلود رایگان کتاب چرا ایران عقب ماند؟


♈️ به ساده‌ترین زبان ممکن، هر کاری که انگیزه آدم‌ها را به صورت ساختاری (و نه موردی و مقطعی) به سمت تلاش، انتقاد، همکاری، خلاقیت، شفافیت و سرمایه گذاری بلندمدت سوق دهد، می شود اصلاح ساختاری-نهادی! می شود تلاش برای توسعه. بلافاصله خواهید گفت آقا از دست ما خارج است! جواب: هرکسی در حوزه استحفاظی خودش نهادها را اصلاح کند همین! انتخاب شماست که راز بقا را برگزینید یا راه توسعه را.

#جمهوریت
⚛ @jomhuriyat

⁦⁦ 2️⃣2️⃣1️⃣
📄 فرهنگ املاییِ فارسی

دربارۀ کتابِ

فرهنگ املایی فارسی، املا، رسم الخط، حرکت گذاری، فاصله گذاری، بهروز صفرزاده، انتشارات آوای خاور، چاپ اول، زمستان 1401 / 1402 (سال چاپ به همین شکل درج شده)


اینجانب پیشگفتار و مقدمۀ این کتاب را خواندم و متن را نیز تورّقی کردم.

- پیشگفتار یک صفحه ای، چکیدۀ سخن پژوهشگر است در بیانِ چگونگی و چرایی و روشِ انجامِ تحقیقِ حاضر.
و مقدمه حدود 26 صفحه حاوی توضیحاتی است در خصوص رسم الخط و املا، و نیز برخی ویژگی ها و مشکلاتِ آن در زبان فارسی.

- کتاب هایی با موضوع مشابه پیش از این داشته ایم که دو تای مهمتر در این میان اینهاست:

- فرهنگ املایی و دستور خط و املای فارسی، جعفر شعار، انتشارات سخن، چاپ اول، 1378

- فرهنگ املایی خط فارسی، علی اشرف صادقی و زهرا زندی مقدّم، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، چاپ پنجم، 1392

(تا جایی که می دانم، فرهنگ املایی خط فارسیِ فرهنگستان، دست کم یک بار نقد شده است:
نگاهی به فرهنگ املایی خط فارسی، هاشم بناء پور، ایران نامه، سال 26، شماره 1 و 2، صص 255 - 258)

**

- باری، چهار نکته و پرسش در خصوص کل کتاب و نیز اظهارات نویسنده در پیشگفتار آن، به ذهنم می رسد:

1) در پیشگفتار آمده:
"...فرهنگستان زبان و ادب فارسی سالیانی است که با تدوین و انتشار دو کتابِ ارزشمندِ "دستور خط فارسی" و "فرهنگ املایی خط فارسی" نقش خود را در این زمینه کمابیش ایفا کرده است. اما این دو اثر، به رغمِ فواید و محاسن بسیارشان، خالی از کاستی ها و ناهم آهنگی هایی نیستند. نگارنده در حدّ توان خود کوشیده است کتاب حاضر را از چنان کاستی ها و نا هم آهنگی هایی دور نگه دارد."

اما خواننده در نمی یابد که منظورِ نویسنده از آن کاستی ها و ناهم آهنگی ها چیست.
احتمالا مراجعه کنندگان به چنین فرهنگی کنجکاوند بدانند کاستی هایی که مؤلف این فرهنگِ تازه در کار فرهنگ نویسان قبلی دیده است چه بوده؟


2) در پیشگفتار آمده:
"فرهنگ املایی حاضر دربردارندۀ بیش از شصت و پنج هزار واژه، ترکیب، اصطلاح و نام رایج در فارسی امروز است."

نویسنده اشاره ای به منابع کار خویش نکرده است. بهتر بلکه لازم بود خواننده از منابعِ استخراج این شصت و پنج هزار واژۀ فارسی مطلع می شد.
برای مثال در فرهنگ املاییِ فرهنگستان در صفحات 11 و 12 منابع استخراج واژگان نام برده شده است از جمله این آثار: فرهنگ بزرگ سخن، فرهنگ املاییِ جعفر شعار، فرهنگ علوم انسانیِ داریوش آشوری، فرهنگ عامیانۀ فارسیِ ابوالحسن نجفی و ...


3) می دانیم که مراجعه به چنین فرهنگ هایی غالباً
یا از باب تصمیم گیری در جدانویسی و سرهم نویسیِ کلمات مرکب است مثلا آب دار / آبدار؛ آهنگ ساز / آهنگساز و ...
یا به منظور انتخاب املای برتر در مورد واژگانی که ابهام املایی دارند از جمله ابهاماتی که مؤلف در صفحات 19 تا 23 مقدمۀ فرهنگ خود، تحت عنوان مشکلات املایی آورده است، مثلا در خصوص واژگان دو املایی از قبیل: تراز / طراز ، باتوم / باطوم، و...

بنابراین کسی برای انتخاب املای لغاتی از زمرۀ آب و نان به چنین فرهنگی مراجعه نمی کند اما در این فرهنگ واژگان بسیار از این دست آمده که هیچیک املای نوشتاری دیگر و برخی حتی صورت گفتاری دیگری هم ندارند از جمله: آب، آباد، آتش، آدم، آدینه، آرام، آرزو، آرش، آزاد، آش و...
البته این واژگان نیز فارسی اند و در فرهنگ های لغت فارسی جای خود را دارند و معانی گوناگون حقیقی و مجازی آنها ذکر می شود، اما برای اینجانب معلوم نیست، ذکر این دسته از واژگان در یک فرهنگ املایی به چه منظوری بوده است؟

تعداد این گروه واژگان در این فرهنگ کم نیست، و ضمنا نمی توان گفت، و مؤلف هم نگفته که مقصودش نقلِ تمام واژگان فارسی بوده است؛ البته با یک تورّق سریع هم می توان این مطلب را دریافت، چون در مقابل آن گروهِ مذکور از واژگان، کلمات بسیط بسیاری را نمی یابیم، مثلا در این فرهنگ، "عُمر" نیامده، اما "عَمد" و "عُمق" آمده است. (صص 433 و 434)


4) و آخرین نکته که نشان می دهد ظاهراً کتاب با قدری شتابزدگی به مرحلۀ انتشار رسیده، این است که فرهنگِ حاضر تفکیک الفبایی ندارد چنانکه به راحتی بتوان از واژگان بخش "الف" به بخش "ب" رفت و به همین ترتیب بقیۀ حروف!

البته ترتیب الفبایی رعایت شده است و جوینده واژۀ مورد نظر خود را، اگر در این فرهنگ آمده باشد، می یابد، اما به این صورت که برای رسیدن به بخش "ب" باید بخش "الف" را تا آخر دنبال کند تا برسد به اواخر ستون اول در ص 107 که بعد از آخرین واژۀ بخش "الف" بی حتی یک فاصله، واژگان بخش "ب" آغاز می شوند؛ و همین طور برای ورود به بخش "غ" باید بخش "ع" را تا آخر ستون سومِ ص 436 پی بگیرد و بعد از کلمۀ "عیّوقی" در آخرین سطر، بخش "غ" را بیابد که با "غاتفر" آغاز شده است.


29 شهریور 1402


🖊 مهدی سالاری نسب

👇
@mehdisalarinasab

نوه به وصیت مادربزرگ، اشیای تاریخی ایران را تحویل داد

♦️یک شهروند دانمارکی تعدادی از اشیای دارای ارزش تاریخی و فرهنگی متعلق به ایران را که در مجموعه خانوادگی‌اش بود، به سفارت ایران در کپنهاگ دانمارک تحویل داد.

♦️به گفته او، این اشیا متعلق به مادربزرگش بودند که وصیت کرده بود به خاستگاه اصلی‌شان بازگردانده شوند.

@hammihanonline

چون قاریان خیمه‌زن اطراف مقبره
بر نعش کشتگان زده چون مار چنبره
رند جسدمعاش فروشد بلیط خون
بر گور آفتاب کند رقص شب‌پره
زالوی خون‌گسار کشد شیره‌ی جسد
کفتار مرده‌خوار بگیرد ز خون کره
#سیدحامد_احمدی @sokhanshahi

⚠️وقتی مدرسه نابرابری را تثبیت می کند

فردین علیخواه
از بعضی خانواده‌ها سؤال می‌کنم که برای تحصیل فرزندشان چقدر شهریه پرداخت کرده‌اند. با شنیدن پاسخ، بی‌اختیار سوت ممتدی می‌زنم! به زمین نگاه می‌کنم و سرم را به چپ و راست تکان می‌دهم. از کسانی که این مبالغ هنگفت را پرداخت کرده‌اند می‌پرسم که این پول را در ازای دریافت چه خدماتی پرداخت کرده‌اند. می‌گویند: دو زبان خارجی یاد می‌دهند، معلم نقاشی‌شان فلانی است، موسیقی و حرکات موزون یاد می‌دهند، کلاس‌های ورزششان در فلان باشگاه است، از انواع هنرها می‌توانند یکی را انتخاب و فرد شناخته‌شده‌ای در آن هنر به آن‌ها درس بدهد، غذایشان تحت نظر یک متخصص تغذیه است، آن‌ها را به موزه‌ها، گالری‌ها و کتاب‌فروشی‌ها می‌برند، وضعیت پزشکی‌شان مدام چک می‌شود، برنامه‌های مشترک هنری با حضور والدین ترتیب می‌دهند، برایشان کلاس قصه‌گویی و شاهنامه‌خوانی برگزار می‌کنند و ...

بوردیو؛ جامعه‌شناس فرانسوی چند دهه قبل به نقد جدی نظام آموزشی فرانسه پرداخت. او معتقد بود که کارکرد نظام آموزشی آن است که دانش‌آموزان را برای زندگیِ پس از مدرسه یا دانشگاه توانمند کند و به آن‌ها مهارت‌های لازم برای فرهیخته بودن را بیاموزد. منظور او از فرهیختگی، کسب منش‌ها و شیوه‌های درک جهان، و نیز مهارت‌هایی بود که با داشتن آن‌ها افراد احساس نکنند که در مقایسه با سایرین چیزی کم دارند. مثلاً دانش‌آموزان پس از اتمام دوره تحصیل بتوانند به یک زبان خارجی حرف بزنند، وقتی یک تابلوی نقاشی دیدند بگویند که این تابلو در چه سبکی نقاشی شده است، اگر به یک موسیقی گوش کردند بگویند که این موسیقی در چه سبکی است، نام سازهای موسیقی را به‌درستی بدانند، با ایجاد ارتباط اجتماعی و نیز رفتار در موقعیت‌های اجتماعی مختلف نظیر رستوران یا گالری‌های هنری آشنا باشند. درمجموع توانایی درک و تعامل با عرصه اجتماع و هنر را کسب کنند.

از نظر او همه دانش آموزان با توان و قابلیت‌های یکسانی وارد نظام مدرسه نمی‌شوند. برخی از آن‌ها از قبل دارای خانواده فرهیخته‌ای هستند و روشن است که اگر در مدرسه چنین چیزهایی به دانش‌آموزان یاد داده شود توانایی‌ آنان صرفاً تکمیل خواهد شد چون از زمینه‌های قبلی برخوردارند. ولی عده‌ای از دانش آموزان هم هستند که در خانواده اصلاً چنین چیزهایی را نیاموخته‌اند و به تعبیری خانواده فقیری داشته‌اند. وظیفه نظام آموزش‌وپرورش آن است که روی این دانش‌آموزان بیشتر کار کند. به آنان بیشتر آموزش بدهد تا همپای دانش آموزان دسته اول شوند. امری که برخی آنرا تبعیض مثبت می‌دانند. نظام آموزش‌وپرورش باید وضعیت را عادلانه پیش ببرد تا درنهایت دانش‌آموزان با توانایی‌های مشابهی دوره تحصیل را به اتمام برسانند.

نظر بوردیو آن بود که نظام آموزشی فرانسه چنین نیست. درواقع نابرابری موجود در نظام آموزشی باعث می‌شود تا فقرا، با فرهنگ حاکم بر خانواده‌های فقیر وارد مدرسه شده و با همان فرهنگ خارج شوند. خانواده‌هایی که پولدارترند یا به تعبیر بوردیو سرمایه اقتصادی و فرهنگی بیشتری دارند فرزندان خود را به مدارس درجه‌یک می‌فرستند و خانواده‌های کم‌درآمد به مدارس ضعیف تر. نتیجه آنکه وارثان اقتصاد، هنر و سیاست همچنان وارث و مدعی این عرصه می‌مانند و وارثان فقر هم همچنان فقر را به نسل بعد از خود منتقل می‌کنند. نابرابری از طریق مدرسه مدام بازتولید می‌شود. بوردیو این امر را خشونت نمادین می‌داند. یعنی نظام آموزش‌وپرورش به شکل سمبلیک عده‌ای را از گردونه فرهیخته شدن و کسب مهارت‌های اجتماعی لازم برای زندگی امروزی کنار می‌گذارد.

آنچه بوردیو چند دهه قبل در خصوص نظام آموزشی کشور فرانسه گفت ظاهراً به شکلی آشکار در کشور ما در حال وقوع است. متأسفانه در کشوری که در قانون اساسی‌اش بر آموزش رایگان تأکید شده است روزبه‌روز شاهد طبقاتی شدن امر آموزش هستیم. نکته جالب آنکه در مدارس دولتی هم شاهد طبقاتی شدن هستیم و مسئله فقط مدارس خصوصی/دولتی نیست. برخی از مدارس دولتی هم که در مناطق مرفه نشین شهرها قرار دارند با دریافت مستمر هزینه از والدین تلاش می‌کنند خدمات ویژه‌ای به دانش آموزان ارائه دهند. و دراین‌بین آنچه مشهود است آنکه:

مدرسه در ایران به‌تدریج تبدیل به سیستم تثبیت نابرابری‌های اجتماعی می‌شود. ژن‌های مرغوب که در خانواده‌هایی با سرمایه فرهنگی و اقتصادی بالا رشد می‌کنند به مدارس مطلوب می‌روند و می‌شوند وارثان اقتصاد و هنر، و ژن‌های نامرغوب که والدین مرغوبی! ندارند به مدارس ضعیف می‌روند و می‌شوند وارثان فقر!

سخن پایانی: مراقب باشیم. برخی از این مدارس به والدین چنین القاء می کنند که پدر و مادر خوب بودن یعنی کسی که چنین خدمات گران قیمتی را برای فرزندانش فراهم کند.
✅منبع: عصر ایران
کانال نویسنده: @fardinalikhah

این سخنان محمدرضا اصلانی را بارها شنیده‌ام و پسندیده‌ام. من این‌ها را هم به سخن ایشان اضافه می‌کنم که اگر شما کتاب بخوانید، دارید اعتراض می‌کنید. اگر شما ورزش کنید، دارید اعتراض می‌کنید. اگر شما موسیقی خوب بشنوید، دارید اعتراض می‌کنید. اگر شما به دیگران مهر بورزید، دارید اعتراض می‌کنید. اگر شما از دیگران دستگیری کنید، دارید اعتراض می‌کنید. اگر شما دروغ نگویید، دارید اعتراض می‌کنید. اگر شما ریا نورزید، دارید اعتراض می‌کنید. اگر شما حق دیگران را نخورید، دارید اعتراض می‌کنید. اگر شما برای زندگی‌تان برنامه داشته باشید، دارید اعتراض می‌کنید. اگر شما به‌موقع سرکارتان حاضر شوید، دارید اعتراض می‌کنید. اگر شما کارتان را درست انجام دهید، دارید اعتراض می‌کنید. اگر شما با ارباب‌رجوعتان بااحترام برخورد کنید، دارید اعتراض می‌کنید. اگر شما با رئیستان از موضع برابر سخن بگویید و بله‌قربان‌گو نباشید، دارید اعتراض می‌کنید. خلاصه هر کار خوبی که شما انجام دهید، اعتراض به سیستم فاسد و ناکارآمدی است که پسش می‌زنید و با آن همراهی نمی‌کنید.

📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi

🔸می‌توانیم هر قدر دوست داریم بر این نکته تاکید کنیم که عقل بشر ضعیف‌تر از غرایز اوست و حق نیز با ماست ولی این ضعف ویژگی عجیبی دارد. صدای عقل ملایم و تدریجی است ولی تا گوش شنوایی نیابد آرام نمی‌گیرد و درنهایت بعد از تکرار بی‌پایان، موفق می‌شود. این یکی از نکات معدودی است که ما را به آینده انسان امیدوار می‌کند.

زیگموند فروید
کتاب:"The Future of an Illusion
سالروز درگذشت فروید، پدر علم روانکاوی
@sahandiranmehr

🔷اعدام حسن جهان آرا (برادر محمد جهان آرا) به اتهام همراهی با مجاهدین خلق

✍ژیلا بنی‌یعقوب

خیلی جوان بودم، خرداد ۷۶ را تازه پشت سر گذاشته بودم، سردبیری همشهری گفت با خانواده شهدا مصاحبه کنم، به مناسبت بزرگداشت هفته جنگ.

خیلی زود خانواده "محمد جهان‌آرا" را انتخاب کردم، همیشه برایم جذابیت داشت، نمی‌دانم چرا؟ شاید بخاطر آهنگ ممدنبودی.

خانه محقر، ساده، و فقیرانه‌شان حوالی میدان گرگان بود. آن روز، هم مادر محمد به پرسش‌ها پاسخ می‌داد بود، هم خاله‌اش، که او هم در زمان شاه مثل محمد زندانی بود. خاله محمد بیشتر از مبارزات محمد و برادرش در زمان شاه می‌گفت، و مادرش از روزهای بعد از انقلاب.

می‌دانستم سه شهید دارند؛ "محمد" که فرمانده سپاه خرمشهر بود، "علی" که در زندان شاه و زیرشکنجه ساواک شهید شده بود، "محسن" که در خرمشهر اسیر و مفقودالاثر بود. به دیوار روبرو که نگاه کردم، نه عکس سه نفر، که عکس چهار نفر را دیدم.

مادرش تا دید به عکس‌ها نگاه می‌کنم، آهی بلند کشید و گفت: «آن ‌یکی "حسن" است، دانشجوی پزشکی بود. سال شصت در تظاهرات سازمان مجاهدین بازداشت شد، همان روز که بازداشت شد، "محمد" آمد خانه، و به من گفت؛ توی یک ساک، برایش لباس و وسایل ضروری بگذارم. گفت نگران نباش! ما همه می‌دانیم "حسن" هیچ کاری نکرده، جز خواندن روزنامه، و شرکت در چند تظاهرات. زود آزاد می‌شود.

مادر جهان آراها تند و تند از "حسن" می‌گفت. من از "محمد" و بقیه پسرهای شهیدش می‌پرسیدم، و او از "حسن" می‌گفت. انگار دلش می‌خواست بیشتر از پسری حرف بزند که حرف زدن از او ممنوع بود...! : همه بچه هام خوب بودند، اما "حسن" از همه خوب‌تر و باتقواتر بود." با خودم گفتم شاید این "ممنوع بودن نامش"، او را در چشم مادر این‌همه عزیزتر کرده...

به چهار تابلوی کنار هم نگاه کرد و گفت:
هر بار از بنیاد شهید می‌آیند و می‌گویند؛ عکس "حسن" را بردارید! بنیاد شهید زیاد مهمان ایرانی و خارجی به خانه ما می‌آورد. به مهمانان می‌گویند؛ این‌ها خانواده سه شهید هستند! به ما می‌گویند اگر عکس "حسن" هم باشد درباره او چه می‌خواهید بگویید؟!

بارها اشک توی چشمانش جمع شد.
گفت: «حتی نمی‌گذارند عکس پسرم را به دیوار بزنیم!، برای من هر چهارتا پسرم هستند، چرا عکس یکی را بردارم؟!»

دلش پر از حرف‌های ناگفته بود،
پر از غصه: «ناراحتی‌ام بیشتر از این است که اگر می‌خواستند پسرم را اعدام کنند، چرا نزدیک هفت سال در زندان نگهش داشتند؟ زندانِ خیلی سختی بود، می‌گفت؛ توی سرمای زمستان باید با آب سرد حمام می‌کردند، می‌گفت که...»

بغض داشت و حرف می‌زد:
«من می‌دانم پسرم بی‌گناه بود، محمد هم می‌دانست.
همش می‌گفت؛ مادر غصه نخور. "حسن" بی‌گناه است، "روزنامه خواندن" که جرم نیست. محمد شهید شد، و ندید برادرش که بی‌گناه بود، و هشت سال حکم زندان داشت، بعد از هفت سال اعدام شد!.»

مادر "جهان‌آرا" تند و تند حرف می‌زد؛
از پسرهایش، از شهیدانش. بیشتر از همه از "حسن".

می‌گفتم: مادر، اجازه نمی‌دهند این حرف‌های شمارا چاپ کنم. می‌گفت؛ برای خودت می‌گویم. نمی‌توانی بنویسی، اما می‌توانی برای چند نفر تعریف کنی.

پدر کمی حرف‌های همسرش را گوش داد و بی‌هیچ حرفی بلند شد و رفت. انگار مغازه کوچک بقالی داشت همان اطراف، و زندگی‌شان از همان می‌گذشت. زندگی‌شان بیش ‌از حد ساده و محقر بود. سهمشان از زندگی و انقلاب همین چهار پسر بود که جز "محمد" کسی از سه نفر دیگر حرفی نمی‌زد!

سکوت پدر بدجور سنگین بود.
انگار دلش نمی‌خواست دراین‌باره حرفی بزند، شاید حتی نمی‌خواست حرف‌های همسرش را بشنود، که بلند شد و رفت.

پدر "جهان آراها" که رفت، مادر گفت:
«پدرشان برای نجات "حسن" همه‌جا رفت، پیش هرکس که دستش رسید، بهشان می‌گفت؛ سه پسرم در راه انقلاب شهید شدند، شما این‌یکی را به ما ببخشید. اما هیچ‌کس قبول نکرد، هیچ‌کس. کاش پسرم را همان اول اعدام می‌کردند که رنج هفت سال زندان را نمی‌کشید. مگر پسرم به زندان محکوم نبود؟، چرا کشتندش؟!»

بعدها در خاطرات هاشمی رفسنجانی خواندم؛ پدر "جهان آرا"ها نزد او نیز رفته بود. هاشمی نوشته بود؛ نتوانستم برایش کاری کنم!!

مادر محمد حرف می‌زد،و من یادداشت برمی‌داشتم، یادداشت‌هایی که می‌دانستم جایی در همشهری و هیچ روزنامه دیگری ندارد!، اما یادداشت‌ها را نگه داشتم، به مادران "جهان‌آرا" قول داده بودم برای دیگران تعریف کنم.

https://t.me/virayeshe_zehn

2️⃣2️⃣2️⃣
🔴 عجایب صنعتی...!

در بابِ یک کتاب سازیِ عجیب

(قسمت اول)


در طریق ادب، از فردوسی تا نیما، دکتر سعید حمیدیان، انتشارات مروارید، چاپ اول، 1402

*

اینجانب کتاب بالا را از طریق اینترنت خریداری کردم، و گرچه محتوای آن به طور دقیق برایم معلوم نبود، اما به نظرم چندان فرقی نمی کرد، تالیفی تازه یا گردآوری مجموعه ای از مقالات باشد، هرچه بود، نامِ با احترامِ نویسندۀ آن کفایت می کرد، اما با عجایبی رو به رو شدم از این قرار:

کتاب حاوی 12 تکه از آثارِ دکتر حمیدیان است که از این 12 تا:

6 تا در واقع از کتاب های ایشان بریده و برداشته شده است که اهالی ادبیات با آنها آشنایند:

درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی /انتشارات ناهید (پیشتر نشر مرکز)
آرمانشهر زیبایی (گفتارهایی در شیوۀ بیان نظامی) / نشر قطره
شرح شوق/ نشر قطره
داستان دگردیسی (روند دگرگونی های شعر نیما یوشیج) / نشر نیلوفر

3 تا هم که مقاله است پیشتر در یک مجموعه مقالات ایشان چاپ شده بود با عنوان:

در ادب پارسی/نشر قطره

که معلوم نیست چرا چند تای آن در این مجموعه باز تکرار شده اند؟ (برای نزدیک کردن صفحات مطالب به حد و حدود یک کتاب؟)


بدین ترتیب از 12 تکۀ این کتاب 9 تا برگرفته است از 5 کتاب قبلا چاپ شدۀ ایشان!

مثلا دو تای آن که از شرح شوق بیرون آمده، مشتمل است بر تکه ای از جلد اول آن در شرح احوال حافظ به علاوۀ شرح یکی از غزل های او، از میان چهارصد و هشتاد نود غزل حافظ!!

می ماند سه تکه. از این 3 تا، آخری با عنوانِ "میراث داستانی و نمایشی چخوف" خیلی عجیب است و اینجانب تا به حال چنین عملی را ندیده بودم، این بخش، در واقع جزو گفت و گویی پنج نفره، چاپ شده در کتاب ماه ادبیات و فلسفه بوده که در اینجا فقط اظهارات دکتر حمیدیان بریده و بازچاپ شده!
و معلوم هم نیست چخوف کجای "از فردوسی تا نیما" جا می گیرد؟

نهایتا می ماند دو مقاله دربارۀ سعدی که در دو شمارۀ مجلۀ سعدی شناسی چاپ شده بوده است و اگر اشتباه نکنم در سایت آن موسسه هم در دسترس باشد.

*
هرکس (ظاهرا ناشر با همکاری یکی از دوستان و شاگردان نویسنده) که فکر تدوین این کتاب به ذهنش خطور کرده، دو مقالۀ چاپ شده در سعدی شناسی را که ظاهرا در "کتاب"ِ دیگری چاپ نشده است به دست گرفته، و این را چونان دگمه ای لحاظ کرده و با خود اندیشیده بد نیست که یک کُتی روی آن بدوزد و سپس شروع کرده به جمع آوری بقیۀ مواد لازم؛
اما اینها را نه از خود، بلکه از دیگران تأمین کرده است، یعنی از ناشرانی که آن کتاب ها را چاپ کرده اند و کسانی که هزینه کرده و اصل آن کتاب ها را خریده اند.

کتاب هیچ مقدمه و توضیحی در ابتدا ندارد؛ فقط بالای شناسنامه اش از دکتر احمدرضا بهرام پور عمران بابتِ کمک در گردآوری منابع و برگزیدنِ مطالب و انتخابِ نام کتاب سپاسگزاری شده است.
بنابراین خواننده تا کتاب را به دست نگیرد و نخواند (و ضمنا باید با آثار دیگر نویسنده آشنا باشد) یا چشمش به صفحۀ بعد از آخرین صفحۀ آن نیفتد، که شمارۀ صفحه هم ندارد و در فهرست نیز از این صفحۀ حاویِ نشانیِ منابع ذکری نرفته، نمی تواند متوجه شود این اثر دقیقا چیست تا از خریدنِ آن منصرف گردد.

نمی دانم چند نسخه از این 330 تای چاپ شدۀ کتابِ "در طریق ادب" فروش رفته، اما این هرگز طریق ادب نیست.
کسانی که این کناب را با اعتماد به نویسنده یا ناشر تهیه کرده اند، به احتمال بسیار کتاب های دکتر حمیدیان را در کتابخانۀ خود دارند، اینک ناشر آمده و تکه هایی از آثاری را که این افراد از قبل دارند، بریده و دوباره به آنها فروخته است!
با این حال اگر سود معنوی و علمی بر آن مترتّب بود باز می توانستیم این عمل را توجیه کنیم؛ اما چنین هم نیست، که نه فایدۀ فرهنگی بلکه زیان دارد، هم زیان علمی و هم اخلاقی.

کسی از بین این مطالب تکه و پاره، دانش منسجمی حاصل نمی کند. این کتاب اساسا اثر مناسبی برای توصیه به علاقمندان ادبیات فارسی نیست، چون کسی که مثلا می خواهد دربارۀ فردوسی مطالعه کند و اگر مایل باشد نظرات دکتر حمیدیان را در این خصوص بداند، بهتر است به طور منسجم اصل کتاب وی را مطالعه کند یعنی "درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی" را، نه اینکه پاره ای از آن را در کتابی بخواند که از فصول بعدی اش برای نمونه یکی شرح غزلی است از حافظ برگرفته از شرح شوق و دیگری سخنانی در خصوص چخوف، سپس مقاله ای دربارۀ مهاجرت شعرا به هند در عصر صفویه و..! در این خرده آینه های شکسته چه تصویر منسجمی می توان دید؟


@mehdisalarinasab

2️⃣2️⃣2️⃣
🔴 عجایب صنعتی...!

در بابِ یک کتاب سازیِ عجیب

(قسمت دوم)

*
دقت کنید!! این کتاب مجموعه مقالات نیست که فراهم آوردنِ آن توجیه داشته باشد و هر بخش آن حاوی مقاله ای مستقل و وافی به مقصودی مشخص باشد.

با توجه به همان توضیح کوتاه بالای صفحۀ شناسنامه، به نظر می رسد که فکر اصلی چاپ این کتاب از طرف ناشر بوده است (و طبیعتا به جهت مراعات حقوق مؤلف باید رضایت وی هم جلب شده باشد) اینک شما خوانندگان بگویید که اگر ناشر را مسئول بدانیم، چه قصدی می توانسته داشته باشد جز اینکه به هر زوری شده، با کسب بودجه از اهل کتابی که کتاب های ضروری خود را در این بازار نمی توانند بخرند "گردونۀ ادب فارسی" اش را بچرخاند و شاید بتواند یکی دو بند کاغذ بخرد، و اگر نویسنده را مسئول بدانیم، نمی دانم چه می توانسته باعث شود ایشان، که آثار ارزشمندی در کارنامۀ خود دارند، به انتشار چنین کتابی رضایت دهند؟

ضمنا نمی دانم ناشرانی که اصل آن کتاب ها را چاپ کرده اند، اجازۀ این کار را به ناشر این کتاب داده اند یا نه، چون این دیگر از جنس نقل مطلب و ارجاع دادن نیست، بلکه دقیقا کتاب سازی است از روی چند کتاب دیگر متعلق به چند ناشر دیگر: قطره، ناهید و نیلوفر.

ناشر و مولف می توانستند کتابِ "در ادب پارسی" حاوی مجموعه ای از مقالات این ادیب ارجمند را، که مدتی است نایاب شده، اگر نشر قطره دیگر قصد چاپ آن را ندارد، بازچاپ کنند با افزودن همان دو مقالۀ برگرفته از سعدی شناسی؛ به این ترتیب کتاب های ایشان از بهر طالبان موجود بود و دست نخورده می ماند، و مجموعه مقالات ایشان هم یکجا عرضه می شد.

و باز تأکید می کنم که هیچ مطلب اضافی از قبیل نمایه و ...، و کمترین کاری که نشان از زحمت مازادِ ناشر بدهد در این کتاب دیده نمی شود، فقط بریدن بخش هایی از چند کتاب و کپی کردنش در یک پوشۀ دیگر، بدون هیچ انسجام و توجیه منطقی، 274 صفحۀ رقعی، 220 هزار تومان؛ همین!
*

نقد و بررسی حاضر را دو سه هفتۀ پیش نوشتم و تا برسم به بازخوانی اش و انتشار در این دفتر، به لطف یکی از دوستان گرامی و کتاب شناس متوجه شدم که جلسه ای برای معرفی این کتاب، با حضور نویسنده، ترتیب داده شده است. من بیانات سخنرانان آن جلسه را نشنیده ام (اگر برگزار شده باشد)، باری اگر از ارزش و اهمیت آثار و زحمات دکتر حمیدیان در عرصۀ ادب پارسی سخن گفته شده باشد که اینجانب نیز هم آوایم، ولو با همۀ نظرات ادبی ایشان موافق نباشم، اما نمی دانم در فضیلتِ کتابِ محل بحث ما یعنی "در طریق ادب" چه می توانسته اند بگویند؟!

*

این مطلب را با تردید در این دفتر می آورم و نمی دانم اساسا نشر این مطالب چقدر فایده دارد. در تمام این سالها که بسیاری مجله های علمی و پژوهشی قدیمی و تازه را تورّق کرده ام، مقالات انتقادی بسیاری خوانده ام که تعدادِ قابل توجهی از آنها مقالاتی خوب و هشدار دهنده بوده است برای کسانی که در پی آنند تا معیارهای اولیۀ پژوهش را مراعات کنند؛ خواندن مدام اینگونه مقالات خود بهترین راهنماست در پایبند ماندن به روش صحیحِ تحقیق و چه بسا سودمندتر از کتاب های درسیِ روش تحقیق.
اما باز می بینیم، که کسانی و ناشرانی می آیند و آثاری تحویل می دهند، بدتر از قبلی ها، پس چه سودی در این نقد و بررسی ها هست؟ نمی دانم، مگر به کار چند نفری بیاید که چنین کتاب هایی را گرفته اند و نظر یک منتقد به دردشان بخورد (تازه اگر در این آشفته بازار از آن خبر یابند) و یا اندک کسانی که دارند در دام آن کتاب می افتند و با چنین زنگ خطرهایی نجات می یابند.


9 مهر 1402

🖊 مهدی سالاری نسب

👇
@mehdisalarinasab

در حال‌و‌هوای جوانی
شاهرخ مسکوب


سیزدهم اردیبهشت ۱۳۴۳

دیروز عصر منزل هوشنگ بودم. سیاوش و پوری و کوش‌آبادی هم بودند. کَمکی از این در و آن در حرف زدیم و سیاوش طبق معمول چند تا لطیفه گفت: ملاحی با تخته‌پاره‌ای به جزیره‌ای افتاد. چندسالی در آن‌جا ماند و کم‌کم دید که یکی از اعضای بدنش دارد فرسوده می‌شود و اگر نجاتی پیدا کند و به جایی برسد از لذت زنان بی‌نصیب خواهد ماند. روزی فکری به خاطرش رسید دوربینش را برداشت و مدتی اطراف افق را جست‌وجو کرد و یک‌مرتبه گفت به‌به چه زن‌‌های خوشگلی، اِ، دارند لخت می‌شوند... چه بیکینی‌های باریک نازکی پوشیده‌اند، آن را هم دارند درمی‌آورند. به‌به لختِ لخت شدند. یک‌مرتبه دوربین را انداخت و چسبید به معامله‌اش و گفت دیدی کلاه سرت گذاشتم!

بعد از چند دقیقه‌ای آنکدت‌ها ته کشید. سیاوش به کوش‌آبادی گفت شعر تازه‌ای نگفته‌ای و پس از چند دقیقه‌ای گفت‌وگو که می‌توان دانست معمولاً چگونه است سرانجام کوش‌آبادی شعری خواند به نام «پرنده‌ی فلزی» خود شعر زیبا بود. پرنده‌ی فلزی علم و کتل دسته‌های تعزیه که در کنار کاهدان دهکده افتاده در آرزوی آن است که روزی جسم فلزی خود را بشکافد و پرواز کند. او در پرواز پرندگان آزاد زندگی می‌کند و در آرزوی خود شریک زندگی آن‌هاست تا روزی زندگی تازه‌‌ای بیابد. شکل و مضمون زیبا بود و با آن‌چه من نوشتم بسیار تفاوت داشت. همه لذت بردیم و به‌به و چه‌چه کردیم. بعد شعر دیگری خواند. هوشنگ گفت کار وزنش خراب است شاعر گفت پس ولش می‌کنم. یک‌مرتبه جا زد. گفتم این‌قدر هم گوش به حرف سایه و سیاوش نده. منظورم این بود که وسواس بیش از حد دست و زبان نویسنده و سراینده را می‌بندد. کوش‌آبادی گفت از طرفی آقای اعتمادزاده گفتند زیاد به فکر وزن نباش و فقط هرچه می‌بینی بنویس بعد درست می‌شود. سایه گفت من این‌طور می‌گویم، آن هم حرف اعتمادزاده است. تو خودت چه می‌گویی؟ گفت من مقیدم که حتماً شعر موزون و خوش‌آهنگ باشد. صحبت به شعر اول برگشت و پوری گفت بسیار شعر خوبی بود.

گفتم من نظری دارم که می‌ترسم بگویم. گفتند حالا این‌دفعه محض خاطر ما نترس و بگو. گفتم مضمون شعر را اصلاً نمی‌پسندم. همان‌طور که کوش‌آبادی گفت شعر بی‌وزن و قافیه مد شده و او نمی‌خواهد بدون ضرورت پیرو مد باشد. من گفتم مضمون آن شعر قبلی هم مدت‌هاست که مد شده است. و منِ خواننده یا شنونده‌ی شعر معاصر فارسی از این مد به تنگ آمده‌ام و بیزارم. توضیح دادم که مدت‌هاست که شعر معاصر فارسی چس‌ناله می‌کند. حالت آدمی را دارد که از زندان خود بیرون را تماشا می‌کند و فقط از شادی و سلامت دیگران خوش است. در آرزوی روزی است که به آن‌‌ها بپیوندد ولی تا آن روز در زندگی آن‌ها زندگی می‌کند. زندانی بیماری است که پاکدلانه حسرت می‌خورد و به آرزوهای خوب بشردوستانه دلخوش است. این جوهر شعر شاعران مترقی این دوره است. شبگیر سایه همین است. دیرگاهی است که در خانه‌ی همسایه‌ی من خوانده خروس... احمد شاملو سمندر شده بود و در آتش حسرت نشسته بود. مرغ آمین نیما از همین دست است و سیاوش هم فراوان از این شعرها دارد. و پیوند نادرپور هم همین است.

همه اعتراض کردند. چکیده‌ی سخن‌شان این بود که: شعر نمی‌تواند برکنار از محیط اجتماعی خود باشد و محیط ما چنان است که جز این محصولی ندارد. اگر شاعر پا را از این فراتر بگذارد دروغ گفته است چون اجتماع امیدی بیش از این نمی‌دهد. شعر که نمی‌تواند بدون آرزویی باشد و در این اجتماع شاعر آرزویی زیباتر از این نمی‌تواند داشته باشد که در دل با دیگران همراز و از شادی آنان شاد باشد.

گفتم این‌ها بهانه‌ی تنبلی و فرار است مگر شاعرانی که در دوره‌هایی بسیار تاریک‌تر از این بودند چه می‌کردند. سایه گفت شاعر امروز نمی‌تواند صدایش را به گوش دیگران برساند و هیچ روزگاری به سیاهی امروز نبوده. اگر در قدیم شاعر آزادی نداشت باز هیچ دستگاهی به نظم و کمال سیستم پلیس امروز نبود که با هزار چشم هر کسی را بپاید.

گفتم بهانه است. گرچه اجتماع خوبی نداریم ولی بی‌تردید در گذشته بسیار بدتر از این‌ها بود. مولوی را می‌خواستند بکشند و فرار کرد و ناصرخسرو را اگر گیر می‌آوردند تکه‌پاره می‌کردند. گفت در عوض آن‌ها روزی هشت نه ساعت برای شرکت سیمان یا بانک ساختمانی جان کُردی نمی‌کندند. گفتم بله ولی پشت دخل و دکان عطاری می‌نشستند، عنبرنصارا و پشکل ماچه‌الاغ می‌فروختند و زفت به سر کچل‌ها می‌چسباندند.

[باقی متن]


‌❚❚❚

نام‌ کامل اشخاص:
هوشنگ ابتهاج(سایه)
سیاوش کسرایی
پوری سلطانی
جعفر کوش‌آبادی