و درباره ی "آموزش عالی"👇

در این که آیا تختی خودکشی کرده بود یا نه ، ظاهراً هنوز مناقشه هست.اما در این که "قلبش" شکسته بود اجماع وجود دارد . به هرحال ، ماجرای او این غزل ِ محمد سعید میرزایی را به یادم آورد :

لبخند زد به ساعت روی جلیقه اش
فرقی نداشت ساعت و روز و دقیقه اش
مو شانه کرد، ریش تراشید،عطر زد
این بار،هیچ حرف ندارد سلیقه اش
بر صندلی نشست، و کبریت زد به پیپ
دستی کشید روی تفنگ عتیقه اش
همراه این، چقدر پدر قوچ و میش کشت
خود را ولی نه - مثل زن ِ بدسلیقه اش...
در لوله ی تفنگ گلوله گذاشت، گفت
آدم چه فرق دارد، "قلب" و شقیقه اش؟

شلیک! گمب!... بعد گلی مخملی شکفت
بر دکمه های تنبل ِ روی جلیقه اش

#هومن_پناهنده

کسی که زمانی از سیاستمداران ِ رده بالای ایران بود کتابی نوشته درباره ی روحانی ِ وارسته ای که نویسنده در ایام کودکی و نو جوانی با او معاشر بوده ،و کسی دیگر با نظر به محتوای کتاب،سرزنشگرانه از نویسنده پرسیده:

"تو حاج آخوند را دیده بودی و فریفته ی
قدرت و سیاست شدی؟"

نویسنده ی کتاب هم پاسخ داده:

"اگر فریفته ی قدرت و سیاست بودم،بعد
از استیضاح، از مرکزیت قدرت و سیاست
توصیه نمی شد که استعفا کنم. استعفای
اجباری نشانه ای از عدم ِ فریفتگی بود."

راستش را بخواهید، استدلالی که نویسنده آورده و
استعفای اجباری را نشانه ی عدم فریفتگی ِخود شمرده
پاک مایه ی حیرتم شده. چون من بین استعفای "اختیاری" و فریفته ی قدرت نبودن می توانم پیوندی(هرچند غیرِقطعی) برقرار کنم،اما هر چه سعی می کنم میان استعفای "اجباری" و فریفته ی قدرت نبودن رابطه ای نمی یابم.
باری، به تَبَع ِ علاقه ام به بحث های "منطق کاربردی"، آنچه در این ماجرا، بیش از هر چیز توجّهم را جلب کرد همین منطق ِ عجیب پاسخ دهنده است.با این حال،
برای کسانی که می خواهند شخصیت های داستان را هم بشناسند، اینک همه ی داستان:👇

#هومن_پناهنده

توییت #مهاجرانى در پاسخ به پرسش #محمدرضازائرى:

سلام و درود بسيار
اگر فريفته قدرت و سياست بودم بعد از استيضاح از مركزيت قدرت و سياست توصيه نمى شد كه استعفاء كنم. استعفاى اجبارى نشانه اى از عدم فريفتگى بود. در مطلب راه را درست آمده‌ام؟ در صفحه ١٩٥ كتاب حاج آخوند به اين نكته اشاره كرده‌ام.

پ‌ن:
یادداشت #محمدرضازائرى در مورد کتاب حاج آخوند

اگر دكتر مهاجراني آثار متنوع علمي و فكري نداشت، اگر پنجشنبه ها در روزنامه اطلاعات "كيمياي كلمه" را با قلم سحرانگيزش در ستايش امير مؤمنان نمي نوشت، اگر مباحثه هاي تلويزيوني موفقي در شبكه هاي خارجي برگزار نمي كرد، اگر تا امروز در زندگي اش هيچ كاري ، هيچ كاري، هيچ كاري نكرده بود، فقط كتاب ماندگار "حاج آخوند" براي كارنامه يك عمرش كافي بود!
اين كتاب بي ترديد يكي از كتابهايي است كه هر كسي بايد اقلا يكبار در عمر خويش بخواند و تا آن را نخوانده باشيد نمي دانيد چه گنجينه گرانقدري در اين كتاب نهفته است!
ممكن است به هزار و يك دليل از نويسنده كتاب خوشتان نيايد، شايد او به شما بد و بيراهي هم- چنان كه به من گفته است- گفته باشد، چه بسا روي ديدنش را هم نداشته باشيد، اما شرط انصاف و حق جويي آن است كه رخسار انسان از ديدن خورشيد بشكفد و مادح خورشيد بداند و بفهمد كه با ستايش آفتاب مدح زيبابيني و قدرشناسي خويش را مي سرايد!
انقلابي هستيد يا ضدانقلاب، اصلاح طلب هستيد يا اصولگرا، مذهبي هستيد يا بي دين... هر كه هستيد و هر طور فكر مي كنيد بايد اين كتاب را بخوانيد!
من اگر روزي سيد عطاءالله مهاجراني را ببينم فقط يك سؤال از او خواهم پرسيد؛ تو حاج آخوند را ديده بودي و فريفته قدرت و سياست شدي؟

رسانه ها مفیدند ،اما "کژنمایی" هم می توانند بکنند.
اسم این تصویر👇را گذاشته ام: "بود و نمود".

#هومن_پناهنده

ضیاء موحد ، به روایت خودش ، در سن و سالی در اصفهان به انجمن شعر می رفت و شعرهای خودش را در آنجا می خواند که هنوز قدّش به قدّ ِ تریبون نمی رسید. باری ، همین صغر ِ سن مایه ی تردید ِ بعضی از اهل ِ انجمن در اصالت ِ شاعری ِ او می شود و آنها ،طبق رسم، برای آزمودن طبع ِ شاعر ِ خردسال ،چهار کلمه ی "کاسه" ، "گردن" ، "کاغذ" ، و "بازیچه" را به موحد می دهند تا او فی البدیهه شعری بگوید و او چنین می گوید :

افسوس که کاسه لیس وخواریم همه
بر گردن ِ آرزو سواریم همه
چون کاغذ ِ بادبُرده ی سرگردان
بازیچه ی دست روزگاریم همه

و در زیر ، عکس ِ همین رباعی ِ او به خط خودش:👇

#هومن_پناهنده

چندی پیش ، به دلیلی ، به سراغ یادداشت های عهد ِ شباب رفتم و از جمله رسیدم به این قطعه از (ابو محمد منصوربن علی) منطقی رازی ، شاعر قرن چهارم هجری :

یک موی بدزدیدم از دو زلفت
چون زلف زدی ای صنم به شانه
چونانش به سختی همی کشیدم
چون مور که گندم کشد به خانه
با موی به خانه شدم پدر گفت:
"منصور کدام است از این دوگانه؟"

نخست بار که این شعر را خوانده بودم، مبهوت طراوت و تفاوتش شدم ، بهتی که پس از سی و اندی سال همچنان پا برجاست. باری ، همواره از خودم پرسیده‌ام که این شعر چرا چنین مسحورم کرده است . نمی دانم ، شاید چون شاعر استعاره‌ای را گرفته و چنان بسط داده که شعر به صورت داستانی کوتاه درآمده با کیفیتی سوررئال : نه چنان است که عاشق در آن از رنج عشق صرفاً "شبیه" مور شده باشد ، بلکه اصلاً مور شده است ؛ مثل گرگور سامسا (در "مسخ" کافکا) که شبیه حشره نمی‌شود،بلکه اصلاً حشره می‌شود. هم‌چنین وجود ِ شخصیت ها ( محبوب، پدر و منصور) ونیز اسم ِ خاص ِ "منصور" با این حالت داستانی تناسب تام دارد.
البته گفتن ندارد که لابد جنبه‌های دیگری هم مایهُ تاثیر شگرف این شعر بوده که از من پنهان مانده؛ و آیا مگر هر توضیحی ، هر قدر هم مبسوط، درباب ِ سرّ ِ تاثیر آثار هنری ، در نهایت، ناقص و ناتمام نیست؟ و آیا آن "آن" ، یعنی آن زیبایی ِ توضیح ناپذیر ِ اثر هنری را اساساً هرگز مگر می‌توان به‌تمامی توضیح داد ؟

این را هم بگویم که منابعی که من این شعر را در آنها خوانده‌ام "لباب الالباب عوفی، لغت نامه ی دهخدا و دایره‌المعارف مصاحب" بوده است ( در این دو تای اخیر، ذیل مدخل "منطقی رازی").

#هومن_پناهنده

در این هنگامه ی رویارویی ِ کنگره و رئیس جمهور آمریکا بر سر ِ ساختن ِ دیواری در مرز مکزیک ، فیلمی قدیمی پیدا شده که چند روزی در آمریکا موضوع خبرها بوده . قضیه از این قرار است که در این فیلم ِ تلویزیونی ( که در ۱۹۵۸ ، یعنی ۶۰ سال پیش، به نمایش درآمده ) شیّادی سعی می کند که به مردم ِ شهری در تکزاس بباوراند که اگر او برای آنها دیواری نسازد ، دنیا برای این مردم ، به معنای حقیقی کلمه ،به آخر خواهد رسید . شگفتا که نام ِ این مرد "ترامپ" و حرفها و تهدیدهایش هم شبیه حرفها و تهدیدهای رئیس جمهور کنونی آمریکاست (که در آن زمان ۱۲ سال بیشتر نداشت) ؛ مثل این حرف که "فقط من می توانم شما را نجات بدهم " یا این تهدید که "... می توانم تو را به دادگاه بکشم" .
باری، حالا لابد خیلی ها این فیلم ِ قدیمی را ، که پیشگویانه از آب درآمده، از کرامات ِ هنر هفتم خواهند شمرد : 👇👇👇

#هومن_پناهنده

پیش از این ،در این کانال ،نمونه ای از "زبان یاجوج و ماجوج" آورده بودم ؛ حالا نگاه کنید به این نمونه در جشنواره ی فیلم فجر امسال 👇👇👇

#هومن_پناهنده

🔹 یک رباعی، یک دیدگاه 🔹

✨#رباعی:

درخواب خود آفتاب و ماهش دادند
پیراهن راه راه و چاهش دادند
یوسف هم عجب برادرانی داداشت
دَرهم به دو دِرهم سیاهش دادند

#جلیل_صفربیگی


─┅─═इई🔻ईइ═─┅─

✨#دیدگاه:

رباعی از قالب‌های اصیل شعر کوتاه فارسی است که در طول قرن‌ها یکی از قالب‌های مورد توجه شاعران به ویژه بزرگان شعر و ادب فارسی از جمله خیام، عطار، سعدی، بیدل دهلوی و... بوده‌ است‌.
به دلیل ظرافت‌های بی‌چندوچون این قالب، کمتر شاعری در طول قرون متمادی، رباعی را به عنوان قالب اصلی شعری خود، برگزیده‌ است.
خوشبختانه در چند دهه‌ی اخیر، اقبال و متمرکز شدن شاعران باتجربه به رباعی، باعث شکوفایی و ارتقای این قالب کوتاه فارسی شده است.
جلیل صفربیگی یکی از شاعرانی است که در قالب رباعی، همواره با خلاقیت‌های زبانی و ادبی در پی یافتن و شناساندن ظرفیت‌های این قالب به شاعران معاصر بوده‌است.
از ویژگی‌های ممتاز شعرها به ویژه رباعی‌های آقای صفربیگی، واژه‌سازی و خلق تصاویر تازه با دقت در جزییات رویدادها و مسائل زندگی و نگاه به زوایای پنهان مسائل که معمولا نادیده انگاشته می‌شوند، است.
با اینکه معمولا در قالب رباعی، با زمینه‌چینی‌هایی در سه مصراع نخست، خواننده در مصراع چهارم غافلگیر شده و التذاذ ادبی صورت می‌گیرد، در رباعی پیش رو، که نگاه تازه‌ای به داستان حضرت یوسف (ع) شده و خواننده را در هر مصراع با تکنیک‌های زبانی و ادبی و هنجارگریزی‌های هنرمندانه غافلگیر می‌کند.
این رباعی با بهره‌گیری درست از عنصر تداعی و تبادر در شعر، به انسجام و تناسب کم‌نظیری دست یافته و در نهایت اجمال و بدون پراکندگی موضوع، به مهم‌ترین و اثرگذارترین واقعه‌ی زندگی حضرت یوسف(ع)، اشاره کرده‌است.

در مصراع اول، ایهام تناسب خواب دیدن، ابتدا ناخودآگاه ذهن را به سمت خوابی که حضرت یوسف (ع) دیده بود می‌‌برد؛ اما با کمی تامل خواننده درمی‌یابد که به نقشه‌ و توطئه‌ی برادران حضرت یوسف (ع) اشاره دارد. ( کنایه: برای کسی خواب دیدن: توطئه کردن)
هر چند این توطئه‌ی برادرانه! درنهایت پیش‌زمینه‌ی تعبیر همان خوابی بود که حضرت یوسف در رؤیای صادقه‌ی خود، دیده بود.

مصراع دوم در نهایت ایجاز، به دو واقعه‌ی مهم در زندگی حضرت یوسف (ع) اشاره می‌کند:
پیراهن راه‌راه به زندانی شدنش و چاه به انداختن برادران یوسف (ع)، یوسف(ع) را در چاه.
یکی از خلاقیت‌های آقای صفربیگی واژه‌سازی و معرفی واژه‌‌های تازه به ادبیات معاصر است که یکی از اهداف مهم این واژه‌سازی‌ها، ایجاز بیشتر در زبان است.
مصراع سوم با توجه به تحیر شاعر، "داداشت" هم به لکنت افتادن را می‌رساند و هم به فکر فرو بردن مخاطب به اینکه برادر یا همان داداش ( که مفهوم داشتن پشتیبان را در خود پنهان دارد) چطور می‌تواند چنین کاری بکند!

در مصراع چهارم، دَرهم هم ایهامی هنرمندانه در خود نهفته دارد؛
هم پریشانی حضرت یوسف (ع) را نشان می‌دهد و هم اشاره به تمام هست و نیستش دارد.( هر چه که داشت با هم)

جناس دو واژه‌ی دّرهم و دِرهم‌ در این مصراع بسیار زیبا نشسته و با توجه به وجود ارزشمند حضرت یوسف(ع) تناقض اندیشه‌محوری ایجاد شده است.

این رباعی از آن دست رباعیاتی هست که خواننده نه فقط در مصراع چهارم، بلکه از نتیجه‌ای که از کل رباعی به ذهن متبادر می‌شود، لذت برده و غافلگیر می‌شود.

✍ #صدیقه_محمدجانی
بهمن ۹۷

خب چرا ما نه؟

✍🏼رابرت مرتون، جامعه شناس امریکایی در سال 1938 نظریه معروف «فشار ساختاری» خود را مطرح کرد. روح انتقادی حاکم بر این نظریه آن است که چرا در جامعه، فرصت های مشروع برای دستیابی به اهداف به شکل عادلانه ای توزیع نمی شود؟ از نظر او همه افراد جامعه باید بتوانند بر اساس استعدادها و توانایی هایشان امکانِ برابرِ دسترسی به فرصت های مشروع را داشته باشند تا به اهداف شان برسند. مرتون این ویژگی را وضعیت مطلوب و نرمال یک جامعه می بیند.

کلوارد و اوهلین، دو جامعه شناسی بودند که بعدها نظریه مرتون را نقد کردند. آنها نام نظریه خود را « ساختار فرصت های نامشروع» نهادند. به باور این دو، فرصت های نامشروع هم به همان اندازۀ فرصت های مشروع مهم است. آنها، شاید به طعنه، معتقد بودند که نه تنها فرصت های مشروع، بلکه فرصت های نامشروع هم باید در بین مردم به شکل عادلانه ای توزیع شود، نه آنکه تنها عده معدودی به آنها دسترسی داشته باشند.

فرض کنید که یک کارگر ساده بخواهد اختلاس بزرگی انجام دهد، و یا نگهبان در ورودی یک درمانگاه بخواهد کالای قاچاق وارد کشور کند، و یا یک زن خانه دار بخواهد از شعبه مرکزی یک بانک وامی ده میلیارد تومانی دریافت کند، و یا یک جوان بیکار و بی پشتیبان بخواهد همزمان عضو هیأت مدیره چهارده سازمان اقتصادی باشد. همه اینها فرصت های نامشروعی هستند که افراد فاقدِ ژن خوب، اگر هم بخواهند، نمی توانند از آنها برخوردار شوند. در واقع این فرصت ها به شکلی عادلانه توزیع نمی شوند و فقط عدۀ معدودی به آنها دسترسی دارند. نکته کلوارد و اوهلین آن است که ساختار فرصت های نامشروع هم مهم است. پرسش آن است که فرصت های نامشروع بیشتر در دست چه کسانی قرار دارد؟ و چرا باید در توزیع این فرصت ها شاهد بی عدالتی باشیم؟

طی دهه گذشته همواره دانشجویانم شکایت می کردند که چرا توزیع فرصت های مشروع، بله مشروع ، در کشور عادلانه نیست؟ چرا شرایط برابر برای برخورداری از فرصت های مشروع مهیا نیست؟ اما در یکی دو سال اخیر گلایه های برخی از دانشجویانم مرا نگران می کند. در واقع طرح مسأله و نوع سوال آنها تغییر یافته است. آنان بر پایه آنچه که هر روز از طریق رسانه ها می بینند و می شنوند دیگر کمتر از بی عدالتی در توزیع فرصت های مشروع گلایه می کنند. دغدغه آنان بی عدالتی در توزیع فرصت های نامشروع است. بگذارید ساده تر بگویم. آنها می پرسند: چرا ما نباید بتوانیم دزدی کنیم؟ چرا ما هم مانند آنها نباید بتوانیم بخوریم؟ چرا ما نباید بتوانیم اختلاس کنیم؟ چرا اختلاس فقط باید متعلق به از ما بهتران باشد؟ چرا ما هم نباید بتوانیم از سفره انقلاب هر چقدر که میل مان می برد برداریم؟ و...

شاید این پرسش ها ساده به نظر برسند ولی نشانه تغییری نگران کننده در نگاه جوانان است.
❇️نوشته فردین علیخواه
جامعه شناس