🖊 سروش و تفکر فلسفی در ایران

✍️ امیر مازیار

@sokhanranihaa
در هر  پژوهشی که از هر منظری درباره تاریخ فکر ایران در صد سال گذشته انجام گیرد بی‌شک باید فصلی پربرگ به آراء و اندیشه‌های عبدالکریم سروش و اثرات آنها اختصاص داده‌شود. امیدوارم آنها که چنین می‌کنند عالمانه ، منصفانه ، نقادانه و جدا از های و هوی‌های رایج به چنین امر مهمی همت گمارند .

در اینجا به چند  نکته کوتاه درباره اهمیت سروش برای تفکر فلسفی در ایران اشاره می‌کنم و بیشتر به رویکرد و کلیت کار فلسفی او توجه دارم و نه مدعیات خاص. سروش دین‌اندیش و سیاست‌ورز را هم کنار می‌نهم و به سروش فیلسوف می‌پردازم.

1️⃣ فلسفی کردن جریان روشنفکری
سروش موجب چرخشی در فضای فکری و روشنفکری بعد از انقلاب شد و آن را فلسفی کرد. پیش از انقلاب فضای روشنفکری ایران بیشتر ادبی یا اجتماعی بود و  تفکر فلسفی میدان‌دار و جریان‌ساز نبود . فیلسوفانی چون فردید ، داوری، شایگان، نصر ، طباطبایی یا مطهری در حاشیه جریان‌های فکری و اجتماعی قرار داشتند. .در اندیشه چپ نیز وجه اجتماعی، سیاسی و ادبی غالب بود. ادامه این مسیر پس از انقلاب همان بود که در "آدینه"و "دنیای سخن" و "گردون" می‌دیدیم.
سروش با شیوه بیان و نگارش خود ، تکیه بر جریانی فلسفی که نسبتا در ایران ناشناخته بود و همزمانی با آن ،  توان طرح موضوعات فلسفی در متن جامعه ایران و تبدیل کردن آنها به "مساله" و  شجاعت و جسارت موضع‌گیری و نقادی  فلسفه را در کانون مباحث فکری و سیاسی و اجتماعی بعد از انقلاب قرار داد.

2️⃣ گشودگی، ارجاع‌دهندگی یا افق‌گشایی
  خواننده هوشمند آثار سروش یا حتی منتقدان جدیش  از آثار و درس‌های او به سوی منابع اندیشه‌ورزی او دعوت می‌شدند و  از این طریق حوزه‌هایی مهم از فلسفه معاصر  در ایران پا گرفت و گسترش یافت : از جمله فلسفه تحلیلی در کلیت خود و حوزه‌های خاص‌ آن مانند فلسفه علم ، معرفت‌شناسی ، فلسفه اخلاق ، فلسفه دین و حتی هرمنوتیک . سروش جدا از درس‌هایی تخصصی که در مراکز علمی در این حوزه‌ها می‌داد، در آثار خود مسایل فلسفه‌های جدید  را به شکلی چالش‌برانگیز در مقابل فلسفه رئالیستی و سنتی حاکم در ایران می‌نهاد  و همین امر احساس شوق و نیاز به علم به آن  منابع  را برای مخاطبان و منتقدان سروش برمی‌انگیخت. جالب است که حوزه هایی که سروش بر آنها کمتر متمرکز بود مانند فلسفه سیاست،  فلسفه حقوق ، فلسفه ذهن یا فلسفه هنر  کمتر محل توجه و پژوهش قرار گرفته‌اند و کم‌تر ترجمه شدند.

3️⃣ انتقادی کردن تفکر فلسفی در ایران
منظور از انتقادی کردن در اینجا معنای کانتی آن است:  التفات اندیشه به خود و پژوهش در شرایط امکان و مرزها و اعتبارش . قبض و بسط تئوریک شریعت به شکلی جدی مساله نگاه کانتی را در حوزه تفسیر دین مطرح کرد و از آن پس فلسفه نقادی کانت تبدیل به یکی از مسائل اصلی اندیشه در ایران شد. سروش در حوزه‌هایی گوناگون این نگاه استعلایی-انتقادی یا نگاه درجه دوم را به کار می‌بست از جمله در خود حوزه "روشنفکری دینی".

4️⃣ ارجاع "واقع‌گرایانه" به میراث اندیشه و فلسفه ایرانی/ اسلامی
سروش با فیلسوفان و عالمان گذشته ایران آشنا بود و  آثارش همان‌طور که دعوت کننده به فلسفه‌های جدید بودند  مخاطب را به  آشنایی با این متفکران یا بازخوانی آن‌ها نیز بر می‌انگیختند .
در عین حال سروش  گرفتار "گفتمان بازگشت به خویش" ، تقدیس فلسفه اسلامی  یا  هیچ نوع گذشته‌گرایی و سنت‌گرایی نشد . سروش نه تنها علم و فلسفه جدید(‌غربی ) را رد و نفی نمی‌کرد و سیاه و باطل نمی‌دانست بلکه مدافع جدی آنها بود. او در عین حفظ موضع نقادانه به اسقبال تجدد می‌رفت و متفکری  نوگرا بود.


.
🆔 @sokhanranihaa
🆔 @amirmaziar1
🆑 #کانال‌سخنرانی‌ها
🌹

هزار شاعر دور از وطن

درباره حرف‌های شهرام ناظری و تجربه انقلابی ما

🖌حمیدرضا اسلامی | روزنامه‌نگار

🔹دیروز به این فکر می‌کردم که یادداشتی بنویسم در همداستانی با آقای شهرام ناظری و متذکر بشوم که ما هرچند در دهه‌های اخیر در مورد مولوی پژوهش کرده یا کتاب منتشر کرده‌ایم اما به خود مولانا به معنای مورد نظر آقای ناظری نزدیک نشده‌ایم و فضا برای تحمل مکتب مولانا نداشته‌ایم.

🔹ما آنقدر فضا نداشته‌ایم که به اشخاص بزرگ خود به اندازه مقتضی نزدیک شویم و آنها را همانگونه که هستند بپذیریم. یا نزدیک نشده‌ایم و یا اگر شده‌ایم با تعابیر قابل تأویل شده‌ایم. احتمالاً مراد استاد ناظری از مکتب مولانا که گفته اگر مزار او در ایران بود، از این مکتب چیزی نمانده بود همین باید باشد چراکه سابقه دارد که طوفان اندیشه‌های بی‌ریشه هیجانی چه‌بسا میراث‌ مادی و معنوی شخصیت‌ها را با خود برده است و مولانا هم دلیلی ندارد که از این قاعده مستثنی باشد.

🔹دم و دستگاهی چنان که در قونیه و حول محور مولانای عارف و با مناسکی از جمله سماع شکل گرفته در طوفان‌هایی که بر سرزمین ما وزیده حتماً جامه بر تن نگه نمی‌داشت.

🔹روز پیشترش داشتم به ناصرخسرو فکر می‌کردم. کتاب کوچک اما کارآمدی را که دانشنامه زبان و ادب فارسی منتشر کرده ورق زده بودم.‌ حالا که حرف صحبت‌های آقای ناظری شد می‌پرسم بنیاد آثار و اندیشه‌های ناصرخسرو کو و کجاست؟

🔹آیا قرار بود صفحه اول تمام آثاری که آن بنیاد فرضی می‌خواست منتشر کند بنویسیم «البته تمامی دیدگاه‌های این استوانه کم‌نظیر ادب فارسی مورد تایید ناشر نیست» و بر برخی از آنچه ناصرخسرو در وجه‌دین و زادالمسافر و خوان‌الاخوان نوشته حاشیه می‌زدیم که نه، البته اینطورها هم که ناصرخسرو گرامی می‌گوید نیست.

🔹این آن چیزی است که باید از جملات آقای ناظری دریافت کنیم. فضای آزاد متعارف آکادمیک و نیز رفتار اجتماعی و سیاسی بدون سوگیری با بزرگان در ایران سابقه چندانی ندارد. معلوم است که مولوی را دوست داریم و بهترین پژوهش‌ها در مورد او هم احتمالاً در سرزمین او ایران انجام شده‌است، اما همه آنچه مولانا و ناصرخسرو و خرقانی و بایزید هستند، بی‌کم و کاست، در ایران مجال بروز ندارد.‌

▫️ادامه مطلب در سایت هم‌میهن آنلاین

📌هم‌میهن را در فضای مجازی دنبال کنید:

🔗سایت | 🔗اینستاگرام | 🔗تلگرام | 🔗 یوتیوب

🔴گوش را اکنون ز غفلت پاک کن
شرق ۹ دی ۱۴۰۴

آقای پزشکیان به وزارت کشور مأموریت داده است از مسیر گفت‌وگو با نمایندگان معترضان، مطالبات برحق آنها را بشنود تا دولت با تمام توان برای رفع مشکلات و پاسخ‌گویی مسئولانه عمل کند.
فکر نمی‌کنید قدری دیر کرده‌اید؟

برخورداری از حق مسکن و حیثیت و آزادی و خوراک و دارو و درمان و آموزش و تشکیل نهادهای مدنی و حزبی و اجتماعات، حق اساسی مردم است. با این وضعیت سیاسی و اقتصادی چیز زیادی از این حقوق نمانده است.

وضعیت مسکن به جایی رسیده است که سانتی‌متری به فروش می‌رسد. تأمین مواد غذایی ضروری مانند لبنیات و گوشت قرمز و مرغ به قدری دشوار شده که کار به برنامه‌ریزی تحقیرآمیز برای تأمین حداقل کالری رسیده است؛ وضعیت هزینه‌های دارو و درمان بر همگان روشن است. چیزی آسان‌تر از حقوق زنان برای نقض نیست. نهادهای مدنی و سازمان‌های صنفی تحت فشارهای نظارتی کار چندانی نمی‌توانند بکنند. سانسور در قامت فیلترینگ عمومیت یافته است. حقوق بازنشستگان در نوسان است.

اینها حداقل یعنی نقض بندهای مختلف اصل دوم و اصول ۱۹، ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۳، ۲۴، ۲۵، ۲۶، ۲۷ و ۲۹ قانون اساسی.

این حقوق که تماما به زندگی روزمره مردم مربوط‌اند، وقتی به چنین حد گسترده‌ای نادیده گرفته می‌شوند، نتیجه‌اش می‌شود بحران‌های استخوان‌سوز برای تأمین ابتدایی‌ترین نیازهای زندگی در قاعده هرم مازلو که آه و ناله برمی‌آورد.

هیچ‌کس دوست ندارد سلامت و امنیت خود را به خطر بیندازد و در خیابان صدای اعتراضش را بلند کند، مگر چاره دیگری نبیند.

چرا بعد از آنکه کارد به استخوان‌ها رسیده است، باید صدای مردم را از روی آسفالت خشک و سرد خیابان‌های زمستانی بشنوید؟ و تازه به این برسید که نماینده‌ای از دولت با نمایندگان معترضان گفت‌وگو کند؟

نمی‌دانم آن ۴۰۰۰ نفری که در نهاد ریاست‌جمهوری گرد آمده‌اند و خود آقای رئیس‌جمهور گفتند که برای کارهای نهاد ۴۰ نفر هم کافی است، گزارشی از آنچه کارشناسان و نهادهای صنفی در تحلیل مصائب کشور می‌نویسند، به رئیس‌جمهور می‌دهند یا نه و اگر می‌دهند، ایشان آنها را می‌خواند یا نه و اگر می‌خواند، اهمیتی می‌دهد یا نه؟

مدت‌هاست که سازمان‌های حرفه‌ای و کارشناسان زبده اقتصاد و جامعه و سیاست و حقوق از اوضاع بحران‌زده کشور و خطرات پیش‌رو می‌گویند، می‌نویسند و برای گریز از پرتگاه راه نشان می‌دهند، اما هیچ‌کس هیچ بهایی به این سخنان نمی‌دهد.

مجلس و دولت چشم و گوش بر این سخنان خیرخواهانه باز نمی‌کنند.

تکلیف مجلسی که با چهار درصد تشکیل شده، معلوم است. اما توقع آن بود که آقای رئیس‌جمهور به‌عنوان نماینده حاکمیت ملی ریاست‌جمهوری کند؛ با مردم سخن بگوید؛ نهادهای مدنی را در کارها مشارکت دهد؛ فقط به تکرار ملال‌آور مشکلات بسنده نکند؛ خود را در دایره بسته حلقه‌های منفعت‌جو و منفعل مدیران دولتی محصور نکند؛ برای رنج‌ها و آلام مردمی که ساده‌ترین زندگی هم برای‌شان دشوار شده است، راه‌های گشایش بیابد، اما نشد. آن‌قدر تعلل و تأخیر شد تا دوباره فریادهای اعتراض برخیزد.

کارشناسان و به احتمال بسیار قوی نهادهای امنیتی و اطلاعاتی هشدار اعتراضات را خیلی پیش‌از‌این داده‌اند.

انتظار نمی‌رفت که دولت پنهان که تحت حمایت افراطی‌ها نان در روغن بحران می‌زند، این زنگ خطر را بشنود و چه‌بسا که آنها در مقابله شدید با دولت از اعتراض‌ها نیز استقبال کنند.

اما چرا دولت اهمیتی به هشدارها نداد؟

آقای رئیس‌جمهور! غفلت نکنید؛ مردم را ببینید و بشنوید، و پیش از استیلای نا‌امیدی و تمام‌شدن فرصت‌ها به آنها تکیه کنید. علل بحران‌ها و فسادهای گسترده را به مردم بگویید. با مشارکت نهادهای صنفی و کارشناسان زبده به ستیز با بحران‌ها بروید. امید از همراهی و وفاق آنهایی که پایه‌های جمهوری و جمهوریت را آرام‌آرام ارّه می‌کنند، ببُرید.

دولت از مردم بسیار دور است. دولتی که تسلیم را جانشین وفاق کرده باشد، قادر به حل ساده‌ترین مسائل هم نیست. تکلیف آقای رئیس‌جمهور به وزارت کشور برای گفت‌وگو با نمایندگان معترضان بجا و نیکوست، اما ناچیز و ناکافی است.

آقای پزشکیان صداقتی را که خود دارد، باید به تمام معاونت‌ها و وزارتخانه‌ها تحمیل کند و دستور دهد که با نهادهای مدنی و سازمان‌های صنفی همکاری سیستماتیک، مستمر و مؤثر داشته باشند. به بحث‌ها و طرح‌های‌شان اهمیت بدهند. تردید نکنید که همه سازمان‌های صنفی که از افراد پرسابقه و خیرخواه و حرفه‌ای تشکیل می‌شوند، بسیار بهتر از اغلب معاونتها وزارتخانه‌هایی مسائل را می‌فهمند و برای آنها راه‌حل دارند که در رأس آنها مدیرانی نشسته‌اند که بیشتر به حفظ موقعیت و منافع خود می‌اندیشند تا مصائب مردم و از فکر و شجاعتی که بتواند منشأ گره‌گشایی باشند، محروم‌اند.
https://t.me/kambiznouroozi

آنچه امروز در حال وقوع است، بیش از هر چیز، ظهور تدریجی و انباشتیِ آثار واقعی تحریم‌هاست؛ آثاری که سال‌ها به تعویق افتاده بودند و اکنون خود را به شکل کسری مزمن بودجه، فقدان رشد پایدار، افزایش بیکاری، گسترش فساد سیستماتیک و برآمدن یک طبقه رانتی-الیگارشیک نشان می‌دهند. این روند نه حاصل یک شوک ناگهانی، بلکه نتیجه فرسایش پیوسته ظرفیت‌های دولت، تضعیف بنیان‌های تولیدی و جایگزینی منطق رانت به جای منطق توسعه است. جبران این بخش از بحران، حتی در بهترین سناریوها، دشوار، پرهزینه و زمان‌بر خواهد بود.

در کنار این بحران ساختاری، یک خطای سیاستی کاملاً قابل اجتناب نیز رخ داده است: سپردن رسانه ملی به نااهل‌ترین و بسته‌ترین جریان فکری ممکن؛ جریانی خشک، غیرمنعطف و فاقد درک پیچیدگی‌های جامعه معاصر. نتیجه مستقیم این تصمیم، تخریب سرمایه نمادین رسانه داخلی و واگذاری مدیریت افکار عمومی به شبکه‌هایی چون «من و تو» و دیگر رسانه‌های برون‌مرزی شد. این واگذاری نه به دلیل قدرت ذاتی آن رسانه‌ها، بلکه به دلیل تهی شدن فضای داخلی از روایت معتبر، عقلانی و قابل اعتماد اتفاق افتاد.

تفاوت این دو بحران در همین‌جاست: اولی محصول ساختارهای عمیق و محدودیت‌های سخت بین‌المللی است و جبرانش دشوار؛ دومی اما یک انتخاب غلط مدیریتی بود که اساساً نباید رخ می‌داد. هزینه اقتصادی تحریم‌ها را شاید بتوان با سال‌ها تلاش کاهش داد، اما هزینه از دست دادن مرجعیت رسانه‌ای، آن هم در لحظه‌ای که جامعه بیش از هر زمان دیگری به عقلانیت و اعتماد نیاز داشت، خطایی است که نه اجتناب‌ناپذیر بود و نه قابل توجیه.

دوازدهم دی، زادروز ضیاء موحّد (۱۳۲۱)

به آینۀ خود برمی‌گردم
به روشنایی سحر
به چشمۀ زلال
تا در خورشید تو خیره شوم
و نور سیاهت روشنم کند
از کمند تو آه
از ظلم دل‌پسند تو آه

شعری از دفتر «مشتی نور سرد»، انتشارات نیلوفر: ۱۳۸۳.

@theapll

من از ارادتمندان شعر موحد هستم. به نظرم او یکی از بهترین شاعران معاصر است. کتاب «سعدی» او یکی از مهم‌ترین کتاب‌ها درباره‌ ادبیات گذشته است. پشت این کتاب آدمی است که می‌خواهد تکلیف خودش را با شعر روشن کند نه اینکه بخواهد یک مساله‌ مرده‌ تاریخی را بررسی کند. اینجا شاعری به شاعر دیگر می‌نگرد و می‌خواهد از او بیاموزد. شاعری که در پی تقلید نیست؛ بلکه می‌خواهد دریابد چگونه می‌توان آن کارها را با ابزارهای کاملاً متفاوت انجام داد. شعر ضیا موحد به‌راستی گفت‌وگویی با شعر گذشته است. علی‌رغم اینکه او نه در بند قافیه است و نه در خیلی جاها در بند وزن، درس‌هایی از شعر کلاسیک گرفته است که آنها را در مدرن‌ترین صورت بیان می‌کند
حسین معصومی همدانی
@tabarshenasi_ketab

شاید اگر مجری تشبیه ِ دیگری به کار می‌بُرد، این طور ناکام نمی‌شد.

وقتی می‌خواهید در استدلال‌تان از "تشبیه" استفاده کنید، باید مراقب باشید.



#هومن_پناهنده
@gashthaa

«بخواب آروم»

#زانکو
#میناب
#بچه‌های_میناب

🇮🇷 @linguiran

آنتون یگر، استاد جوان دانشگاه آکسفورد، توی کتاب جدیدش یه سؤال مهم رو مطرح می‌کنه: چرا با اینکه این روزها همه درباره سیاست حرف می‌زنن، دعوا می‌کنن، اعتراض می‌کنن و مدام توی شبکه‌های اجتماعی فعالن، آخرش اتفاق خاصی نمی‌افته؟ چرا انگار هر چند وقت یک‌بار یه موج بزرگ راه می‌افته، ولی بعد از مدتی همه‌چیز برمی‌گرده سر جای اول؟

یگر اسم این وضعیت رو گذاشته «ابرسیاست» یا Hyperpolitics. به نظرش، ما توی دوره‌ای زندگی می‌کنیم که سیاست همه‌جا هست، اما نتیجه سیاسی چندانی نداره.

اون می‌گه تا قبل از دهه ۹۰ میلادی، سیاست شکل کاملاً متفاوتی داشت. مردم فقط معترض نبودن، عضو حزب، اتحادیه، انجمن، گروه‌های محلی و سازمان‌های مختلف هم بودن. یعنی اگر اعتراضی شکل می‌گرفت، پشتش یک تشکیلات واقعی وجود داشت که می‌تونیت مذاکره کنه، برنامه داشته باشه، نیرو تربیت کنه و حتی بعد از پایان اعتراض هم به فعالیتش ادامه بده. به همین دلیل، خیلی از مبارزه‌های سیاسی اون دوره در نهایت به تغییر قانون، افزایش حقوق کارگران یا اصلاحات واقعی ختم می‌شد.

اما بعد از سقوط دیوار برلین، کم‌کم این تصور به وجود آمد که دیگه سیاست قرار نیست دنیا رو تغییر بده. مردم بیشتر به زندگی شخصی، مصرف و آزادی‌های فردی اهمیت دادن و عضویت در احزاب و اتحادیه‌ها هم روزبه‌روز کمتر شد. بحران مالی ۲۰۰۸ دوباره مردم رو وارد سیاست کرد، اما این بار شکل مشارکت فرق کرده بود.

به گفته یگر، مشکل اصلی جنبش‌های امروز این نیست که آدم‌های کمی دارن؛ اتفاقاً برعکس، ممکنه میلیون‌ها نفر ازشون حمایت کنن. مشکل اینه که تقریباً هیچ ساختار پایداری پشتشون نیست. مردم خیلی سریع دور یک هشتگ، یک ویدئو یا یک اتفاق جمع می‌شن، اما همون آدم‌ها هیچ تعهدی نسبت به ادامه مسیر ندارن. نه عضو جایی هستن، نه مسئولیتی دارن، نه کسی می‌تونه ازشون بخواد چند ماه یا چند سال بعد هم همینقدر فعال بمونن.

به همین دلیل، این جنبش‌ها مثل یک انفجار عمل می‌کنن. ناگهان همه درباره یک موضوع حرف می‌زنن، خیابون‌ها شلوغ می‌شه، شبکه‌های اجتماعی پر از محتوا می‌شن و به نظر می‌رسه قراره دنیا عوض بشه. اما چند هفته یا چند ماه بعد، موج فروکش می‌کنه و چون هیچ سازمانی برای ادامه دادن اون وجود نداره ، انرژی جنبش هم از بین می‌ره. در واقع جنبش از همان روز اول برای ادامه دادن ساخته نشده؛ فقط برای همون لحظه انفجار شکل گرفته.

یگر برای همین می‌گه جنبش‌های امروزی بیشتر شبیه «فلش‌ماب» هستن تا یک جنبش سیاسی کلاسیک. آدم‌ها خیلی راحت وارد می‌شن و همونقدر راحت هم خارج می‌شن. هیچ‌کس عضو واقعی نیست و هیچ‌کس خودش رو موظف نمی‌دونه که بعد از تموم شدن هیجان اولیه، کار و ادامه بده.

اون مثال جالبی هم می‌زنه. می‌گه از نظر اخلاقی، جنبش «Black lives matter» و حمله هواداران ترامپ به کنگره آمریکا کاملاً با هم فرق دارن، اما از نظر سازمانی شباهت زیادی دارن. هر دو خیلی سریع شکل گرفتن، میلیون‌ها نفر رو درگیر کردن، اما نه ساختار مشخصی داشتن، نه اعضای رسمی و نه سازمانی که بتونه بعد از پایان موج، همون نیرو رو حفظ کنه.

به اعتقاد یگر، شبکه‌های اجتماعی هم این وضعیت رو تشدید کردن. امروز آدم‌ها بیشتر از اینکه عضو حزب یا اتحادیه باشن، عضو کانال تلگرام، دنبال‌کننده یک اینفلوئنسر یا شنونده یک پادکست هستن. این ارتباط‌ها خیلی سریع آدم‌ها رو دور یک موضوع جمع می‌کنه، اما به همون سرعت هم از هم می‌پاشه. نتیجه این می‌شه که سیاست از همیشه پر سر و صداتره اما از همیشه کم‌اثرتر.

اون حتی می‌گه این مشکل فقط مخصوص چپ نیست. راست هم دقیقاً همین وضعیت رو داره.احزاب راست امروز هم بیشتر از اینکه روی تشکیلات تکیه کنن، به رهبران کاریزماتیک، شبکه‌های اجتماعی و پول وابسته‌اند. البته تفاوت اینجاست که راست معمولاً سرمایه و حامیان مالی قدرتمندتری داره و به همین دلیل می‌تونه دوام بیشتری بیاورد.

در بخش دیگری از کتاب، یگر به ترامپ می‌پردازه و می‌گه اون رو نباید صرفاً «فاشیست» نامید. از نظر اون ترامپ بیشتر شبیه رهبرانیه که بر موج نارضایتی عمومی سوار می‌شن، نه رهبر یک جنبش سازمان‌یافته و منسجم.

در نهایت، پیام اصلی کتاب اینه که مشکل امروز کمبود علاقه مردم به سیاست نیست. اتفاقاً مردم شاید بیشتر از هر زمان دیگری سیاست رو دنبال می‌کنن و نسبت بهش واکنش نشان می‌دن. اما تا وقتی این انرژی به حزب، اتحادیه، انجمن یا هر نوع سازمان پایدار تبدیل نشود، نتیجه‌اش فقط موج‌های کوتاه‌مدتی خواهد بود که سر و صدای زیادی ایجاد می‌کنن، اما بعد از مدتی فروکش می‌کنن و چیز زیادی رو تغییر نمی‌دن. به تعبیر خود یگر، در عصر ابرسیاست «همه‌چیز منفجر می‌شه، اما تقریباً هیچ‌چیز عوض نمی‌شه.»

https://x.com/hanieh35/status/2080379142302794198

#سوسن_تسلیمی

نعلبندیان تسلط بسیار زیادی داشت به ادبیات ایران و اساطیر مذهبی و اصلاً مذاهب را خیلی خوب می شناخت. کارش هم اصلاً رئالیستی نبود و کارهای غریبی میکرد. آشنایی اش با آربی هم دریچه ای بود برای این نوع تئاترها.
آدم خیلی وارسته ای بود. خیلی آرام صحبت می کرد. آدم خیلی خوبی بود. در واقع اهل خود نشان دادن و این چیزها نبود. خیلی گرم و صمیمی بود و جست وجوگر. فکر میکنم یکی از نمایشنامه نویسان بزرگ ایران بود.
بعد از انقلاب بردندش زندان، نمیدانم برای چه؟ مگر او چه کار کرده بود؟ حتی در زندان به او میگویند شما که کاری نکرده ای، میتوانی بروی!
دچار افسردگی خیلی شدیدی شده بود. آدم خیلی حساسی بود. در خودش بود. نواری از خودش ضبط کرد و بعد خودکشی کرد.

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3_%D9%86%D8%B9%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86

برای دفاع از جایگاه تاریخی علی شریعتی، لازم نیست شیفته او باشیم. من نه دلداده و واله شریعتی‌ام و نه دشمن او و متعلق به جریان سنتی مخالفش. نه به حلقه کیان تعلق داشته‌ام و نه جریان مصباح. با بسیاری از مبانی فکری، زبان ایدئولوژیک و نتایج سیاسی پروژه او نیز می‌توان اختلاف داشت. اما آنچه امروز در قالب حمله و اهانت به شریعتی جریان دارد، صرفاً نقد یک متفکر نیست؛ نشانه منازعه‌ای عمیق‌تر بر سر امکان و مشروعیت روشنفکری دینی در ایران است.

واکنش عبدالکریم سروش از همین منظر قابل فهم است. سروش بیش از دو دهه پیش یکی از جدی‌ترین نقدها را به شریعتی وارد کرد و با طرح نظریه «قبض و بسط تئوریک شریعت»، مسیر معرفت‌شناختی متفاوتی را در پیش گرفت. بنابراین، برآشفتن امروز او را نباید به دلبستگی شخصی یا توافق فکری با شریعتی تقلیل داد. پرسش اصلی این است: چه تغییری رخ داده که منتقد دیروز، امروز در برابر اهانت به شریعتی موضع می‌گیرد؟

پاسخ در تفاوت میان «نقد درون‌گفتمانی» و «حذف گفتمانی» نهفته است. نقد سروش به شریعتی، با وجود همه تندی‌هایش، درون یک میدان مشترک فکری صورت می‌گرفت؛ میدانی که همچنان برای اصلاح دینی، آزادی، عقلانیت، عدالت اجتماعی و بازاندیشی نسبت دین و سیاست موضوعیت قائل بود. اما حملات کنونی غالباً قصد اصلاح یا نقد این پروژه را ندارند. هدف، بی‌اعتبارکردن کلیت سنت روشنفکری دینی و تخریب شالوده‌های تاریخی آن است. شریعتی در این نزاع نه فقط یک متفکر، بلکه نماد یکی از مهم‌ترین تلاش‌های فکری برای بازسازی رابطه دین، جامعه و رهایی سیاسی در ایران معاصر است.

از این منظر، حمله به شریعتی نقش یک «بمب سنگرشکن» را ایفا می‌کند: ضربه‌ای که هدف آن عبور از اختلافات سطحی و تخریب بنیان یک سنت فکری است. این حمله نه الزاماً به سود مصباحیسم ایدئولوژیک و یا دین سنتی تمام می‌شود، نه ضرورتاً در امتداد دستگاه فکری جواد طباطبایی و ایران‌شهری قرار دارد. مسئله اصلی، ظهور نوعی ارتجاع سلطنت‌طلبانه و شبکه‌های رسانه‌ای و سیاسی است که با زبان لیبرالیسم سخن می‌گویند، اما در عمل در ائتلاف با تراستی‌ها با تکثر فکری، تجربه جمهوری‌خواهی، عدالت‌خواهی و هرگونه روایت مستقل از تاریخ معاصر ایران مسئله دارند.

فضای پس از جنگ دوازده‌روزه و امتداد آن در جنگ چهل‌روزه روایت‌ها، این منازعه را آشکارتر کرده است. اکنون رقابت فقط بر سر ارزیابی انقلاب، جمهوری اسلامی یا کارنامه روشنفکری دینی نیست؛ نزاع بر سر مالکیت گذشته و تعیین حدود اندیشه مشروع در آینده ایران است. در چنین شرایطی، حذف شریعتی مقدمه حذف یک فرد نیست؛ بخشی از پروژه‌ای گسترده‌تر برای پاک‌کردن سنت‌هایی است که می‌کوشند میان دین، آزادی، عدالت، هویت ملی و استقلال سیاسی رابطه‌ای غیرسلطنتی و سنتی برقرار کنند.

می‌توان شریعتی را نقد کرد و باید او را نقد کرد. اما میان نقد نظری و تخریب تاریخی تفاوتی اساسی وجود دارد. دفاع از حق حضور شریعتی در تاریخ اندیشه ایران، دفاع از تمام آرای او نیست؛ دفاع از امکان تکثر فکری و مقاومت در برابر بازنویسی اقتدارگرایانه تاریخ است.

🎥 گفت‌وگوی یورونیوز با ریاضی‌دان ایرانی برنده مدال آباکوس: سخت است به دولتی مالیات بدهی که روی سر مردمت بمب می‌ریزد


بیشتر بخوانید: https://l.euronews.com/HlEN

محمد طبیبیان گفته است:
«...من نیز مانند بسیاری از جوانان دههٔ چهل و پنجاه، در دوران دانشجویی آثار شریعتی، آل‌احمد و دیگر نویسندگان مشابه را با اشتیاق می‌خواندم و نوارهای سخنرانی شریعتی را گوش می‌دادم. خامیِ سن و شور جوانی باعث می‌شد این نوشته‌ها برایم جذاب باشند.
اما بعدها فهمیدم که این جریان فکری، آشفتگی ذهنی، احساسات‌زدگی، حس اضطراب عمومی و شعارگرایی را در نسل ما تقویت کرد؛ نسلی که بعدها در انقلاب و پس از آن، هزینه‌های سنگینی پرداخت.
در دههٔ شصت، روزی با خشم و دل‌زدگی، همهٔ کتاب‌های این جریان را از کتابخانهٔ خود جمع کردم و کنار باغچه سوزاندم. فرزندانم که وسواس مرا دربارهٔ کتاب می‌دانستند، حیرت کردند. گفتم:
این‌ها را باید مانند باکتری و ویروس اجتماعی دور نگه داشت.
از روشنفکر انتظار می‌رود درست‌اندیشی، عقلانیت و محاسبهٔ هزینه‌ـ‌فایدهٔ اجتماعی را آموزش دهد، نه برعکس...»
https://t.me/MohammadTabibian/3836

محمد طبیبیان:

در دههٔ شصت، روزی با خشم و دل‌زدگی، همهٔ کتاب‌های این جریان را از کتابخانهٔ خود جمع کردم و کنار باغچه سوزاندم... .

از روشنفکر انتظار می‌رود درست‌اندیشی، عقلانیت و...را آموزش دهد.

عجبا؛ سوزاندن کتاب، مصداقِ "درست‌اندیشی و عقلانیتِ" روشنفکرانه است؟

#هومن_پناهنده
@gashthaa

❗️بخشی از مستند «بار دیگر مردی که دوست می‌داشتم»
(مستندی از زندگی و زمانه‌ی نادر ابراهیمی)
▪️کارگردان: محمدحسن یادگاری
▫️نادر ابراهیمی (۱۳۸۷ـ۱۳۱۵) داستان‌نویس معاصر که علاوه بر نوشتن رمان و داستان‌کوتاه در زمینه‌های فیلم‌سازی، ترانه‌سرایی، ترجمه، و روزنامه‌نگاری نیز فعالیت کرده‌ است. ابراهیمی، همراهِ بهرام بیضایی و ابراهیم گلستان، از اندک نویسندگان ایرانی به‌شمار می‌رود که هم در سینما و هم در ادبیات کار کرده و شناخته‌شده بوده‌اند. ابراهیمی تحصیلات مقدماتی خود را در زادگاهش؛ تهران، گذراند و پس از گرفتن دیپلم ادبی از دبیرستان دارالفنون، به دانشکده حقوق وارد شد. اما این دانشکده را رها کرد و سپس در رشته زبان و ادبیات انگلیسی به درجه لیسانس رسید. نادر ابراهیمی چندین فیلم مستند و سینمایی و همچنین دو مجموعه تلویزیونی را نوشته و کارگردانی کرده، و آهنگ‌ها و ترانه‌هایی برای آن‌ها ساخته‌است. از آثار ادبی او می‌توان به این‌ها اشاره کرد:
- یک عاشقانه آرام
- بار دیگر شهری که دوست می‌داشتم
- چهل نامه کوتاه به همسرم
- آتش بدون دود
- صوفیانه‌ها و عارفانه‌ها
- تکثیر تاسف‌انگیز پدربزرگ
- مردی در تبعید ابدی

@artchanel

جنون انواع و اقسام دارد.

🔗 علی قلی‌زاده 🇮🇷🎒
(@aqolizadeh)
نوید کرمانی، روشنفکر ایرانی-آلمانی، در مراسم سوگند ارتش آلمان:

- اگر دولتی بخواهد شما را به جنگی خلاف حقوق بین‌الملل بکشاند، مانند جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، وظیفه شماست سرپیچی کنید.

- تهدید نابودی یک تمدن یا حمله به زیرساختهای غیرنظامی نقض حقوق است.

https://x.com/i/status/2083270251849134386
ویدیو همراه با زیر نویس فارسی است.‌
@BetweenDichotomies

مهری بهفر:
نوید کرمانی نویسندهٔ سرشناسِ ایرانی‌تبارِ آلمانی، در ۲۰ ژوئیه، در روزِ سوگندِ سربازان ِ تازه استخدام‌ِ نیروهای مسلح آلمان، در برنامه‌ای که به مناسبت کودتای نافرجام ۱۹۴۴ برگزار شده بود، در حضور وزیر دفاع کابینهٔ دست‌راستیِ ترامپ‌دوستِ آلمان، با شجاعت و شرافتی بی‌مانند سربازان را به سرپیچی از دستور در جنگ‌های غیر قانونی دعوت می‌کند، و نمونهٔ جنگ غیر قانونی را هم جنگی می‌شمارد که آمریکا و اسرائیل با تهاجم به ایران به راه انداخته‌اند.

نوید کرمانی تهدیدِ ترامپ به نابود ساختنِ تمدن ایران و زیرساخت‌های ایران را بی‌عدالتی‌‌ای آشکار توصیف می‌کند که مایه بی‌اعتباری آلمان و سیاستمدارانی است که در برابر آن سکوت کرده‌اند، کسی همچون صدراعظم آلمان.

در ستایش از شجاعت و شرافت نوید کرمانی و آنچه او با توصیه‌اش به سربازان در حضور وزیر دفاع آلمان صورت داد کلامم قاصر، و قلبم شاکرِ بودن و صراحتِ بیانِ اوست.

«آش رشته توی کلاهتان!»

... از دیگر خاطراتِ جذّابِ دکتر زریاب آن بود که تعریف می‌کرد روزی به‌اتّفاقِ چند نفر از استادانِ دانشگاه و اعضایِ کتابخانهٔ مجلسِ سنا رفته بودیم نزدِ مرحوم سید حسن تقی‌زاده. صحبت از جاهایِ مختلف شد. یکی از همراهانِ ما گفت که در فلان مؤسسه پیشنهادی به من داده‌اند که از قضا پسندِ خاطرم هم هست، اما دارم کمی جوانب را بیشتر بررسی می‌کنم. تقی‌زاده گفت: «آقا معطّل نکنید. در این مملکت اگر روزی در خیابان دیدید دارند آشِ رشته توزیع می‌کنند، همانجا سرِ صف بایستید و سهمِ آش رشتهٔ خود را بگیرید و بریزید داخلِ کلاهتان. تا بروید منزل و ظرف بیاورید معلوم نیست چه اتّفاقی بیفتد!».


📖 خاطراتِ هرکجا
🖋 #فرهاد_طاهری
نشر اریش، چ: ۱، ۱۴۰۲ ه.ش.، ص ۲۳ و ۲۴.

@talar_ayne