از زمان ازسرگیری درگیری‌ها در ماه جاری، ایران موشک‌های خیبرشکن را به سمت پایگاه‌های آمریکا شلیک کرده است. به گفته مقامات آمریکایی، ایران با استفاده از ترکیبی از مسیرهای پروازی متفاوت، مانورهای گریز و سرعت‌های مختلف تلاش می‌کند سامانه‌های پدافند هوایی آمریکا را سردرگم کند.

به گفته یکی از مقامات آمریکایی، ایالات متحده و شرکایش در طول جنگ بیشتر موشک‌های خیبرشکن را رهگیری و منهدم کرده‌اند، اما برخی از آن‌ها موفق به عبور از دفاع هوایی شده‌اند.

برخلاف موشک‌های قدیمی‌تر ایران که پیش از پرتاب نیاز به سوخت‌گیری زمان‌بر داشتند، کارشناسان نظامی می‌گویند خیبرشکن از سوخت جامد استفاده می‌کند و می‌تواند از پیش آماده نگهداری شده و به‌سرعت روی کامیون‌ها یا سایر پرتابگرهای متحرک بارگیری و شلیک شود؛ موضوعی که شناسایی و انهدام آن را توسط جنگنده‌های آمریکایی و اسرائیلی دشوارتر می‌کند.

در برخی از نسخه‌های این موشک، بخش دماغه که حامل کلاهک انفجاری است و در مرحله پایانی از بدنه جدا می‌شود، به یک موتور کوچک مجهز شده است. به گفته تحلیلگران و مقامات، این موتور به کلاهک اجازه می‌دهد در حالی که با سرعتی حدود ۶ هزار مایل بر ساعت (حدود ۹,۶۵۰ کیلومتر بر ساعت) به هدف نزدیک می‌شود، مسیر خود را اصلاح کند.

مشخصات خیبرشکن

نوع: موشک بالستیک میان‌برد
ورود به خدمت: ۲۰۲۲
برد: ۹۰۰ مایل (حدود ۱,۴۵۰ کیلومتر)
وزن سرجنگی: ۹۹۰ تا ۱,۳۰۰ پوند (حدود ۴۵۰ تا ۵۹۰ کیلوگرم)
سرعت برخورد: حدود ماخ ۵
پیشران: سوخت جامد، تک‌مرحله‌ای

موشک‌های بالستیک معمولاً ابتدا به لایه‌های بالایی جو یا حتی فضا می‌روند و سپس به سمت هدف شیرجه می‌زنند، اما همه آن‌ها توانایی مانور در مسیر را ندارند. تحلیلگران معتقدند خیبرشکن می‌تواند مسیر خود را بیش از بسیاری از موشک‌های بالستیک دیگر تغییر دهد تا شناسایی و رهگیری آن دشوارتر شود.

مقامات آمریکایی همچنین می‌گویند ایران هم‌زمان با خیبرشکن، پهپادهای تهاجمی پرسرعت و موشک‌های ساده‌تر را نیز به سوی همان اهداف شلیک می‌کند تا فشار بیشتری بر سامانه‌های دفاع هوایی وارد کند.

از زمان فروپاشی آتش‌بس، ایران بارها مناطق مسکونی محل استقرار نیروهای آمریکایی در پایگاه‌های خاورمیانه را هدف قرار داده است. همچنین به گفته مقامات، تهران رادارهای کلیدی پدافند هوایی منطقه را نیز هدف گرفته؛ راهبردی که خطر برای نیروهای آمریکایی را افزایش می‌دهد.

ژنرال بازنشسته جوزف وتل، فرمانده پیشین سنتکام، گفت:

«این نشان می‌دهد که ایران در حال یادگیری است و دائماً به دنبال راه‌هایی برای غلبه بر ماست. این ارتش از مدت‌ها پیش توانمندی قابل‌توجهی در حوزه پهپاد، موشک و راکت داشته و تجربه زیادی در این زمینه کسب کرده است.»

برآوردهای آمریکا و اسرائیل نشان می‌دهد ایران پیش از آغاز جنگ حدود ۲,۵۰۰ فروند خیبرشکن و دیگر موشک‌های میان‌برد در اختیار داشته است. به گفته فابیان هینتس، کارشناس مستقل موشکی، ایران ممکن است همچنان از قطعات ذخیره‌شده در پایگاه‌های زیرزمینی موشک‌های جدید مونتاژ کند، هرچند تأسیسات تولید موتورهای این موشک‌ها در جریان جنگ نابود شده‌اند.

نیکول گراجفسکی، پژوهشگر راهبرد ایران در دانشگاه Sciences Po پاریس، می‌گوید:

«ایرانی‌ها در طول جنگ به این نتیجه رسیدند که خیبرشکن موشک بسیار خوبی است، چون تولید آن نسبتاً ارزان است، از انعطاف بالایی در سامانه‌های پرتاب برخوردار است و در میدان نبرد نیز کارایی قابل‌توجهی دارد.»

ایران پیش‌تر نیز خیبرشکن را به سمت اسرائیل شلیک کرده بود؛ اسرائیل اعلام کرده بیشتر آن‌ها را رهگیری کرده است. ایران همچنین مدعی شده بود که با این موشک دفتر نخست‌وزیر اسرائیل و مقر فرمانده نیروی هوایی این کشور را هدف قرار داده است، اما نتیجه این حملات به‌طور مستقل قابل تأیید نبوده است.

نام «خیبرشکن» برگرفته از نبرد خیبر در سال ۶۲۸ میلادی است؛ نبردی که در آن نیروهای پیامبر اسلام واحه مستحکم خیبر را که در اختیار قبایل یهودی عرب بود، فتح کردند.

ایران هزینه ساخت هر فروند خیبرشکن را اعلام نکرده است، اما تحلیلگران می‌گویند قیمت آن به‌مراتب کمتر از موشک‌های رهگیر آمریکایی و اسرائیلی است که برای انهدام آن استفاده می‌شوند؛ رهگیرهایی که بسته به سامانه، بین ۲ تا ۱۵ میلیون دلار قیمت دارند.