آقای عارف محترم است، اما برجسته‌ترین نماد «ژن خوب» هم هست. رسوایی درگیری پسرش در قرارداد خارجی و توجیه آن با این که ژن خوب و برتر دارد، هم جرم سیاسی بود و هم توهین به عموم! صلاحیت بودن در دولت را ندارد. صلاحیت گزینش مقامات را به هیچ وجه! او را به شما تحمیل کردند؟

از غرایب این کشور آن است که در رسمی‌ترین مراسمش، به یغما برندگان باغ و مال و پدران فاسدان زندانی در ردیف جلو گردن راست می‌کنند و بالاترین مقاماتی که یک برگه کوچک سیاه هم در پرونده خانواده خود ندارند غایب هستند: این بار کماکان کج است و به مقصد مطمئنی نخواهد رسید!

📰 صلح ملی، هدف مطبوعات متعهد

🖊بهزاد نبوی:
شروع انتشار روزنامه «جامعه‌فردا» را به فال نیک می‌گیرم و برای روزنامه‌نگارانی که در آن قلم خواهند زد، آرزوی موفقیت دارم. موفقیت یک روزنامه فقط در قالب نیل به اهداف آن قابل ارزیابی است. اهداف، اگر نیک باشند و خیرخواهانه، حتی هنگامی که به بخشی از آن‌ها دست می‌یابیم حسی از موفقیت همراه خود دارند.
دوستانی از دست‌اندرکاران تحریریه «جامعه‌فردا» طی دیداری نسبت به چگونگی انتشار و چیستی ماموریت‌های روزنامه از من نظر خواستند. گفت‌وگویی میان ما شکل گرفت. آنچه می‌خوانید ماحصل این گفت‌وگو است.
خوانندگان عزیز روزنامه را به مطالعه دقیق این متن دعوت می‌کنم. مسئولان نشریات معتدل میانه‌رو را، اعم از اصلاح‌طلب و اصولگرا، به شعار «صلح دوفاکتوی ملی» و در واقع همان شعار «آشتی ملی» سرور گرامی‌ام، رئیس دولت اصلاحات، توجه می‌دهم.
***
اهداف نیک برای روزنامه‌نگاران چیست؟ مسلم است که این اهداف شخصی نیستند؛ بلکه آماج‌هایی اجتماعی هستند که یک گروه روزنامه‌نگار در مقابل خویش و فراراه رسانه‌شان قرار می‌دهند. من تلاش خواهم کرد تا این اهداف را از نگاه خودم و متناسب با موقعیت کنونی کشور شرح دهم.
برای این کار، ابتدا می‌خواهم عبارتی را در فرهنگ سیاسی کشورمان وضع کنم و از «صلح دوفاکتوی ملی» سخن بگویم. مراد من از صلح ملی در وضعیت دوفاکتو، وضعیتی است که در آن مردم کشور فارغ از تمرکز روی اختلاف بین دیدگاه‌ها یا تفاوت جایگاه اجتماعی و سطح زندگی اعضای جامعه و حتی نامتوازن بودن توزیع قدرت، نارضایتی‌های سیاسی و حتی اختلاف حل‌نشده و مزمنی که بین آن‌ها وجود دارد، توافق می‌کنند تا برای دادن فرصت به تغییرات مسالمت‌آمیز سیاسی و اجتماعی، اصلاح روش‌های اداره جامعه و دور کردن کشور از تهدیدهای خارجی -که همیشه کم‌و‌بیش وجود دارند- روابط درونی خود را بر مبنای پذیرش یکدیگر به صورت دوفاکتو تنظیم کنند.
یعنی بپذیرند دیگری وجود دارد، نمی‌توان وجود او را انکار کرد، قابل حذف نیست و عقاید و برنامه‌هایش در جامعه ریشه دارد. مثلا اصلاح‌طلبی در جامعه ما گرایشی قابل تکذیب و حذف‌شدنی نیست و فارغ از اراده ما به حیاتش ادامه می‌دهد. در چنین شرایطی، نه نیازی به توافق کامل یا تسلیم کسی در برابر شخص دیگر است و نه نیاز به ترس و سوء‌ظن و مقابله‌جویی و تحدید و گاردگیری دائمی و روحیه تهاجمی. تدوام چنین وضعیتی تکوین تدریجی تغییرات مثبت و اصلاح امور را در بطن خود می‌پرورد و ظرفیت‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی کشور را افزایش می‌دهد و فرصت اقدامات ضدملی را از اجزای ناسالم و مغرض داخل و بیرون حاکمیت می‌گیرد. به نظر من، هنگامی که ساختار قدرت از یکپارچگی کامل برخوردار نیست و گونه‌هایی از مشارکت سیاسی آحاد جامعه وجود دارد، خط‌مشی صلح دوفکتوی ملی نتیجه‌بخش‌ترین رویکرد سیاسی و اجتماعی خواهد بود. این دیکته‌ای است که در وضعیت کنونی خطیر کشور -که نیازی به شرح و بسط آن نمی‌یابم- به تاریخ ما و ما می‌کند.
بدیهی است صلح ملی با رویکرد فوق به معنای تسلیم عمومی به بی‌عدالتی‌های سیاسی و اجتماعی، چشم‌بستن بر فساد، جمع‌کردن بساط نقد شیوه‌های اداره جامعه و حکومتگری و کنار گذاشتن مطالبات اجتماعی نیست. صلح دوفاکتوی ملی به معنای پذیرش وضع حاضر از جنبه تنوع و تکثر از یک سو و متعهد بودن همه به حفظ اساس ساختار موجود سیاسی به منظور امن کردن مسیر تحرک ملی در ورند حیات اجتماعی از سوی دیگر است. تحرک ملی نیز چیزی نیست جز مشارکت آگاهانه و متین در تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر رای و نمایندگی. عقلای جامعه باید پیشنهاد چنین صلحی را به همه -مردم و زعمای قوم- بدهند و بر آن اصرار کنند. اینکه هم اکنون صدها هزار نفر از اعضای جامعه علی رغم ناخشنودی از برخی سازوکارها و با داشتن نقدهایی جدی بر موقعیت، در قالب نهادهای مدنی و فعالیت‌های جمعی و فردی در حیات اجتماعی مشارکت فعال می‌کنند، دستاورد و نمونه‌ای است طبیعی از رفتار مبتنی بر پذیرش دوفاکتوی وضعیت موجود که ثمربخشی و نیاز به توسعه آن در کل جامعه، در قالب صلح دوفاکتوی فراگیر را آشکار می‌سازد. دفاع اخیر برخی مسئولان رده‌بالا از ابقای یک هموطن زرتشتی در شورای شهر یزد -که مخالفان صلح با جامعه براساس موقعیت دوفاکتو، با تمسک به شرع انور به جنگ آن رفته‌اند- نیز نمونه‌ای است از گرایش به پذیرش دوفاکتوی همزیستی هدفمند همه ایرانیان از سوی نظام، هرچند نمونه ای نادر است.
با پذیرش چنین میثاقی و تا زمانی که این میثاق زیر پای کسانی خرد نشود، وظایف گروه‌های مرجع، مراقبت از موقعیت و نگه‌داشتن جامعه روی مسیر است و روزنامه نگاران اصلاح‌طلب کشور نیز در زمره گروه‌های مرجع هستند. به نظر من، تقویت صلح ملی می‌تواند بزرگترین هدف روزنامه‌نگاران متعهد به اصلاح‌طلبی در شرایط کنونی باشد.

آبان 1396

📰 چرا سرویس‌های اطلاعاتی شکست می‌خورند؟

🖊 مترجم کتاب «سرویس اطلاعاتی انگلیس از درون»:
برای کسانی که مسائل اطلاعاتی را به عنوان اموری مرتبط با امنیت ملی کشور و در واقع اموری سیاسی در حوزه ارتباط با کشورهای دبگر دنبال می‌کنند و نه آگاهی از اسرار کار هیجان‌انگیز جاسوسان، کتاب حاضر می‌تواند یک درسنامه باشد. این ارزیابی را فقط زمانی می‌توان پذیرفت که تعریف یک کشور از فعالیت اطلاعاتی، یافتن نشانه‌ها و ردهایی باشد که نشان دهند تصوری که از چگونگی حفظ امنیت ملی و بیشتر کردن منافع ملی دارد، و همچنین مسیر تحقق این تصور، تا چه حد بر واقعیات و عوامل قابل کنترل منطبق است. در این تعریف، اقداماتی مانند استخدام جاسوس یا کارگذاری شنود و تعقیب و مراقبت، در حد داشتن بیل و کلنگ برای کندن نقب است: هدف و نتیجه کندن نقب، مهمتر از وسیله حفر آن است!
واقعیت آن است که برخلاف تصور اکثر ما، وظیفه و کارکرد اصلی سرویس‌های اطلاعاتی ملی و جاافتاده، پیداکردن یکی-دو خبرچین، یا گیرانداختن خبرچینان غالبا خرده‌پای سرویس‌های رقیب، یا سازمان‌دادن عملیات خرابکارانه و گاهی هم ترور مخالفان یا عناصر نامطلوب نیست - هرچند که غالبا به ارتکاب این اعمال آلودگی و حتی شاید اعتیاد پیدا می‌کنند - بلکه گردآوری اطلاعات درباره اهداف و اقدامات کشورهای دیگر (دشمن، رقیب، دوست، متحد)، و تهیه گزارش‌های تحلیلی درباره‌ی آن‌ها است که بخش اعظم و بالای نود درصد چنین اطلاعاتی نیز از منابع علنی به دست می‌آید و ماموران اطلاعاتی کاردان و مفید به حال کشورها، کسانی هستند که می‌توانند بر چنین وظیفه‌ای تمرکز، و در کنارش نفوذ پنهانی را بر همین سیاق دنبال کنند. کتاب حاضر را از همین رو درسنامه خوانده‌ام که سرشار است از تقابل مدیران و ماموران اطلاعاتی نگران از جایگاه و منافع ملی کشورشان در عرصه جهانی، با سیاستمدارانی که یا نگران اوضاع حزب خود بوده‌اند و یا منافع شرکت‌های بزرگ. دوران مورد بحث کتاب زمانی است که در پایان دوران استعماری، امپراتوری بریتانیا فروریخته بود و این کشور تقلا می‌کرد منافع خود را در اجزای سابق امپراتوری به طریقی حفظ کند. بخش عمده کتاب حاضر که یک روایت تازه و عمدتا درونی اینتلیجنس سرویس ‌از کودتای ۲۸ مرداد است، داستان همان تقلا برای حفظ سلطه بر ذخایر نفت ایران است.
برخلاف بسیاری از کتاب‌های روایتگر تاریخ سرویس‌های اطلاعاتی، استیفن داریل روزنامه‌نگار انگلیسی نقل خود را از حوادث، بر اسناد از بایگانی خارج شده و خاطرات اشخاص دخیل می‌گذارد تا یک تاثیر متقابل را نشان دهد: تاثیر مفید کار عوامل اطلاعاتی در زمینه آگاهی دولت‌ها از اهداف سیاسی پنهان در پس اعمال کشورهای رقیب (که اصیل و مهمترین نتیجه کار سرویس اطلاعاتی است)، و به خطا رفتن مداوم سرویس‌های اطلاعاتی، زمانی که به اجبار کار اصلی خود را رها می‌کنند تا اهداف موقت و آمال غالبا غیرملی دولت‌های چندساله و چندماهه را برآورده سازند. این امری است به غایت مضر، که درک اشتباه بودن آن تجربه بسیار و جلوگیری از رخ‌دادنش تعهد عمیق ملی، شعور پالوده از حزب و فرقه‌گرایی، و شخصیت قوی و نترس می‌خواهد: سازمان اطلاعاتی از هم ناپاشیده و نفوذ‌ناپذیر، اینگونه زاده می‌شود و رشد می‌کند... این دقایق را اگر نه مستقیم، در قالب روایت تاریخ در این کتاب خواهید یافت که البته آموزش عمیقتری است؛ زیرا گسترده شدن افق دید، دربسترنگاه موشکاف به تاریخ، عمیق‌تر است.
البته درک این آموزه‌های مفهومی در کتاب حاضر، با دریافت اطلاعات تاریخی تازه هم همراه است که شوق خواندن کتاب را بیش می‌سازد. مثلا دلایل متقن از این واقعیت که ایالات متحده فقط هنگامی برای کودتا علیه دولت مصدق با انگلیس همداستان شد که توافق سلاطین نفتی بریتانیا با سرمایه‌داران نفتی آمریکایی بر سر سهم آن‌ها در نفت ایران قطعی شد. علاوه بر این‌گونه سیاست‌های بنیادین، آشنایی عمیق‌تر با برخی چهره‌های مرموز و دارای سهم گمشده در کودتای ۲۸ مرداد مانند نورمن داربی‌شایر و... برای ایرانیان جستجوگر نقاط هنوز تاریک مانده‌ی عملکرد سرویس اطلاعاتی بریتانیا در ایران جذابیت و اهمیت دارد.