Jabir ibn Samurah, may Allah be pleased with him, saw him on a moonlit night and said: جَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ﷺ وَإِلَى الْقَمَرِ ... فَإِذَا هُوَ عِنْدِي أَحْسَنُ مِنَ الْقَمَرِ
“I began looking at the Messenger of Allah ﷺ and at the moon... and to me, he was more beautiful than the moon.”
May my father and mother be sacrificed for him ﷺ.
Fragrance would spread from the sweetness of his scent ﷺ. Anas, may Allah be pleased with him, said:
مَا مَسِسْتُ حَرِيرًا وَلَا دِيبَاجًا أَلْيَنَ مِنْ كَفِّ النَّبِيِّ ﷺ، وَلَا شَمِمْتُ رِيحًا قَطُّ أَوْ عَرْفًا قَطُّ -أَيْ: طِيبًا- أَطْيَبَ مِنْ رِيحِ أَوْ عَرْفِ النَّبِيِّ ﷺ يَقُولُ مَنْ يَصِفُهُ: لَمْ أَرَ قَبْلَهُ وَلَا بَعْدَهُ مِثْلَهُ ﷺ.
“I never touched silk or brocade softer than the palm of the Prophet ﷺ, nor did I ever smell a fragrance or perfume more pleasant than the fragrance of the Prophet ﷺ. Anyone who attempted to describe him would say: “I have never seen anyone like him, before him or after him ﷺ.”
May the blessings and peace of my Lord be upon you, O Messenger of Allah; O one whom my Lord sent with the greatest message to His creation. You came with perfection in every virtue and beauty in every noble quality. By Allah, you were a light through whom Allah illuminated the paths of humanity, refined sound and upright souls, and brought “people out of darkness into light” (Ibrahim: 1)
O Allah, send Your peace, blessings, and grace upon our beloved Messenger of Allah, upon his pure family, and upon his righteous Companions, for as long as night and day continue to follow one another.
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾ (النساء: 59)
” O you who believe! Obey Allah, and obey the Messenger, and those in authority among you.” (An-Nisa’: 59)
I say these words of mine, and I seek Allah’s forgiveness for myself and for you. So, seek His forgiveness
SECOND KHUTBAH:
Praise be to Allah alone, and peace and blessings be upon our Prophet Muhammad, after whom there is no prophet.
To proceed, O believers: The anniversary of the birth of our Prophet ﷺ comes to us, coinciding with the beginning of a new academic year. We ask Allah to grant our children success and support, and we remind them that the first light with which revelation illuminated the Cave of Hira was the command of Allah Most High: “Read!”
Thus, it marked the beginning of knowledge and reading. Read so that you may learn; learn so that you may rise; and rise so that you may build yourselves and your homelands.
And you, O fathers, know that your children are a trust entrusted to you. So be a source of support for them. Accompany them on their first day, instil in them a love of knowledge, follow their progress, and encourage them. A word of praise may open within the soul a door to success.
And O teachers, male and female: Before you are minds taking shape, souls being influenced, and futures being built. So, teach with love, guide with wisdom, and be role models for your students.
How fortunate is the one among you who attains the glad tidings of the Messenger of Allah ﷺ, who said:
«إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ وَأَهْلَ السَّمَوَاتِ وَالأَرَضِينَ حَتَّى النَّمْلَةَ فِي جُحْرِهَا وَحَتَّى الحُوتَ لَيُصَلُّونَ عَلَى مُعَلِّمِ النَّاسِ الخَيْرَ»
“Indeed, Allah, His angels, and the inhabitants of the heavens and the earth—even the ant in its nest and the fish—send blessings upon the one who teaches people goodness.”
O Allah, send Your peace, blessings, and grace upon our Prophet and beloved Muhammad, and upon all his family and Companions.
O Allah, be pleased with Abu Bakr, Umar, Uthman, and Ali, and with all the noble Companions.
O Allah, we ask You for all goodness, that which we know of and that which we do not know, and we seek refuge in You from all evil, that which we know of and that which we do not know.
“I began looking at the Messenger of Allah ﷺ and at the moon... and to me, he was more beautiful than the moon.”
May my father and mother be sacrificed for him ﷺ.
Fragrance would spread from the sweetness of his scent ﷺ. Anas, may Allah be pleased with him, said:
مَا مَسِسْتُ حَرِيرًا وَلَا دِيبَاجًا أَلْيَنَ مِنْ كَفِّ النَّبِيِّ ﷺ، وَلَا شَمِمْتُ رِيحًا قَطُّ أَوْ عَرْفًا قَطُّ -أَيْ: طِيبًا- أَطْيَبَ مِنْ رِيحِ أَوْ عَرْفِ النَّبِيِّ ﷺ يَقُولُ مَنْ يَصِفُهُ: لَمْ أَرَ قَبْلَهُ وَلَا بَعْدَهُ مِثْلَهُ ﷺ.
“I never touched silk or brocade softer than the palm of the Prophet ﷺ, nor did I ever smell a fragrance or perfume more pleasant than the fragrance of the Prophet ﷺ. Anyone who attempted to describe him would say: “I have never seen anyone like him, before him or after him ﷺ.”
May the blessings and peace of my Lord be upon you, O Messenger of Allah; O one whom my Lord sent with the greatest message to His creation. You came with perfection in every virtue and beauty in every noble quality. By Allah, you were a light through whom Allah illuminated the paths of humanity, refined sound and upright souls, and brought “people out of darkness into light” (Ibrahim: 1)
O Allah, send Your peace, blessings, and grace upon our beloved Messenger of Allah, upon his pure family, and upon his righteous Companions, for as long as night and day continue to follow one another.
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾ (النساء: 59)
” O you who believe! Obey Allah, and obey the Messenger, and those in authority among you.” (An-Nisa’: 59)
I say these words of mine, and I seek Allah’s forgiveness for myself and for you. So, seek His forgiveness
SECOND KHUTBAH:
Praise be to Allah alone, and peace and blessings be upon our Prophet Muhammad, after whom there is no prophet.
To proceed, O believers: The anniversary of the birth of our Prophet ﷺ comes to us, coinciding with the beginning of a new academic year. We ask Allah to grant our children success and support, and we remind them that the first light with which revelation illuminated the Cave of Hira was the command of Allah Most High: “Read!”
Thus, it marked the beginning of knowledge and reading. Read so that you may learn; learn so that you may rise; and rise so that you may build yourselves and your homelands.
And you, O fathers, know that your children are a trust entrusted to you. So be a source of support for them. Accompany them on their first day, instil in them a love of knowledge, follow their progress, and encourage them. A word of praise may open within the soul a door to success.
And O teachers, male and female: Before you are minds taking shape, souls being influenced, and futures being built. So, teach with love, guide with wisdom, and be role models for your students.
How fortunate is the one among you who attains the glad tidings of the Messenger of Allah ﷺ, who said:
«إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ وَأَهْلَ السَّمَوَاتِ وَالأَرَضِينَ حَتَّى النَّمْلَةَ فِي جُحْرِهَا وَحَتَّى الحُوتَ لَيُصَلُّونَ عَلَى مُعَلِّمِ النَّاسِ الخَيْرَ»
“Indeed, Allah, His angels, and the inhabitants of the heavens and the earth—even the ant in its nest and the fish—send blessings upon the one who teaches people goodness.”
O Allah, send Your peace, blessings, and grace upon our Prophet and beloved Muhammad, and upon all his family and Companions.
O Allah, be pleased with Abu Bakr, Umar, Uthman, and Ali, and with all the noble Companions.
O Allah, we ask You for all goodness, that which we know of and that which we do not know, and we seek refuge in You from all evil, that which we know of and that which we do not know.
O Allah, protect our sons serving in the national service, multiply their reward, guide their steps, bless their efforts, and make them a source of honour for their homeland and a source of pride for their families, O Lord of the worlds.
O Allah, perpetuate upon the United Arab Emirates its honour and victory, its stability and prosperity, its goodness and well-being.
O Allah, protect Sheikh Mohammed bin Zayed, President of the UAE, and be his support and aid. Bless his life and his work. O Allah, grant him, his deputies, his fellow rulers of the Emirates, and his trusted Crown Prince success in all that You love and are pleased with.
O Allah, have mercy upon Sheikh Zayed, Sheikh Rashid, and the rulers of the Emirates who have passed on to Your mercy, and by Your grace admit them into the spaciousness of Your gardens. O Allah, encompass the martyrs of our homeland with Your mercy and forgiveness.
O Allah, have mercy upon the Muslim men and women, the living among them and the deceased.
Servants of Allah: Remember Allah, the Most Great and Majestic, and He will remember you. Give thanks to Him for His blessings, and He will increase you. And establish the prayer.
O Allah, perpetuate upon the United Arab Emirates its honour and victory, its stability and prosperity, its goodness and well-being.
O Allah, protect Sheikh Mohammed bin Zayed, President of the UAE, and be his support and aid. Bless his life and his work. O Allah, grant him, his deputies, his fellow rulers of the Emirates, and his trusted Crown Prince success in all that You love and are pleased with.
O Allah, have mercy upon Sheikh Zayed, Sheikh Rashid, and the rulers of the Emirates who have passed on to Your mercy, and by Your grace admit them into the spaciousness of Your gardens. O Allah, encompass the martyrs of our homeland with Your mercy and forgiveness.
O Allah, have mercy upon the Muslim men and women, the living among them and the deceased.
Servants of Allah: Remember Allah, the Most Great and Majestic, and He will remember you. Give thanks to Him for His blessings, and He will increase you. And establish the prayer.
യുഎഇ വെള്ളിയാഴ്ച ഖുത്ബ 28-08-2026 🎙️🇦🇪
المولد النبوي
പ്രവാചകൻ മുഹമ്മദ് ﷺ യുടെ ജനനം
ആദ്യ ഖുത്ബ
മാർഗദർശനവും വ്യക്തമായ പ്രകാശവുമായി തന്റെ ദൂതനെ നിയോഗിച്ച അല്ലാഹുവിനാണ് എല്ലാ സ്തുതിയും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനം സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും കാരുണ്യമാക്കിയവനാണ് അല്ലാഹു. അല്ലാഹുവല്ലാതെ ആരാധനയ്ക്ക് അർഹനായ മറ്റൊരു ദൈവമില്ലെന്ന് ഞങ്ങൾ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. നമ്മുടെ പ്രവാചകനായ മുഹമ്മദ് ﷺ അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനാണെന്നും ഞങ്ങൾ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിനും കുടുംബത്തിനും സ്വഹാബികൾക്കും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാർഗദർശനം പിന്തുടരുന്ന എല്ലാവർക്കും അല്ലാഹുവിന്റെ സമാധാനവും അനുഗ്രഹവും കാരുണ്യവും ഉണ്ടാകട്ടെ.
അല്ലാഹുവിന്റെ ദാസന്മാരേ, നിങ്ങളെയും എന്നെയും അല്ലാഹുവിനെ ഭയന്ന് ജീവിക്കാൻ ഞാൻ ഉപദേശിക്കുന്നു.
അല്ലാഹു പറയുന്നു:
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَآمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ وَيَجْعَلْ لَكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ﴾
“വിശ്വസിച്ചവരേ, അല്ലാഹുവിനെ സൂക്ഷിക്കുകയും അവന്റെ ദൂതനിൽ വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുക. അവൻ നിങ്ങൾക്ക് തന്റെ കാരുണ്യത്തിൽ നിന്ന് ഇരട്ട വിഹിതം നൽകുകയും, നിങ്ങൾക്ക് നടക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു പ്രകാശം നൽകുകയും, നിങ്ങളോട് പൊറുക്കുകയും ചെയ്യും. അല്ലാഹു ഏറെ പൊറുക്കുന്നവനും കരുണാനിധിയുമാകുന്നു.”
(അൽ ഹദീദ്: 28)
വിശ്വാസികളേ,
റബീഉൽ അവ്വൽ മാസത്തിലെ അനുഗ്രഹീതമായ ഒരു രാത്രിയിൽ ലോകത്തിന് ഏറ്റവും മഹത്തായതും സന്തോഷകരവുമായ ജനനം സംഭവിച്ചു.
വരവിനെക്കുറിച്ച് മുൻകാലങ്ങളിൽ പലതവണ സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കപ്പെട്ട മഹാനായ വ്യക്തി ജനിച്ചു.
അദ്ദേഹം ഇബ്രാഹീം നബി عليه السلام നടത്തിയ പ്രാർത്ഥനയുടെ പൂർത്തീകരണമായിരുന്നു:
﴿رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ﴾
“ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ, അവരിൽ നിന്നുതന്നെ അവരിലേക്ക് ഒരു ദൂതനെ നിയോഗിക്കണമേ.”
(അൽ ബഖറ: 129)
ഈസാ ഇബ്നു മർയം عليه السلام നൽകിയ സന്തോഷവാർത്തയും അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചായിരുന്നു:
﴿وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ﴾
“എന്റെ ശേഷം വരുന്ന അഹ്മദ് എന്ന് പേരുള്ള ഒരു ദൂതനെക്കുറിച്ച് സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കുന്നവനായും.”
(അസ്-സഫ്: 6)
ഇന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ﷺ ജനനത്തിന്റെ ഓർമ്മ വീണ്ടും നമ്മിലേക്ക് സുഗന്ധപൂർണ്ണമായി എത്തുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവചരിത്രത്തിന്റെ പേജുകൾ തുറക്കുമ്പോൾ അവ മനോഹരമായ സുഗന്ധം പരത്തുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഹത്തായ സ്വഭാവങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ നമ്മുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തോടുള്ള സ്നേഹവും ആദരവും വർധിക്കുന്നു.
അദ്ദേഹം ﷺ അനാഥനായാണ് ജനിച്ചത്.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാതാവ് അദ്ദേഹത്തെ പരിപാലിച്ചു. പിതാമഹൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംരക്ഷണം ഏറ്റെടുത്തു. അദ്ദേഹത്തിന് മുഹമ്മദ് എന്ന് പേര് നൽകി.
അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു:
أَرَدْتُ أَنْ يَحْمَدَهُ اللَّهُ تَعَالَى فِي السَّمَاءِ، وَخَلْقُهُ فِي الْأَرْضِ
“ആകാശത്ത് അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തെ പ്രശംസിക്കണമെന്നും ഭൂമിയിലുള്ള ജനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ പ്രശംസിക്കണമെന്നും ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.”
അല്ലാഹുവാണ് സത്യം! ആ പ്രതീക്ഷ പൂർണ്ണമായി സാക്ഷാത്കരിച്ചു.
മുഹമ്മദ് ﷺ യെപ്പോലെ പ്രശംസിക്കപ്പെട്ട ജീവിതവും ഉയർന്ന സ്ഥാനവും മനോഹരമായ സ്മരണയും മനുഷ്യരുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ ഇത്രയധികം സ്നേഹവും നേടിയ മറ്റൊരാളെ മനുഷ്യചരിത്രം അറിഞ്ഞിട്ടില്ല.
അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് അല്ലാഹു പറഞ്ഞത് സത്യമായി:
﴿وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ﴾
“നിനക്കായി നിന്റെ സ്മരണയെ നാം ഉയർത്തിയിരിക്കുന്നു.”
(അശ്ശർഹ്: 4)
അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണ ഉയർത്തി. തന്റെ ഗ്രന്ഥത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ പ്രശംസിച്ചു.
അദ്ദേഹം ﷺ ആത്മാവിൽ ഏറ്റവും ശുദ്ധനും, ഹൃദയത്തിൽ ഏറ്റവും നേരുള്ളവനും, വാക്കുകളിൽ ഏറ്റവും സത്യസന്ധനും, തീരുമാനങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശരിയായവനും, സ്വഭാവത്തിൽ ഏറ്റവും മഹത്തായവനും, ദാനത്തിൽ ഏറ്റവും ഉദാരനും, ഹൃദയത്തിൽ ഏറ്റവും കരുണയുള്ളവനും, വിശ്വസ്തതയിൽ ഏറ്റവും മഹാനുമായ വ്യക്തിയായിരുന്നു.
അദ്ദേഹം സൗമ്യനും ഉദാരനും കരുണാമയനും ദയാലുവുമായിരുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിന്റെ മഹത്വത്തിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രക്ഷിതാവ് തന്നെ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചത് മതിയാകുന്നു:
﴿وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ﴾
“തീർച്ചയായും നീ മഹത്തായ സ്വഭാവത്തിന്റെ ഉടമയാണ്.”
(അൽ ഖലം: 4)
എന്റെ മാതാപിതാക്കൾ അദ്ദേഹത്തിനുവേണ്ടി സമർപ്പിക്കപ്പെടട്ടെ ﷺ.
ഉമ്മു മഅ്ബദ് അദ്ദേഹത്തെ വിവരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു:
“ഞാൻ അതിശയകരമായ സൗന്ദര്യമുള്ള, മുഖത്ത് പ്രകാശം നിറഞ്ഞ, സുന്ദരനായ ഒരു മനുഷ്യനെ കണ്ടു. വിശാലമായ നെറ്റിയും മനോഹരമായ കണ്ണുകളും ഭംഗിയുള്ള പുരികങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം മിണ്ടാതിരിക്കുമ്പോൾ ഗാംഭീര്യം അദ്ദേഹത്തെ ചുറ്റിയിരുന്നു. സംസാരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൗന്ദര്യവും മഹത്വവും കൂടുതൽ പ്രകടമായിരുന്നു. ദൂരെ നിന്ന് കാണുമ്പോൾ ജനങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മനോഹരനും പ്രകാശമുള്ളവനും, അടുത്തുനിന്ന് കാണുമ്പോൾ ഏറ്റവും സുന്ദരനും ആയിരുന്നു.
المولد النبوي
പ്രവാചകൻ മുഹമ്മദ് ﷺ യുടെ ജനനം
ആദ്യ ഖുത്ബ
മാർഗദർശനവും വ്യക്തമായ പ്രകാശവുമായി തന്റെ ദൂതനെ നിയോഗിച്ച അല്ലാഹുവിനാണ് എല്ലാ സ്തുതിയും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനം സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും കാരുണ്യമാക്കിയവനാണ് അല്ലാഹു. അല്ലാഹുവല്ലാതെ ആരാധനയ്ക്ക് അർഹനായ മറ്റൊരു ദൈവമില്ലെന്ന് ഞങ്ങൾ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. നമ്മുടെ പ്രവാചകനായ മുഹമ്മദ് ﷺ അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനാണെന്നും ഞങ്ങൾ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിനും കുടുംബത്തിനും സ്വഹാബികൾക്കും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാർഗദർശനം പിന്തുടരുന്ന എല്ലാവർക്കും അല്ലാഹുവിന്റെ സമാധാനവും അനുഗ്രഹവും കാരുണ്യവും ഉണ്ടാകട്ടെ.
അല്ലാഹുവിന്റെ ദാസന്മാരേ, നിങ്ങളെയും എന്നെയും അല്ലാഹുവിനെ ഭയന്ന് ജീവിക്കാൻ ഞാൻ ഉപദേശിക്കുന്നു.
അല്ലാഹു പറയുന്നു:
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَآمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ وَيَجْعَلْ لَكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ﴾
“വിശ്വസിച്ചവരേ, അല്ലാഹുവിനെ സൂക്ഷിക്കുകയും അവന്റെ ദൂതനിൽ വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുക. അവൻ നിങ്ങൾക്ക് തന്റെ കാരുണ്യത്തിൽ നിന്ന് ഇരട്ട വിഹിതം നൽകുകയും, നിങ്ങൾക്ക് നടക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു പ്രകാശം നൽകുകയും, നിങ്ങളോട് പൊറുക്കുകയും ചെയ്യും. അല്ലാഹു ഏറെ പൊറുക്കുന്നവനും കരുണാനിധിയുമാകുന്നു.”
(അൽ ഹദീദ്: 28)
വിശ്വാസികളേ,
റബീഉൽ അവ്വൽ മാസത്തിലെ അനുഗ്രഹീതമായ ഒരു രാത്രിയിൽ ലോകത്തിന് ഏറ്റവും മഹത്തായതും സന്തോഷകരവുമായ ജനനം സംഭവിച്ചു.
വരവിനെക്കുറിച്ച് മുൻകാലങ്ങളിൽ പലതവണ സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കപ്പെട്ട മഹാനായ വ്യക്തി ജനിച്ചു.
അദ്ദേഹം ഇബ്രാഹീം നബി عليه السلام നടത്തിയ പ്രാർത്ഥനയുടെ പൂർത്തീകരണമായിരുന്നു:
﴿رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ﴾
“ഞങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവേ, അവരിൽ നിന്നുതന്നെ അവരിലേക്ക് ഒരു ദൂതനെ നിയോഗിക്കണമേ.”
(അൽ ബഖറ: 129)
ഈസാ ഇബ്നു മർയം عليه السلام നൽകിയ സന്തോഷവാർത്തയും അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചായിരുന്നു:
﴿وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ﴾
“എന്റെ ശേഷം വരുന്ന അഹ്മദ് എന്ന് പേരുള്ള ഒരു ദൂതനെക്കുറിച്ച് സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കുന്നവനായും.”
(അസ്-സഫ്: 6)
ഇന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ﷺ ജനനത്തിന്റെ ഓർമ്മ വീണ്ടും നമ്മിലേക്ക് സുഗന്ധപൂർണ്ണമായി എത്തുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവചരിത്രത്തിന്റെ പേജുകൾ തുറക്കുമ്പോൾ അവ മനോഹരമായ സുഗന്ധം പരത്തുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഹത്തായ സ്വഭാവങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ നമ്മുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തോടുള്ള സ്നേഹവും ആദരവും വർധിക്കുന്നു.
അദ്ദേഹം ﷺ അനാഥനായാണ് ജനിച്ചത്.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാതാവ് അദ്ദേഹത്തെ പരിപാലിച്ചു. പിതാമഹൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംരക്ഷണം ഏറ്റെടുത്തു. അദ്ദേഹത്തിന് മുഹമ്മദ് എന്ന് പേര് നൽകി.
അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു:
أَرَدْتُ أَنْ يَحْمَدَهُ اللَّهُ تَعَالَى فِي السَّمَاءِ، وَخَلْقُهُ فِي الْأَرْضِ
“ആകാശത്ത് അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തെ പ്രശംസിക്കണമെന്നും ഭൂമിയിലുള്ള ജനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ പ്രശംസിക്കണമെന്നും ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.”
അല്ലാഹുവാണ് സത്യം! ആ പ്രതീക്ഷ പൂർണ്ണമായി സാക്ഷാത്കരിച്ചു.
മുഹമ്മദ് ﷺ യെപ്പോലെ പ്രശംസിക്കപ്പെട്ട ജീവിതവും ഉയർന്ന സ്ഥാനവും മനോഹരമായ സ്മരണയും മനുഷ്യരുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ ഇത്രയധികം സ്നേഹവും നേടിയ മറ്റൊരാളെ മനുഷ്യചരിത്രം അറിഞ്ഞിട്ടില്ല.
അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് അല്ലാഹു പറഞ്ഞത് സത്യമായി:
﴿وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ﴾
“നിനക്കായി നിന്റെ സ്മരണയെ നാം ഉയർത്തിയിരിക്കുന്നു.”
(അശ്ശർഹ്: 4)
അല്ലാഹു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണ ഉയർത്തി. തന്റെ ഗ്രന്ഥത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ പ്രശംസിച്ചു.
അദ്ദേഹം ﷺ ആത്മാവിൽ ഏറ്റവും ശുദ്ധനും, ഹൃദയത്തിൽ ഏറ്റവും നേരുള്ളവനും, വാക്കുകളിൽ ഏറ്റവും സത്യസന്ധനും, തീരുമാനങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശരിയായവനും, സ്വഭാവത്തിൽ ഏറ്റവും മഹത്തായവനും, ദാനത്തിൽ ഏറ്റവും ഉദാരനും, ഹൃദയത്തിൽ ഏറ്റവും കരുണയുള്ളവനും, വിശ്വസ്തതയിൽ ഏറ്റവും മഹാനുമായ വ്യക്തിയായിരുന്നു.
അദ്ദേഹം സൗമ്യനും ഉദാരനും കരുണാമയനും ദയാലുവുമായിരുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിന്റെ മഹത്വത്തിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രക്ഷിതാവ് തന്നെ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചത് മതിയാകുന്നു:
﴿وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ﴾
“തീർച്ചയായും നീ മഹത്തായ സ്വഭാവത്തിന്റെ ഉടമയാണ്.”
(അൽ ഖലം: 4)
എന്റെ മാതാപിതാക്കൾ അദ്ദേഹത്തിനുവേണ്ടി സമർപ്പിക്കപ്പെടട്ടെ ﷺ.
ഉമ്മു മഅ്ബദ് അദ്ദേഹത്തെ വിവരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു:
“ഞാൻ അതിശയകരമായ സൗന്ദര്യമുള്ള, മുഖത്ത് പ്രകാശം നിറഞ്ഞ, സുന്ദരനായ ഒരു മനുഷ്യനെ കണ്ടു. വിശാലമായ നെറ്റിയും മനോഹരമായ കണ്ണുകളും ഭംഗിയുള്ള പുരികങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം മിണ്ടാതിരിക്കുമ്പോൾ ഗാംഭീര്യം അദ്ദേഹത്തെ ചുറ്റിയിരുന്നു. സംസാരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൗന്ദര്യവും മഹത്വവും കൂടുതൽ പ്രകടമായിരുന്നു. ദൂരെ നിന്ന് കാണുമ്പോൾ ജനങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മനോഹരനും പ്രകാശമുള്ളവനും, അടുത്തുനിന്ന് കാണുമ്പോൾ ഏറ്റവും സുന്ദരനും ആയിരുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംസാരം മധുരവും വാക്കുകൾ വ്യക്തവുമായിരുന്നു; മുത്തുകൾ ഒന്നിനുപിറകെ ഒന്നായി കോർത്തതുപോലെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ.”
അദ്ദേഹം ﷺ സംസാരിക്കുമ്പോൾ:
إِذَا تَكَلَّمَ رُئِيَ كَالنُّورِ يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ ثَنَايَاهُ
“അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുൻപല്ലുകൾക്കിടയിൽ നിന്ന് പ്രകാശം പുറപ്പെടുന്നതുപോലെ തോന്നുമായിരുന്നു.”
അദ്ദേഹം പുഞ്ചിരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖത്ത് ചന്ദ്രൻ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
ജാബിർ ബിൻ സമുറ (റ) ചന്ദ്രപ്രകാശമുള്ള ഒരു രാത്രിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടപ്പോൾ പറഞ്ഞു:
جَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ﷺ وَإِلَى الْقَمَرِ … فَإِذَا هُوَ عِنْدِي أَحْسَنُ مِنَ الْقَمَرِ
“ഞാൻ അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനെയും ﷺ ചന്ദ്രനെയും നോക്കി. എന്റെ കാഴ്ചയിൽ അദ്ദേഹം ചന്ദ്രനേക്കാൾ മനോഹരനായിരുന്നു.”
എന്റെ മാതാപിതാക്കൾ അദ്ദേഹത്തിനുവേണ്ടി സമർപ്പിക്കപ്പെടട്ടെ ﷺ.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുഗന്ധത്തിന്റെ മാധുര്യത്തിൽ നിന്ന് സുഗന്ധം പരന്നിരുന്നു.
അനസ് (റ) പറഞ്ഞു:
مَا مَسِسْتُ حَرِيرًا وَلَا دِيبَاجًا أَلْيَنَ مِنْ كَفِّ النَّبِيِّ ﷺ
“നബി ﷺ യുടെ കൈപ്പത്തിയേക്കാൾ മൃദുവായ പട്ടോ ദിബാജോ ഞാൻ സ്പർശിച്ചിട്ടില്ല.”
അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുഗന്ധത്തേക്കാൾ മനോഹരമായ സുഗന്ധമോ പരിമളമോ ഞാൻ ഒരിക്കലും അനുഭവിച്ചിട്ടില്ല.
അദ്ദേഹത്തെ വിവരിച്ച ഒരാൾ പറഞ്ഞു:
“അദ്ദേഹത്തിന് മുമ്പും ശേഷവും അദ്ദേഹത്തെപ്പോലെ ഒരാളെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല.”
എന്റെ രക്ഷിതാവിന്റെ അനുഗ്രഹങ്ങളും സമാധാനവും അങ്ങയിൽ ഉണ്ടാകട്ടെ, അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതരേ ﷺ.
അല്ലാഹു തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്ക് നൽകിയ ഏറ്റവും മഹത്തായ സന്ദേശവുമായി അങ്ങ് വന്നു.
എല്ലാ നന്മകളിലും സൗന്ദര്യങ്ങളിലും പൂർണ്ണതയുമായാണ് അങ്ങ് വന്നത്.
അല്ലാഹുവാണ് സത്യം! മനുഷ്യരാശിയുടെ വഴികൾ അല്ലാഹു പ്രകാശിപ്പിച്ച ഒരു പ്രകാശമായിരുന്നു അങ്ങ്.
അല്ലാഹു ജനങ്ങളെ ഇരുട്ടുകളിൽ നിന്ന് പ്രകാശത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.
അല്ലാഹു പറയുന്നു:
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾
“വിശ്വസിച്ചവരേ, അല്ലാഹുവിനെ അനുസരിക്കുക, ദൂതനെ അനുസരിക്കുക, നിങ്ങളിൽ അധികാരമുള്ളവരെയും അനുസരിക്കുക.”
(അന്നിസാഅ്: 59)
ഞാൻ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകളോടെ എനിക്കും നിങ്ങൾക്കും വേണ്ടി അല്ലാഹുവിനോട് പാപമോചനം തേടുന്നു. അതിനാൽ അവനോട് പാപമോചനം തേടുക.
⸻
രണ്ടാം ഖുത്ബ
അല്ലാഹുവിനാണ് എല്ലാ സ്തുതിയും.
നമ്മുടെ പ്രവാചകനായ മുഹമ്മദ് ﷺ ക്ക് സമാധാനവും അനുഗ്രഹവും ഉണ്ടാകട്ടെ. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷം മറ്റൊരു പ്രവാചകനില്ല.
വിശ്വാസികളേ,
നമ്മുടെ പ്രവാചകൻ ﷺ യുടെ ജനനത്തിന്റെ ഓർമ്മ നമ്മിലേക്ക് എത്തുന്നത് ഒരു പുതിയ അധ്യയന വർഷത്തിന്റെ തുടക്കത്തോടൊപ്പമാണ്.
നമ്മുടെ മക്കൾക്ക് വിജയം നൽകാനും അവരെ സഹായിക്കാനും നാം അല്ലാഹുവിനോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
വഹ്യ് ഹിറാ ഗുഹയെ പ്രകാശിപ്പിച്ചപ്പോൾ ആദ്യം വന്ന അല്ലാഹുവിന്റെ കൽപ്പന:
“വായിക്കുക!”
അങ്ങനെയാണ് അറിവിന്റെയും വായനയുടെയും തുടക്കം കുറിച്ചത്.
വായിക്കുക — പഠിക്കാനായി.
പഠിക്കുക — ഉയരാനായി.
ഉയരുക — നിങ്ങളെയും നിങ്ങളുടെ രാജ്യത്തെയും കെട്ടിപ്പടുക്കാനായി.
പിതാക്കന്മാരേ,
നിങ്ങളുടെ മക്കൾ നിങ്ങളെ ഏൽപ്പിക്കപ്പെട്ട അമാനത്താണ്.
അതിനാൽ അവർക്ക് പിന്തുണ നൽകുന്നവരാകുക.
അവരുടെ ആദ്യ ദിവസം അവരോടൊപ്പം നിൽക്കുക.
അറിവിനോടുള്ള സ്നേഹം അവരുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ വളർത്തുക.
അവരുടെ പഠന പുരോഗതി ശ്രദ്ധിക്കുക.
അവരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക.
ഒരു പ്രശംസാ വാക്ക് പോലും ഒരു കുട്ടിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ വിജയത്തിലേക്കുള്ള വാതിൽ തുറന്നേക്കാം.
അധ്യാപകരേ,
നിങ്ങളുടെ മുന്നിലുള്ളത് വളർന്നുവരുന്ന ബുദ്ധികളും സ്വാധീനിക്കപ്പെടുന്ന ആത്മാക്കളും നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന ഭാവികളുമാണ്.
അതിനാൽ സ്നേഹത്തോടെ പഠിപ്പിക്കുക.
വിവേകത്തോടെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകുക.
നിങ്ങളുടെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് മാതൃകകളാകുക.
ജനങ്ങൾക്ക് നന്മ പഠിപ്പിക്കുന്ന അധ്യാപകനെക്കുറിച്ച് നബി ﷺ പറഞ്ഞ സന്തോഷവാർത്ത നേടുന്നവൻ എത്ര ഭാഗ്യവാൻ!
إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ وَأَهْلَ السَّمَوَاتِ وَالأَرَضِينَ حَتَّى النَّمْلَةَ فِي جُحْرِهَا وَحَتَّى الحُوتَ لَيُصَلُّونَ عَلَى مُعَلِّمِ النَّاسِ الخَيْرَ
“തീർച്ചയായും അല്ലാഹുവും അവന്റെ മലക്കുകളും ആകാശഭൂമികളിലുള്ളവരും — തന്റെ മാളത്തിലുള്ള ഉറുമ്പും കടലിലെ മത്സ്യം പോലും — ജനങ്ങൾക്ക് നന്മ പഠിപ്പിക്കുന്ന അധ്യാപകനുവേണ്ടി അനുഗ്രഹം തേടുന്നു.”
അല്ലാഹുവേ,
ഞങ്ങളുടെ പ്രവാചകനും പ്രിയപ്പെട്ടവനുമായ മുഹമ്മദ് ﷺ ക്കും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിനും എല്ലാ സ്വഹാബികൾക്കും സമാധാനവും അനുഗ്രഹവും കാരുണ്യവും നൽകണമേ.
അബൂബക്കർ, ഉമർ, ഉസ്മാൻ, അലി (റ) എന്നിവരോടും എല്ലാ മഹത്തായ സ്വഹാബികളോടും നീ തൃപ്തനാകണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
ഞങ്ങൾ അറിയുന്നതും അറിയാത്തതുമായ എല്ലാ നന്മകളും ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു.
ഞങ്ങൾ അറിയുന്നതും അറിയാത്തതുമായ എല്ലാ തിന്മകളിൽ നിന്നും നിന്നോട് അഭയം തേടുന്നു.
അല്ലാഹുവേ,
അദ്ദേഹം ﷺ സംസാരിക്കുമ്പോൾ:
إِذَا تَكَلَّمَ رُئِيَ كَالنُّورِ يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ ثَنَايَاهُ
“അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുൻപല്ലുകൾക്കിടയിൽ നിന്ന് പ്രകാശം പുറപ്പെടുന്നതുപോലെ തോന്നുമായിരുന്നു.”
അദ്ദേഹം പുഞ്ചിരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖത്ത് ചന്ദ്രൻ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
ജാബിർ ബിൻ സമുറ (റ) ചന്ദ്രപ്രകാശമുള്ള ഒരു രാത്രിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടപ്പോൾ പറഞ്ഞു:
جَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ﷺ وَإِلَى الْقَمَرِ … فَإِذَا هُوَ عِنْدِي أَحْسَنُ مِنَ الْقَمَرِ
“ഞാൻ അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനെയും ﷺ ചന്ദ്രനെയും നോക്കി. എന്റെ കാഴ്ചയിൽ അദ്ദേഹം ചന്ദ്രനേക്കാൾ മനോഹരനായിരുന്നു.”
എന്റെ മാതാപിതാക്കൾ അദ്ദേഹത്തിനുവേണ്ടി സമർപ്പിക്കപ്പെടട്ടെ ﷺ.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുഗന്ധത്തിന്റെ മാധുര്യത്തിൽ നിന്ന് സുഗന്ധം പരന്നിരുന്നു.
അനസ് (റ) പറഞ്ഞു:
مَا مَسِسْتُ حَرِيرًا وَلَا دِيبَاجًا أَلْيَنَ مِنْ كَفِّ النَّبِيِّ ﷺ
“നബി ﷺ യുടെ കൈപ്പത്തിയേക്കാൾ മൃദുവായ പട്ടോ ദിബാജോ ഞാൻ സ്പർശിച്ചിട്ടില്ല.”
അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുഗന്ധത്തേക്കാൾ മനോഹരമായ സുഗന്ധമോ പരിമളമോ ഞാൻ ഒരിക്കലും അനുഭവിച്ചിട്ടില്ല.
അദ്ദേഹത്തെ വിവരിച്ച ഒരാൾ പറഞ്ഞു:
“അദ്ദേഹത്തിന് മുമ്പും ശേഷവും അദ്ദേഹത്തെപ്പോലെ ഒരാളെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല.”
എന്റെ രക്ഷിതാവിന്റെ അനുഗ്രഹങ്ങളും സമാധാനവും അങ്ങയിൽ ഉണ്ടാകട്ടെ, അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതരേ ﷺ.
അല്ലാഹു തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്ക് നൽകിയ ഏറ്റവും മഹത്തായ സന്ദേശവുമായി അങ്ങ് വന്നു.
എല്ലാ നന്മകളിലും സൗന്ദര്യങ്ങളിലും പൂർണ്ണതയുമായാണ് അങ്ങ് വന്നത്.
അല്ലാഹുവാണ് സത്യം! മനുഷ്യരാശിയുടെ വഴികൾ അല്ലാഹു പ്രകാശിപ്പിച്ച ഒരു പ്രകാശമായിരുന്നു അങ്ങ്.
അല്ലാഹു ജനങ്ങളെ ഇരുട്ടുകളിൽ നിന്ന് പ്രകാശത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.
അല്ലാഹു പറയുന്നു:
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾
“വിശ്വസിച്ചവരേ, അല്ലാഹുവിനെ അനുസരിക്കുക, ദൂതനെ അനുസരിക്കുക, നിങ്ങളിൽ അധികാരമുള്ളവരെയും അനുസരിക്കുക.”
(അന്നിസാഅ്: 59)
ഞാൻ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകളോടെ എനിക്കും നിങ്ങൾക്കും വേണ്ടി അല്ലാഹുവിനോട് പാപമോചനം തേടുന്നു. അതിനാൽ അവനോട് പാപമോചനം തേടുക.
⸻
രണ്ടാം ഖുത്ബ
അല്ലാഹുവിനാണ് എല്ലാ സ്തുതിയും.
നമ്മുടെ പ്രവാചകനായ മുഹമ്മദ് ﷺ ക്ക് സമാധാനവും അനുഗ്രഹവും ഉണ്ടാകട്ടെ. അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷം മറ്റൊരു പ്രവാചകനില്ല.
വിശ്വാസികളേ,
നമ്മുടെ പ്രവാചകൻ ﷺ യുടെ ജനനത്തിന്റെ ഓർമ്മ നമ്മിലേക്ക് എത്തുന്നത് ഒരു പുതിയ അധ്യയന വർഷത്തിന്റെ തുടക്കത്തോടൊപ്പമാണ്.
നമ്മുടെ മക്കൾക്ക് വിജയം നൽകാനും അവരെ സഹായിക്കാനും നാം അല്ലാഹുവിനോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
വഹ്യ് ഹിറാ ഗുഹയെ പ്രകാശിപ്പിച്ചപ്പോൾ ആദ്യം വന്ന അല്ലാഹുവിന്റെ കൽപ്പന:
“വായിക്കുക!”
അങ്ങനെയാണ് അറിവിന്റെയും വായനയുടെയും തുടക്കം കുറിച്ചത്.
വായിക്കുക — പഠിക്കാനായി.
പഠിക്കുക — ഉയരാനായി.
ഉയരുക — നിങ്ങളെയും നിങ്ങളുടെ രാജ്യത്തെയും കെട്ടിപ്പടുക്കാനായി.
പിതാക്കന്മാരേ,
നിങ്ങളുടെ മക്കൾ നിങ്ങളെ ഏൽപ്പിക്കപ്പെട്ട അമാനത്താണ്.
അതിനാൽ അവർക്ക് പിന്തുണ നൽകുന്നവരാകുക.
അവരുടെ ആദ്യ ദിവസം അവരോടൊപ്പം നിൽക്കുക.
അറിവിനോടുള്ള സ്നേഹം അവരുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ വളർത്തുക.
അവരുടെ പഠന പുരോഗതി ശ്രദ്ധിക്കുക.
അവരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക.
ഒരു പ്രശംസാ വാക്ക് പോലും ഒരു കുട്ടിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ വിജയത്തിലേക്കുള്ള വാതിൽ തുറന്നേക്കാം.
അധ്യാപകരേ,
നിങ്ങളുടെ മുന്നിലുള്ളത് വളർന്നുവരുന്ന ബുദ്ധികളും സ്വാധീനിക്കപ്പെടുന്ന ആത്മാക്കളും നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന ഭാവികളുമാണ്.
അതിനാൽ സ്നേഹത്തോടെ പഠിപ്പിക്കുക.
വിവേകത്തോടെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകുക.
നിങ്ങളുടെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് മാതൃകകളാകുക.
ജനങ്ങൾക്ക് നന്മ പഠിപ്പിക്കുന്ന അധ്യാപകനെക്കുറിച്ച് നബി ﷺ പറഞ്ഞ സന്തോഷവാർത്ത നേടുന്നവൻ എത്ര ഭാഗ്യവാൻ!
إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ وَأَهْلَ السَّمَوَاتِ وَالأَرَضِينَ حَتَّى النَّمْلَةَ فِي جُحْرِهَا وَحَتَّى الحُوتَ لَيُصَلُّونَ عَلَى مُعَلِّمِ النَّاسِ الخَيْرَ
“തീർച്ചയായും അല്ലാഹുവും അവന്റെ മലക്കുകളും ആകാശഭൂമികളിലുള്ളവരും — തന്റെ മാളത്തിലുള്ള ഉറുമ്പും കടലിലെ മത്സ്യം പോലും — ജനങ്ങൾക്ക് നന്മ പഠിപ്പിക്കുന്ന അധ്യാപകനുവേണ്ടി അനുഗ്രഹം തേടുന്നു.”
അല്ലാഹുവേ,
ഞങ്ങളുടെ പ്രവാചകനും പ്രിയപ്പെട്ടവനുമായ മുഹമ്മദ് ﷺ ക്കും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിനും എല്ലാ സ്വഹാബികൾക്കും സമാധാനവും അനുഗ്രഹവും കാരുണ്യവും നൽകണമേ.
അബൂബക്കർ, ഉമർ, ഉസ്മാൻ, അലി (റ) എന്നിവരോടും എല്ലാ മഹത്തായ സ്വഹാബികളോടും നീ തൃപ്തനാകണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
ഞങ്ങൾ അറിയുന്നതും അറിയാത്തതുമായ എല്ലാ നന്മകളും ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു.
ഞങ്ങൾ അറിയുന്നതും അറിയാത്തതുമായ എല്ലാ തിന്മകളിൽ നിന്നും നിന്നോട് അഭയം തേടുന്നു.
അല്ലാഹുവേ,
ദേശീയ സേവനത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഞങ്ങളുടെ മക്കളെ സംരക്ഷിക്കണമേ.
അവരുടെ പ്രതിഫലം വർധിപ്പിക്കണമേ.
അവരുടെ ചുവടുകൾക്ക് ശരിയായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകണമേ.
അവരുടെ പരിശ്രമങ്ങളിൽ അനുഗ്രഹം നൽകണമേ.
അവരെ അവരുടെ രാജ്യത്തിന് അഭിമാനവും കുടുംബങ്ങൾക്ക് അഭിമാനത്തിന്റെ കാരണവുമാക്കണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സിന്റെ മഹത്വവും വിജയവും സ്ഥിരതയും സമൃദ്ധിയും നന്മയും ക്ഷേമവും നിലനിർത്തണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
യു.എ.ഇ.യുടെ പ്രസിഡന്റ് ശൈഖ് മുഹമ്മദ് ബിൻ സായിദിനെ സംരക്ഷിക്കണമേ.
അദ്ദേഹത്തിന് സഹായവും പിന്തുണയും നൽകണമേ.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലും പ്രവർത്തനങ്ങളിലും അനുഗ്രഹം നൽകണമേ.
അദ്ദേഹത്തിനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപരാഷ്ട്രപതിമാർക്കും എമിറേറ്റുകളുടെ ഭരണാധികാരികളായ സഹോദരന്മാർക്കും വിശ്വസ്തനായ കിരീടാവകാശിക്കും നീ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നതും പ്രസാദിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും വിജയം നൽകണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
ശൈഖ് സായിദിനും ശൈഖ് റാഷിദിനും നിന്റെ കരുണയിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോയ എമിറേറ്റുകളിലെ ഭരണാധികാരികൾക്കും കരുണ നൽകണമേ.
നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ അവരെ വിശാലമായ സ്വർഗ്ഗോദ്യാനങ്ങളിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന്റെ ശഹീദുമാരെ നിന്റെ കരുണയാലും പാപമോചനത്താലും പൊതിയണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരും മരണപ്പെട്ടവരുമായ എല്ലാ മുസ്ലിം പുരുഷന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും കരുണ നൽകണമേ.
അല്ലാഹുവിന്റെ ദാസന്മാരേ,
അല്ലാഹുവിനെ, മഹത്വവും പ്രതാപവുമുള്ളവനെ, സ്മരിക്കുവിൻ; അവൻ നിങ്ങളെ സ്മരിക്കും.
അവന്റെ അനുഗ്രഹങ്ങൾക്ക് നന്ദി പറയുവിൻ; അവൻ നിങ്ങളെ കൂടുതൽ അനുഗ്രഹിക്കും.
നമസ്കാരം സ്ഥാപിക്കുവിൻ.
അവരുടെ പ്രതിഫലം വർധിപ്പിക്കണമേ.
അവരുടെ ചുവടുകൾക്ക് ശരിയായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകണമേ.
അവരുടെ പരിശ്രമങ്ങളിൽ അനുഗ്രഹം നൽകണമേ.
അവരെ അവരുടെ രാജ്യത്തിന് അഭിമാനവും കുടുംബങ്ങൾക്ക് അഭിമാനത്തിന്റെ കാരണവുമാക്കണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സിന്റെ മഹത്വവും വിജയവും സ്ഥിരതയും സമൃദ്ധിയും നന്മയും ക്ഷേമവും നിലനിർത്തണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
യു.എ.ഇ.യുടെ പ്രസിഡന്റ് ശൈഖ് മുഹമ്മദ് ബിൻ സായിദിനെ സംരക്ഷിക്കണമേ.
അദ്ദേഹത്തിന് സഹായവും പിന്തുണയും നൽകണമേ.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലും പ്രവർത്തനങ്ങളിലും അനുഗ്രഹം നൽകണമേ.
അദ്ദേഹത്തിനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപരാഷ്ട്രപതിമാർക്കും എമിറേറ്റുകളുടെ ഭരണാധികാരികളായ സഹോദരന്മാർക്കും വിശ്വസ്തനായ കിരീടാവകാശിക്കും നീ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നതും പ്രസാദിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും വിജയം നൽകണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
ശൈഖ് സായിദിനും ശൈഖ് റാഷിദിനും നിന്റെ കരുണയിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോയ എമിറേറ്റുകളിലെ ഭരണാധികാരികൾക്കും കരുണ നൽകണമേ.
നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ അവരെ വിശാലമായ സ്വർഗ്ഗോദ്യാനങ്ങളിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന്റെ ശഹീദുമാരെ നിന്റെ കരുണയാലും പാപമോചനത്താലും പൊതിയണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരും മരണപ്പെട്ടവരുമായ എല്ലാ മുസ്ലിം പുരുഷന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും കരുണ നൽകണമേ.
അല്ലാഹുവിന്റെ ദാസന്മാരേ,
അല്ലാഹുവിനെ, മഹത്വവും പ്രതാപവുമുള്ളവനെ, സ്മരിക്കുവിൻ; അവൻ നിങ്ങളെ സ്മരിക്കും.
അവന്റെ അനുഗ്രഹങ്ങൾക്ക് നന്ദി പറയുവിൻ; അവൻ നിങ്ങളെ കൂടുതൽ അനുഗ്രഹിക്കും.
നമസ്കാരം സ്ഥാപിക്കുവിൻ.
FRIDAY UAE KHUTBA 11-09-2026 🎙️🇦🇪
عائشة رضي الله عنها
Āʾishah, May Allah Be Pleased with Her
الخطبة الأولى:
الحمد لله رب الأرض والسموات، رفع قدر زوجات نبينا ﷺ في محكم الآيات، وجعلهن للمؤمنين أمهات، ونشهد أن لا إله إلا الله، ونشهد أن سيدنا ونبينا محمدا رسول الله، صلى الله وسلم وبارك عليه وعلى آله وصحبه ومن والاه.
أما بعد: فأوصيكم عباد الله ونفسي بتقوى الله، قال جل في علاه: ﴿يا أيها الذين آمنوا اتقوا الله وكونوا مع الصادقين﴾.
أيها المؤمنون: إن الله تعالى اختار لحبيبه ﷺ زوجات فاضلات، ﴿مؤمنات قانتات﴾ وخصهن بشرف لا يدانى، وفضل لا يضاهى؛ فقال سبحانه: ﴿يا نساء النبي لستن كأحد من النساء﴾.
ومن أجلهن قدرا، وأرفعهن نسبا، الصديقة بنت الصديق، أم المؤمنين عائشة بنت أبي بكر رضي الله عنهما، العابدة القانتة، الفقيهة العالمة، السخية الكريمة، الطاهرة العفيفة، الذكية الحصيفة، نشأت في بيت صدق وإيمان، وطاعة وإحسان، وبرأها الله بقرآن يتلى على مر الزمان، ففيها نزل قوله تعالى: ﴿والطيبات للطيبين والطيبون للطيبات أولئك مبرءون مما يقولون لهم مغفرة ورزق كريم﴾،
ونزل الوحي على نبينا ﷺ في بيتها، ولم ينزل عليه في بيت غيرها. اختارها نبينا ﷺ زوجة، فكانت له بعد خديجة رضي الله عنها نعم الزوجة، ملأت بيته مودة، وحياته بهجة؛ فكان يمازحها وتمازحه، ويسابقها وتسابقه، ويلاطفها وتلاطفه، اسمعوا إلى هذا الحوار الزوجي بينه ﷺ وبينها، حين قال يوما لها: «إني لأعلم إذا كنت عني راضية، وإذا كنت علي غضبى... إذا كنت عني راضية، فإنك تقولين: لا ورب محمد، وإذا كنت غضبى، قلت: لا ورب إبراهيم»، فقالت: والله يا رسول الله، ما أهجر إلا اسمك، رضي الله عنها وأرضاها، كانت تبذل وسعها في رعاية زوجها ﷺ؛ فترجل شعره، وتعد سواكه وطهوره، وتقول: كنت أطيب رسول الله ﷺ بأطيب ما أقدر عليه، فلا تعجبوا من جوابه ﷺ حين سئل: من أحب الناس إليك؟ فقال: «عائشة».
تلكم أم المؤمنين في بيتها، وذلكم هديها في إسعاد زوجها، ولئن سألتم عن حالها مع ربها، فقد كانت والله عابدة زاهدة، تكثر صومها، وتقوم ليلها، فقد قامت تصلي يوما فقرأت: ﴿فمن الله علينا ووقانا عذاب السموم﴾، فأخذت ترددها وتبكي. وعاشت رضي الله عنها راضية قانعة، كريمة سخية، تؤثر غيرها على نفسها؛ فقد جاءها يوما مال كثير وهي صائمة، ففرقته في الناس، ولم تبق منه شيئا لفطرها، موقنة بقول ربها: ﴿إن المصدقين والمصدقات وأقرضوا الله قرضا حسنا يضاعف لهم ولهم أجر كريم﴾.
أما عن علمها وفقهها، فقد آتاها الله شغفا بالعلم وحرصا عليه، فكانت لا تسمع شيئا لا تعرفه؛ إلا راجعت فيه حتى تعرفه، حتى غدا كبار الصحابة يرجعون فيما التبس عليهم إليها، لغزارة علمها؛ قال أبو موسى الأشعري رضي الله عنه: ما أشكل علينا حديث قط فسألنا عائشة؛ إلا وجدنا عندها منه علما، رضي الله عنها وأرضاها، جمعت علوما متنوعة، تنفع أسرتها ومجتمعها، حتى تعجب ابن أختها وقال لها: لا أعجب من فقهك، ولا أعجب من علمك بالشعر وأيام الناس؛ ولكن أعجب من علمك بالطب من أين هو؟ فقالت: إن رسول الله ﷺ كان يمرض في آخر عمره، وكانت تقدم عليه وفود العرب، فيصفون له أدوية، فكنت أعدها له، فمن ذلك تعلمت. فكانت نموذجا فريدا للمرأة التي تستزيد من العلوم، مستلهمة قوله تعالى: ﴿وقل رب زدني علما﴾.
﴿يا أيها الذين آمنوا أطيعوا الله وأطيعوا الرسول وأولي الأمر منكم﴾.
أقول قولي هذا وأستغفر الله لي ولكم، فاستغفروه.
الخطبة الثانية:
الحمد لله وحده، والصلاة والسلام على من لا نبي بعده.
أما بعد: فيا أيها المحبون لأم المؤمنين عائشة رضي الله عنها: لقد بلغ من حب نبينا ﷺ لها أن قال: «اللهم اغفر لعائشة ما تقدم من ذنبها وما تأخر، ما أسرت وما أعلنت». فسرت بذلك أيما سرور. وكان ﷺ أكثر ارتباطا بها من غيرها، فلما اشتد وجعه؛ استأذن زوجاته أن يمرض في بيتها، فأذن له، فتوفي ﷺ بين يديها، ودفن في بيتها، بعد أن كان بشرها بقوله: «أنت زوجتي في الدنيا والآخرة».
ولما حضرتها الوفاة؛ دخل عليها ابن عباس رضي الله عنهما فقال: أبشري يا أم المؤمنين، كنت أحب أزواج رسول الله ﷺ إليه، ولم يكن ليحب إلا طيبا، وتوفيت رضي الله عنها ليلة السابع عشر من رمضان، فاجتمع الناس للصلاة عليها، حتى قيل: لم تر ليلة أكثر ناسا منها، ثم دفنت بالبقيع.
تلكم بعض فضائل أمنا عائشة ومآثرها، التي نستحضر بمناسبة شهر تمكين المرأة سيرتها. فيا فوز من عرف قدرها فقدرها، وعلم فضلها فأجلها، واقتدى بها في طاعتها وعبادتها، وحسن عشرتها لزوجها، وكريم شيمها، وغزير علمها، وراسخ فقهها.
فاللهم صل وسلم وبارك على سيدنا ونبينا محمد، وعلى آله الأطهار، وصحبه الأبرار، وارض اللهم عن أبي بكر وعمر وعثمان وعلي، وعن سائر الصحابة الأكرمين.
اللهم يسر أمورنا، واشرح صدورنا، ووسع أرزاقنا، واغفر لآبائنا وأمهاتنا، وبارك في ذرياتنا.
اللهم أدم على دولة الإمارات عزها ونصرها، واستقرارها وازدهارها، وخيرها ورخاءها.
عائشة رضي الله عنها
Āʾishah, May Allah Be Pleased with Her
الخطبة الأولى:
الحمد لله رب الأرض والسموات، رفع قدر زوجات نبينا ﷺ في محكم الآيات، وجعلهن للمؤمنين أمهات، ونشهد أن لا إله إلا الله، ونشهد أن سيدنا ونبينا محمدا رسول الله، صلى الله وسلم وبارك عليه وعلى آله وصحبه ومن والاه.
أما بعد: فأوصيكم عباد الله ونفسي بتقوى الله، قال جل في علاه: ﴿يا أيها الذين آمنوا اتقوا الله وكونوا مع الصادقين﴾.
أيها المؤمنون: إن الله تعالى اختار لحبيبه ﷺ زوجات فاضلات، ﴿مؤمنات قانتات﴾ وخصهن بشرف لا يدانى، وفضل لا يضاهى؛ فقال سبحانه: ﴿يا نساء النبي لستن كأحد من النساء﴾.
ومن أجلهن قدرا، وأرفعهن نسبا، الصديقة بنت الصديق، أم المؤمنين عائشة بنت أبي بكر رضي الله عنهما، العابدة القانتة، الفقيهة العالمة، السخية الكريمة، الطاهرة العفيفة، الذكية الحصيفة، نشأت في بيت صدق وإيمان، وطاعة وإحسان، وبرأها الله بقرآن يتلى على مر الزمان، ففيها نزل قوله تعالى: ﴿والطيبات للطيبين والطيبون للطيبات أولئك مبرءون مما يقولون لهم مغفرة ورزق كريم﴾،
ونزل الوحي على نبينا ﷺ في بيتها، ولم ينزل عليه في بيت غيرها. اختارها نبينا ﷺ زوجة، فكانت له بعد خديجة رضي الله عنها نعم الزوجة، ملأت بيته مودة، وحياته بهجة؛ فكان يمازحها وتمازحه، ويسابقها وتسابقه، ويلاطفها وتلاطفه، اسمعوا إلى هذا الحوار الزوجي بينه ﷺ وبينها، حين قال يوما لها: «إني لأعلم إذا كنت عني راضية، وإذا كنت علي غضبى... إذا كنت عني راضية، فإنك تقولين: لا ورب محمد، وإذا كنت غضبى، قلت: لا ورب إبراهيم»، فقالت: والله يا رسول الله، ما أهجر إلا اسمك، رضي الله عنها وأرضاها، كانت تبذل وسعها في رعاية زوجها ﷺ؛ فترجل شعره، وتعد سواكه وطهوره، وتقول: كنت أطيب رسول الله ﷺ بأطيب ما أقدر عليه، فلا تعجبوا من جوابه ﷺ حين سئل: من أحب الناس إليك؟ فقال: «عائشة».
تلكم أم المؤمنين في بيتها، وذلكم هديها في إسعاد زوجها، ولئن سألتم عن حالها مع ربها، فقد كانت والله عابدة زاهدة، تكثر صومها، وتقوم ليلها، فقد قامت تصلي يوما فقرأت: ﴿فمن الله علينا ووقانا عذاب السموم﴾، فأخذت ترددها وتبكي. وعاشت رضي الله عنها راضية قانعة، كريمة سخية، تؤثر غيرها على نفسها؛ فقد جاءها يوما مال كثير وهي صائمة، ففرقته في الناس، ولم تبق منه شيئا لفطرها، موقنة بقول ربها: ﴿إن المصدقين والمصدقات وأقرضوا الله قرضا حسنا يضاعف لهم ولهم أجر كريم﴾.
أما عن علمها وفقهها، فقد آتاها الله شغفا بالعلم وحرصا عليه، فكانت لا تسمع شيئا لا تعرفه؛ إلا راجعت فيه حتى تعرفه، حتى غدا كبار الصحابة يرجعون فيما التبس عليهم إليها، لغزارة علمها؛ قال أبو موسى الأشعري رضي الله عنه: ما أشكل علينا حديث قط فسألنا عائشة؛ إلا وجدنا عندها منه علما، رضي الله عنها وأرضاها، جمعت علوما متنوعة، تنفع أسرتها ومجتمعها، حتى تعجب ابن أختها وقال لها: لا أعجب من فقهك، ولا أعجب من علمك بالشعر وأيام الناس؛ ولكن أعجب من علمك بالطب من أين هو؟ فقالت: إن رسول الله ﷺ كان يمرض في آخر عمره، وكانت تقدم عليه وفود العرب، فيصفون له أدوية، فكنت أعدها له، فمن ذلك تعلمت. فكانت نموذجا فريدا للمرأة التي تستزيد من العلوم، مستلهمة قوله تعالى: ﴿وقل رب زدني علما﴾.
﴿يا أيها الذين آمنوا أطيعوا الله وأطيعوا الرسول وأولي الأمر منكم﴾.
أقول قولي هذا وأستغفر الله لي ولكم، فاستغفروه.
الخطبة الثانية:
الحمد لله وحده، والصلاة والسلام على من لا نبي بعده.
أما بعد: فيا أيها المحبون لأم المؤمنين عائشة رضي الله عنها: لقد بلغ من حب نبينا ﷺ لها أن قال: «اللهم اغفر لعائشة ما تقدم من ذنبها وما تأخر، ما أسرت وما أعلنت». فسرت بذلك أيما سرور. وكان ﷺ أكثر ارتباطا بها من غيرها، فلما اشتد وجعه؛ استأذن زوجاته أن يمرض في بيتها، فأذن له، فتوفي ﷺ بين يديها، ودفن في بيتها، بعد أن كان بشرها بقوله: «أنت زوجتي في الدنيا والآخرة».
ولما حضرتها الوفاة؛ دخل عليها ابن عباس رضي الله عنهما فقال: أبشري يا أم المؤمنين، كنت أحب أزواج رسول الله ﷺ إليه، ولم يكن ليحب إلا طيبا، وتوفيت رضي الله عنها ليلة السابع عشر من رمضان، فاجتمع الناس للصلاة عليها، حتى قيل: لم تر ليلة أكثر ناسا منها، ثم دفنت بالبقيع.
تلكم بعض فضائل أمنا عائشة ومآثرها، التي نستحضر بمناسبة شهر تمكين المرأة سيرتها. فيا فوز من عرف قدرها فقدرها، وعلم فضلها فأجلها، واقتدى بها في طاعتها وعبادتها، وحسن عشرتها لزوجها، وكريم شيمها، وغزير علمها، وراسخ فقهها.
فاللهم صل وسلم وبارك على سيدنا ونبينا محمد، وعلى آله الأطهار، وصحبه الأبرار، وارض اللهم عن أبي بكر وعمر وعثمان وعلي، وعن سائر الصحابة الأكرمين.
اللهم يسر أمورنا، واشرح صدورنا، ووسع أرزاقنا، واغفر لآبائنا وأمهاتنا، وبارك في ذرياتنا.
اللهم أدم على دولة الإمارات عزها ونصرها، واستقرارها وازدهارها، وخيرها ورخاءها.
اللهم احفظ الشيخ محمد بن زايد رئيس الدولة بحفظك، وكن له عونا وسندا، وبارك في عمره وعمله، اللهم وفقه ونوابه وإخوانه حكام الإمارات، وولي عهده الأمين؛ لما تحبه وترضاه.
اللهم ارحم الشيخ زايد، والشيخ راشد، وشيوخ الإمارات الذين انتقلوا إلى رحمتك، وأدخلهم بفضلك فسيح جناتك، واشمل شهداء الوطن برحمتك وغفرانك.
اللهم ارحم المسلمين والمسلمات: الأحياء منهم والأموات.
عباد الله: اذكروا الله العظيم الجليل يذكركم، واشكروه على نعمه يزدكم. وأقم الصلاة.
اللهم ارحم الشيخ زايد، والشيخ راشد، وشيوخ الإمارات الذين انتقلوا إلى رحمتك، وأدخلهم بفضلك فسيح جناتك، واشمل شهداء الوطن برحمتك وغفرانك.
اللهم ارحم المسلمين والمسلمات: الأحياء منهم والأموات.
عباد الله: اذكروا الله العظيم الجليل يذكركم، واشكروه على نعمه يزدكم. وأقم الصلاة.
FRIDAY UAE KHUTBA 11-09-2026 🎙️🇦🇪
عائشة رضي الله عنها
Āʾishah, May Allah Be Pleased with Her
الْخُطْبَةُ الْأُولَى
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْأَرْضِ وَالسَّمَوَاتِ، رَفَعَ قَدْرَ زَوْجَاتِ نَبِيِّنَاﷺفِي مُحْكَمِ الْآيَاتِ، وَجَعَلَهُنَّ لِلْمُؤْمِنِينَ أُمَّهَاتٍ، وَنَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَنَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنَا وَنَبِيَّنَا مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، صَلَّى اللَّهُ وَسَلَّمَ وَبَارَكَ عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَمَنْ وَالَاهُ.
أَمَّا بَعْدُ: فَأُوصِيكُمْ عِبَادَ اللَّهِ وَنَفْسِي بِتَقْوَى اللَّهِ، قَالَ جَلَّ فِي عُلَاهُ:﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ﴾.
برادرانِ اِیمان، میرے عزیز ساتھیو! اللہ تعالیٰ نے اپنے حبیب جنابِ رسول اللہﷺکے نکاح کے لئے اعلى اخلاق وكردار اور بہترین خصائل والی بیویوں کا انتخاب فرمایا، جن کی توصیف بیان کرتے ہوئے ارشاد فرمایا:﴿مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ﴾یعنی جو كامل ایمان والی اور اطاعت گزار ہیں، اور تمام اَزواجِ مُطَہَّرات کو ایسی عظمت سے نوازا جس کی کوئی مثال نہیں، ایسی فضیلت عطا فرمائی جس کی کوئی نظیر نہیں، ارشادِ باری تعالیٰ ہے: ﴿يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ﴾. اے نبی کی بیویو ! تم معمولی عورتوں کی طرح نہیں ہو.
میرے بھائیو! ویسے تو نبی پاک ﷺکی سبھی اَزواجِ مُطَہَّرات رضی اللہ عنہن پاكيزه فضائل و مناقب والی ہیں، عمدہ خصائل و شمائل والی ہیں، اَعلی اَخلاق و اَقدار والی ہیں، لیکن ان میں سب سے بلند مقام والی، سب اَعلیٰ حسب و نسب والی، حضرت ابو بکر رضی اللہ عنہ کی لختِ جگران کی صاحبزادی، ام المؤمنین سیدہ عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا ہیں، جن کے فضائل و مناقب کا احاطہ کرنے سے قرطاس و قلم عاجز ہیں، جو رب تعالیٰ کی عبادت گزار بھی تھیں اور اطاعت گزار بھی، علومِ شرعیہ پر دسترس رکھنے والی بھی تھیں اور اسلامی فقہ پر عبور رکھنے والی بھی، سخاوت و فیاضی ان کی کریمانہ خصلت میں شامل تھی، جو پاک دامن و پاکباز تھیں، طَيِّبہ وطاہره تهيں، اور ذہین و دور اندیش تھیں، جن کی تربیت ایسے گھرانے میں ہوئی جو صِدق و ایمان کے نور سے منور تھا، رب تعالیٰ کی اطاعت وعبادت کی پاکیزہ مہک سے معطر تھا، ان کی پاکدامنی و عفت کی گواہی عرشِ بریں کے مالک نے اپنی کتاب میں نازل فرمائی، صدیوں سے امت اسلامیہ جس قرآن مجید كى تلاوت کرتی چلی آ رہی ہے، اور تا قیامت یہ براءت بیان ہوتی رہے گی، ارشادِ باری تعالیٰ ہے:﴿وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ﴾، اور ستھری عورتیں ستھرے مردوں کے لائق ہوتی ہیں اور ستھرے مرد ستھری عورتوں کے لائق ہوتے ہیں یہ اس بات سے پاک و مبرا ہیں جو یہ (منافق) بکتے پھرتے ہیں ان (حضرات) کے لیے (آخرت میں) مغفرت اور عزت کی روزی (یعنی جنت) ہے.
میرےايمانى بھائیو! اَمی عائشہ رضی اللہ عنہا کو یہ اعزاز اور خصوصیت حاصل ہے کہ بسا اوقات نبی کریم ﷺپر وحی اس وقت نازل ہوا کرتی تھی، جب آپ علیہ السلام حضرت عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا کے گھر تشریف فرما ہوتے تھے، جبکہ یہ فضیلت اَزواجِ مُطَہَّرات میں سے کسی اور کو حاصل نہ ہو سکی.، نبی کریم ﷺنے ان سے عقدِ نکاح فرمایا، تو حضرت خدیجہ رضی اللہ عنہا کے بعد حضرت عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہاآپﷺکی بہترین رفیقۂِ حیات ثابت ہوئیں، انہوں نے نبی کریمﷺکے گھر کو محبت وچاہت دی، اور آپ علیہ السلام کی زندگی کو خوشیوں سے بھر دیا، چنانچہ آپ ﷺان سے خوش طبعی فرماتے اور وہ آپ علیہ السلام سے خوش طبعی کرتیں، آپﷺان کے ساتھ دوڑ لگاتے اور وہ آپ ﷺکے ساتھ دوڑ لگاتیں، آپﷺان سے محبت بھری باتیں فرماتے اور وہ بھی آپ ﷺسے اسی طرح محبت سے پیش آتیں، تو ذرا اس خوب صورت اِزدواجی پاکیزہ گفتگو کو سنیے، جو ایک دن آپ ﷺاورحضرت عائشہ رضی اللہ عنہا کے درمیان ہوئی، چنانچہ آپ ﷺنے ان سے پیار بھرے انداز میں فرمایا: «إِنِّي لَأَعْلَمُ إِذَا كُنْتِ عَنِّي رَاضِيَةً، وَإِذَا كُنْتِ عَلَيَّ غَضْبَى... إِذَا كُنْتِ عَنِّي رَاضِيَةً، فَإِنَّكِ تَقُولِينَ: لَا وَرَبِّ مُحَمَّدٍ، وَإِذَا كُنْتِ غَضْبَى، قُلْتِ: لَا وَرَبِّ إِبْرَاهِيمَ»، فَقَالَتْ: میں جان جاتا ہوں کہ تم مجھ سے کب خوش ہوتی ہو، اور کب خفا ہوتی ہو، جب تم خوش ہوتی ہوتویوں کہتی ہو: نہیں نہیں مجھے ربِّ محمد ﷺکی قسم ہے، اور جب ناراض ہوتی ہو تو کہتی ہو: نہیں نہیں، مجھے ربِّ ابراہیم کی قسم ہے، تو اَمی عائشہ رضی اللہ عنہا نے فرمایا: وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا أَهْجُرُ إِلَّا اسْمَكَ،اے اللہ کے رسول! بخدا میں تو صرف آپ کو نام سے مخاطَب نہیں کرتی يعنى دل ميں آپ ﷺكى الفت ومحبت بالكل كم نہیں ہوتى ، اللہ تعالى سيده عائشہ رضی اللہ عنہا سے راضی ہو اور انہیں اپنی خوشنودی عطا فرمائے.
عائشة رضي الله عنها
Āʾishah, May Allah Be Pleased with Her
الْخُطْبَةُ الْأُولَى
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْأَرْضِ وَالسَّمَوَاتِ، رَفَعَ قَدْرَ زَوْجَاتِ نَبِيِّنَاﷺفِي مُحْكَمِ الْآيَاتِ، وَجَعَلَهُنَّ لِلْمُؤْمِنِينَ أُمَّهَاتٍ، وَنَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَنَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنَا وَنَبِيَّنَا مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، صَلَّى اللَّهُ وَسَلَّمَ وَبَارَكَ عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَمَنْ وَالَاهُ.
أَمَّا بَعْدُ: فَأُوصِيكُمْ عِبَادَ اللَّهِ وَنَفْسِي بِتَقْوَى اللَّهِ، قَالَ جَلَّ فِي عُلَاهُ:﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ﴾.
برادرانِ اِیمان، میرے عزیز ساتھیو! اللہ تعالیٰ نے اپنے حبیب جنابِ رسول اللہﷺکے نکاح کے لئے اعلى اخلاق وكردار اور بہترین خصائل والی بیویوں کا انتخاب فرمایا، جن کی توصیف بیان کرتے ہوئے ارشاد فرمایا:﴿مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ﴾یعنی جو كامل ایمان والی اور اطاعت گزار ہیں، اور تمام اَزواجِ مُطَہَّرات کو ایسی عظمت سے نوازا جس کی کوئی مثال نہیں، ایسی فضیلت عطا فرمائی جس کی کوئی نظیر نہیں، ارشادِ باری تعالیٰ ہے: ﴿يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ﴾. اے نبی کی بیویو ! تم معمولی عورتوں کی طرح نہیں ہو.
میرے بھائیو! ویسے تو نبی پاک ﷺکی سبھی اَزواجِ مُطَہَّرات رضی اللہ عنہن پاكيزه فضائل و مناقب والی ہیں، عمدہ خصائل و شمائل والی ہیں، اَعلی اَخلاق و اَقدار والی ہیں، لیکن ان میں سب سے بلند مقام والی، سب اَعلیٰ حسب و نسب والی، حضرت ابو بکر رضی اللہ عنہ کی لختِ جگران کی صاحبزادی، ام المؤمنین سیدہ عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا ہیں، جن کے فضائل و مناقب کا احاطہ کرنے سے قرطاس و قلم عاجز ہیں، جو رب تعالیٰ کی عبادت گزار بھی تھیں اور اطاعت گزار بھی، علومِ شرعیہ پر دسترس رکھنے والی بھی تھیں اور اسلامی فقہ پر عبور رکھنے والی بھی، سخاوت و فیاضی ان کی کریمانہ خصلت میں شامل تھی، جو پاک دامن و پاکباز تھیں، طَيِّبہ وطاہره تهيں، اور ذہین و دور اندیش تھیں، جن کی تربیت ایسے گھرانے میں ہوئی جو صِدق و ایمان کے نور سے منور تھا، رب تعالیٰ کی اطاعت وعبادت کی پاکیزہ مہک سے معطر تھا، ان کی پاکدامنی و عفت کی گواہی عرشِ بریں کے مالک نے اپنی کتاب میں نازل فرمائی، صدیوں سے امت اسلامیہ جس قرآن مجید كى تلاوت کرتی چلی آ رہی ہے، اور تا قیامت یہ براءت بیان ہوتی رہے گی، ارشادِ باری تعالیٰ ہے:﴿وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ﴾، اور ستھری عورتیں ستھرے مردوں کے لائق ہوتی ہیں اور ستھرے مرد ستھری عورتوں کے لائق ہوتے ہیں یہ اس بات سے پاک و مبرا ہیں جو یہ (منافق) بکتے پھرتے ہیں ان (حضرات) کے لیے (آخرت میں) مغفرت اور عزت کی روزی (یعنی جنت) ہے.
میرےايمانى بھائیو! اَمی عائشہ رضی اللہ عنہا کو یہ اعزاز اور خصوصیت حاصل ہے کہ بسا اوقات نبی کریم ﷺپر وحی اس وقت نازل ہوا کرتی تھی، جب آپ علیہ السلام حضرت عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا کے گھر تشریف فرما ہوتے تھے، جبکہ یہ فضیلت اَزواجِ مُطَہَّرات میں سے کسی اور کو حاصل نہ ہو سکی.، نبی کریم ﷺنے ان سے عقدِ نکاح فرمایا، تو حضرت خدیجہ رضی اللہ عنہا کے بعد حضرت عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہاآپﷺکی بہترین رفیقۂِ حیات ثابت ہوئیں، انہوں نے نبی کریمﷺکے گھر کو محبت وچاہت دی، اور آپ علیہ السلام کی زندگی کو خوشیوں سے بھر دیا، چنانچہ آپ ﷺان سے خوش طبعی فرماتے اور وہ آپ علیہ السلام سے خوش طبعی کرتیں، آپﷺان کے ساتھ دوڑ لگاتے اور وہ آپ ﷺکے ساتھ دوڑ لگاتیں، آپﷺان سے محبت بھری باتیں فرماتے اور وہ بھی آپ ﷺسے اسی طرح محبت سے پیش آتیں، تو ذرا اس خوب صورت اِزدواجی پاکیزہ گفتگو کو سنیے، جو ایک دن آپ ﷺاورحضرت عائشہ رضی اللہ عنہا کے درمیان ہوئی، چنانچہ آپ ﷺنے ان سے پیار بھرے انداز میں فرمایا: «إِنِّي لَأَعْلَمُ إِذَا كُنْتِ عَنِّي رَاضِيَةً، وَإِذَا كُنْتِ عَلَيَّ غَضْبَى... إِذَا كُنْتِ عَنِّي رَاضِيَةً، فَإِنَّكِ تَقُولِينَ: لَا وَرَبِّ مُحَمَّدٍ، وَإِذَا كُنْتِ غَضْبَى، قُلْتِ: لَا وَرَبِّ إِبْرَاهِيمَ»، فَقَالَتْ: میں جان جاتا ہوں کہ تم مجھ سے کب خوش ہوتی ہو، اور کب خفا ہوتی ہو، جب تم خوش ہوتی ہوتویوں کہتی ہو: نہیں نہیں مجھے ربِّ محمد ﷺکی قسم ہے، اور جب ناراض ہوتی ہو تو کہتی ہو: نہیں نہیں، مجھے ربِّ ابراہیم کی قسم ہے، تو اَمی عائشہ رضی اللہ عنہا نے فرمایا: وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا أَهْجُرُ إِلَّا اسْمَكَ،اے اللہ کے رسول! بخدا میں تو صرف آپ کو نام سے مخاطَب نہیں کرتی يعنى دل ميں آپ ﷺكى الفت ومحبت بالكل كم نہیں ہوتى ، اللہ تعالى سيده عائشہ رضی اللہ عنہا سے راضی ہو اور انہیں اپنی خوشنودی عطا فرمائے.
میرے ایمانی بھائیو! حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا اپنے شوہرِ عالی مقام جنابِ رسول اللہﷺکی بھرپور خدمت کیا کرتی تھیں، آپ علیہ السلام کے مُوئے مبارک میں بذاتِ خود کنگھی کیا کرتی تھیں،، آپ علیہ السلام کے لیے مسواک خود چَبا کر نرم فرماتیں پھر آپ علیہ السلام کو پیش کیا کرتی تھیں، آپ علیہ السلام کے لیے وضو کا پانی تیار کرتی تھیں، اور یہ فرمایا کرتی تھیں: كُنْتُ أُطَيِّبُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ بِأَطْيَبِ مَا أَقْدِرُ عَلَيْهِ میں رسول اللہ ﷺکو جو اچھی سے اچھی خوشبو لگا سکتی تھی لگاتی تھی، چنانچہ جب اَمی عائشہ رضی اللہ عنہا کی آپ علیہ السلام سے اس چاہت و محبت کو دیکھیں، اوران كى خدمت اور راحت رسانى كا اہتمام کو دیکھیں، تو پھر نبی کریمﷺکے اس جواب سے حیرت نہیں ہوتی، کہ جب آپ علیہ السلام سے پوچھا گیا کہ: آپ علیہ السلام کے نزدیک لوگوں میں سب سے زیادہ محبوب کون ہے؟ تو آپ علیہ السلام نے جواباً فرمایا: «عَائِشَةُ». اس طرح آپﷺ نے ام المؤمنین سیدہ عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا كو اپنى محبوب ترين شخصيت قرارديا
تو میرے دوستو! یہ ام المؤمنین سیدہ عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا کا گھریلو زندگی میں اَعلی کردار تھا، اور یہ اپنے شوہر کی رضامندی و خوشنودی حاصل کرنے کا عمدہ انداز تھا، اور اگر آپ یہ جاننا چاہیں کہ گھریلو ذمہ داریوں کے ساتھ ساتھ ان کا اپنے رب کے ساتھ کیسا تعلق تھا، تو سنیے! رب کعبہ کی قسم! وہ انتہائی عبادت گزار تھیں، ان کا دل دنیا کی محبت سے پاک تھا، وہ کثرت سے روزے رکھا کرتیں،، راتوں کو اپنے رب کے حضور سَر بَسُجُود رہتیں، چنانچہ ایک مرتبہ نماز کے دوران جب اس آیت پر پہنچیں: :﴿فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا وَوَقَانَا عَذَابَ السَّمُومِ﴾،آخر اللہ نے ہم پر بڑا احسان فرمایا، اور ہمیں جُھلسانے والی ہوا کے عذاب سے بچا لیا، تو بار بار یہ آیت تلاوت فرماتی رہیں اور زار و قطار روتی رہیں.
میرے بھائیو! حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا نے ساری زندگی رب تعالیٰ کی عطا پر رضا اور قناعت کے ساتھ بسر کی، آپ انتہائی سخی دل اور مہمان نواز تھیں، جذبۂ ایثار کا عمدہ نمونہ تھیں، چنانچہ ایک مرتبہ اَمی عائشہ رضی اللہ عنہا روزے سے تھیں، اسی دن بہت سا مال ان کی خدمت میں بطورِ ہدیہ پیش کیا گیا، تو انہوں نے اسی وقت سارا مال لوگوں میں تقسیم فرما دیا، اور اپنے افطار کے لیے بھی اس میں سے کچھ نہیں بچایا، کیونکہ ان کے پیش نظر اپنے رب کا یہ فرمان تھا:﴿إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَالْمُصَّدِّقَاتِ وَأَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعَفُ لَهُمْ وَلَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ﴾. یقیناً وہ جو صدقہ دینے والے مرد اور صدقہ دینے والی عورتیں ہیں، اور انہوں نے اللہ کو قرض دیا ہے اچھا قرض، ان کے لیے اس (صدقے) کو کئی گنا بڑھا دیا جائے گا، اور ان کے لیے باعزت اجر ہے.
میرے بھائیو! اَمی عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا کے علمی فضائل و کمالات کی بات کریں تو رب تعالیٰ نے ان کو بھرپور علم و فَقاہت سے نوازا تھا، علم سے محبت اور اسے سیکھنے کی جستجو سے سرفراز فرمایا تھا، حصولِ علم کی تڑپ میں آپ کا حال یوں بیان کیا گیا ہے: لَا تَسْمَعُ شَيْئًا لَا تَعْرِفُهُ؛ إِلَّا رَاجَعَتْ فِيهِ حَتَّى تَعْرِفَهُ،یعنی اگر کوئی ایسی بات سنتیں جس کا انہیں بھرپور علم نہ ہوتا، تو اس کے بارے میں تحقیق کرتیں؛ تاکہ بات پوری طرح سمجھ لیں، ان کی علمی ذہانت و فطانت کی وجہ سے کِبار صحابۂ کرام رضوان اللہ علیہم اجمعین پیچیدہ اور مشکل مسائل کے حل کے لیے ان کی طرف رجوع فرمایا کرتے تھے، چنانچہ حضرت ابو موسی اشعری رضی اللہ عنہ فرماتے ہیں: مَا أَشْكَلَ عَلَيْنَا حَدِيثٌ قَطُّ فَسَأَلْنَا عَائِشَةَ؛ إِلَّا وَجَدْنَا عِنْدَهَا مِنْهُ عِلْمًا، یعنی جب بھی ہمیں کسی حدیث میں کوئی اشکال پیش آیا اور ہم نے حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا سے پوچھا، تو ہم نے اس کے بارے میں ان کے پاس ضرور علم پایا، اللہ ان سے راضی ہو اور اپنی خوشنودی و رضا سے انہیں سرفراز فرمائے.
میرے بھائیو! حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا مختلف علوم میں مہارت رکھتی تھیں، جن سے ان کے اہلِ خانہ، عزيز واقار ب اور پورے معاشرہ نے استفادہ کیا، یہاں تک کہ ایک مرتبہ انکے بھانجے نے حیرت کا اظہار کرتے ہوئے کہا: لَا أَعْجَبُ مِنْ فِقْهِكِ، وَلَا أَعْجَبُ مِنْ عِلْمِكِ بِالشِّعْرِ وَأَيَّامِ النَّاسِ؛ وَلَكِنْ أَعْجَبُ مِنْ عِلْمِكِ بِالطِّبِّ مِنْ أَيْنَ هُوَ؟! فَقَالَتْ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ كَانَ يَمْرَضُ فِي آخِرِ عُمُرِهِ، وَكَانَتْ تَقْدَمُ عَلَيْهِ وُفُودُ الْعَرَبِ، فَيَصِفُونَ لَهُ أَدْوِيَةً، فَكُنْتُ أُعِدُّهَا لَهُ، فَمِنْ ذَلِكَ تَعَلَّمْتُ.
تو میرے دوستو! یہ ام المؤمنین سیدہ عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا کا گھریلو زندگی میں اَعلی کردار تھا، اور یہ اپنے شوہر کی رضامندی و خوشنودی حاصل کرنے کا عمدہ انداز تھا، اور اگر آپ یہ جاننا چاہیں کہ گھریلو ذمہ داریوں کے ساتھ ساتھ ان کا اپنے رب کے ساتھ کیسا تعلق تھا، تو سنیے! رب کعبہ کی قسم! وہ انتہائی عبادت گزار تھیں، ان کا دل دنیا کی محبت سے پاک تھا، وہ کثرت سے روزے رکھا کرتیں،، راتوں کو اپنے رب کے حضور سَر بَسُجُود رہتیں، چنانچہ ایک مرتبہ نماز کے دوران جب اس آیت پر پہنچیں: :﴿فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا وَوَقَانَا عَذَابَ السَّمُومِ﴾،آخر اللہ نے ہم پر بڑا احسان فرمایا، اور ہمیں جُھلسانے والی ہوا کے عذاب سے بچا لیا، تو بار بار یہ آیت تلاوت فرماتی رہیں اور زار و قطار روتی رہیں.
میرے بھائیو! حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا نے ساری زندگی رب تعالیٰ کی عطا پر رضا اور قناعت کے ساتھ بسر کی، آپ انتہائی سخی دل اور مہمان نواز تھیں، جذبۂ ایثار کا عمدہ نمونہ تھیں، چنانچہ ایک مرتبہ اَمی عائشہ رضی اللہ عنہا روزے سے تھیں، اسی دن بہت سا مال ان کی خدمت میں بطورِ ہدیہ پیش کیا گیا، تو انہوں نے اسی وقت سارا مال لوگوں میں تقسیم فرما دیا، اور اپنے افطار کے لیے بھی اس میں سے کچھ نہیں بچایا، کیونکہ ان کے پیش نظر اپنے رب کا یہ فرمان تھا:﴿إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَالْمُصَّدِّقَاتِ وَأَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعَفُ لَهُمْ وَلَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ﴾. یقیناً وہ جو صدقہ دینے والے مرد اور صدقہ دینے والی عورتیں ہیں، اور انہوں نے اللہ کو قرض دیا ہے اچھا قرض، ان کے لیے اس (صدقے) کو کئی گنا بڑھا دیا جائے گا، اور ان کے لیے باعزت اجر ہے.
میرے بھائیو! اَمی عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا کے علمی فضائل و کمالات کی بات کریں تو رب تعالیٰ نے ان کو بھرپور علم و فَقاہت سے نوازا تھا، علم سے محبت اور اسے سیکھنے کی جستجو سے سرفراز فرمایا تھا، حصولِ علم کی تڑپ میں آپ کا حال یوں بیان کیا گیا ہے: لَا تَسْمَعُ شَيْئًا لَا تَعْرِفُهُ؛ إِلَّا رَاجَعَتْ فِيهِ حَتَّى تَعْرِفَهُ،یعنی اگر کوئی ایسی بات سنتیں جس کا انہیں بھرپور علم نہ ہوتا، تو اس کے بارے میں تحقیق کرتیں؛ تاکہ بات پوری طرح سمجھ لیں، ان کی علمی ذہانت و فطانت کی وجہ سے کِبار صحابۂ کرام رضوان اللہ علیہم اجمعین پیچیدہ اور مشکل مسائل کے حل کے لیے ان کی طرف رجوع فرمایا کرتے تھے، چنانچہ حضرت ابو موسی اشعری رضی اللہ عنہ فرماتے ہیں: مَا أَشْكَلَ عَلَيْنَا حَدِيثٌ قَطُّ فَسَأَلْنَا عَائِشَةَ؛ إِلَّا وَجَدْنَا عِنْدَهَا مِنْهُ عِلْمًا، یعنی جب بھی ہمیں کسی حدیث میں کوئی اشکال پیش آیا اور ہم نے حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا سے پوچھا، تو ہم نے اس کے بارے میں ان کے پاس ضرور علم پایا، اللہ ان سے راضی ہو اور اپنی خوشنودی و رضا سے انہیں سرفراز فرمائے.
میرے بھائیو! حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا مختلف علوم میں مہارت رکھتی تھیں، جن سے ان کے اہلِ خانہ، عزيز واقار ب اور پورے معاشرہ نے استفادہ کیا، یہاں تک کہ ایک مرتبہ انکے بھانجے نے حیرت کا اظہار کرتے ہوئے کہا: لَا أَعْجَبُ مِنْ فِقْهِكِ، وَلَا أَعْجَبُ مِنْ عِلْمِكِ بِالشِّعْرِ وَأَيَّامِ النَّاسِ؛ وَلَكِنْ أَعْجَبُ مِنْ عِلْمِكِ بِالطِّبِّ مِنْ أَيْنَ هُوَ؟! فَقَالَتْ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ كَانَ يَمْرَضُ فِي آخِرِ عُمُرِهِ، وَكَانَتْ تَقْدَمُ عَلَيْهِ وُفُودُ الْعَرَبِ، فَيَصِفُونَ لَهُ أَدْوِيَةً، فَكُنْتُ أُعِدُّهَا لَهُ، فَمِنْ ذَلِكَ تَعَلَّمْتُ.
میں آپ کے علمى اورفقہى كمال پر تعجب نہیں کرتا، مجھے آپ کے علمِ اَشعار اور تاریخی معلومات پر بھی تعجب نہیں، مجھے تو آپ کی طبی معلومات پر تعجب ہے کہ یہ آپ کو کیسے حاصل ہوئیں؟ تو حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا نے فرمایا: آخری عمر میں رسول اللہ ﷺجب بیمار ہواكرتے تھے تو آپ علیہ السلام کی خدمت میں اطراف و اکناف سے عرب و فود آیا کرتے تھے اوروہ آپ ﷺکے سامنے مختلف دوائیں اور نسخے تجويز کرتے اور میں وہ دوائیں آپ علیہ السلام کے لیے تیار کیا کرتی تھی، تو اس طرح میں نے یہ علم سیکھا، چنانچہ حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا ان خواتین کے لیے مثالی نمونہ ہیں جو اپنی علمی صلاحیتوں میں اضافہ کرتی رہتی ہیں، اور رب تعالیٰ کے اس قول سے علم کی روشنی پاتی ہیں:﴿وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا﴾. میرے پروردگار! مجھے علم میں اور ترقی عطا فرما.
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾.
أَقُولُ قَوْلِي هَذَا وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لِي وَلَكُمْ، فَاسْتَغْفِرُوهُ.
الْخُطْبَةُ الثَّانِيَةُ:
الْحَمْدُ لِلَّهِ وَحْدَهُ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى مَنْ لَا نَبِيَّ بَعْدَهُ.
أَمَّا بَعْدُ:أم المؤمنين سیدہ عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا سےمحبت و عقیدت رکھنے والو! نبی پاکﷺکو حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا سےبے انتہا محبت تھی چنانچہ آپ ﷺنے ان کیلئے اس طرح دعا فرمائى : «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِعَائِشَةَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهَا وَمَا تَأَخَّرَ، مَا أَسَرَّتْ وَمَا أَعْلَنَتْ».يا اللہ! عائشہ کے اگلے پچھلے، ظاہری و باطنی، تمام گناہ معاف فرما. یہ دعا سن کر حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا بے حد خوش ہوئیں.الغرض نبی کریم ﷺکا جتنا قلبی لگاؤ حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا کے ساتھ تھا وہ اَزواجِ مُطَہَّرات میں سے کسی اور کے ساتھ نہ تھا، چنانچہ مرضِ وفات میں جب آپ علیہ السلام کی طبیعت زیادہ ناساز ہوئی تو آپ علیہ السلام نے تمام اَزواجِ مُطَہَّرات سے اس بات کی اجازت چاہی کہ ان کی تیمارداری حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا کےگھر میں ہو، جس کی تمام اَزواج نے بخوشی اجازت دے دی ُ، چنانچہ آپ علیہ السلام کی وفات حضرت عائشہ کی آغوش میں ہوئی، آپ علیہ السلام کو حضرت عائشہ ہی کے حجرے میں دفن کیا گیا، جبکہ اس سے پہلے آپ علیہ السلام حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا کو یہ بشارت سنا چکے تھے: «أَنْتِ زَوْجَتِي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ». تم دنیا اور آخرت میں میری بیوی ہو، اور جب ام المؤمنین سیدہ عائشہ رضی اللہ عنہا کی وفات کا وقت قریب آیا تو حضرت ابن عباس رضی اللہ عنہما ان کی خدمت میں حاضر ہوئے، اور فرمایا: أَبْشِرِي يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ، كُنْتِ أَحَبَّ أَزْوَاجِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ إِلَيْهِ، وَلَمْ يَكُنْ لِيُحِبَّ إِلَّا طَيِّبًا،اے ام المؤمنین! خوش ہو جائیے، آپ رسول اللہﷺکی ازواج میں رسول اللہﷺکوسب سے زیادہ محبوب تھیں، اور رسول اللہ ﷺصرف پاکیزہ چیز ہی پسند فرماتے تھے.
میرے بھائیو! ام المؤمنین عائشہ رضی اللہ عنہا کی وفات رمضان المبارک کی سترہویں رات کو ہوئی، لوگوں کی بڑی تعداد ان کے نماز جنازہ میں شریک ہوئی، یہاں تک کہا گیا کہ اس رات سے زیادہ بڑا اجتماع کبھی نہیں دیکھا گیا، پھر انہیں جنت البقیع میں دفن کیا گیا.تو یہ اَمی عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا کی سیرتِ مطہرہ ہے، ان کے چند فضائل اور عالی شان اوصاف و کمالات ہیں، جو خواتین کو با اختیار بنانے کے مہینے کی مناسبت سے بیان کیے گئے ہیں، تاکہ ان کی سیرت کو مشعلِ راہ بنایا جائے، تواس کیلئے بڑی خوش نصیبی ہے جس نے ام المومنین سیدہ عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا کے مقام و مرتبے کو پہچانا اور ان کی قدردانى کی، ان کے علمی فضائل و کمالات کو جانا اور ان کی عزت و تکریم کی، رب تعالیٰ کی اطاعت و عبادت کے معاملہ میں ان کے نقشِ قدم كى پيروى كى ، ان کی سخاوت اور کریمانہ اخلاق و اوصاف کو اپنایا، ان کے وسیع علم سے فائدہ اٹھایا، ان کے پختہ فقہی علوم سے استفادہ کیا، اور خصوصاً وہ خاتونِ خانہ لائقِ تحسین و مبارکباد ہے جو اپنے شوہر کی خدمت اور اس کے ساتھ حسنِ معاشرت میں حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا کے عمدہ کردار سے رہنمائی حاصل کرے. رب کریم سے دعا ہے کہ وہ ہمیں ام المومنین سیدہ عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا کی پاک سیرت پر چلنے والا بنائے
فَاللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ وَبَارِكْ عَلَى سَيِّدِنَا وَنَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِهِ الْأَطْهَارِ، وَصَحْبِهِ الْأَبْرَارِ، وَارْضَ اللَّهُمَّ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَعَلِيٍّ، وَعَنْ سَائِرِ الصَّحَابَةِ الْأَكْرَمِينَ.
اللَّهُمَّ يَسِّرْ أُمُورَنَا، وَاشْرَحْ صُدُورَنَا، وَوَسِّعْ أَرْزَاقَنَا، وَاغْفِرْ لِآبَائِنَا وَأُمَّهَاتِنَا، وَبَارِكْ فِي ذُرِّيَّاتِنَا.
اللَّهُمَّ أَدِمْ عَلَى دَوْلَةِ الْإِمَارَاتِ عِزَّهَا وَنَصْرَهَا، وَاسْتِقْرَارَهَا وَازْدِهَارَهَا، وَخَيْرَهَا وَرَخَاءَهَا.
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾.
أَقُولُ قَوْلِي هَذَا وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لِي وَلَكُمْ، فَاسْتَغْفِرُوهُ.
الْخُطْبَةُ الثَّانِيَةُ:
الْحَمْدُ لِلَّهِ وَحْدَهُ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى مَنْ لَا نَبِيَّ بَعْدَهُ.
أَمَّا بَعْدُ:أم المؤمنين سیدہ عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا سےمحبت و عقیدت رکھنے والو! نبی پاکﷺکو حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا سےبے انتہا محبت تھی چنانچہ آپ ﷺنے ان کیلئے اس طرح دعا فرمائى : «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِعَائِشَةَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهَا وَمَا تَأَخَّرَ، مَا أَسَرَّتْ وَمَا أَعْلَنَتْ».يا اللہ! عائشہ کے اگلے پچھلے، ظاہری و باطنی، تمام گناہ معاف فرما. یہ دعا سن کر حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا بے حد خوش ہوئیں.الغرض نبی کریم ﷺکا جتنا قلبی لگاؤ حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا کے ساتھ تھا وہ اَزواجِ مُطَہَّرات میں سے کسی اور کے ساتھ نہ تھا، چنانچہ مرضِ وفات میں جب آپ علیہ السلام کی طبیعت زیادہ ناساز ہوئی تو آپ علیہ السلام نے تمام اَزواجِ مُطَہَّرات سے اس بات کی اجازت چاہی کہ ان کی تیمارداری حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا کےگھر میں ہو، جس کی تمام اَزواج نے بخوشی اجازت دے دی ُ، چنانچہ آپ علیہ السلام کی وفات حضرت عائشہ کی آغوش میں ہوئی، آپ علیہ السلام کو حضرت عائشہ ہی کے حجرے میں دفن کیا گیا، جبکہ اس سے پہلے آپ علیہ السلام حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا کو یہ بشارت سنا چکے تھے: «أَنْتِ زَوْجَتِي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ». تم دنیا اور آخرت میں میری بیوی ہو، اور جب ام المؤمنین سیدہ عائشہ رضی اللہ عنہا کی وفات کا وقت قریب آیا تو حضرت ابن عباس رضی اللہ عنہما ان کی خدمت میں حاضر ہوئے، اور فرمایا: أَبْشِرِي يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ، كُنْتِ أَحَبَّ أَزْوَاجِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ إِلَيْهِ، وَلَمْ يَكُنْ لِيُحِبَّ إِلَّا طَيِّبًا،اے ام المؤمنین! خوش ہو جائیے، آپ رسول اللہﷺکی ازواج میں رسول اللہﷺکوسب سے زیادہ محبوب تھیں، اور رسول اللہ ﷺصرف پاکیزہ چیز ہی پسند فرماتے تھے.
میرے بھائیو! ام المؤمنین عائشہ رضی اللہ عنہا کی وفات رمضان المبارک کی سترہویں رات کو ہوئی، لوگوں کی بڑی تعداد ان کے نماز جنازہ میں شریک ہوئی، یہاں تک کہا گیا کہ اس رات سے زیادہ بڑا اجتماع کبھی نہیں دیکھا گیا، پھر انہیں جنت البقیع میں دفن کیا گیا.تو یہ اَمی عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا کی سیرتِ مطہرہ ہے، ان کے چند فضائل اور عالی شان اوصاف و کمالات ہیں، جو خواتین کو با اختیار بنانے کے مہینے کی مناسبت سے بیان کیے گئے ہیں، تاکہ ان کی سیرت کو مشعلِ راہ بنایا جائے، تواس کیلئے بڑی خوش نصیبی ہے جس نے ام المومنین سیدہ عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا کے مقام و مرتبے کو پہچانا اور ان کی قدردانى کی، ان کے علمی فضائل و کمالات کو جانا اور ان کی عزت و تکریم کی، رب تعالیٰ کی اطاعت و عبادت کے معاملہ میں ان کے نقشِ قدم كى پيروى كى ، ان کی سخاوت اور کریمانہ اخلاق و اوصاف کو اپنایا، ان کے وسیع علم سے فائدہ اٹھایا، ان کے پختہ فقہی علوم سے استفادہ کیا، اور خصوصاً وہ خاتونِ خانہ لائقِ تحسین و مبارکباد ہے جو اپنے شوہر کی خدمت اور اس کے ساتھ حسنِ معاشرت میں حضرت عائشہ رضی اللہ عنہا کے عمدہ کردار سے رہنمائی حاصل کرے. رب کریم سے دعا ہے کہ وہ ہمیں ام المومنین سیدہ عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا کی پاک سیرت پر چلنے والا بنائے
فَاللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ وَبَارِكْ عَلَى سَيِّدِنَا وَنَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِهِ الْأَطْهَارِ، وَصَحْبِهِ الْأَبْرَارِ، وَارْضَ اللَّهُمَّ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَعَلِيٍّ، وَعَنْ سَائِرِ الصَّحَابَةِ الْأَكْرَمِينَ.
اللَّهُمَّ يَسِّرْ أُمُورَنَا، وَاشْرَحْ صُدُورَنَا، وَوَسِّعْ أَرْزَاقَنَا، وَاغْفِرْ لِآبَائِنَا وَأُمَّهَاتِنَا، وَبَارِكْ فِي ذُرِّيَّاتِنَا.
اللَّهُمَّ أَدِمْ عَلَى دَوْلَةِ الْإِمَارَاتِ عِزَّهَا وَنَصْرَهَا، وَاسْتِقْرَارَهَا وَازْدِهَارَهَا، وَخَيْرَهَا وَرَخَاءَهَا.
اللَّهُمَّ احْفَظِ الشّيخ محَمَّد بْن زَايد رَئِيسَ الدَّوْلَةِ بِحِفْظِكَ، وَكُنْ لَهُ عَوْنًا وَسَنَدًا، وَبَارِكْ فِي عُمُرِهِ وَعَمَلِهِ، اللَّهُمَّ وَفِّقْهُ وَنُوَّابَهُ وَإِخْوَانَهُ حُكَّامَ الْإِمَارَاتِ، وَوَلِيَّ عَهْدِهِ الْأَمِينَ؛ لِمَا تُحِبُّهُ وَتَرْضَاهُ.
اللَّهُمَّ ارْحَمِ الشّيخ زَايد، وَالشّيخ رَاشِد، وَشُيُوخَ الْإِمَارَاتِ الَّذِينَ انْتَقَلُوا إِلَى رَحْمَتِكَ، وَأَدْخِلْهُمْ بِفَضْلِكَ فَسِيحَ جَنَّاتِكَ، وَاشْمَلْ شُهَدَاءَ الْوَطَنِ بِرَحْمَتِكَ وَغُفْرَانِكَ. اللَّهُمَّ ارْحَمِ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ: الْأَحْيَاءَ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتَ.
عِبَادَ اللَّهِ: اذْكُرُوا اللَّهَ الْعَظِيمَ الْجَلِيلَ يَذْكُرْكُمْ، وَاشْكُرُوهُ عَلَى نِعَمِهِ يَزِدْكُمْ. وَأَقِمِ الصَّلَاةَ.
اللَّهُمَّ ارْحَمِ الشّيخ زَايد، وَالشّيخ رَاشِد، وَشُيُوخَ الْإِمَارَاتِ الَّذِينَ انْتَقَلُوا إِلَى رَحْمَتِكَ، وَأَدْخِلْهُمْ بِفَضْلِكَ فَسِيحَ جَنَّاتِكَ، وَاشْمَلْ شُهَدَاءَ الْوَطَنِ بِرَحْمَتِكَ وَغُفْرَانِكَ. اللَّهُمَّ ارْحَمِ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ: الْأَحْيَاءَ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتَ.
عِبَادَ اللَّهِ: اذْكُرُوا اللَّهَ الْعَظِيمَ الْجَلِيلَ يَذْكُرْكُمْ، وَاشْكُرُوهُ عَلَى نِعَمِهِ يَزِدْكُمْ. وَأَقِمِ الصَّلَاةَ.
FRIDAY UAE KHUTBA 11-09-2026 🎙️🇦🇪
عائشة رضي الله عنها
Āʾishah, May Allah Be Pleased with Her
The First Sermon
All praise is due to Allah, Lord of the earth and the heavens. He exalted the rank of the wives of our Prophet ﷺ in His clear and decisive verses and made them Mothers of the Believers (Qurʾān 33:6). We bear witness that there is no deity worthy of worship except Allah, and we bear witness that our master and Prophet Muḥammad is the Messenger of Allah. May Allah bestow His blessings, peace and grace upon him, his family and Companions, and all those who follow him.
To proceed: Servants of Allah, I counsel you and myself to remain mindful of Allah. The Most Exalted says: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ
“O you who believe, be mindful of Allah and be with the truthful.” (Qurʾān 9:119)
Believers, Allah Almighty chose for His Beloved ﷺ virtuous wives who were مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ “believing and devoutly obedient” (Qurʾān 66:5). He distinguished them with an honour beyond compare and a virtue without equal, saying: يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ
“O wives of the Prophet, you are not like any other women.” (Qurʾān 33:32)
Among the greatest of them in rank and the noblest in lineage was al-Ṣiddīqah, the daughter of al-Ṣiddīq: the Mother of the Believers, ʿĀʾishah bint Abī Bakr, may Allah be pleased with them both. She was a devoted and obedient worshipper, a learned scholar and jurist, generous and noble, pure and chaste, intelligent and discerning. She was raised in a household of truthfulness and faith, obedience and excellence.
Allah declared her innocence in verses of the Qurʾān that will continue to be recited throughout the ages. Concerning her, Allah Almighty revealed: وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ
“Women of purity are for men of purity, and men of purity are for women of purity. They are innocent of what people say. For them are forgiveness and an honourable provision.” (Qurʾān 24:26)
Divine revelation descended upon our Prophet ﷺ while he was in her home, something that did not occur in the home of any of his other wives (Musnad Aḥmad, no. 26512).
Our Prophet ﷺ chose her as his wife, and after Khadījah, may Allah be pleased with her, she was a wonderful wife to him. She filled his home with affection and his life with joy. He would joke with her and she would joke with him; he would race with her and she would race with him (Sunan Abī Dāwūd, no. 2578); and each would show tenderness and affection to the other. Listen to this loving exchange between the Prophet ﷺ and his wife. He once said to her: إِنِّي لَأَعْلَمُ إِذَا كُنْتِ عَنِّي رَاضِيَةً، وَإِذَا كُنْتِ عَلَيَّ غَضْبَى... إِذَا كُنْتِ عَنِّي رَاضِيَةً، فَإِنَّكِ تَقُولِينَ: لَا وَرَبِّ مُحَمَّدٍ، وَإِذَا كُنْتِ غَضْبَى، قُلْتِ: لَا وَرَبِّ إِبْرَاهِيمَ
“I know when you are pleased with me and when you are angry with me. When you are pleased with me, you say, ‘No, by the Lord of Muḥammad,’ but when you are angry, you say, ‘No, by the Lord of Abraham.’”
She replied: وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا أَهْجُرُ إِلَّا اسْمَكَ
“By Allah, O Messenger of Allah, it is only your name that I may leave aside mentioning (but never you).” (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī and Ṣaḥīḥ Muslim)
May Allah be pleased with her and grant her contentment. She did everything within her ability to care for her husband ﷺ. She would comb and arrange his hair (Musnad Aḥmad, no. 24238), prepare his tooth-stick and the water for his purification (Ṣaḥīḥ Muslim, no. 746), and she said: كُنْتُ أُطَيِّبُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ بِأَطْيَبِ مَا أَقْدِرُ عَلَيْهِ
“I used to perfume the Messenger of Allah ﷺ with the finest perfume I could obtain.” (Ṣaḥīḥ Muslim, no. 1189)
We should therefore not be surprised by his answer when he was asked, “Who is the most beloved of all people to you?” He replied: “ʿĀʾishah.” (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī and Ṣaḥīḥ Muslim)
عائشة رضي الله عنها
Āʾishah, May Allah Be Pleased with Her
The First Sermon
All praise is due to Allah, Lord of the earth and the heavens. He exalted the rank of the wives of our Prophet ﷺ in His clear and decisive verses and made them Mothers of the Believers (Qurʾān 33:6). We bear witness that there is no deity worthy of worship except Allah, and we bear witness that our master and Prophet Muḥammad is the Messenger of Allah. May Allah bestow His blessings, peace and grace upon him, his family and Companions, and all those who follow him.
To proceed: Servants of Allah, I counsel you and myself to remain mindful of Allah. The Most Exalted says: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ
“O you who believe, be mindful of Allah and be with the truthful.” (Qurʾān 9:119)
Believers, Allah Almighty chose for His Beloved ﷺ virtuous wives who were مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ “believing and devoutly obedient” (Qurʾān 66:5). He distinguished them with an honour beyond compare and a virtue without equal, saying: يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ
“O wives of the Prophet, you are not like any other women.” (Qurʾān 33:32)
Among the greatest of them in rank and the noblest in lineage was al-Ṣiddīqah, the daughter of al-Ṣiddīq: the Mother of the Believers, ʿĀʾishah bint Abī Bakr, may Allah be pleased with them both. She was a devoted and obedient worshipper, a learned scholar and jurist, generous and noble, pure and chaste, intelligent and discerning. She was raised in a household of truthfulness and faith, obedience and excellence.
Allah declared her innocence in verses of the Qurʾān that will continue to be recited throughout the ages. Concerning her, Allah Almighty revealed: وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ
“Women of purity are for men of purity, and men of purity are for women of purity. They are innocent of what people say. For them are forgiveness and an honourable provision.” (Qurʾān 24:26)
Divine revelation descended upon our Prophet ﷺ while he was in her home, something that did not occur in the home of any of his other wives (Musnad Aḥmad, no. 26512).
Our Prophet ﷺ chose her as his wife, and after Khadījah, may Allah be pleased with her, she was a wonderful wife to him. She filled his home with affection and his life with joy. He would joke with her and she would joke with him; he would race with her and she would race with him (Sunan Abī Dāwūd, no. 2578); and each would show tenderness and affection to the other. Listen to this loving exchange between the Prophet ﷺ and his wife. He once said to her: إِنِّي لَأَعْلَمُ إِذَا كُنْتِ عَنِّي رَاضِيَةً، وَإِذَا كُنْتِ عَلَيَّ غَضْبَى... إِذَا كُنْتِ عَنِّي رَاضِيَةً، فَإِنَّكِ تَقُولِينَ: لَا وَرَبِّ مُحَمَّدٍ، وَإِذَا كُنْتِ غَضْبَى، قُلْتِ: لَا وَرَبِّ إِبْرَاهِيمَ
“I know when you are pleased with me and when you are angry with me. When you are pleased with me, you say, ‘No, by the Lord of Muḥammad,’ but when you are angry, you say, ‘No, by the Lord of Abraham.’”
She replied: وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا أَهْجُرُ إِلَّا اسْمَكَ
“By Allah, O Messenger of Allah, it is only your name that I may leave aside mentioning (but never you).” (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī and Ṣaḥīḥ Muslim)
May Allah be pleased with her and grant her contentment. She did everything within her ability to care for her husband ﷺ. She would comb and arrange his hair (Musnad Aḥmad, no. 24238), prepare his tooth-stick and the water for his purification (Ṣaḥīḥ Muslim, no. 746), and she said: كُنْتُ أُطَيِّبُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ بِأَطْيَبِ مَا أَقْدِرُ عَلَيْهِ
“I used to perfume the Messenger of Allah ﷺ with the finest perfume I could obtain.” (Ṣaḥīḥ Muslim, no. 1189)
We should therefore not be surprised by his answer when he was asked, “Who is the most beloved of all people to you?” He replied: “ʿĀʾishah.” (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī and Ṣaḥīḥ Muslim)
Such was the Mother of the Believers within her home, and such was her example in bringing happiness to her husband.
If you should ask about her relationship with her Lord, then, by Allah, she was a devout worshipper who lived with little attachment to the world. She fasted frequently and stood in prayer during the night. On one occasion, while praying, she recited the verse: فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا وَوَقَانَا عَذَابَ السَّمُومِ
“Then Allah was gracious to us and protected us from the torment of the scorching Fire.” (Qurʾān 52:27)
She continued repeating the verse and weeping.
ʿĀʾishah, may Allah be pleased with her, lived contentedly and with a heart satisfied by Allah. She was noble and generous, preferring others over herself. On one occasion, a large sum of money was brought to her while she was fasting. She distributed all of it among the people, leaving nothing with which to break her own fast. She possessed complete certainty in the words of her Lord: إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَالْمُصَّدِّقَاتِ وَأَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعَفُ لَهُمْ وَلَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ
“Indeed, the charitable men and charitable women who lend Allah a good loan will have it multiplied for them, and theirs will be an honourable reward.” (Qurʾān 57:18)
As for her knowledge and understanding of religion, Allah had granted her a profound passion for knowledge and an eagerness to pursue it. Whenever “she heard something that she did not understand, she would continue asking about it until she understood it” (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī, no. 103).
The senior Companions themselves would consult her whenever a matter was unclear to them because of the breadth and depth of her knowledge. Abū Mūsā al-Ashʿarī, may Allah be pleased with him, said:
مَا أَشْكَلَ عَلَيْنَا حَدِيثٌ قَطُّ فَسَأَلْنَا عَائِشَةَ؛ إِلَّا وَجَدْنَا عِنْدَهَا مِنْهُ عِلْمًا
“Whenever a ḥadīth presented difficulty to us, the Companions of the Messenger of Allah ﷺ, and we asked ʿĀʾishah about it, we would always find that she possessed knowledge concerning it.” (Jāmiʿ al-Tirmidhī, no. 3883)
May Allah be pleased with her and grant her contentment. She brought together knowledge of many different disciplines through which she benefited her family and her community. Her nephew once expressed his amazement, saying to her: “I am not surprised by your knowledge of Islamic jurisprudence, nor am I surprised by your knowledge of poetry and the history of the Arabs. What amazes me, however, is your knowledge of medicine. From where did you acquire it?” She replied:
فَقَالَتْ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ كَانَ يَمْرَضُ فِي آخِرِ عُمُرِهِ، وَكَانَتْ تَقْدَمُ عَلَيْهِ وُفُودُ الْعَرَبِ، فَيَصِفُونَ لَهُ أَدْوِيَةً، فَكُنْتُ أُعِدُّهَا لَهُ، فَمِنْ ذَلِكَ تَعَلَّمْتُ
“The Messenger of Allah ﷺ used to become ill towards the end of his life. Delegations of Arabs would come to him and describe remedies for him, and I would prepare those remedies. It was from this that I learnt.” (Al-Dhahabī, Siyar aʿlām al-nubalāʾ, 2:182)
She was thus a unique model of a woman who continually sought to increase her knowledge, inspired by the words of Allah Almighty: وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا
“And say: ‘My Lord, increase me in knowledge.’” (Qurʾān 20:114)
Allah Almighty also says: “O you who believe, obey Allah, obey the Messenger, and those entrusted with authority among you.” (Qurʾān 4:59)I say these words of mine, and I seek Allah’s forgiveness for myself and for you. So seek His forgiveness.
The Second Sermon
All praise is due to Allah alone, and may blessings and peace be upon the one after whom there is no prophet.
To proceed: O you who love the Mother of the Believers, ʿĀʾishah, may Allah be pleased with her, such was the love of our Prophet ﷺ for her that he supplicated:
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِعَائِشَةَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهَا وَمَا تَأَخَّرَ، مَا أَسَرَّتْ وَمَا أَعْلَنَتْ
“O Allah, forgive ʿĀʾishah for her past and future sins, for what she has concealed and what she has made public.”
She was filled with immense happiness upon hearing this supplication (Ṣaḥīḥ Ibn Ḥibbān, no. 3446).
If you should ask about her relationship with her Lord, then, by Allah, she was a devout worshipper who lived with little attachment to the world. She fasted frequently and stood in prayer during the night. On one occasion, while praying, she recited the verse: فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا وَوَقَانَا عَذَابَ السَّمُومِ
“Then Allah was gracious to us and protected us from the torment of the scorching Fire.” (Qurʾān 52:27)
She continued repeating the verse and weeping.
ʿĀʾishah, may Allah be pleased with her, lived contentedly and with a heart satisfied by Allah. She was noble and generous, preferring others over herself. On one occasion, a large sum of money was brought to her while she was fasting. She distributed all of it among the people, leaving nothing with which to break her own fast. She possessed complete certainty in the words of her Lord: إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَالْمُصَّدِّقَاتِ وَأَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعَفُ لَهُمْ وَلَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ
“Indeed, the charitable men and charitable women who lend Allah a good loan will have it multiplied for them, and theirs will be an honourable reward.” (Qurʾān 57:18)
As for her knowledge and understanding of religion, Allah had granted her a profound passion for knowledge and an eagerness to pursue it. Whenever “she heard something that she did not understand, she would continue asking about it until she understood it” (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī, no. 103).
The senior Companions themselves would consult her whenever a matter was unclear to them because of the breadth and depth of her knowledge. Abū Mūsā al-Ashʿarī, may Allah be pleased with him, said:
مَا أَشْكَلَ عَلَيْنَا حَدِيثٌ قَطُّ فَسَأَلْنَا عَائِشَةَ؛ إِلَّا وَجَدْنَا عِنْدَهَا مِنْهُ عِلْمًا
“Whenever a ḥadīth presented difficulty to us, the Companions of the Messenger of Allah ﷺ, and we asked ʿĀʾishah about it, we would always find that she possessed knowledge concerning it.” (Jāmiʿ al-Tirmidhī, no. 3883)
May Allah be pleased with her and grant her contentment. She brought together knowledge of many different disciplines through which she benefited her family and her community. Her nephew once expressed his amazement, saying to her: “I am not surprised by your knowledge of Islamic jurisprudence, nor am I surprised by your knowledge of poetry and the history of the Arabs. What amazes me, however, is your knowledge of medicine. From where did you acquire it?” She replied:
فَقَالَتْ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ كَانَ يَمْرَضُ فِي آخِرِ عُمُرِهِ، وَكَانَتْ تَقْدَمُ عَلَيْهِ وُفُودُ الْعَرَبِ، فَيَصِفُونَ لَهُ أَدْوِيَةً، فَكُنْتُ أُعِدُّهَا لَهُ، فَمِنْ ذَلِكَ تَعَلَّمْتُ
“The Messenger of Allah ﷺ used to become ill towards the end of his life. Delegations of Arabs would come to him and describe remedies for him, and I would prepare those remedies. It was from this that I learnt.” (Al-Dhahabī, Siyar aʿlām al-nubalāʾ, 2:182)
She was thus a unique model of a woman who continually sought to increase her knowledge, inspired by the words of Allah Almighty: وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا
“And say: ‘My Lord, increase me in knowledge.’” (Qurʾān 20:114)
Allah Almighty also says: “O you who believe, obey Allah, obey the Messenger, and those entrusted with authority among you.” (Qurʾān 4:59)I say these words of mine, and I seek Allah’s forgiveness for myself and for you. So seek His forgiveness.
The Second Sermon
All praise is due to Allah alone, and may blessings and peace be upon the one after whom there is no prophet.
To proceed: O you who love the Mother of the Believers, ʿĀʾishah, may Allah be pleased with her, such was the love of our Prophet ﷺ for her that he supplicated:
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِعَائِشَةَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهَا وَمَا تَأَخَّرَ، مَا أَسَرَّتْ وَمَا أَعْلَنَتْ
“O Allah, forgive ʿĀʾishah for her past and future sins, for what she has concealed and what she has made public.”
She was filled with immense happiness upon hearing this supplication (Ṣaḥīḥ Ibn Ḥibbān, no. 3446).
His bond with her was especially close. When his final illness became severe, “he sought his wives’ permission to be cared for in her house, and they granted him permission” (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī, no. 198). He ﷺ passed away in her presence and was buried in her home, having already given her the glad tidings: أَنْتِ زَوْجَتِي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ
“You are my wife in this world and in the Hereafter.” (Ṣaḥīḥ Ibn Ḥibbān, no. 3432)
When her own death approached, Ibn ʿAbbās, may Allah be pleased with them both, entered upon her and said: أَبْشِرِي يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ، كُنْتِ أَحَبَّ أَزْوَاجِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ إِلَيْهِ، وَلَمْ يَكُنْ لِيُحِبَّ إِلَّا طَيِّبًا
“Rejoice, O Mother of the Believers! You were the most beloved of the wives of the Messenger of Allah ﷺ to him, and he loved only that which was good and pure.” (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī, no. 4753)
ʿĀʾishah, may Allah be pleased with her, passed away on the night of the seventeenth of Ramaḍān. So many people gathered to perform the funeral prayer over her that it was said that no night had ever been witnessed with a greater gathering of people. She was then buried in al-Baqīʿ.
These are but some of the virtues and noble achievements of our mother ʿĀʾishah, whose life we remember during Women’s Empowerment Month. Great success belongs to the one who recognises her rank and honours her accordingly; who knows her excellence and reveres her; and who follows her example in obedience and worship, in her beautiful companionship with her husband, in her noble character, in the abundance of her knowledge and in the depth of her understanding of religion.
O Allah, bestow Your blessings, peace and grace upon our master and Prophet Muḥammad, upon his pure family and his righteous Companions. O Allah, be pleased with Abū Bakr, ʿUmar, ʿUthmān and ʿAlī, and with all the noble Companions.
O Allah, ease our affairs, expand our hearts, increase our provision, forgive our fathers and mothers, and bless our descendants. O Allah, perpetuate the honour, victory, stability, prosperity, goodness and flourishing of the United Arab Emirates.
O Allah, preserve Sheikh Mohamed bin Zayed, President of the UAE, beneath Your protection. Be his Helper and Supporter, and bless his life and his deeds. O Allah, grant success to him, his deputies, his brothers the Rulers of the Emirates, and his trustworthy Crown Prince, guiding them to all that You love and with which You are pleased.
O Allah, have mercy upon Sheikh Zayed, Sheikh Rashid, and the Sheikhs of the Emirates who have passed into Your mercy. By Your grace, admit them into the spacious gardens of Your Paradise, and encompass the nation’s martyrs in Your mercy and forgiveness. O Allah, have mercy upon all Muslim men and women, the living among them and the deceased.
Servants of Allah, remember Allah, the Magnificent and Majestic, and He will remember you. Give thanks to Him for His blessings, and He will increase you. Establish the prayer.
“You are my wife in this world and in the Hereafter.” (Ṣaḥīḥ Ibn Ḥibbān, no. 3432)
When her own death approached, Ibn ʿAbbās, may Allah be pleased with them both, entered upon her and said: أَبْشِرِي يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ، كُنْتِ أَحَبَّ أَزْوَاجِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ إِلَيْهِ، وَلَمْ يَكُنْ لِيُحِبَّ إِلَّا طَيِّبًا
“Rejoice, O Mother of the Believers! You were the most beloved of the wives of the Messenger of Allah ﷺ to him, and he loved only that which was good and pure.” (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī, no. 4753)
ʿĀʾishah, may Allah be pleased with her, passed away on the night of the seventeenth of Ramaḍān. So many people gathered to perform the funeral prayer over her that it was said that no night had ever been witnessed with a greater gathering of people. She was then buried in al-Baqīʿ.
These are but some of the virtues and noble achievements of our mother ʿĀʾishah, whose life we remember during Women’s Empowerment Month. Great success belongs to the one who recognises her rank and honours her accordingly; who knows her excellence and reveres her; and who follows her example in obedience and worship, in her beautiful companionship with her husband, in her noble character, in the abundance of her knowledge and in the depth of her understanding of religion.
O Allah, bestow Your blessings, peace and grace upon our master and Prophet Muḥammad, upon his pure family and his righteous Companions. O Allah, be pleased with Abū Bakr, ʿUmar, ʿUthmān and ʿAlī, and with all the noble Companions.
O Allah, ease our affairs, expand our hearts, increase our provision, forgive our fathers and mothers, and bless our descendants. O Allah, perpetuate the honour, victory, stability, prosperity, goodness and flourishing of the United Arab Emirates.
O Allah, preserve Sheikh Mohamed bin Zayed, President of the UAE, beneath Your protection. Be his Helper and Supporter, and bless his life and his deeds. O Allah, grant success to him, his deputies, his brothers the Rulers of the Emirates, and his trustworthy Crown Prince, guiding them to all that You love and with which You are pleased.
O Allah, have mercy upon Sheikh Zayed, Sheikh Rashid, and the Sheikhs of the Emirates who have passed into Your mercy. By Your grace, admit them into the spacious gardens of Your Paradise, and encompass the nation’s martyrs in Your mercy and forgiveness. O Allah, have mercy upon all Muslim men and women, the living among them and the deceased.
Servants of Allah, remember Allah, the Magnificent and Majestic, and He will remember you. Give thanks to Him for His blessings, and He will increase you. Establish the prayer.
യുഎഇ വെള്ളിയാഴ്ച ഖുത്ബ 11-09-2026 🎙️🇦🇪
عائشة رضي الله عنها
ആയിശ (റളിയല്ലാഹു അൻഹാ)
ഉമ്മുൽ മുഅ്മിനീൻ — വിശ്വാസികളുടെ മാതാവ്
⸻
ആദ്യ ഖുത്ബ
ഭൂമിയുടെയും ആകാശങ്ങളുടെയും രക്ഷിതാവായ അല്ലാഹുവിനാണ് എല്ലാ സ്തുതിയും. നമ്മുടെ പ്രവാചകൻ ﷺ യുടെ ഭാര്യമാരുടെ പദവി വ്യക്തവും നിർണായകവുമായ ആയത്തുകളിലൂടെ അല്ലാഹു ഉയർത്തുകയും അവരെ വിശ്വാസികളുടെ മാതാക്കൾ ആക്കുകയും ചെയ്തു. (ഖുർആൻ 33:6)
അല്ലാഹുവല്ലാതെ ആരാധനയ്ക്ക് അർഹനായ മറ്റൊരു ദൈവമില്ലെന്നും, നമ്മുടെ നേതാവും പ്രവാചകനുമായ മുഹമ്മദ് ﷺ അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനാണെന്നും ഞങ്ങൾ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിനും കുടുംബത്തിനും സ്വഹാബികൾക്കും അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുടരുന്ന എല്ലാവർക്കും അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹവും സമാധാനവും കാരുണ്യവും ഉണ്ടാകട്ടെ.
അല്ലാഹുവിന്റെ ദാസന്മാരേ, നിങ്ങളെയും എന്നെയും അല്ലാഹുവിനെ സൂക്ഷിക്കാൻ ഞാൻ ഉപദേശിക്കുന്നു.
അല്ലാഹു പറയുന്നു:
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ﴾
“വിശ്വസിച്ചവരേ, അല്ലാഹുവിനെ സൂക്ഷിക്കുകയും സത്യസന്ധരോടൊപ്പം ആയിരിക്കുകയും ചെയ്യുക.” (അത്തൗബ: 119)
വിശ്വാസികളേ,
അല്ലാഹു തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട പ്രവാചകൻ ﷺ ക്കായി സദ്ഗുണസമ്പന്നരായ ഭാര്യമാരെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. അവർ:
مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ
“വിശ്വാസികളും ഭക്തിയോടെ അനുസരിക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.” (അത്തഹ്രീം: 5)
അല്ലാഹു അവർക്ക് സമാനതകളില്ലാത്ത ബഹുമതിയും മഹത്വവും നൽകി:
﴿يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ﴾
“പ്രവാചകന്റെ ഭാര്യമാരേ, നിങ്ങൾ മറ്റു സ്ത്രീകളെപ്പോലെയല്ല.” (അൽ അഹ്സാബ്: 32)
അവരിൽ ഏറ്റവും മഹത്തായ സ്ഥാനവും ശ്രേഷ്ഠമായ വംശപരമ്പരയുമുള്ളവരിൽ ഒരാളായിരുന്നു അസ്സിദ്ദീഖയുടെ മകൾ, അസ്സിദ്ദീഖ — വിശ്വാസികളുടെ മാതാവ് ആയിശ ബിൻത് അബൂബക്കർ (റളിയല്ലാഹു അൻഹാ).
അവർ ഭക്തിയോടെ ആരാധന നിർവഹിച്ചവളും, വലിയ പണ്ഡിതയും ഫിഖ്ഹ് പണ്ഡിതയുമായിരുന്നു.
ഉദാരയും മഹത്വമുള്ളവളും, പരിശുദ്ധയും ചാരിത്ര്യശുദ്ധിയുള്ളവളും, ബുദ്ധിമതിയും വിവേകശാലിയുമായിരുന്നു.
സത്യസന്ധതയും ഈമാനും അനുസരണയും നന്മയും നിറഞ്ഞ ഒരു കുടുംബത്തിലാണ് അവർ വളർന്നത്.
അവരുടെ നിരപരാധിത്വം അല്ലാഹു ഖുർആനിലെ ആയത്തുകളിലൂടെ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ആ ആയത്തുകൾ കാലങ്ങളോളം പാരായണം ചെയ്യപ്പെടും.
അല്ലാഹു പറയുന്നു:
﴿وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ﴾
“ശുദ്ധരായ സ്ത്രീകൾ ശുദ്ധരായ പുരുഷന്മാർക്കുള്ളവരാണ്; ശുദ്ധരായ പുരുഷന്മാർ ശുദ്ധരായ സ്ത്രീകൾക്കുള്ളവരുമാണ്. അവർ പറയപ്പെടുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് നിരപരാധികളാണ്. അവർക്ക് പാപമോചനവും മാന്യമായ ഉപജീവനവും ഉണ്ട്.” (അന്നൂർ: 26)
നമ്മുടെ പ്രവാചകൻ ﷺ ക്ക് വഹ്യ് അവതരിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യമാരിൽ മറ്റാരുടെയും വീട്ടിൽ സംഭവിക്കാത്ത വിധം ആയിശ (റ) യുടെ വീട്ടിൽ വെച്ചായിരുന്നു.
നബി ﷺ അവരെ തന്റെ ഭാര്യയായി തിരഞ്ഞെടുത്തു.
ഖദീജ (റ) ക്ക് ശേഷം അവർ അദ്ദേഹത്തിന് അതിമനോഹരമായ ഒരു ഭാര്യയായിരുന്നു.
അവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ സ്നേഹം നിറച്ചു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിൽ സന്തോഷം പകർന്നു.
അദ്ദേഹം അവരോട് തമാശ പറയുമായിരുന്നു; അവർ അദ്ദേഹത്തോടും തമാശ പറയുമായിരുന്നു.
അദ്ദേഹം അവരോടൊപ്പം ഓട്ടമത്സരം നടത്തുമായിരുന്നു; അവരും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഓടുമായിരുന്നു.
ഇരുവരും പരസ്പരം സ്നേഹവും സൗമ്യതയും പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു.
നബി ﷺ ഒരിക്കൽ ആയിശ (റ) യോട് പറഞ്ഞു:
إِنِّي لَأَعْلَمُ إِذَا كُنْتِ عَنِّي رَاضِيَةً، وَإِذَا كُنْتِ عَلَيَّ غَضْبَى
“നീ എന്നിൽ സംതൃപ്തയായിരിക്കുമ്പോഴും എന്നോട് കോപിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും എനിക്ക് മനസ്സിലാകും.”
അദ്ദേഹം തുടർന്നു പറഞ്ഞു:
“നീ എന്നിൽ സംതൃപ്തയായിരിക്കുമ്പോൾ ‘മുഹമ്മദിന്റെ റബ്ബിനെ സത്യം’ എന്ന് പറയുന്നു. നീ കോപിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ‘ഇബ്രാഹീമിന്റെ റബ്ബിനെ സത്യം’ എന്നാണ് പറയുന്നത്.”
അപ്പോൾ ആയിശ (റ) പറഞ്ഞു:
وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا أَهْجُرُ إِلَّا اسْمَكَ
“അല്ലാഹുവാണ് സത്യം, അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതരേ! ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് അങ്ങയുടെ പേര് പറയുന്നത് മാത്രമാണ്; അങ്ങയെ അല്ല.”
(ബുഖാരി, മുസ്ലിം)
അല്ലാഹു അവരിൽ പ്രസാദിക്കുകയും അവരെ സംതൃപ്തയാക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ.
നബി ﷺ യെ പരിചരിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിയുന്നതെല്ലാം അവർ ചെയ്തു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുടി ചീകി ക്രമപ്പെടുത്തുമായിരുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിനായി മിസ്വാക്കും വുദൂ ചെയ്യാനുള്ള വെള്ളവും തയ്യാറാക്കുമായിരുന്നു.
അവർ പറഞ്ഞു:
كُنْتُ أُطَيِّبُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ بِأَطْيَبِ مَا أَقْدِرُ عَلَيْهِ
“എനിക്ക് ലഭ്യമാക്കാൻ കഴിയുന്ന ഏറ്റവും നല്ല സുഗന്ധം ഉപയോഗിച്ച് ഞാൻ അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതന് ﷺ സുഗന്ധം പുരട്ടുമായിരുന്നു.”
(മുസ്ലിം)
അതുകൊണ്ടുതന്നെ നബി ﷺ യോട് ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ:
“എല്ലാ മനുഷ്യരിലും അങ്ങേക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടത് ആരാണ്?”
അദ്ദേഹം മറുപടി നൽകി:
“ആയിശ.”
(ബുഖാരി, മുസ്ലിം)
ഇതായിരുന്നു വിശ്വാസികളുടെ മാതാവ് തന്റെ വീട്ടിൽ — ഭർത്താവിന് സന്തോഷം നൽകുന്നതിലെ അവരുടെ മാതൃക.
عائشة رضي الله عنها
ആയിശ (റളിയല്ലാഹു അൻഹാ)
ഉമ്മുൽ മുഅ്മിനീൻ — വിശ്വാസികളുടെ മാതാവ്
⸻
ആദ്യ ഖുത്ബ
ഭൂമിയുടെയും ആകാശങ്ങളുടെയും രക്ഷിതാവായ അല്ലാഹുവിനാണ് എല്ലാ സ്തുതിയും. നമ്മുടെ പ്രവാചകൻ ﷺ യുടെ ഭാര്യമാരുടെ പദവി വ്യക്തവും നിർണായകവുമായ ആയത്തുകളിലൂടെ അല്ലാഹു ഉയർത്തുകയും അവരെ വിശ്വാസികളുടെ മാതാക്കൾ ആക്കുകയും ചെയ്തു. (ഖുർആൻ 33:6)
അല്ലാഹുവല്ലാതെ ആരാധനയ്ക്ക് അർഹനായ മറ്റൊരു ദൈവമില്ലെന്നും, നമ്മുടെ നേതാവും പ്രവാചകനുമായ മുഹമ്മദ് ﷺ അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനാണെന്നും ഞങ്ങൾ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിനും കുടുംബത്തിനും സ്വഹാബികൾക്കും അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുടരുന്ന എല്ലാവർക്കും അല്ലാഹുവിന്റെ അനുഗ്രഹവും സമാധാനവും കാരുണ്യവും ഉണ്ടാകട്ടെ.
അല്ലാഹുവിന്റെ ദാസന്മാരേ, നിങ്ങളെയും എന്നെയും അല്ലാഹുവിനെ സൂക്ഷിക്കാൻ ഞാൻ ഉപദേശിക്കുന്നു.
അല്ലാഹു പറയുന്നു:
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ﴾
“വിശ്വസിച്ചവരേ, അല്ലാഹുവിനെ സൂക്ഷിക്കുകയും സത്യസന്ധരോടൊപ്പം ആയിരിക്കുകയും ചെയ്യുക.” (അത്തൗബ: 119)
വിശ്വാസികളേ,
അല്ലാഹു തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട പ്രവാചകൻ ﷺ ക്കായി സദ്ഗുണസമ്പന്നരായ ഭാര്യമാരെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. അവർ:
مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ
“വിശ്വാസികളും ഭക്തിയോടെ അനുസരിക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.” (അത്തഹ്രീം: 5)
അല്ലാഹു അവർക്ക് സമാനതകളില്ലാത്ത ബഹുമതിയും മഹത്വവും നൽകി:
﴿يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ﴾
“പ്രവാചകന്റെ ഭാര്യമാരേ, നിങ്ങൾ മറ്റു സ്ത്രീകളെപ്പോലെയല്ല.” (അൽ അഹ്സാബ്: 32)
അവരിൽ ഏറ്റവും മഹത്തായ സ്ഥാനവും ശ്രേഷ്ഠമായ വംശപരമ്പരയുമുള്ളവരിൽ ഒരാളായിരുന്നു അസ്സിദ്ദീഖയുടെ മകൾ, അസ്സിദ്ദീഖ — വിശ്വാസികളുടെ മാതാവ് ആയിശ ബിൻത് അബൂബക്കർ (റളിയല്ലാഹു അൻഹാ).
അവർ ഭക്തിയോടെ ആരാധന നിർവഹിച്ചവളും, വലിയ പണ്ഡിതയും ഫിഖ്ഹ് പണ്ഡിതയുമായിരുന്നു.
ഉദാരയും മഹത്വമുള്ളവളും, പരിശുദ്ധയും ചാരിത്ര്യശുദ്ധിയുള്ളവളും, ബുദ്ധിമതിയും വിവേകശാലിയുമായിരുന്നു.
സത്യസന്ധതയും ഈമാനും അനുസരണയും നന്മയും നിറഞ്ഞ ഒരു കുടുംബത്തിലാണ് അവർ വളർന്നത്.
അവരുടെ നിരപരാധിത്വം അല്ലാഹു ഖുർആനിലെ ആയത്തുകളിലൂടെ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ആ ആയത്തുകൾ കാലങ്ങളോളം പാരായണം ചെയ്യപ്പെടും.
അല്ലാഹു പറയുന്നു:
﴿وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ﴾
“ശുദ്ധരായ സ്ത്രീകൾ ശുദ്ധരായ പുരുഷന്മാർക്കുള്ളവരാണ്; ശുദ്ധരായ പുരുഷന്മാർ ശുദ്ധരായ സ്ത്രീകൾക്കുള്ളവരുമാണ്. അവർ പറയപ്പെടുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് നിരപരാധികളാണ്. അവർക്ക് പാപമോചനവും മാന്യമായ ഉപജീവനവും ഉണ്ട്.” (അന്നൂർ: 26)
നമ്മുടെ പ്രവാചകൻ ﷺ ക്ക് വഹ്യ് അവതരിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യമാരിൽ മറ്റാരുടെയും വീട്ടിൽ സംഭവിക്കാത്ത വിധം ആയിശ (റ) യുടെ വീട്ടിൽ വെച്ചായിരുന്നു.
നബി ﷺ അവരെ തന്റെ ഭാര്യയായി തിരഞ്ഞെടുത്തു.
ഖദീജ (റ) ക്ക് ശേഷം അവർ അദ്ദേഹത്തിന് അതിമനോഹരമായ ഒരു ഭാര്യയായിരുന്നു.
അവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ സ്നേഹം നിറച്ചു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിൽ സന്തോഷം പകർന്നു.
അദ്ദേഹം അവരോട് തമാശ പറയുമായിരുന്നു; അവർ അദ്ദേഹത്തോടും തമാശ പറയുമായിരുന്നു.
അദ്ദേഹം അവരോടൊപ്പം ഓട്ടമത്സരം നടത്തുമായിരുന്നു; അവരും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഓടുമായിരുന്നു.
ഇരുവരും പരസ്പരം സ്നേഹവും സൗമ്യതയും പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു.
നബി ﷺ ഒരിക്കൽ ആയിശ (റ) യോട് പറഞ്ഞു:
إِنِّي لَأَعْلَمُ إِذَا كُنْتِ عَنِّي رَاضِيَةً، وَإِذَا كُنْتِ عَلَيَّ غَضْبَى
“നീ എന്നിൽ സംതൃപ്തയായിരിക്കുമ്പോഴും എന്നോട് കോപിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും എനിക്ക് മനസ്സിലാകും.”
അദ്ദേഹം തുടർന്നു പറഞ്ഞു:
“നീ എന്നിൽ സംതൃപ്തയായിരിക്കുമ്പോൾ ‘മുഹമ്മദിന്റെ റബ്ബിനെ സത്യം’ എന്ന് പറയുന്നു. നീ കോപിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ‘ഇബ്രാഹീമിന്റെ റബ്ബിനെ സത്യം’ എന്നാണ് പറയുന്നത്.”
അപ്പോൾ ആയിശ (റ) പറഞ്ഞു:
وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا أَهْجُرُ إِلَّا اسْمَكَ
“അല്ലാഹുവാണ് സത്യം, അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതരേ! ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് അങ്ങയുടെ പേര് പറയുന്നത് മാത്രമാണ്; അങ്ങയെ അല്ല.”
(ബുഖാരി, മുസ്ലിം)
അല്ലാഹു അവരിൽ പ്രസാദിക്കുകയും അവരെ സംതൃപ്തയാക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ.
നബി ﷺ യെ പരിചരിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിയുന്നതെല്ലാം അവർ ചെയ്തു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുടി ചീകി ക്രമപ്പെടുത്തുമായിരുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിനായി മിസ്വാക്കും വുദൂ ചെയ്യാനുള്ള വെള്ളവും തയ്യാറാക്കുമായിരുന്നു.
അവർ പറഞ്ഞു:
كُنْتُ أُطَيِّبُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ بِأَطْيَبِ مَا أَقْدِرُ عَلَيْهِ
“എനിക്ക് ലഭ്യമാക്കാൻ കഴിയുന്ന ഏറ്റവും നല്ല സുഗന്ധം ഉപയോഗിച്ച് ഞാൻ അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതന് ﷺ സുഗന്ധം പുരട്ടുമായിരുന്നു.”
(മുസ്ലിം)
അതുകൊണ്ടുതന്നെ നബി ﷺ യോട് ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ:
“എല്ലാ മനുഷ്യരിലും അങ്ങേക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടത് ആരാണ്?”
അദ്ദേഹം മറുപടി നൽകി:
“ആയിശ.”
(ബുഖാരി, മുസ്ലിം)
ഇതായിരുന്നു വിശ്വാസികളുടെ മാതാവ് തന്റെ വീട്ടിൽ — ഭർത്താവിന് സന്തോഷം നൽകുന്നതിലെ അവരുടെ മാതൃക.
അവരുടെ റബ്ബുമായുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചാൽ, അല്ലാഹുവാണ് സാക്ഷി, അവർ അതീവ ഭക്തിയുള്ള ആരാധകയായിരുന്നു.
ലൗകിക ജീവിതത്തോട് വലിയ ആസക്തിയില്ലാതെ ജീവിച്ചു.
അവർ ധാരാളമായി നോമ്പെടുക്കുകയും രാത്രിയിൽ നമസ്കാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്തു.
ഒരു അവസരത്തിൽ നമസ്കരിക്കുമ്പോൾ അവർ ഈ ആയത്ത് പാരായണം ചെയ്തു:
﴿فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا وَوَقَانَا عَذَابَ السَّمُومِ﴾
“അല്ലാഹു ഞങ്ങളോട് അനുഗ്രഹം കാണിക്കുകയും കൊടുംചൂടുള്ള നരകശിക്ഷയിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.” (അത്തൂർ: 27)
അവർ ആ ആയത്ത് ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ട് കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു.
ആയിശ (റ) സംതൃപ്തമായ ഹൃദയത്തോടെയും അല്ലാഹുവിൽ പൂർണ്ണ വിശ്വാസത്തോടെയും ജീവിച്ചു.
അവർ ഉദാരയും മഹത്തായ മനസ്സുള്ളവളുമായിരുന്നു.
സ്വന്തത്തേക്കാൾ മറ്റുള്ളവരെ മുൻഗണന നൽകി.
ഒരിക്കൽ അവർ നോമ്പിലായിരിക്കുമ്പോൾ വലിയൊരു തുക പണം അവരുടെ അടുത്തെത്തി.
അവർ ആ പണം മുഴുവൻ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ വിതരണം ചെയ്തു.
സ്വന്തം നോമ്പുതുറക്കാൻ പോലും ഒന്നും ബാക്കിയാക്കിയില്ല.
അല്ലാഹുവിന്റെ ഈ വചനത്തിൽ അവർക്ക് പൂർണ്ണ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു:
﴿إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَالْمُصَّدِّقَاتِ وَأَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعَفُ لَهُمْ وَلَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ﴾
“ദാനധർമ്മം ചെയ്യുന്ന പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും അല്ലാഹുവിന് നല്ലൊരു വായ്പ നൽകുന്നവരുമായാൽ, അത് അവർക്കായി ഇരട്ടിയാക്കപ്പെടും. അവർക്ക് മാന്യമായ പ്രതിഫലവുമുണ്ട്.” (അൽ ഹദീദ്: 18)
അവരുടെ അറിവിനെയും ദീനി വിജ്ഞാനത്തെയും കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ, അല്ലാഹു അവർക്ക് ആഴത്തിലുള്ള അറിവിനോടുള്ള താൽപര്യവും അത് തേടാനുള്ള അതിയായ ആഗ്രഹവും നൽകിയിരുന്നു.
അവർ മനസ്സിലാകാത്ത എന്തെങ്കിലും കേട്ടാൽ, അത് പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാകുന്നതുവരെ അവർ ചോദിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും.
(ബുഖാരി)
മുതിർന്ന സ്വഹാബികൾക്ക് പോലും ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാകാതെ വന്നാൽ അവരുടെ വിശാലവും ആഴമുള്ള അറിവ് കാരണം അവർ ആയിശ (റ) യോട് ഉപദേശം തേടുമായിരുന്നു.
അബൂ മൂസ അൽ അശ്അരി (റ) പറഞ്ഞു:
مَا أَشْكَلَ عَلَيْنَا حَدِيثٌ قَطُّ فَسَأَلْنَا عَائِشَةَ؛ إِلَّا وَجَدْنَا عِنْدَهَا مِنْهُ عِلْمًا
“ഒരു ഹദീസ് ഞങ്ങൾക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടായി തോന്നുകയും ഞങ്ങൾ ആയിശയോട് ചോദിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോഴൊക്കെയും, അതിനെക്കുറിച്ച് അവർക്ക് അറിവുണ്ടെന്ന് ഞങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിരുന്നു.” (തിർമിദി)
അല്ലാഹു അവരിൽ പ്രസാദിക്കുകയും അവരെ സംതൃപ്തയാക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ.
അവർ നിരവധി വിജ്ഞാനശാഖകളിൽ അറിവ് സമ്പാദിച്ചു.
അതിലൂടെ കുടുംബത്തിനും സമൂഹത്തിനും വലിയ പ്രയോജനം നൽകി.
അവരുടെ സഹോദരപുത്രൻ ഒരിക്കൽ അത്ഭുതത്തോടെ അവരോട് പറഞ്ഞു:
“ഇസ്ലാമിക ഫിഖ്ഹിലുള്ള നിങ്ങളുടെ അറിവ് എന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നില്ല. കവിതയിലും അറബികളുടെ ചരിത്രത്തിലുമുള്ള നിങ്ങളുടെ അറിവും എന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നില്ല. എന്നാൽ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിലുള്ള നിങ്ങളുടെ അറിവാണ് എന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നത്. നിങ്ങൾ അത് എവിടെ നിന്നാണ് പഠിച്ചത്?”
അവർ പറഞ്ഞു:
فَقَالَتْ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ كَانَ يَمْرَضُ فِي آخِرِ عُمُرِهِ… فَمِنْ ذَلِكَ تَعَلَّمْتُ
“അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതന് ﷺ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന കാലത്ത് രോഗം വരുമായിരുന്നു. അറബികളുടെ സംഘങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്തെത്തി മരുന്നുകൾ നിർദ്ദേശിക്കുമായിരുന്നു. ഞാൻ അവ അദ്ദേഹത്തിനായി തയ്യാറാക്കുമായിരുന്നു. അതിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ അത് പഠിച്ചത്.”
ഇങ്ങനെ നിരന്തരം അറിവ് വർധിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന മഹത്തായ മാതൃകയായിരുന്നു അവർ.
അല്ലാഹുവിന്റെ ഈ വചനമാണ് അവരുടെ ജീവിതത്തിന് പ്രചോദനം:
﴿وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا﴾
“എന്റെ രക്ഷിതാവേ, എനിക്ക് അറിവ് വർധിപ്പിക്കണമേ എന്ന് പറയുക.” (ത്വാഹാ: 114)
അല്ലാഹു പറയുന്നു:
“വിശ്വസിച്ചവരേ, അല്ലാഹുവിനെ അനുസരിക്കുക, ദൂതനെ അനുസരിക്കുക, നിങ്ങളിലെ അധികാരികളെയും അനുസരിക്കുക.” (അന്നിസാഅ്: 59)
ഞാൻ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകളോടെ എനിക്കും നിങ്ങൾക്കും വേണ്ടി അല്ലാഹുവിനോട് പാപമോചനം തേടുന്നു. അതിനാൽ അവനോട് പാപമോചനം തേടുക.
⸻
രണ്ടാം ഖുത്ബ
അല്ലാഹുവിനാണ് എല്ലാ സ്തുതിയും.
അവസാന പ്രവാചകനായ മുഹമ്മദ് ﷺ ക്ക് അനുഗ്രഹവും സമാധാനവും ഉണ്ടാകട്ടെ.
വിശ്വാസികളേ,
വിശ്വാസികളുടെ മാതാവായ ആയിശ (റ) യോട് നമ്മുടെ പ്രവാചകൻ ﷺ എത്രത്തോളം സ്നേഹമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ പ്രാർത്ഥന വ്യക്തമാക്കുന്നു:
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِعَائِشَةَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهَا وَمَا تَأَخَّرَ، مَا أَسَرَّتْ وَمَا أَعْلَنَتْ
“അല്ലാഹുവേ, ആയിശയുടെ കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ, അവൾ രഹസ്യമായി ചെയ്തതും പരസ്യമായി ചെയ്തതുമായ പാപങ്ങൾ പൊറുത്തുകൊടുക്കണമേ.”
ഈ പ്രാർത്ഥന കേട്ടപ്പോൾ അവർ അതിയായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
നബി ﷺ യുമായുള്ള അവരുടെ ബന്ധം വളരെ അടുത്തതായിരുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന രോഗം ഗുരുതരമായപ്പോൾ, തന്റെ ഭാര്യമാരോട് ആയിശ (റ) യുടെ വീട്ടിൽ പരിചരണം ലഭിക്കാൻ അനുമതി ചോദിച്ചു.
അവർ അനുമതി നൽകി.
അങ്ങനെ അദ്ദേഹം ﷺ ആയിശ (റ) യുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ വഫാത്തായി.
അവരുടെ വീട്ടിലാണ് അദ്ദേഹത്തെ സംസ്കരിച്ചതും.
ലൗകിക ജീവിതത്തോട് വലിയ ആസക്തിയില്ലാതെ ജീവിച്ചു.
അവർ ധാരാളമായി നോമ്പെടുക്കുകയും രാത്രിയിൽ നമസ്കാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്തു.
ഒരു അവസരത്തിൽ നമസ്കരിക്കുമ്പോൾ അവർ ഈ ആയത്ത് പാരായണം ചെയ്തു:
﴿فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا وَوَقَانَا عَذَابَ السَّمُومِ﴾
“അല്ലാഹു ഞങ്ങളോട് അനുഗ്രഹം കാണിക്കുകയും കൊടുംചൂടുള്ള നരകശിക്ഷയിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.” (അത്തൂർ: 27)
അവർ ആ ആയത്ത് ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ട് കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു.
ആയിശ (റ) സംതൃപ്തമായ ഹൃദയത്തോടെയും അല്ലാഹുവിൽ പൂർണ്ണ വിശ്വാസത്തോടെയും ജീവിച്ചു.
അവർ ഉദാരയും മഹത്തായ മനസ്സുള്ളവളുമായിരുന്നു.
സ്വന്തത്തേക്കാൾ മറ്റുള്ളവരെ മുൻഗണന നൽകി.
ഒരിക്കൽ അവർ നോമ്പിലായിരിക്കുമ്പോൾ വലിയൊരു തുക പണം അവരുടെ അടുത്തെത്തി.
അവർ ആ പണം മുഴുവൻ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ വിതരണം ചെയ്തു.
സ്വന്തം നോമ്പുതുറക്കാൻ പോലും ഒന്നും ബാക്കിയാക്കിയില്ല.
അല്ലാഹുവിന്റെ ഈ വചനത്തിൽ അവർക്ക് പൂർണ്ണ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു:
﴿إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَالْمُصَّدِّقَاتِ وَأَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعَفُ لَهُمْ وَلَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ﴾
“ദാനധർമ്മം ചെയ്യുന്ന പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും അല്ലാഹുവിന് നല്ലൊരു വായ്പ നൽകുന്നവരുമായാൽ, അത് അവർക്കായി ഇരട്ടിയാക്കപ്പെടും. അവർക്ക് മാന്യമായ പ്രതിഫലവുമുണ്ട്.” (അൽ ഹദീദ്: 18)
അവരുടെ അറിവിനെയും ദീനി വിജ്ഞാനത്തെയും കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ, അല്ലാഹു അവർക്ക് ആഴത്തിലുള്ള അറിവിനോടുള്ള താൽപര്യവും അത് തേടാനുള്ള അതിയായ ആഗ്രഹവും നൽകിയിരുന്നു.
അവർ മനസ്സിലാകാത്ത എന്തെങ്കിലും കേട്ടാൽ, അത് പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാകുന്നതുവരെ അവർ ചോദിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും.
(ബുഖാരി)
മുതിർന്ന സ്വഹാബികൾക്ക് പോലും ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാകാതെ വന്നാൽ അവരുടെ വിശാലവും ആഴമുള്ള അറിവ് കാരണം അവർ ആയിശ (റ) യോട് ഉപദേശം തേടുമായിരുന്നു.
അബൂ മൂസ അൽ അശ്അരി (റ) പറഞ്ഞു:
مَا أَشْكَلَ عَلَيْنَا حَدِيثٌ قَطُّ فَسَأَلْنَا عَائِشَةَ؛ إِلَّا وَجَدْنَا عِنْدَهَا مِنْهُ عِلْمًا
“ഒരു ഹദീസ് ഞങ്ങൾക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടായി തോന്നുകയും ഞങ്ങൾ ആയിശയോട് ചോദിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോഴൊക്കെയും, അതിനെക്കുറിച്ച് അവർക്ക് അറിവുണ്ടെന്ന് ഞങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിരുന്നു.” (തിർമിദി)
അല്ലാഹു അവരിൽ പ്രസാദിക്കുകയും അവരെ സംതൃപ്തയാക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ.
അവർ നിരവധി വിജ്ഞാനശാഖകളിൽ അറിവ് സമ്പാദിച്ചു.
അതിലൂടെ കുടുംബത്തിനും സമൂഹത്തിനും വലിയ പ്രയോജനം നൽകി.
അവരുടെ സഹോദരപുത്രൻ ഒരിക്കൽ അത്ഭുതത്തോടെ അവരോട് പറഞ്ഞു:
“ഇസ്ലാമിക ഫിഖ്ഹിലുള്ള നിങ്ങളുടെ അറിവ് എന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നില്ല. കവിതയിലും അറബികളുടെ ചരിത്രത്തിലുമുള്ള നിങ്ങളുടെ അറിവും എന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നില്ല. എന്നാൽ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിലുള്ള നിങ്ങളുടെ അറിവാണ് എന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നത്. നിങ്ങൾ അത് എവിടെ നിന്നാണ് പഠിച്ചത്?”
അവർ പറഞ്ഞു:
فَقَالَتْ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ كَانَ يَمْرَضُ فِي آخِرِ عُمُرِهِ… فَمِنْ ذَلِكَ تَعَلَّمْتُ
“അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതന് ﷺ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന കാലത്ത് രോഗം വരുമായിരുന്നു. അറബികളുടെ സംഘങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്തെത്തി മരുന്നുകൾ നിർദ്ദേശിക്കുമായിരുന്നു. ഞാൻ അവ അദ്ദേഹത്തിനായി തയ്യാറാക്കുമായിരുന്നു. അതിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ അത് പഠിച്ചത്.”
ഇങ്ങനെ നിരന്തരം അറിവ് വർധിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന മഹത്തായ മാതൃകയായിരുന്നു അവർ.
അല്ലാഹുവിന്റെ ഈ വചനമാണ് അവരുടെ ജീവിതത്തിന് പ്രചോദനം:
﴿وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا﴾
“എന്റെ രക്ഷിതാവേ, എനിക്ക് അറിവ് വർധിപ്പിക്കണമേ എന്ന് പറയുക.” (ത്വാഹാ: 114)
അല്ലാഹു പറയുന്നു:
“വിശ്വസിച്ചവരേ, അല്ലാഹുവിനെ അനുസരിക്കുക, ദൂതനെ അനുസരിക്കുക, നിങ്ങളിലെ അധികാരികളെയും അനുസരിക്കുക.” (അന്നിസാഅ്: 59)
ഞാൻ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകളോടെ എനിക്കും നിങ്ങൾക്കും വേണ്ടി അല്ലാഹുവിനോട് പാപമോചനം തേടുന്നു. അതിനാൽ അവനോട് പാപമോചനം തേടുക.
⸻
രണ്ടാം ഖുത്ബ
അല്ലാഹുവിനാണ് എല്ലാ സ്തുതിയും.
അവസാന പ്രവാചകനായ മുഹമ്മദ് ﷺ ക്ക് അനുഗ്രഹവും സമാധാനവും ഉണ്ടാകട്ടെ.
വിശ്വാസികളേ,
വിശ്വാസികളുടെ മാതാവായ ആയിശ (റ) യോട് നമ്മുടെ പ്രവാചകൻ ﷺ എത്രത്തോളം സ്നേഹമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ പ്രാർത്ഥന വ്യക്തമാക്കുന്നു:
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِعَائِشَةَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهَا وَمَا تَأَخَّرَ، مَا أَسَرَّتْ وَمَا أَعْلَنَتْ
“അല്ലാഹുവേ, ആയിശയുടെ കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ, അവൾ രഹസ്യമായി ചെയ്തതും പരസ്യമായി ചെയ്തതുമായ പാപങ്ങൾ പൊറുത്തുകൊടുക്കണമേ.”
ഈ പ്രാർത്ഥന കേട്ടപ്പോൾ അവർ അതിയായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
നബി ﷺ യുമായുള്ള അവരുടെ ബന്ധം വളരെ അടുത്തതായിരുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന രോഗം ഗുരുതരമായപ്പോൾ, തന്റെ ഭാര്യമാരോട് ആയിശ (റ) യുടെ വീട്ടിൽ പരിചരണം ലഭിക്കാൻ അനുമതി ചോദിച്ചു.
അവർ അനുമതി നൽകി.
അങ്ങനെ അദ്ദേഹം ﷺ ആയിശ (റ) യുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ വഫാത്തായി.
അവരുടെ വീട്ടിലാണ് അദ്ദേഹത്തെ സംസ്കരിച്ചതും.
അതിന് മുമ്പ് നബി ﷺ ആയിശ (റ) യോട് സന്തോഷവാർത്ത അറിയിച്ചിരുന്നു:
أَنْتِ زَوْجَتِي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ
“ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും നീ എന്റെ ഭാര്യയാണ്.”
(ഇബ്നു ഹിബ്ബാൻ)
ആയിശ (റ) യുടെ മരണം അടുത്തപ്പോൾ ഇബ്നു അബ്ബാസ് (റ) അവരുടെ അടുത്തെത്തി പറഞ്ഞു:
أَبْشِرِي يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ، كُنْتِ أَحَبَّ أَزْوَاجِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ إِلَيْهِ، وَلَمْ يَكُنْ لِيُحِبَّ إِلَّا طَيِّبًا
“വിശ്വാസികളുടെ മാതാവേ, സന്തോഷിക്കുക! അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതന് ﷺ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യമാരിൽ ഒരാളായിരുന്നു നിങ്ങൾ. അദ്ദേഹം ശുദ്ധവും നല്ലതുമായ കാര്യങ്ങളെയാണ് സ്നേഹിച്ചിരുന്നത്.”
(ബുഖാരി)
ആയിശ (റളിയല്ലാഹു അൻഹാ) റമളാൻ 17-ാം രാത്രിയിൽ വഫാത്തായി.
അവർക്കായി ജനാസ നമസ്കരിക്കാൻ വളരെ വലിയ ജനക്കൂട്ടം ഒരുമിച്ചുകൂടി.
അത്രയും വലിയൊരു ജനക്കൂട്ടം മുമ്പൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലെന്ന് പറയപ്പെട്ടു.
ശേഷം അവരെ അൽ ബഖീഅിൽ സംസ്കരിച്ചു.
വിശ്വാസികളുടെ മാതാവായ നമ്മുടെ ആയിശ (റ) യുടെ മഹത്വങ്ങളുടെയും ശ്രേഷ്ഠമായ നേട്ടങ്ങളുടെയും ചില ഭാഗങ്ങൾ മാത്രമാണിത്.
അവരുടെ ജീവിതത്തെ നാം വനിതാ ശാക്തീകരണ മാസത്തിൽ ഓർക്കുന്നു.
അവരുടെ പദവി മനസ്സിലാക്കി അതനുസരിച്ച് ആദരിക്കുന്നവന് മഹത്തായ വിജയം.
അവരുടെ ശ്രേഷ്ഠത മനസ്സിലാക്കി അവരെ ആദരിക്കുന്നവന് വിജയം.
അവരുടെ ജീവിത മാതൃക പിന്തുടരുന്നവന് വിജയം:
ആരാധനയിലും അനുസരണയിലും,
ഭർത്താവിനോടുള്ള മനോഹരമായ സഹവർത്തിത്വത്തിലും,
മഹത്തായ സ്വഭാവത്തിലും,
വിശാലമായ അറിവിലും,
ദീനി വിജ്ഞാനത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ഗ്രാഹ്യതയിലും.
അല്ലാഹുവേ,
നമ്മുടെ നേതാവും പ്രവാചകനുമായ മുഹമ്മദ് ﷺ ക്കും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരിശുദ്ധ കുടുംബത്തിനും സച്ചരിതരായ സ്വഹാബികൾക്കും അനുഗ്രഹവും സമാധാനവും കാരുണ്യവും നൽകണമേ.
അബൂബക്കർ, ഉമർ, ഉസ്മാൻ, അലി (റ) എന്നിവരോടും എല്ലാ മഹത്തായ സ്വഹാബികളോടും നീ തൃപ്തനാകണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
ഞങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ എളുപ്പമാക്കണമേ.
ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങൾ വിശാലമാക്കണമേ.
ഞങ്ങളുടെ ഉപജീവനം വർധിപ്പിക്കണമേ.
ഞങ്ങളുടെ പിതാക്കന്മാർക്കും മാതാക്കൾക്കും പൊറുത്തുകൊടുക്കണമേ.
ഞങ്ങളുടെ സന്തതികളെ അനുഗ്രഹിക്കണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സിന്റെ മഹത്വവും വിജയവും സ്ഥിരതയും സമൃദ്ധിയും നന്മയും പുരോഗതിയും നിലനിർത്തണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
യു.എ.ഇ.യുടെ പ്രസിഡന്റ് ശൈഖ് മുഹമ്മദ് ബിൻ സായിദിനെ നിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ കാത്തുകൊള്ളണമേ.
അദ്ദേഹത്തിന് സഹായിയും പിന്തുണയും ആയിരിക്കണമേ.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലും പ്രവർത്തനങ്ങളിലും അനുഗ്രഹം നൽകണമേ.
അദ്ദേഹത്തിനും ഉപരാഷ്ട്രപതിമാർക്കും എമിറേറ്റുകളുടെ ഭരണാധികാരികളായ സഹോദരന്മാർക്കും വിശ്വസ്തനായ കിരീടാവകാശിക്കും നീ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നതും പ്രസാദിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും വിജയം നൽകണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
ശൈഖ് സായിദിനും ശൈഖ് റാഷിദിനും നിന്റെ കരുണയിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോയ എമിറേറ്റുകളിലെ ശൈഖുമാർക്കും കരുണ നൽകണമേ.
നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ അവരെ വിശാലമായ സ്വർഗ്ഗോദ്യാനങ്ങളിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കണമേ.
നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന്റെ ശഹീദുമാരെ നിന്റെ കരുണയാലും പാപമോചനത്താലും പൊതിയണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരും മരണപ്പെട്ടവരുമായ എല്ലാ മുസ്ലിം പുരുഷന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും കരുണ നൽകണമേ.
അല്ലാഹുവിന്റെ ദാസന്മാരേ,
മഹത്വവും പ്രതാപവുമുള്ള അല്ലാഹുവിനെ സ്മരിക്കുവിൻ; അവൻ നിങ്ങളെ സ്മരിക്കും.
അവന്റെ അനുഗ്രഹങ്ങൾക്ക് നന്ദി പറയുവിൻ; അവൻ നിങ്ങളെ കൂടുതൽ അനുഗ്രഹിക്കും.
നമസ്കാരം സ്ഥാപിക്കുവിൻ.
أَنْتِ زَوْجَتِي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ
“ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും നീ എന്റെ ഭാര്യയാണ്.”
(ഇബ്നു ഹിബ്ബാൻ)
ആയിശ (റ) യുടെ മരണം അടുത്തപ്പോൾ ഇബ്നു അബ്ബാസ് (റ) അവരുടെ അടുത്തെത്തി പറഞ്ഞു:
أَبْشِرِي يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ، كُنْتِ أَحَبَّ أَزْوَاجِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ إِلَيْهِ، وَلَمْ يَكُنْ لِيُحِبَّ إِلَّا طَيِّبًا
“വിശ്വാസികളുടെ മാതാവേ, സന്തോഷിക്കുക! അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതന് ﷺ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യമാരിൽ ഒരാളായിരുന്നു നിങ്ങൾ. അദ്ദേഹം ശുദ്ധവും നല്ലതുമായ കാര്യങ്ങളെയാണ് സ്നേഹിച്ചിരുന്നത്.”
(ബുഖാരി)
ആയിശ (റളിയല്ലാഹു അൻഹാ) റമളാൻ 17-ാം രാത്രിയിൽ വഫാത്തായി.
അവർക്കായി ജനാസ നമസ്കരിക്കാൻ വളരെ വലിയ ജനക്കൂട്ടം ഒരുമിച്ചുകൂടി.
അത്രയും വലിയൊരു ജനക്കൂട്ടം മുമ്പൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലെന്ന് പറയപ്പെട്ടു.
ശേഷം അവരെ അൽ ബഖീഅിൽ സംസ്കരിച്ചു.
വിശ്വാസികളുടെ മാതാവായ നമ്മുടെ ആയിശ (റ) യുടെ മഹത്വങ്ങളുടെയും ശ്രേഷ്ഠമായ നേട്ടങ്ങളുടെയും ചില ഭാഗങ്ങൾ മാത്രമാണിത്.
അവരുടെ ജീവിതത്തെ നാം വനിതാ ശാക്തീകരണ മാസത്തിൽ ഓർക്കുന്നു.
അവരുടെ പദവി മനസ്സിലാക്കി അതനുസരിച്ച് ആദരിക്കുന്നവന് മഹത്തായ വിജയം.
അവരുടെ ശ്രേഷ്ഠത മനസ്സിലാക്കി അവരെ ആദരിക്കുന്നവന് വിജയം.
അവരുടെ ജീവിത മാതൃക പിന്തുടരുന്നവന് വിജയം:
ആരാധനയിലും അനുസരണയിലും,
ഭർത്താവിനോടുള്ള മനോഹരമായ സഹവർത്തിത്വത്തിലും,
മഹത്തായ സ്വഭാവത്തിലും,
വിശാലമായ അറിവിലും,
ദീനി വിജ്ഞാനത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ഗ്രാഹ്യതയിലും.
അല്ലാഹുവേ,
നമ്മുടെ നേതാവും പ്രവാചകനുമായ മുഹമ്മദ് ﷺ ക്കും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരിശുദ്ധ കുടുംബത്തിനും സച്ചരിതരായ സ്വഹാബികൾക്കും അനുഗ്രഹവും സമാധാനവും കാരുണ്യവും നൽകണമേ.
അബൂബക്കർ, ഉമർ, ഉസ്മാൻ, അലി (റ) എന്നിവരോടും എല്ലാ മഹത്തായ സ്വഹാബികളോടും നീ തൃപ്തനാകണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
ഞങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ എളുപ്പമാക്കണമേ.
ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങൾ വിശാലമാക്കണമേ.
ഞങ്ങളുടെ ഉപജീവനം വർധിപ്പിക്കണമേ.
ഞങ്ങളുടെ പിതാക്കന്മാർക്കും മാതാക്കൾക്കും പൊറുത്തുകൊടുക്കണമേ.
ഞങ്ങളുടെ സന്തതികളെ അനുഗ്രഹിക്കണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സിന്റെ മഹത്വവും വിജയവും സ്ഥിരതയും സമൃദ്ധിയും നന്മയും പുരോഗതിയും നിലനിർത്തണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
യു.എ.ഇ.യുടെ പ്രസിഡന്റ് ശൈഖ് മുഹമ്മദ് ബിൻ സായിദിനെ നിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ കാത്തുകൊള്ളണമേ.
അദ്ദേഹത്തിന് സഹായിയും പിന്തുണയും ആയിരിക്കണമേ.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലും പ്രവർത്തനങ്ങളിലും അനുഗ്രഹം നൽകണമേ.
അദ്ദേഹത്തിനും ഉപരാഷ്ട്രപതിമാർക്കും എമിറേറ്റുകളുടെ ഭരണാധികാരികളായ സഹോദരന്മാർക്കും വിശ്വസ്തനായ കിരീടാവകാശിക്കും നീ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നതും പ്രസാദിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും വിജയം നൽകണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
ശൈഖ് സായിദിനും ശൈഖ് റാഷിദിനും നിന്റെ കരുണയിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോയ എമിറേറ്റുകളിലെ ശൈഖുമാർക്കും കരുണ നൽകണമേ.
നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ അവരെ വിശാലമായ സ്വർഗ്ഗോദ്യാനങ്ങളിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കണമേ.
നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന്റെ ശഹീദുമാരെ നിന്റെ കരുണയാലും പാപമോചനത്താലും പൊതിയണമേ.
അല്ലാഹുവേ,
ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരും മരണപ്പെട്ടവരുമായ എല്ലാ മുസ്ലിം പുരുഷന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും കരുണ നൽകണമേ.
അല്ലാഹുവിന്റെ ദാസന്മാരേ,
മഹത്വവും പ്രതാപവുമുള്ള അല്ലാഹുവിനെ സ്മരിക്കുവിൻ; അവൻ നിങ്ങളെ സ്മരിക്കും.
അവന്റെ അനുഗ്രഹങ്ങൾക്ക് നന്ദി പറയുവിൻ; അവൻ നിങ്ങളെ കൂടുതൽ അനുഗ്രഹിക്കും.
നമസ്കാരം സ്ഥാപിക്കുവിൻ.
🌿 എന്താണ് ജീവിതത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം?
ജീവിതത്തിന് ഒരൊറ്റ ലക്ഷ്യമേ നമ്മളെല്ലാവരും വെക്കേണ്ടതുള്ളൂ…
ഈ സുന്ദരമായ ഭൂമിയും, ഈ ജീവിതവും നമുക്ക് നൽകിയ നമ്മുടെ റബ്ബിനെ ഒരിക്കൽ കണ്ടുമുട്ടുക. 🤲🏻
ആ മഹത്തായ കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്കായി,
നമ്മുടെ റബ്ബ് കൽപ്പിച്ചതുപോലെ ജീവിക്കുക.
അവന് ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു നല്ല മനുഷ്യനായി മാറാൻ പരിശ്രമിക്കുക.
നന്മകൾ ചെയ്യുക, മറ്റുള്ളവർക്ക് ഉപകാരപ്പെടുക,
അവന്റെ തൃപ്തി മാത്രം ലക്ഷ്യമാക്കി ജീവിതം നയിക്കുക.
കാരണം, ഈ ജീവിതം അവസാനിച്ച ശേഷം
നമ്മൾ പ്രവേശിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ശാശ്വതമായ ജീവിതം അവിടെയാണ്.
നാളെ സ്വർഗത്തിൽ എത്ര അനുഗ്രഹങ്ങൾ ലഭിച്ചാലും,
ആ അനുഗ്രഹങ്ങളെല്ലാം നൽകിയ നമ്മുടെ റബ്ബിനെ നേരിൽ കാണാനുള്ള അവസരം ലഭിക്കാതെ ഒരു മനുഷ്യനും പൂർണ്ണമായ സംതൃപ്തി അനുഭവിക്കുകയില്ല. ❤️
യാ അല്ലാഹ്… 🤲🏻
നല്ല രീതിയിൽ ജീവിക്കാനും,
നിന്റെ തൃപ്തി നേടാനും,
മരണശേഷം റബ്ബിനെ കാണാനുള്ള ആ മഹത്തായ അവസരം ലഭിക്കാനും കഴിയുന്നവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഞങ്ങളെയും ഉൾപ്പെടുത്തേണമേ.
ആമീൻ യാ റബ്ബൽ ആലമീൻ. 🤲🏻❤️
ജീവിതത്തിന് ഒരൊറ്റ ലക്ഷ്യമേ നമ്മളെല്ലാവരും വെക്കേണ്ടതുള്ളൂ…
ഈ സുന്ദരമായ ഭൂമിയും, ഈ ജീവിതവും നമുക്ക് നൽകിയ നമ്മുടെ റബ്ബിനെ ഒരിക്കൽ കണ്ടുമുട്ടുക. 🤲🏻
ആ മഹത്തായ കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്കായി,
നമ്മുടെ റബ്ബ് കൽപ്പിച്ചതുപോലെ ജീവിക്കുക.
അവന് ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു നല്ല മനുഷ്യനായി മാറാൻ പരിശ്രമിക്കുക.
നന്മകൾ ചെയ്യുക, മറ്റുള്ളവർക്ക് ഉപകാരപ്പെടുക,
അവന്റെ തൃപ്തി മാത്രം ലക്ഷ്യമാക്കി ജീവിതം നയിക്കുക.
കാരണം, ഈ ജീവിതം അവസാനിച്ച ശേഷം
നമ്മൾ പ്രവേശിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ശാശ്വതമായ ജീവിതം അവിടെയാണ്.
നാളെ സ്വർഗത്തിൽ എത്ര അനുഗ്രഹങ്ങൾ ലഭിച്ചാലും,
ആ അനുഗ്രഹങ്ങളെല്ലാം നൽകിയ നമ്മുടെ റബ്ബിനെ നേരിൽ കാണാനുള്ള അവസരം ലഭിക്കാതെ ഒരു മനുഷ്യനും പൂർണ്ണമായ സംതൃപ്തി അനുഭവിക്കുകയില്ല. ❤️
യാ അല്ലാഹ്… 🤲🏻
നല്ല രീതിയിൽ ജീവിക്കാനും,
നിന്റെ തൃപ്തി നേടാനും,
മരണശേഷം റബ്ബിനെ കാണാനുള്ള ആ മഹത്തായ അവസരം ലഭിക്കാനും കഴിയുന്നവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഞങ്ങളെയും ഉൾപ്പെടുത്തേണമേ.
ആമീൻ യാ റബ്ബൽ ആലമീൻ. 🤲🏻❤️