زمان : 20 دقیقه
این مقاله از IBM پژوهشی جدید را معرفی می‌کند که نقاط کور فرهنگی مدل‌های هوش مصنوعی، به‌ویژه مدل‌های زبان بزرگ (LLMs)، را آشکار می‌سازد.
این تحقیق بر روی «تعارف» تمرکز دارد، که یک عمل ظریف و پیچیده در آداب‌دانی فارسی است که در آن معنای کلمات اغلب با نیت واقعی متفاوت است. محققان ابزاری به نام TaarofBench ساختند که شامل ۴۵۰ سناریوی نقش‌آفرینی روزمره است و نشان می‌دهد که مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی در درک ظرافت‌های فرهنگی این تعاملات به شدت ضعیف هستند و مانند غیربومی‌ها عمل می‌کنند.
این مطالعه همچنین سوگیری‌های جنسیتی را در پاسخ‌های مدل‌ها نشان داد، که اغلب پاسخ‌ها را بر اساس کلیشه‌ها توجیه می‌کردند، حتی زمانی که تعارف به‌طور مساوی برای همه جنسیت‌ها اعمال می‌شود.
نویسندگان هشدار می‌دهند که این شکست‌های قابلیت‌های عملیاتی فرهنگی می‌تواند منجر به سوءتفاهم‌های پرخطر در سناریوهایی مانند خدمات مشتری یا مذاکرات تجاری شود، که نشان‌دهنده نیاز به داده‌های آموزشی با کیفیت بالاتر برای تقویت آگاهی فرهنگی هوش مصنوعی است.

Persian Politeness Test AI Cant Pass

اکثریتی بیرون از دایره‌ی کوچک
درحاشیه‌ی نامه‌ی بهدخت‌ نژادحقیقی

چند بار پیش از این درباره ساز و کار تبعیض‌آمیز گزینش در ایران نوشته‌ام. اگر گزینش را کمی فراتر از گزینش اداری در نظر بگیریم و تایید و رد صلاحیت‌ها، استعلامات نهادهای امنیتی برای به کارگیری در مشاغل مهم و گزینش استخدام در دستگاه‌های دولتی و حکومتی بویژه دانشگاه‌ها را هم در ذیل همان ساز و کار ببینیم، در می‌یابیم که ۸۰ درصد مردم ایران امکان ندارد بتواننند، از صافی تنگ، عبور کنند و در این دایره‌ی کوچک بگنجند.
به بیانی دیگر هر کدام از ما که صاحب موقعیت و منصبی می‌شویم، در واقع حقی از آن ۸۰ درصد را ضایع می‌کنیم.
وقتی ۸۰ درصد مردم در آینده‌ی این کشور خود را شریک نبینند، وقتی ۸۰ درصد مردم خود را گرفتار تبعیضی سازمان یافته احساس کنند، خودش معضل امنیت ملی و سرچشمه‌ی بسیاری از فاصله‌هاست.
گاهی احساس می‌کنم ساز و کار گزینش در معنای وسیعش، همان کاری را می‌کند که حذف به شمشیر در دوره صفویان کرد تا سر آخر ضعیف‌ترین‌ها بمانند و کشور را بر باد بدهند.

واقعا این چه فاجعه و نکبت و مصیبتی هست که گریبان مردم و کشور ما را گرفته ..!!

صادق حقیقت :

« فلان موسسه افراطی و تندرو به یک مدیر نفتی گفته بود بخشی از درآمد ۲۰۰ میلیارد دلاری شما باید بابت پروژه «فقه نفت» به ما برسد..

یکی از افراد معروف جناح‌های تندرو، به من می‌گفت که من برای مؤسسه‌ی خودمان به حوزه‌ی نفتی مکران رفتم و آنجا به رئیس گفتم شما حدود ۲۰۰ میلیارد دلار تا چند سال آینده می‌توانید نفت بفروشید و باید بخشی از این را به مؤسسه ما بدهید

یک نوع حمایت از جریان تندرو به این شکل است و اینها خوب می‌دانند کجا بروند

او می‌داند که کجا باید برود و می‌داند که رئیس آنجا با او همکاری می‌کند، یک پروژه‌ی بزرگ و به اصطلاح مذهبی با مؤسسه او می‌بندد و آن پروژه، پروژه‌ی نفتی است...

عنوانش چیست؟ فقه نفت ...!!

یعنی آقایان چنین پولهای هنگفتی را بگیرند تا تحقیق کنند که راجع به نفت، فقه ما چه گفته است ..»

#تاریخ_معاصرایران 👇👇👇
📚https://t.me/+F_UAApSmgJM5Njk0

این آقا، در ادعایش، از کسی به‌صراحت نام نمی‌برد: "فلان موُسسه‌ُ افراطی"، "یک مدیر نفتی"، "یکی از افراد معروف جناح‌های تندرو".

درست این است که مرجع قضایی از او بخواهد که یا این شیوهُ بیان را ترک کند و صریح سخن بگوید تا اگر کسی یا کسانی جرمی کرده‌اند قانون تکلیفشان را روشن کند یا مرجع قانونی خود ِ او را متهم به تشویش اذهان کند.

الف سین از حج برگشت دیروز. از این حج الکی‌ها رفته است که لازم به سرتراشیدن نیست. اتاقش پر شده از همکارانی که برای تبریک‌گویی می‌آیند. عین سین برای کاری به اتاقم آمد پرسیدم: نمی‌روی به نوحاجی تبریک بگویی؟
گفت: نه خیر. بارها از خودش شنیدم هر چی بدبختی داریم از اسلام است. پس صد در صد باطل است این حجی که رفته است. اداره خرج سفر را داده این هم رفته. سنگ مفت گنجشک مفت.
گفتم : حالا سخت نگیر.
گفت: آن جا مریض هم شده. نمی‌بینی ماسک زده. من که دوست ندارم بیماری حجه‌الوداع بگیرم.

میخ کوبیدن و قیرآجین کردن تنه‌ی درخت بی‌نوا برای آویزان کردن زیرسیگاری تا ملت در صحنه ته‌سیگار نیندازند روی زمین. چقدر هم رعایت می‌کنند ملت در صحنه. زیر درخت پر است از ته‌سیگار.

🔴اخلاق اسلامی و وحدت واقعی

🔸شیخ سنی دستانش را به احترام شیعیانی که برای نماز میت حضور داشتند پایین اورد.

🔸شیخ شیعی نیز دست شیخ سنی را گرفت و اشاره کرد : نمازت را همانطور که اعتقاد داری بخوان.

❇️@baamdadeno

امروز که این زن موتورسوار و کودکش را دیدم، به فاصله زمانی انطباق قانون با واقعیت‌های جاری در عرف در ایران فکر می‌کردم. این تصویر، تصویری از جابه‌جایی‌های عمیق در مناسبات اجتماعی است؛ تغییری که نه از استدلال‌های نظری، بلکه از ضرورت‌های زیست روزمره برمی‌خیزد. جامعه وقتی به مرحله‌ای از دگرگونی برسد که قانون و عرف از پس آن برنیایند، خود منطق تازه‌ای می‌سازد. در چنین وضعی، لجاجت در حفظ قواعد کهنه فقط هزینه را افزایش می‌دهد. قانونی که در برابر ضرورت‌ها و تحولات عرفی مقاومت کند، به‌تدریج متروک می‌شود و اقتدارش را از دست می‌دهد؛ چون از زندگی واقعی مردم جدا می‌افتد.

🔗 سهند ایرانمهر (@sahandiranmehr)

🎥 واکنش جالب استاد ریاضی دانشگاه آکسفورد به تشویق شدنش توسط دانشجوها؛

◀️ نه...نه ...این شغل من است و فقط زمانی می توانید برای تدریس من دست بزنید که وقتی کارگرهای شهرداری برای خالی کردن سطل زباله تان می آیند برای آنها هم دست بزنید.
_
اصلاحات نیوز
✅ @Eslahatnews
🔗 Eslahatnews.com

روزنامه‌نگاران را دریابیم
بیانیه انجمن صنفی روزنامه‌نگاران استان تهران در مورد درگذشت فواد شمس

درگذشت فواد شمس روزنامه‌نگار باسابقه و شناخته‌شده کشورمان دوستان، آشنایان و همکاران او را در بهتی غم‌آلود فروبرد.

شمس نخستین روزنامه‌نگار و نویسنده‌ای نیست که در سال‌های اخیر از ارزشمندترین دارایی خود گذشته و جهان ما را ترک کرده‌است.

اگر شرایط اجتماعی و اقتصادی بخش‌های مهمی از مردم اسفناک و اضطراب‌آور است این تلخی در روح حساس نویسندگان و روزنامه‌نگاران صدچندان است و خود پیداست که روزنامه‌نگاران تلخی و خشونت هر اتفاق بدی را بیش از یک بار می‌چشند و رهایی یافتن از زیر بار مصائب برای ایشان بسادگی میسر نیست.
ما باور داریم که ناامیدی دشمن بزرگ و چه بسا بزرگترین دشمن زندگی است. روزنامه‌نگارانی که بیش از هر گروه دیگری پیگیر تغییرات به نفع مردم، رفع تبعیض‌ها و اجحاف‌ها، رفع محرومیت‌ها و محدودیت‌های غیرمنطقی و غیرقانونی و غیرانسانی هستند و صبح تا شام خود را در این راه طی می‌کنند وقتی با هزار در بسته برای پذیرش خطاها و بهبود روش‌ها و رفع محدودیت‌ها ‌و تبعیض‌ها مواجه می‌شوند، بیش از هر قشر و گروه دیگری در معرض سموم ناامیدی قرار می‌گیرند.

چنین پیداست که سرعت تحولات در کشورمان با میزان توان و ظرفیت روانی شهروندان تناسبی ندارد و تصمیم‌گیران و تصمیم‌سازان درک درستی از خطرناک‌بودن این عدم تناسب ندارند.

انجمن صنفی روزنامه‌نگاران استان تهران ضمن عرض تسلیت درگذشت دردناک فواد شمس به خانواده، دوستان و همکاران او از روزنامه‌نگاران می‌خواهد که با تقویت روابط اجتماعی حضوری و ایجاد ارتباطات خانوادگی، دوستانه و حرفه‌ای به بیان آلام و مشکلات خود با یکدیگر پرداخته و از طی این مسیر به تنهایی بپرهیزند.

انجمن با همکاری نهادهای صنفی و حرفه‌ای حوزه مشاوره آمادگی ارائه خدمات مشاوره به همکاران خود را دارد.

راه دشوار است اما ما روزنامه‌نگاران در کنار هم پیش می‌رویم.

@sharghdaily
sharghdaily.com

از قرار معلوم، طبق اخبار، آقای فوُاد شمس خودکشی کرده است. کسی هم که از قضیه باخبر باشد می‌تواند مضمون خودکشی را در بیانیهُ انجمن صنفی روزنامه‌نگاران به جا بیاورد. اما اگر کسی از منبع دیگری علت از دنیا رفتن آقای شمس را نشنیده باشد، با توجه به محتوای این بیانیه و وجود کلمهُ "درگذشت" در آن، شاید گمان کند که او "دق" کرده است.
عجبا! انجمنی که می‌باید، در کار گزارش واقعیت، مظهر دقت باشد و همهُ حقیقت را بگوید و جز حقیقت نگوید چنین بیجا از راهی دیگر رفته است.

✍#هومن_پناهنده
@gashthaa

عصبانیت برخی اساتید دانشگاه‌های جهان از استفاده بیش از حد دانشجویان از هوش مصنوعی و چت‌جی‌پی‌تی

پی‌نوشت:

هایدگر صد سال پیش می‌گفت جمع کردن و انباشت و تلنبار کردن اطلاعات به معنای تفکر نیست و هرگز کسی که حمالی اطلاعات می‌کند یک متفکر نمی‌شود حال مصداق بارز این امر را امروزه می‌توان در دانشگاه‌های بزرگ جهان مشاهده کرد که چگونه اساتید و دانشجویان بواسطه‌ی ابزار تکنولوژیک مدام در حال جمع کردن دیتا هستند با این تصور که لابد متفکر و‌ محقق شده‌اند!

او در همین سیاق بود که می‌گفت: (در کتاب چه باشد آنچه خوانندش تفکر)

اندیشه برانگیزترین امر در عصر اندیشه برانگیز، این است که ما هنوز اندیشه نمی‌کنیم
#ابوذر_شریعتی
#مکتب_تهران
#چت‌جی‌پی‌تی

🔴آقای عارف! تازه متوجه شدید؟
۲۲ آبان ۱۴۰۴
آقای محمدرضا عارف! مرز بین عوامفریبی و ارادهء معطوف به عمل وسیعتر و پررنگتر از آن است که از دید مردمان پنهان بماند.
محدرضا عارف می‌گوید:

"خودسوزی جوان اهوازی و یک روزنامه‌نگار پیام جدی برای جامعه و حاکمیت است که اگر به آن بی‌توجهی شود دامنگیر همه خواهد شد"..."حوادث تلخ اخیر نشانهء بحرانی اجتماعی است که باید ریشه‌های آن را شناسایی و درمان کرد"

معاون اول یا نمی‌داند یا تجاهل می‌کند که این بحران سالهاست که بسیار بالا گرفته است. سالهای طولانی است که خودکشی افزایش یافته. آمار جرایمی مثل قتل و ضرب و جرح رو به فزونی است. طی دو دهه، آمار سرقت ۶۰۰ درصد رشد داشته است. آمار طلاق در تهران به نزدیک به ۵۰ درصد رسیده است. اعتیاد گریبانگیر جامعه است.

وظیفهء رئیس جمهور و معاون اول این است که از این آمارها آگاه باشند.
وظیفهء دولت این است که برنامه روشن، کارآمد، عملی و موثر برای مقابله با این آسیبهای جامعه‌سوز داشته باشد.

این روزها خبر خودکشی فواد شمس و جوان اهوازی بسیار مورد توجه است. آقای معاون اول می‌خواهد این موج را از دست ندهد و با آن تبلیغات کند. اما او چیزی از موج خودکشی پزشکان نمی‌گوید. چیزی از موج خودکشی کسانی که در عمق نداری و فلاکت به خودکشی پناه می‌برند نمی‌گوید. از سیستم غیرقانونی گزینش، که همین فواد شمس و خیلی‌های دیگر را به مرزهای نومیدی کشانده و می‌کشاند چیزی نمی‌گوید. چیزی از افزایش جرائمی که محصول بی‌فکری نظام برنامه‌ریزی است نمی‌گوید. آیا شما و دولت اصلا به این فجایع می‌اندیشید؟

آقای محمدرضا عارف، عامهء مردم آن عوامی نیستند که شما فکر می‌کنید که راحت می‌شود گولشان زد. سخن صادقانه به آسودگی از سخن ناراست و شعاری قابل تمیز است.

دولت اگر واقعا اراده‌ای برای مقابله با آسیبهای فراوانی دارد که مثل موریانه جامعه را از درون می‌خورند گزارش رسمی و مستند بدهد که تا حال چه کرده‌است. تشکیلات نهاد ریاست جمهوری و وزارتخانه‌ها و سازمان برنامه چه برنامه‌هایی دارند؟
بگویید آیا اصلا شما و همکارانتان اولویتی برای مبارزه با این آسیبها قائل هستید؟

آقای معاون اول! شما مسئول هستی ولی آیادر برابر ملت احساس مسئولیت داری؟
https://t.me/kambiznouroozi

تصاویر باورنکردنی از میزان آلودگی چالوس

چالوس را قبل و بعد از آلودگی ببینیم

@Noandishnews

من چه می گویم؟ اصلاح یک انحراف*

بخش ۱ از ۶

آنچه که بنده تعقیب کرده‌ام از بیست سال پیش ولی کیفیت بیان آن تغییر کرده است در مراحلی، یک سخن است و آن سخن این است که من به‌عنوان یک مسلمان وقتی نگاه می‌کنم به حادثۀ ظهور اسلام و ظهور پیامبر اسلام و آثاری که باقی مانده است مثل قرآن، مثل رفتار و سیرۀ پیامبر قضیه را این‌جور می‌فهمم، که آنچه اتفاق افتاده این بوده که پیامبری ظهور کرده و مردم را دعوت کرده به یک ایمان و از آن‌ها خواسته که این ایمان را بپذیرند و آن ایمان به خدای یگانه و بی همتا بوده و نفی خدایان دیگر که در کلمۀ توحید خلاصه می‌شود که تفصیل آن در جای خودش است.

اما این پیامبر که دعوت به این ایمان و حذف شرک کرده و برای جا انداختن آن متحمل بسیاری از ناراحتی‌ها و محرومیت‌ها شده، و در عمق بخشیدن به آن ایمان و گستردن آن سعی کرده، نه در مکه و نه در دوران حکومت خود در مدینه چگونگی‌های زندگی اجتماعی و سیاسی و خانوادگی و قبیلگی آن مردم را، این را که چه کسی از چه کسی باید اطاعت کند، زندگی‌های عمومی و اجتماعی‌شان را چگونه باید تنظیم کنند، اینکه افراد قبیله از رئیس قبیله اطاعت می‌کنند نه از کس دیگر، اینکه زن در داخل خانواده اطاعت کند از شوهر و رئیس خانواده شوهر است، اینکه برده‌ها از صاحبانشان تبعیت می‌کنند، اینکه کنیزها و غلام‌ها مِلک برده‌داران هستند، اینکه کجا باید جنگ کرد، کجا نباید جنگ کرد و بالاخره، آداب و رسومی را که با آن آداب و رسوم آن‌ها داشتند زندگی می‌کردند، به هم نریخته است. کاری که او کرده این است که یک سلسله اصلاحات اخلاقی در همۀ آن‌ها به قدر امکان انجام داده. مثلاً اگر قضیه این‌طوری بود که زن‌ها بر طبق سنت‌های عرب از شوهر اطاعت می‌کردند، نگفته من نظام خانواده را عوض می‌کنم و شوهر باید از زن اطاعت کند، اگر فرزندان از پدر اطاعت می‌کردند، نگفته من دارم این را به هم می‌زنم و باید پدران از فرزندان اطاعت کنند، اگر رسم بر این بوده که هر وقت مسئلۀ مهم جنگی یا غیر جنگی پیش می‌آمده، سرکرده‌های قبائل در یک جایی جمع می‌شدند و تصمیم می‌گرفتند که جنگ کنند، یا صلح کنند و تصمیم‌گیری در آن مورد با رؤساء قبائل بوده؛ این‌ها را به هم نزده است. این را که دست دزد را می‌بریدند به هم نزده، و قصاص کردن را به هم نزده است. در تمام این‌ها یک سلسله تعدیل‌ها و تصحیح‌های اخلاقی ایجاد کرده است. مثلاً گفته درست است که زن باید از شوهر اطاعت کند، اما‌ای شوهر تو حواست جمع باشد که باید رفتار معروف داشته باشی،‌ای برده تو باید اطاعت کنی، اما به صاحب برده گفته او را اذیت نکن و به برده ظلم نکن، در باب قصاص مثلاً اگر یک کس از یک قبیله‌ای را می‌کشتند آن قبیلۀ مقتول گاهی براساس حس انتقام‌کشی می‌گفتند اگر یک نفر از ما را کشتید ما چند نفر از شما را می‌کشیم، پیامبر گفته این انتقام‌کشی این‌جوری درست نیست، اگر یک نفر از شما کشتند، حق دارید فقط یک نفر را بکشید و نه بیشتر و آن هم تازه اگر نکشید، اگر عفو کنید بهتر است، دیه بگیرید و عفو کنید. این‌ها را من اسمش را می‌گذارم تصحیحات اخلاقی یا تعدیلات اخلاقی. همین‌طور است مردسالاری که یک سنت قوی عربی بوده به جای خودش باقی مانده، حاکم‌سالاری، که معنایش این بوده که رؤسای قبائل هرچه تصمیم گرفتند بقیۀ افراد قبیله می‌بایست تبعیت کنند، به جای خودش باقی مانده؛ و عقیده‌سالاری، که این بود که عقیدۀ دینی مقدم است بر خواسته‌های دیگر، یعنی همان دین‌سالاری، به‌جای خودش باقی مانده است. جامعۀ پیامبر قبل از آنکه او بیاید جامعۀ دین‌سالار بوده است، جامعۀ حجاز پیش از آنکه پیامبر بیاید به معنای امروزین کلمه اصلاً سکولار نبوده به هیچ وجه، اینطور نیست که پیامبر آمد یک جامعۀ سکولار را تبدیل کرد به یک جامعۀ دینی. در آن جامعه هم همه چیز با میزآن‌های دینی سنجیده می‌شده، با منافع بت‌ها تنظیم می‌شده، با منافع متولیان بتخانه‌ها تنظیم می‌شده و هکذا، این یعنی دین‌سالاری. پیامبر این‌ها را تغییر نداد، بعد از پیامبر هم باز مردسالاری بود، دین‌سالاری بود، و حاکم‌سالاری بود. البته او در این در این‌سالاری‌ها، یک رشته تعدیلات اخلاقی وارد کرد و گفت عادل باشید و ظلم نکنید. پس آن پیامبر رسالت خود را این طوری معنی نمی‌کرد که من آمده‌ام یک سیستم نوین زندگی اجتماعی بدهم، آمده‌ام یک سیستم نوین زندگی سیاسی بدهم و… این‌ها را جزء نبوت خودش نمی‌دانست. وقتی عده‌ای از رؤسای قبائل آمدند و بیعت کردند و با سلام و صلوات بردند، گفتند آقا ما از شما هم اجازه می‌گیریم در کارهایمان و او شد رئیس حکومت، حکومت به معنای آن روز. اما پس از آن هم اوضاع اجتماعی آن‌ها را به هم نریخت. قبائل حرمتشان درجای خود بود و رؤسای قبائل حرمتشان درجای خود بود، مردها حرمتشان درجای خودبود، باززن‌ها درجه دوم بودند، باز برده‌هادرجه دوم بودند، همۀ این‌ها واقعاً ازنظر حقوق انسان‌های درجه دوم بودند.

پایان بخش۱

بخش ۲ از ۶

وقتی شما به کسی بگویی تو باید تابع مولای خود باشی و هر چه او گفت همان است، حتی آن کسبی را که می‌کنی پولت مال مولای تو است، آن آدم از نظر حقوق درجه دو است. همۀ این‌ها را پیامبر قبول کرد بر اساس آن سنتی که بود و این‌ها را به هم نریخت، پاره‌ای از دستورالعمل‌ها را هم مثل قوانین ارث معین کرد و یک جاهایی اصلاحاتی کرد. تمام آن احکام اجتماعی، سیاسی، جزائی، خانوادگی و غیره که در قرآن و سنت رسول وارد شده همۀ آن‌ها عبارت است از یک سلسله شیوهای زندگی که مردم حجاز قبل از پیامبر هم داشتند و پیامبر هم در آن‌ها یک تصحیحات اخلاقی ایجاد کرد.

نتیجه‌گیری کلی من از این پدیدارشناسیِ ظهور حضرت محمد این است که از منظر آن نبوت، این که مردم با چه شیوه‌هائی می‌خواهند زندگی کنند، دستگاه سیاسی‌شان را چه‌جور می‌خواهند تنظیم کنند، قوانین جزائی‌شان را چگونه می‌خواهند سامان بدهند، نظام خانوادگی‌شان را چگونه می‌خواهند سامان بدهند، رابطۀ زن و مرد را با هم چگونه می‌خواهند تنظیم کنند و امثال این چیزها، کارهایی است که به خود مردم واگذار شده است. عقلایی پیدا می‌شوند و تنظیماتی ایجاد می‌کنند و این‌ها می‌شود سنت یا قانون و مردم با آن سنت یا قانون زندگی می‌کنند. فتوحات هم، که پس از پیامبر شروع شد، سپاه مسلمانان هرکجا می‌رفت (کاری ندارم به اینکه به دنبال این فتوحات رفتن اصلاً مسئلۀ درستی بود یا نبود، فعلاً نمی‌خواهم آن را تعقیب کنم) همین‌طور می‌شد، یعنی مسلمانان فاتح اهالی هر سرزمین را با سنت‌های خودشان به حال خودشان می‌گذاشتند و به هم نریختند ساختارهای اجتماعی و آداب و رسوم آن‌ها را. این موضوع حقیقتی است که این اواخر بعضی از کسانی که در سیستم حقوقی اسلام مطالعه کرده‌اند این‌ها را آورده‌اند و در تحقیقات خودشان. فاتحان می‌گفتند شما زندگی خودتان را بکنید و به ما جزیه بدهید. نمی‌گفتند که خدا یک سلسله سیستم‌های زندگی معین کرده و از آسمان فرستاده و موظف کرده همۀ انسان‌ها را که با این سیستم‌ها زندگی کنند. چنین مطالباتی نمی‌کردند و چنین سخنان نامعقول نمی‌گفتند.

اما متأسفانه در طول تاریخ، به‌تدریج یک انحراف بزرگ اتفاق افتاد که بر شیوۀ تلقی فقها مبتنی بود. این انحراف این‌گونه شروع شد که آن سنت‌ها و روش‌های زندگی، آداب، و رسوم که از قبل در میان اعراب بوده و در قرآن و سنت رسول هم پذیرفته شده بود، ازسوی آن آقایان یک سلسله احکام الهی ابدی که از طرف خدا معین شده است و همه باید از آن تبعیت کنند و همه به آن مکلف هستند، اعلام شد. این تلقی که تدریجاً در فرهنگ دینی مسلمانان جا افتاد به نظر من یک انحراف بزرگ بسیار پرضایعه است که در اسلام اتفاق افتاده است. من هرجا می‌گویم «اسلام تاریخی» منظورم همین تلقی پر ضایعه است، اینکه کسی بگوید آن شیوه‌های زندگی عربی همه احکامی است که از طرف خدا معین شده یا امضاء شده برای همۀ بشریت، برای همۀ عصر‌ها، برای همۀ جامعه‌ها، این را من یک انحراف می‌دانم و آن را نمی‌پذیرم. مطالعات من به من می‌گوید آن چیزی که پیامبر به آن دعوت کرده ایمان به خداوند یکتا و بی‌همتا است و هر کردار و رفتاری که از لوازم آن ایمان است با تمام مقتضیات آن و تغییراتی که در انسان ایجاد می‌کند، تغییراتی که در تصورات و تصدیقات انسان از جهان و انسان ایجاد می‌کند و یک سلسله تعدیلات و اصلاحات و تهذیب‌های اخلاقی که به دنبال آن می‌آید، یعنی همان که در آن حدیث شریف آمده است، که پیامبر فرمود «إنَّما بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَکارمَ الأخلاق»[۱] که در این مکارم اخلاق عدالت به‌طور کلی یک مفهوم اخلاقی بسیار بزرگی است.

پایان بخش دوم

بخش ۳ از ۶

من یکی از مشکلات فعلی مسلمانان امروز را در این می‌بینم که فکر می‌کنند این چارچوب‌های سیاسی و اجتماعی، نظام‌ها و عادات و رسوم که در طول این چهارده قرن در کتاب‌های فقهی به‌عنوان احکام ابدی الهی معرفی شده، در حالی که در اصل شیوه‌های عربی بوده، دستورالعمل‌های دائمی ابدی خداوند است و نباید هیچ وقت از آن‌ها تخلف کرد و مجاز نیستند که طرح‌های نو دراندازند و در عصر حاضر شیوه‌های زیستن خود را خودشان معین کنند. ما باید بدانیم مسلمانی ما با این قائم نیست که ارثت را چطوری تقسیم کنی، یا قانون جزایت چه باشد، یا سیستم اقتصادی و سیاسی‌ات چگونه باشد. مسلمانی با این‌ها قائم نیست، مسلمانی قائم است با ایمان به خداوند یکتا و بی همتا و هرگونه کردار و رفتاری که از مقتضیات این ایمان است. در عصر حاضر با تحولاتی که در دنیا ایجاد شده با وضعیتی که علم به‌وجود آورده با وضعیتی که صنعت بوجود آورده، با وضعیتی که عقلانیت‌های گوناگون بوجود آورده، مسلمانانِ امروز متناسب با وضعیتی که در آن وضعیت قرار دارند که هر کشوری و هر جماعتی در یک وضعیت فرهنگی و سیاسی، طبیعی، و جغرافیایی ویژه‌ای قرار دارد، باید ببینند بهترین سبک تنظیم عقلانی و عادلانۀ زندگی برای آن‌ها چیست و آن را انتخاب کنند.

آن‌ها باید چشمان خود را باز کنند و ببینند شیوه‌های بهتر برای زیستن انسانی در دنیای امروز چگونه است و آن را انتخاب کنند، در حکومت، در نظام خانواده، در حقوق جزاء، در اقتصاد، و خیلی قلمروهای دیگر. اما متأسفانه عموم مردم مسلمان که متوجه این مشکل‌ها نیستند، علما و فقها هم که زمام امور دینی و فرهنگی مردم را در دست گرفته‌اند، این‌ها هم که ماشاءالله اوضاعشان اجازه نمی‌دهد به این مشکلات فکر کنند. چون به محض آنکه بخواهند حرف جدید بزنند همه از دورشان پراکنده می‌شوند و مرید‌ها می‌روند، مرید همیشه آرامش می‌خواهد و به محض آنکه به مرید بگویی فلان عقیده و رفتاری را که تا به حال داشتی باید بگذاری کنار، او می‌گوید آقا شما اشتباه می‌کنی و من کنار نمی‌گذارم. چون او وحشت پیدا می‌کند، شما به این مسائل روانی توجه بفرمایید. اگر فقیه هم بگوید من می‌خواهم تغییر دهم مرید و مقلد نمی‌گذارد که او تغییر دهد. به قول دکتر داریوش شایگان «مریدان اجازۀ اصلاح نمی‌دهند». شما داستان مولانا را خوانده اید، چه کسانی شمس را فراری دادند؟ مرید‌های مولانا، چرا؟ برای اینکه وقتی می‌دیدند این آقا دارد در دامن شمس می‌افتد و حرف‌های دیگری می‌زند، آن چیزی که یک عمر آن را ساخته‌اند و به آن آویزان شده‌اند و این آقا را گذاشته‌اند آن وسط و به او پناه آورده‌اند، همۀ آن‌ها دارد از بین می‌رود و آن‌ها تنها می‌‌مانند. پدر شمس را درآوردند و او را فراری‌ دادند، همان مریدان.

پایان بخش سوم