🎉🎉 در دست انتشار
استعمار داده
دادهخواری غولهای فناوری و راههای مقابله با آن
اولیسس مخیا، نیک کالدری
ترجمۀ حسین شیخرضایی
مجموعۀ مطالعات علم و فناوری» / دبیر: حسین شیخرضایی
۳۵۶ صفحه / قیمت پشت جلد: ۱۲۵۰۰۰۰ تومان
قیمت در ایام پیشخرید: ۱۰۰۰۰۰۰ تومان
بازدید و خرید از سایت کرگدن:
www.kargadanpub.com
🔸 مطالعات پسااستعماری با محوریت داده و فضای سایبر به ما کمک میکند دریابیم فناوریهای نوظهور در خلأ اجتماعی و سیاسی شکل نمیگیرند. داده، الگوریتم و هوش مصنوعی، همچون هر فناوری دیگری، درون روابط قدرت ساخته میشوند. پرسش این نیست که «چه فناوریهایی داریم؟»، بلکه این است که «چه کسانی آنها را طراحی میکنند، چه منافعی در به کارگیری آنها دخیل است، و چه گروههایی از مزایا و معایب آنها برخوردار میشوند؟
🔸 نویسندگان کتاب حاضر به ما یادآوری میکنند که استعمار را نباید صرفاً در شکل تاریخی آن، شامل اشغال سرزمین و ایجاد مستعمره، تعریف کرد. استعمار در طول تاریخ شکلهای متفاوتی به خود گرفته و امروزه نیز در قالبی تازه، شامل کنترل زیرساختهای استخراج داده و وابستهسازی فناورانه، ادامه دارد. در عصر دیجیتال، دادههای انسانی، رفتارهای اجتماعی و اطلاعات جمعی به منابعی تبدیل شدهاند که از سراسر جهان جمعآوری و در مراکزی معدودْ پردازش، انباشت و مبنای تصمیمگیری واقع میشوند.
🔸 مفهوم «استعمارِ داده» که توسط نویسندگان کتاب مطرح شده دقیقاً بر همین جنبه تأکید دارد. مسئله این نیست که داده ذاتاً امری منفی است یا فناوری دیجیتال باید کنار گذاشته شود؛ مسئله این است که در نظم کنونی جهانی، مالکیت و کنترل دادهها بهشدت نامتوازن است و عمدتاً در اختیار غولهای بزرگ فناوری است که از آن برای کسب سود، پیشبینی رفتارهای جمعی و حتی اثرگذاری سیاسی استفاده میکنند.
🔸 نویسندگان، علاوه بر تحلیلهای نظری و بررسیهای موردی، راهکارهایی نیز برای مقابله با استعمارِ داده در عصر حاضر پیشنهاد میکنند.
🔸 علاقهمندان میتوانند برای پیشخرید کتاب به سایت نشر کرگدن مراجعه کنند. در ایام پیشفروش تخفیف ویژهای برای کتابها در نظر گرفته شده است.
#نشر_کرگدن، #در_دست_انتشار، #استعمار_داده، #فلسفه_علم، #مطالعات_علم_و_فناوری
استعمار داده
دادهخواری غولهای فناوری و راههای مقابله با آن
اولیسس مخیا، نیک کالدری
ترجمۀ حسین شیخرضایی
مجموعۀ مطالعات علم و فناوری» / دبیر: حسین شیخرضایی
۳۵۶ صفحه / قیمت پشت جلد: ۱۲۵۰۰۰۰ تومان
قیمت در ایام پیشخرید: ۱۰۰۰۰۰۰ تومان
بازدید و خرید از سایت کرگدن:
www.kargadanpub.com
🔸 مطالعات پسااستعماری با محوریت داده و فضای سایبر به ما کمک میکند دریابیم فناوریهای نوظهور در خلأ اجتماعی و سیاسی شکل نمیگیرند. داده، الگوریتم و هوش مصنوعی، همچون هر فناوری دیگری، درون روابط قدرت ساخته میشوند. پرسش این نیست که «چه فناوریهایی داریم؟»، بلکه این است که «چه کسانی آنها را طراحی میکنند، چه منافعی در به کارگیری آنها دخیل است، و چه گروههایی از مزایا و معایب آنها برخوردار میشوند؟
🔸 نویسندگان کتاب حاضر به ما یادآوری میکنند که استعمار را نباید صرفاً در شکل تاریخی آن، شامل اشغال سرزمین و ایجاد مستعمره، تعریف کرد. استعمار در طول تاریخ شکلهای متفاوتی به خود گرفته و امروزه نیز در قالبی تازه، شامل کنترل زیرساختهای استخراج داده و وابستهسازی فناورانه، ادامه دارد. در عصر دیجیتال، دادههای انسانی، رفتارهای اجتماعی و اطلاعات جمعی به منابعی تبدیل شدهاند که از سراسر جهان جمعآوری و در مراکزی معدودْ پردازش، انباشت و مبنای تصمیمگیری واقع میشوند.
🔸 مفهوم «استعمارِ داده» که توسط نویسندگان کتاب مطرح شده دقیقاً بر همین جنبه تأکید دارد. مسئله این نیست که داده ذاتاً امری منفی است یا فناوری دیجیتال باید کنار گذاشته شود؛ مسئله این است که در نظم کنونی جهانی، مالکیت و کنترل دادهها بهشدت نامتوازن است و عمدتاً در اختیار غولهای بزرگ فناوری است که از آن برای کسب سود، پیشبینی رفتارهای جمعی و حتی اثرگذاری سیاسی استفاده میکنند.
🔸 نویسندگان، علاوه بر تحلیلهای نظری و بررسیهای موردی، راهکارهایی نیز برای مقابله با استعمارِ داده در عصر حاضر پیشنهاد میکنند.
🔸 علاقهمندان میتوانند برای پیشخرید کتاب به سایت نشر کرگدن مراجعه کنند. در ایام پیشفروش تخفیف ویژهای برای کتابها در نظر گرفته شده است.
#نشر_کرگدن، #در_دست_انتشار، #استعمار_داده، #فلسفه_علم، #مطالعات_علم_و_فناوری
Forwarded from ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)
🔰زیستنهای ارزشمند انسانی در گفتوگو با مهدی رضایی؛
قطبنمای عملیاتی برای انسان معاصر
چگونه جامه متناسب با قامت وجودی خودمان را انتخاب یا حتی خیاطی کنیم
🔸به گفته مهدی رضایی: «این کتاب دست روی مفهوم «فلسفه زندگی» میگذارد و ۱۵ سنت بزرگ فکری، فلسفی و دینی تاریخ بشر (از ادیان تا آیینهای بودا، دائو و رواقیگری و تا مکاتب اگزیستانسیالیسم، پراگماتیسم و انسانگرایی سکولار ) را بررسی میکند تا به خواننده کمک کند «فلسفه شخصی خودش» را انتخاب یا بازسازی کند یا دستکم سنتهای دیگر را بفهمد.»
🔸تمام ۱۵ فصل بر اساس یک اسکلت و الگوی مشخص نوشته شدهاند که اغلب شامل پیشینه تاریخی، مابعدالطبیعه (دیدگاه درباره جهان و انسان)، اصول اخلاقی، نحوه مواجهه با بحرانها (مثل مرگ، اضطراب و اندوه)، و نیز اجمالاً آیینهای عملی است. این انضباط ساختاری به خواننده اجازه میدهد بتواند مکاتب ناهمگون را کنار هم بنشاند و بسنجد. و سومین نکتهای که به نظرم میرسد این است که کتاب به دنبال فرمولهای سریع برای شادکامی نیست. فلسفه را به عنوان تلاشی جدی، عقلانی و گاهی دشوار برای مواجهه با رنج، مرگ و فقدان معنا میبیند و تعارفهای رایج کتابهای زرد را کنار میگذارد
🔸️مسئله کتاب یک پرسش اگزیستانسیال و حیاتی است: «چگونه باید یک زندگی خوب را سپری کرد؟» وقتی انسان در بحرانهای زندگی، مواجهه با رنج، مرگ، معنا و روابط اخلاقی قرار میگیرد، فرقی نمیکند پاسخش را از انجیل و قرآن گرفته باشد یا از رواقیگری و اگزیستانسیالیسم.
🔸کتاب عامدانه نخواسته یک داوری نهایی صادر کند یا یک سنت را برنده اعلام کند؛ کتاب به شکل یک «دادگاه سقراطی» طراحی شده است. وقتی نویسنده فصل اپیکوری از لذتهای معقول و دوری از جاهطلبی میگوید، و چند فصل بعد پیتر سینگر در «دیگرگزینی مؤثر» از شما میخواهد بخش اعظم ثروتتان را برای کاهش رنج گرسنگان جهان ببخشید، این شوک و تنش به جان خواننده میافتد: «من کدامیک از این دو مسیر را انتخاب خواهم کرد؟ آیا آرامش رواقی و اپیکوری را میخواهم یا تعهد رادیکال دیگرگزینانه را؟» بنابراین، کتاب یک صلح کلی سادهلوحانه برقرار نکرده است. هرچند سبک کتاب همدلانه است تا ابتدا زیبایی هر فلسفه چشیده شود، اما وقتی خواننده این ۱۵ صدا را کنار هم میشنود، عمق ناهماهنگی معرفتی و اخلاقی مکاتب آشکار میشود و دقیقاً همین جاست که نوبت به کاربست «عقل نقاد خواننده» برای انتخاب میرسد و این مهم را به خواننده میسپارد.
🔸️کتاب مدعی نیست که هر راهی که کسی برگزیند لزوماً خوب است. معیار داوری که ویراستاران در تمام طول کتاب بر آن پافشاری میکنند، همان «تابآوری در برابر بررسی دقیق» است. یک فلسفه زندگی ممکن است در عمل شکست بخورد؛ مثلاً اگر مابعدالطبیعه آن با حقایق علمی اثباتشده در تضاد آشتیناپذیر باشد (مانند انکار واقعیت رنج یا انکار علیت)، یا اگر اخلاق آن منجر به فروپاشی روانشناختی فرد یا ویرانی اجتماعی شود، آن فلسفه «خوب» نیست. بنابراین، معیار، انسجام درونی و کارآمدی بیرونی است. بنابراین، کتاب به خواننده نمیگوید «همه اینها به یک اندازه درستاند» (که این نسبیگرایی است)؛ بلکه میگوید «حقیقت زندگی خوب، جامه یکشکلی نیست که بر تن همه انسانها برازنده باشد». کتاب به ما یاد میدهد که چگونه جامه متناسب با قامت وجودی خودمان را با استفاده از الگوهای آزموده تاریخ بشر، انتخاب یا حتی خیاطی کنیم».
ibna.ir/x6Kxx
@ibna_official
قطبنمای عملیاتی برای انسان معاصر
چگونه جامه متناسب با قامت وجودی خودمان را انتخاب یا حتی خیاطی کنیم
🔸به گفته مهدی رضایی: «این کتاب دست روی مفهوم «فلسفه زندگی» میگذارد و ۱۵ سنت بزرگ فکری، فلسفی و دینی تاریخ بشر (از ادیان تا آیینهای بودا، دائو و رواقیگری و تا مکاتب اگزیستانسیالیسم، پراگماتیسم و انسانگرایی سکولار ) را بررسی میکند تا به خواننده کمک کند «فلسفه شخصی خودش» را انتخاب یا بازسازی کند یا دستکم سنتهای دیگر را بفهمد.»
🔸تمام ۱۵ فصل بر اساس یک اسکلت و الگوی مشخص نوشته شدهاند که اغلب شامل پیشینه تاریخی، مابعدالطبیعه (دیدگاه درباره جهان و انسان)، اصول اخلاقی، نحوه مواجهه با بحرانها (مثل مرگ، اضطراب و اندوه)، و نیز اجمالاً آیینهای عملی است. این انضباط ساختاری به خواننده اجازه میدهد بتواند مکاتب ناهمگون را کنار هم بنشاند و بسنجد. و سومین نکتهای که به نظرم میرسد این است که کتاب به دنبال فرمولهای سریع برای شادکامی نیست. فلسفه را به عنوان تلاشی جدی، عقلانی و گاهی دشوار برای مواجهه با رنج، مرگ و فقدان معنا میبیند و تعارفهای رایج کتابهای زرد را کنار میگذارد
🔸️مسئله کتاب یک پرسش اگزیستانسیال و حیاتی است: «چگونه باید یک زندگی خوب را سپری کرد؟» وقتی انسان در بحرانهای زندگی، مواجهه با رنج، مرگ، معنا و روابط اخلاقی قرار میگیرد، فرقی نمیکند پاسخش را از انجیل و قرآن گرفته باشد یا از رواقیگری و اگزیستانسیالیسم.
🔸کتاب عامدانه نخواسته یک داوری نهایی صادر کند یا یک سنت را برنده اعلام کند؛ کتاب به شکل یک «دادگاه سقراطی» طراحی شده است. وقتی نویسنده فصل اپیکوری از لذتهای معقول و دوری از جاهطلبی میگوید، و چند فصل بعد پیتر سینگر در «دیگرگزینی مؤثر» از شما میخواهد بخش اعظم ثروتتان را برای کاهش رنج گرسنگان جهان ببخشید، این شوک و تنش به جان خواننده میافتد: «من کدامیک از این دو مسیر را انتخاب خواهم کرد؟ آیا آرامش رواقی و اپیکوری را میخواهم یا تعهد رادیکال دیگرگزینانه را؟» بنابراین، کتاب یک صلح کلی سادهلوحانه برقرار نکرده است. هرچند سبک کتاب همدلانه است تا ابتدا زیبایی هر فلسفه چشیده شود، اما وقتی خواننده این ۱۵ صدا را کنار هم میشنود، عمق ناهماهنگی معرفتی و اخلاقی مکاتب آشکار میشود و دقیقاً همین جاست که نوبت به کاربست «عقل نقاد خواننده» برای انتخاب میرسد و این مهم را به خواننده میسپارد.
🔸️کتاب مدعی نیست که هر راهی که کسی برگزیند لزوماً خوب است. معیار داوری که ویراستاران در تمام طول کتاب بر آن پافشاری میکنند، همان «تابآوری در برابر بررسی دقیق» است. یک فلسفه زندگی ممکن است در عمل شکست بخورد؛ مثلاً اگر مابعدالطبیعه آن با حقایق علمی اثباتشده در تضاد آشتیناپذیر باشد (مانند انکار واقعیت رنج یا انکار علیت)، یا اگر اخلاق آن منجر به فروپاشی روانشناختی فرد یا ویرانی اجتماعی شود، آن فلسفه «خوب» نیست. بنابراین، معیار، انسجام درونی و کارآمدی بیرونی است. بنابراین، کتاب به خواننده نمیگوید «همه اینها به یک اندازه درستاند» (که این نسبیگرایی است)؛ بلکه میگوید «حقیقت زندگی خوب، جامه یکشکلی نیست که بر تن همه انسانها برازنده باشد». کتاب به ما یاد میدهد که چگونه جامه متناسب با قامت وجودی خودمان را با استفاده از الگوهای آزموده تاریخ بشر، انتخاب یا حتی خیاطی کنیم».
ibna.ir/x6Kxx
@ibna_official
ایبنا
قطبنمای عملیاتی برای انسان معاصر
به گفته مهدی رضایی: «این کتاب دست روی مفهوم «فلسفه زندگی» میگذارد و ۱۵ سنت بزرگ فکری، فلسفی و دینی تاریخ بشر (از ادیان تا آیینهای بودا، دائو و رواقیگری و تا مکاتب اگزیستانسیالیسم، پراگماتیسم و انسانگرایی سکولار ) را بررسی میکند تا به خواننده کمک کند «فلسفه…
🎉🎉 در دست انتشار
زبان عمومی، ذهن اجتماعی
شرح نکتهبهنکتۀ تحقیقات فلسفی ویتگنشتاین
نویسنده: مالک حسینی
مجموعۀ کلاسیکخوانی / دبیر: مالک حسینی
همکاری مشترک نشر کرگدن و نشر فرهنگ سیادت
۴۷۲ صفحه / قیمت پشت جلد: ۱۵۰۰۰۰۰ تومان
قیمت در ایام پیشخرید: ۱۲۵۰۰۰۰ تومان
بازدید و خرید از سایت کرگدن:
www.kargadanpub.com
🔸 تحقیقات فلسفی حاصل تأملات طولانیمدت لودویگ ویتگنشتاین، فیلسوف اتریشی-انگلیسی است. این کتاب، که دو سال پس از مرگ نویسنده منتشر شده، از آثار کلاسیک و از مهمترین نوشتههای فلسفی، دستکم در قرن بیستم، است.
🔸 تحقیقات متشکل از «نکته»هایی است که در آنها به موضوعات و مفاهیم متعددی پرداخته میشود، بیآنکه این نکتهها ذیل عنوانهایی مجزا درآیند و کتاب فصلبندی و بخشبندی معمول را بگیرد. همین ویژگی تحقیقات را کتابی دشوارفهم ساخته و خوانندۀ ناآشنا را محتاج معلم یا راهنما و شرح کرده است.
🔸 کتاب پیشِ رو «راهنما»ی تحقیقات فلسفی است، به این معنا که قرار است خواننده را - که در درجۀ نخست دانشجوی فلسفه یا علاقهمند به فلسفه منظور شده است - از سردرگمی در مواجهه با تحقیقات درآورد و به او کمک کند بهتنهایی و بینیاز از معلم و کلاس، مطالعۀ آن را پیش ببرد. این مقصود وقتی حاصل است که او تصویری واضح از جنبههای اصلی تحقیقات کسب کند، و دیدی فراگیر به کلیت آن بیابد. به بیانی دیگر، خیره شدن به تکتک تصاویرِ این، به قول خود ویتگنشتاین، آلبوم مانع درک روایت پشت همۀ آنها نشود. درعینحال، کتاب پیشِ رو قرار است خواننده را با متن تحقیقات و از آن طریق با مفاهیم اصلی و آرای مهمش آشنا کند.
🔸 علاقهمندان میتوانند برای پیشخرید کتاب به سایت نشر کرگدن مراجعه کنند. در ایام پیشفروش تخفیف ویژهای برای کتابها در نظر گرفته شده است.
#نشر_کرگدن، #در_دست_انتشار، #لودویگ_ویتگنشتاین، #تحقیقات_فلسفی، #شرح_متن
زبان عمومی، ذهن اجتماعی
شرح نکتهبهنکتۀ تحقیقات فلسفی ویتگنشتاین
نویسنده: مالک حسینی
مجموعۀ کلاسیکخوانی / دبیر: مالک حسینی
همکاری مشترک نشر کرگدن و نشر فرهنگ سیادت
۴۷۲ صفحه / قیمت پشت جلد: ۱۵۰۰۰۰۰ تومان
قیمت در ایام پیشخرید: ۱۲۵۰۰۰۰ تومان
بازدید و خرید از سایت کرگدن:
www.kargadanpub.com
🔸 تحقیقات فلسفی حاصل تأملات طولانیمدت لودویگ ویتگنشتاین، فیلسوف اتریشی-انگلیسی است. این کتاب، که دو سال پس از مرگ نویسنده منتشر شده، از آثار کلاسیک و از مهمترین نوشتههای فلسفی، دستکم در قرن بیستم، است.
🔸 تحقیقات متشکل از «نکته»هایی است که در آنها به موضوعات و مفاهیم متعددی پرداخته میشود، بیآنکه این نکتهها ذیل عنوانهایی مجزا درآیند و کتاب فصلبندی و بخشبندی معمول را بگیرد. همین ویژگی تحقیقات را کتابی دشوارفهم ساخته و خوانندۀ ناآشنا را محتاج معلم یا راهنما و شرح کرده است.
🔸 کتاب پیشِ رو «راهنما»ی تحقیقات فلسفی است، به این معنا که قرار است خواننده را - که در درجۀ نخست دانشجوی فلسفه یا علاقهمند به فلسفه منظور شده است - از سردرگمی در مواجهه با تحقیقات درآورد و به او کمک کند بهتنهایی و بینیاز از معلم و کلاس، مطالعۀ آن را پیش ببرد. این مقصود وقتی حاصل است که او تصویری واضح از جنبههای اصلی تحقیقات کسب کند، و دیدی فراگیر به کلیت آن بیابد. به بیانی دیگر، خیره شدن به تکتک تصاویرِ این، به قول خود ویتگنشتاین، آلبوم مانع درک روایت پشت همۀ آنها نشود. درعینحال، کتاب پیشِ رو قرار است خواننده را با متن تحقیقات و از آن طریق با مفاهیم اصلی و آرای مهمش آشنا کند.
🔸 علاقهمندان میتوانند برای پیشخرید کتاب به سایت نشر کرگدن مراجعه کنند. در ایام پیشفروش تخفیف ویژهای برای کتابها در نظر گرفته شده است.
#نشر_کرگدن، #در_دست_انتشار، #لودویگ_ویتگنشتاین، #تحقیقات_فلسفی، #شرح_متن
🎉🎉 در دست انتشار
بازخوانی داستان جم، هوشنگ و هفتواد
از دیدگاه اسطورهشناسی عصبی-تکاملی
نویسنده: عبدالرضا ناصرمقدسی
۲۵۶ صفحه / قیمت پشت جلد: ۹۰۰۰۰۰ تومان
قیمت کتاب در ایام پیشفروش: ۷۵۰۰۰۰ تومان
بازدید و خرید از سایت کرگدن:
www.kargadanpub.com
🔸 کتاب پیشِ رو به بررسی سه داستان جمشید، هوشنگ و هفتواد بر اساس چهارچوب اسطورهشناسی عصبی-تکاملی میپردازد. هدف اصلی کتاب نشان دادن ریشههای پیچیدۀ اساطیر ایرانی است؛ ریشههایی که برخلاف نگرشهای مرسوم، که سعی دارند منشأیی هندوایرانی برای تمام اساطیر ایرانی پیدا کنند، صرفا ً هندواروپایی و هندوایرانی نیستند، بلکه تأثیرات قابل توجهی از بومیان فلات قارۀ ایران و تمدنهای مجاور خود، اعم از تمدنهای بینالنهرین، یونان و حتی چین، پذیرفتهاند.
🔸 پس از مرور چهارچوب کلی اسطورهشناسی عصبی-تکاملی، نویسنده اساطیر ایرانی را در مفهوم کلی آنها و با تکیه بر ریشهها و عواملی که در شکلگیری آنها مؤثر بودهاند بررسی میکند. سپس، به صورت جداگانه و در فصلهایی مجزا، به بررسی داستانهای جمشید، هوشنگ و هفتواد میپردازد.
🔸 او استدلال می کند که اگرچه این داستانها متفاوتاند و خاستگاههایی متفاوت نیز دارند، اما هر سه به خوبی نشان میدهند که بررسی اساطیر ایرانی تا چه اندازه پیچیده است و درعینحال، اسطورهپژوهی ما تا چه اندازه هنوز با یک بررسی جامع و موشکافانه فاصله دارد.
🔸 علاقهمندان میتوانند برای پیشخرید کتاب به سایت نشر کرگدن مراجعه کنند. در ایام پیشفروش تخفیف ویژهای برای کتابها در نظر گرفته شده است.
#نشر_کرگدن، #در_دست_انتشار، #اسطورهشناسی_عصبی_تکاملی، #شاهنامه_فردوسی، #اسطورههای_ایرانی
بازخوانی داستان جم، هوشنگ و هفتواد
از دیدگاه اسطورهشناسی عصبی-تکاملی
نویسنده: عبدالرضا ناصرمقدسی
۲۵۶ صفحه / قیمت پشت جلد: ۹۰۰۰۰۰ تومان
قیمت کتاب در ایام پیشفروش: ۷۵۰۰۰۰ تومان
بازدید و خرید از سایت کرگدن:
www.kargadanpub.com
🔸 کتاب پیشِ رو به بررسی سه داستان جمشید، هوشنگ و هفتواد بر اساس چهارچوب اسطورهشناسی عصبی-تکاملی میپردازد. هدف اصلی کتاب نشان دادن ریشههای پیچیدۀ اساطیر ایرانی است؛ ریشههایی که برخلاف نگرشهای مرسوم، که سعی دارند منشأیی هندوایرانی برای تمام اساطیر ایرانی پیدا کنند، صرفا ً هندواروپایی و هندوایرانی نیستند، بلکه تأثیرات قابل توجهی از بومیان فلات قارۀ ایران و تمدنهای مجاور خود، اعم از تمدنهای بینالنهرین، یونان و حتی چین، پذیرفتهاند.
🔸 پس از مرور چهارچوب کلی اسطورهشناسی عصبی-تکاملی، نویسنده اساطیر ایرانی را در مفهوم کلی آنها و با تکیه بر ریشهها و عواملی که در شکلگیری آنها مؤثر بودهاند بررسی میکند. سپس، به صورت جداگانه و در فصلهایی مجزا، به بررسی داستانهای جمشید، هوشنگ و هفتواد میپردازد.
🔸 او استدلال می کند که اگرچه این داستانها متفاوتاند و خاستگاههایی متفاوت نیز دارند، اما هر سه به خوبی نشان میدهند که بررسی اساطیر ایرانی تا چه اندازه پیچیده است و درعینحال، اسطورهپژوهی ما تا چه اندازه هنوز با یک بررسی جامع و موشکافانه فاصله دارد.
🔸 علاقهمندان میتوانند برای پیشخرید کتاب به سایت نشر کرگدن مراجعه کنند. در ایام پیشفروش تخفیف ویژهای برای کتابها در نظر گرفته شده است.
#نشر_کرگدن، #در_دست_انتشار، #اسطورهشناسی_عصبی_تکاملی، #شاهنامه_فردوسی، #اسطورههای_ایرانی
Forwarded from مخ نویس (Reza A)
خس و خاشاک
جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۶به سه نفر یا در واقع به پروتئین جلبک لزجی رسید که گرچه شعبده بازی اش را میتوان در چند خط خلاصه کرد ولی ممکنست موفق شود صفحات علم اعصاب را چندفصل جلو ببرد.
برندگان نوبل امسال اول در یک جلبک پروتئینی یه نام channelrhodopsin پیدا کردند که وقتی نور به آن میخورد یک کانال یونی را در غشا سلول جلبک باز میکرد کانالی که پتانسیلهای غشا سلول را تغیبر میداد و جلبک را به سمت نور هدایت میکرد. آنهاسپس ژن این پروتئین را از ژنهای جلبک استخراج کرده و آن را داخل هسته سلولهای عصبی جاسازی کردند و در نتیجه نورونهایی ساختند که روی سطحشان پوشیده از این پروتئین جلبکی بود،پروتئینی که میتواند در واکنش به نور، کانال یونی نورون را باز و با تغییر پتانسیل غشا سلول عصبی آن را روشن کند.
با کمک این ابزار که اپتوژنتیک نامیده میشود میتوان هر بخش از نورونهای مغز را نشانه گذاری و با تابندن نور تحریک کرد و شاید نه تنها بتوان با آن کورها را شفا داد بلکه ممکن است بتوان با کمکآن هرجایی از مغز را دستکاری و خاموش و روشن کرد.
تا قبل از اوپتوژنتیک وقتی میخواستیم مثلا درباره ترس تحقیق کنیم باید موشی را در دستگاه fmri قرار میدادیم و او را می ترساندیم و بعد به عکس مغزش نگاه می کردیم و روشن شدن آمیگدالش را تماشا می کردیم ولی حالا با اوپتوژنتیک میتوانیم دستمان را داخل مغز موش کنیم و هر قسمت از امیگدالش را با یک کلید پروتیینی _ نوری روشن کنیم و بعد ببینیم چه اتفاقی برای موش می افتد آیا بدون اینکه بترسانیمش با روشن کردن کلید فلان قسمت آمیگدال میترسد یا نه؟
اگر fmri فقط نشان میداد در ترس یا عشق یا به یادآوردن فلان خاطره کجای مغز روشن میشود( همبستگی) حالا اوپتوژنتیک نشان میدهد با تحریک کدام نورنها میترسیم،عاشق میشویم یا به یاد می آوریم(علت و معلول)در واقع اوپتوژنتیک چند قدم جلوتر از fmriمیرود و به ما میگوید دستکاری فلان جای مغز چه تغییری در تجربه و رفتار ما ایجاد کند و این یعنی حالا ما به جای تماشاچی مغز ، کلیددار مدارهای مغز هستیم و البته پیامدهای این ابزار خیلی فراتر از علم پزشکیست و همانطور که fmri باعث جنب و جوش در فلسفه ذهن شد احتمالا اوپتوژنتیک هم بحث های زیادی را در این مقوله به پا خواهد کرد.
اخیرا *کتاب ایدئالیسم تحلیلی کاستروپ* را با ترجمه عالی دکتر نورالهی از نشر کرگدن تمام کردم کتابی که گرچه نتوانست قانعم کند ولی ذهنم را قلقلک داد کتابی که این پروتئین جلبکی میتواند استدلالهایش را به چالش بکشد.
کاستروپ میگوید آنچه به عنوان جهان میبینیم همان چیزی نیست که در واقعیت وجود دارد و نه تنها خود ما حتی کل جهان تنها از جنس ذهن است نه ماده.
از نظر او ادراکات ما از جهان خارج نشانه هاییست رمزگذاری شده که تنها به کار بقای ما می آیند نه ادراک واقعیت هستی.
از نظر نویسنده درک ما از دنیا مانند درک کسی از رنگ قرمزست بدون اینکه درکی از نور واقعی و طیف های آن داشته باشو
از نظر او ما درجهان چون خلبانانی هستیم که در کابین هواپیمایی بدون پنجره به دنیا آمده اند بدون اینکه به جز داشبورد هواپیما که ارتفاع و سرعت و بنزین را نشان میدهد درکی از بیرون هواپیما و دنیای واقعی خارج از کابین داشته باشند.
او معتقدست درک ما از عالم مثل کسی ست که میخواهد فقط با دیدن نقشه کره زمین،زمین واقعی را بفهمد یا کسی که در خواب است ولی مطمئن است که هرچه میبیند و میشنود عین واقعیت است.
به نظر او عالم نه فقط تنها در ذهن ماست بلکه خودش هم از جنس ذهن است.
کاستروپ میگوید مغز ما نه خود ذهن ما بلکه فقط داشبورد کابین ذهن ماست
او برای توجیه دنیای ذهنی که البته به نظر من چفت و بست محکمی ندارد مجبورست چیزهایی که در fmri دیده میشود را هم توضیح دهد و البته به درستی و البته با زرنگی دست روی نقطه ضعف این ابزار می گذارد و میگوید همبستگی یی که در fmri بین مغز و ذهن میبینیم نمیتواند ثابت کند مغز علت ذهن است.
ولی حالا که پروتئین این جلبک ناچیز توانسته عقربه های داشبورد کابین مغز مارا نه فقط قابل مشاهده بلکه روشن و خاموش کند احتمالا کار کاستروپ برای توجیه ایدئالیسم تحلیلی اش مشکل تر خواهد شد.
و چه کسی باور می کرد یک جلبک پا در کفش ایدئالیسم تحلیلی کند؟
آیا میشود با این ابزار جادویی، مغزها را عاشق ، مهربان یا خشمگین کرد؟آیا میشود خاطرات را روشن و خاموش کرد؟آیا ممکنست کسی بخواهد با کمک این ابزار جدید ذهن ما را کنترل کند؟
نمیخواهم ازین ابزار برای خیالپردازی استفاده کنم مثل همان کاری که گلدبرگ خبرنگار یهودی با fmri واحمدی نژاد کرد و بعد از اینکه هسته vs مغزش در fmriبعد از دیدن عکس احمدی نژاد روشن شد نتیجه گرفت مغز یهودی از دیدن احمدی نژاد لذت میبرد همان احمدی نژادی که سالها پیش گفته بود از خس و خاشاک کاری بر نمی آید ولی حالا یک جلبک خلافش را ثابت کرده است.
https://t.me/draboutorab
جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۶به سه نفر یا در واقع به پروتئین جلبک لزجی رسید که گرچه شعبده بازی اش را میتوان در چند خط خلاصه کرد ولی ممکنست موفق شود صفحات علم اعصاب را چندفصل جلو ببرد.
برندگان نوبل امسال اول در یک جلبک پروتئینی یه نام channelrhodopsin پیدا کردند که وقتی نور به آن میخورد یک کانال یونی را در غشا سلول جلبک باز میکرد کانالی که پتانسیلهای غشا سلول را تغیبر میداد و جلبک را به سمت نور هدایت میکرد. آنهاسپس ژن این پروتئین را از ژنهای جلبک استخراج کرده و آن را داخل هسته سلولهای عصبی جاسازی کردند و در نتیجه نورونهایی ساختند که روی سطحشان پوشیده از این پروتئین جلبکی بود،پروتئینی که میتواند در واکنش به نور، کانال یونی نورون را باز و با تغییر پتانسیل غشا سلول عصبی آن را روشن کند.
با کمک این ابزار که اپتوژنتیک نامیده میشود میتوان هر بخش از نورونهای مغز را نشانه گذاری و با تابندن نور تحریک کرد و شاید نه تنها بتوان با آن کورها را شفا داد بلکه ممکن است بتوان با کمکآن هرجایی از مغز را دستکاری و خاموش و روشن کرد.
تا قبل از اوپتوژنتیک وقتی میخواستیم مثلا درباره ترس تحقیق کنیم باید موشی را در دستگاه fmri قرار میدادیم و او را می ترساندیم و بعد به عکس مغزش نگاه می کردیم و روشن شدن آمیگدالش را تماشا می کردیم ولی حالا با اوپتوژنتیک میتوانیم دستمان را داخل مغز موش کنیم و هر قسمت از امیگدالش را با یک کلید پروتیینی _ نوری روشن کنیم و بعد ببینیم چه اتفاقی برای موش می افتد آیا بدون اینکه بترسانیمش با روشن کردن کلید فلان قسمت آمیگدال میترسد یا نه؟
اگر fmri فقط نشان میداد در ترس یا عشق یا به یادآوردن فلان خاطره کجای مغز روشن میشود( همبستگی) حالا اوپتوژنتیک نشان میدهد با تحریک کدام نورنها میترسیم،عاشق میشویم یا به یاد می آوریم(علت و معلول)در واقع اوپتوژنتیک چند قدم جلوتر از fmriمیرود و به ما میگوید دستکاری فلان جای مغز چه تغییری در تجربه و رفتار ما ایجاد کند و این یعنی حالا ما به جای تماشاچی مغز ، کلیددار مدارهای مغز هستیم و البته پیامدهای این ابزار خیلی فراتر از علم پزشکیست و همانطور که fmri باعث جنب و جوش در فلسفه ذهن شد احتمالا اوپتوژنتیک هم بحث های زیادی را در این مقوله به پا خواهد کرد.
اخیرا *کتاب ایدئالیسم تحلیلی کاستروپ* را با ترجمه عالی دکتر نورالهی از نشر کرگدن تمام کردم کتابی که گرچه نتوانست قانعم کند ولی ذهنم را قلقلک داد کتابی که این پروتئین جلبکی میتواند استدلالهایش را به چالش بکشد.
کاستروپ میگوید آنچه به عنوان جهان میبینیم همان چیزی نیست که در واقعیت وجود دارد و نه تنها خود ما حتی کل جهان تنها از جنس ذهن است نه ماده.
از نظر او ادراکات ما از جهان خارج نشانه هاییست رمزگذاری شده که تنها به کار بقای ما می آیند نه ادراک واقعیت هستی.
از نظر نویسنده درک ما از دنیا مانند درک کسی از رنگ قرمزست بدون اینکه درکی از نور واقعی و طیف های آن داشته باشو
از نظر او ما درجهان چون خلبانانی هستیم که در کابین هواپیمایی بدون پنجره به دنیا آمده اند بدون اینکه به جز داشبورد هواپیما که ارتفاع و سرعت و بنزین را نشان میدهد درکی از بیرون هواپیما و دنیای واقعی خارج از کابین داشته باشند.
او معتقدست درک ما از عالم مثل کسی ست که میخواهد فقط با دیدن نقشه کره زمین،زمین واقعی را بفهمد یا کسی که در خواب است ولی مطمئن است که هرچه میبیند و میشنود عین واقعیت است.
به نظر او عالم نه فقط تنها در ذهن ماست بلکه خودش هم از جنس ذهن است.
کاستروپ میگوید مغز ما نه خود ذهن ما بلکه فقط داشبورد کابین ذهن ماست
او برای توجیه دنیای ذهنی که البته به نظر من چفت و بست محکمی ندارد مجبورست چیزهایی که در fmri دیده میشود را هم توضیح دهد و البته به درستی و البته با زرنگی دست روی نقطه ضعف این ابزار می گذارد و میگوید همبستگی یی که در fmri بین مغز و ذهن میبینیم نمیتواند ثابت کند مغز علت ذهن است.
ولی حالا که پروتئین این جلبک ناچیز توانسته عقربه های داشبورد کابین مغز مارا نه فقط قابل مشاهده بلکه روشن و خاموش کند احتمالا کار کاستروپ برای توجیه ایدئالیسم تحلیلی اش مشکل تر خواهد شد.
و چه کسی باور می کرد یک جلبک پا در کفش ایدئالیسم تحلیلی کند؟
آیا میشود با این ابزار جادویی، مغزها را عاشق ، مهربان یا خشمگین کرد؟آیا میشود خاطرات را روشن و خاموش کرد؟آیا ممکنست کسی بخواهد با کمک این ابزار جدید ذهن ما را کنترل کند؟
نمیخواهم ازین ابزار برای خیالپردازی استفاده کنم مثل همان کاری که گلدبرگ خبرنگار یهودی با fmri واحمدی نژاد کرد و بعد از اینکه هسته vs مغزش در fmriبعد از دیدن عکس احمدی نژاد روشن شد نتیجه گرفت مغز یهودی از دیدن احمدی نژاد لذت میبرد همان احمدی نژادی که سالها پیش گفته بود از خس و خاشاک کاری بر نمی آید ولی حالا یک جلبک خلافش را ثابت کرده است.
https://t.me/draboutorab
Telegram
مخ نویس
گپی در مورد مغز ، تکامل و انسان
Rezaaboutorab55@yahoo.com
Rezaaboutorab55@yahoo.com
🎉🎉 در دست انتشار
نظریۀ امتناع بیان مفهومی
هانس بلومِنبرگ
مترجم فارسی: بهنام جودی
۱۰۸ صفحه / قیمت پشت جلد: ۳۷۵۰۰۰ تومان
قیمت در ایام پیشخرید: ۳۰۰۰۰۰ تومان
بازدید و خرید از سایت کرگدن:
www.kargadanpub.com
🔸 هانس بلومنبرگ، فیلسوف آلمانی، طی نیمۀ دوم سدۀ بیستم به فعالیت فکری پرداخت و پروژههایی بزرگ در حوزۀ تاریخ اندیشه طراحی و اجرا کرد.
🔸 از مباحثی که بلومنبرگ علاقۀ ویژهای به آنها نشان داد بحث مفاهیم و استعارهها و نقش آنها در فرایند معرفت و اندیشیدن بود.
🔸 او برای نخستینبار به استعارهها، که از زمان افلاطون تا به امروز عمدتاً بخشی از فن خطابه و نوعی ابزار بلاغی پنداشته شدهاند، از زاویهای دیگر توجه کرد و نشان داد که استعارهها فراتر از زینت کلام، چه نقشی در فرایند شکلگیری و تکوین مفاهیم دارند.
🔸 بلومنبرگ برخی از استعارهها را «مطلق» نامید، به این معنا که چنین استعارههایی نهتنها تن به بیان مفهومی نمیدهند، بلکه بهطور مستقل وجهی از شیوۀ اندیشیدن را نشان میدهند که عقل آن را به کار میگیرد.
🔸 علاقهمندان میتوانند برای پیشخرید کتاب به سایت نشر کرگدن مراجعه کنند. در ایام پیشفروش تخفیف ویژهای برای کتابها در نظر گرفته شده است.
#نشر_کرگدن، #در_دست_انتشار، #نظریه_امتناع_بیان_مفهومی، #هانس_بلومنبرگ، #استعارهشناسی
نظریۀ امتناع بیان مفهومی
هانس بلومِنبرگ
مترجم فارسی: بهنام جودی
۱۰۸ صفحه / قیمت پشت جلد: ۳۷۵۰۰۰ تومان
قیمت در ایام پیشخرید: ۳۰۰۰۰۰ تومان
بازدید و خرید از سایت کرگدن:
www.kargadanpub.com
🔸 هانس بلومنبرگ، فیلسوف آلمانی، طی نیمۀ دوم سدۀ بیستم به فعالیت فکری پرداخت و پروژههایی بزرگ در حوزۀ تاریخ اندیشه طراحی و اجرا کرد.
🔸 از مباحثی که بلومنبرگ علاقۀ ویژهای به آنها نشان داد بحث مفاهیم و استعارهها و نقش آنها در فرایند معرفت و اندیشیدن بود.
🔸 او برای نخستینبار به استعارهها، که از زمان افلاطون تا به امروز عمدتاً بخشی از فن خطابه و نوعی ابزار بلاغی پنداشته شدهاند، از زاویهای دیگر توجه کرد و نشان داد که استعارهها فراتر از زینت کلام، چه نقشی در فرایند شکلگیری و تکوین مفاهیم دارند.
🔸 بلومنبرگ برخی از استعارهها را «مطلق» نامید، به این معنا که چنین استعارههایی نهتنها تن به بیان مفهومی نمیدهند، بلکه بهطور مستقل وجهی از شیوۀ اندیشیدن را نشان میدهند که عقل آن را به کار میگیرد.
🔸 علاقهمندان میتوانند برای پیشخرید کتاب به سایت نشر کرگدن مراجعه کنند. در ایام پیشفروش تخفیف ویژهای برای کتابها در نظر گرفته شده است.
#نشر_کرگدن، #در_دست_انتشار، #نظریه_امتناع_بیان_مفهومی، #هانس_بلومنبرگ، #استعارهشناسی
مخ نویس
خس و خاشاک جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۶به سه نفر یا در واقع به پروتئین جلبک لزجی رسید که گرچه شعبده بازی اش را میتوان در چند خط خلاصه کرد ولی ممکنست موفق شود صفحات علم اعصاب را چندفصل جلو ببرد. برندگان نوبل امسال اول در یک جلبک پروتئینی یه نام channelrhodopsin…
یادداشت دکتر نورالهی، مترجم کتاب ایدئالیسم تحلیلی، درباره یادداشت دکتر ابوتراب:
نور بر نورونها؛ پرتوی بر راز آگاهی؟
دربارۀ دستکاری داشبورد و پاسخ ایدئالیسم تحلیلی
همکار بسیار عزیزم، جناب آقای دکتر رضا ابوتراب، که خود مؤلف چند کتاب بسیار خواندنی هستند، در یادداشت تأملبرانگیز «خس و خاشاک»، ضمن ذکر خیر از ترجمۀ کتاب ایدئالیسم تحلیلی، به یکی از مهمترین پرسشهایی پرداختهاند که هر نظریهای دربارۀ نسبت مغز و آگاهی باید با آن روبهرو شود. پیش از هر چیز، از لطف ایشان به ترجمۀ این کتاب و فرصتی که برای طرح این بحث فراهم کردهاند صمیمانه سپاسگزارم.
نقطۀ عزیمت یادداشت ایشان یافتههای اپتوژنتیک است؛ فناوری شگفتانگیزی که به پژوهشگران امکان میدهد با استفاده از نور، فعالیت جمعیتهای مشخصی از نورونها را کنترل کنند و از این راه بر ادراک، رفتار و گاه محتوای تجربه اثر بگذارند. اهمیت چنین یافتههایی انکارناپذیر است. ما دیگر صرفاً با همبستگی میان فعالیت مغز و تجربه روبهرو نیستیم؛ در مواردی میتوانیم مستقیماً در فعالیت عصبی مداخله کنیم و تغییرات حاصل را مشاهده کنیم.
اما درست در همین نقطه پرسشی فلسفی پدیدار میشود: آیا توانایی تغییر تجربه از طریق دستکاری مغز، لزوماً نشان میدهد که مغز تولیدکنندۀ آگاهی است؟ یا این یافتهها، هرچند برای شناخت سازوکارهای عصبی بسیار مهماند، هنوز دربارۀ ماهیت بنیادی آگاهی داوری قطعی نمیکنند؟
برای روشنشدن مسئله، باید میان شناخت روابط علّی و سازوکارهای یک پدیده و شناخت ماهیت هستیشناختی آن تمایز بگذاریم. علوم اعصاب با دقتی روزافزون نشان میدهند کدام فعالیتهای مغزی با کدام تجربهها همراهاند و چگونه مداخلات عصبی میتوانند آن تجربهها را تغییر دهند. اما اینکه چرا و چگونه این فرایندهای فیزیکی با تجربۀ اولشخص همراهاند، و آیا آگاهی محصول آنهاست یا نسبتی بنیادیتر با آنها دارد، پرسشی است که دادههای تجربی بهتنهایی پاسخ آن را تعیین نمیکنند.
ایدئالیسم تحلیلی برناردو کاستروپ دقیقاً در همین سطح وارد بحث میشود. این نظریه نه واقعیت جهان بیرونی را انکار میکند و نه دستاوردهای علوم اعصاب را. همچنین نمیگوید جهان در ذهن شخصی من یا شما وجود دارد. برعکس، جهان بیرونی واقعیتی مستقل از ذهن فردی ما دارد. اختلاف بر سر این است که آن واقعیت، در بنیادیترین سطح، از چه جنسی است.
کاستروپ پیشنهاد میکند بهجای آنکه آگاهی را محصول نهایی فرایندهای غیرآگاه بدانیم، خود آگاهی را بنیادی بگیریم و جهان فیزیکی را نمود بیرونی فرایندهایی بفهمیم که ماهیت درونیشان ذهنی است. در این چارچوب، مغز نیز نه دستگاه تولیدکنندۀ آگاهی، بلکه نمود بیرونی حیات ذهنی فرد است. آنچه از بیرون بهصورت فعالیت عصبی مشاهده میشود، با آنچه از درون بهصورت تجربه زیسته میشود، دو واقعیت جداگانه نیستند؛ دو وجه از یک فرایند واحدند.
شاید تجربۀ آشنای خواب بتواند این تصور نامأنوس را ملموستر کند. در رؤیا، خود را در جهانی مییابیم که اشیا، اشخاص و رویدادهایش بیرون از ما به نظر میرسند. حتی خود را صاحب بدنی در آن جهان میدانیم. اما پس از بیداری درمییابیم که آگاهی ما درون آن بدن رؤیایی نبوده، بلکه آن بدن و تمام جهان رؤیا در آگاهی ما پدیدار شدهاند. مقصود این نیست که جهان بیداری رؤیای ذهن فردی ماست؛ مثال تنها نشان میدهد که بیرونیبودنِ چیزی در تجربه، لزوماً به معنای غیرذهنیبودنِ ماهیت آن نیست.
اینجا تمثیل داشبورد، که خود دکتر ابوتراب نیز به آن اشاره کردهاند، اهمیت ویژهای پیدا میکند. در این تمثیل، مغز و فعالیتهای عصبیِ قابل مشاهده، همچون عقربههای داشبورد، نمودهایی از فرایندهاییاند که ماهیت بنیادیشان مستقیماً در مشاهدۀ بیرونی آشکار نمیشود. پرسش دکتر ابوتراب این است: اگر بتوانیم از مشاهدۀ عقربهها فراتر برویم، آنها را دستکاری کنیم و از این راه تجربه را تغییر دهیم، آیا دیگر نمیتوان نتیجه گرفت که مغز منشأ آگاهی است؟
کاستروپ این اعتراض را مستقیماً بررسی کرده است. در چارچوب ایدئالیسم تحلیلی، نهفقط فعالیت مغز، بلکه خودِ مداخلات فیزیکی، از مصرف دارو و بیهوشی گرفته تا تحریک عصبی و جراحی مغز، نمود بیرونیِ فرایندهاییاند که در بنیاد ماهیتی ذهنی دارند. آنچه از بیرون بهصورت تأثیر یک عامل فیزیکی بر مغز مشاهده میکنیم، در این تبیین، بازتاب تعاملی میان فرایندهای ذهنی است که از مرز ذهن فردی عبور میکنند و تجربۀ او را دگرگون میسازند. بنابراین، اپتوژنتیک نیز، با همۀ توانایی چشمگیرش در دستکاری مدارهای عصبی، بهخودیخود ثابت نمیکند که آگاهی محصول مادهای ذاتاً غیرآگاه است.
نور بر نورونها؛ پرتوی بر راز آگاهی؟
دربارۀ دستکاری داشبورد و پاسخ ایدئالیسم تحلیلی
همکار بسیار عزیزم، جناب آقای دکتر رضا ابوتراب، که خود مؤلف چند کتاب بسیار خواندنی هستند، در یادداشت تأملبرانگیز «خس و خاشاک»، ضمن ذکر خیر از ترجمۀ کتاب ایدئالیسم تحلیلی، به یکی از مهمترین پرسشهایی پرداختهاند که هر نظریهای دربارۀ نسبت مغز و آگاهی باید با آن روبهرو شود. پیش از هر چیز، از لطف ایشان به ترجمۀ این کتاب و فرصتی که برای طرح این بحث فراهم کردهاند صمیمانه سپاسگزارم.
نقطۀ عزیمت یادداشت ایشان یافتههای اپتوژنتیک است؛ فناوری شگفتانگیزی که به پژوهشگران امکان میدهد با استفاده از نور، فعالیت جمعیتهای مشخصی از نورونها را کنترل کنند و از این راه بر ادراک، رفتار و گاه محتوای تجربه اثر بگذارند. اهمیت چنین یافتههایی انکارناپذیر است. ما دیگر صرفاً با همبستگی میان فعالیت مغز و تجربه روبهرو نیستیم؛ در مواردی میتوانیم مستقیماً در فعالیت عصبی مداخله کنیم و تغییرات حاصل را مشاهده کنیم.
اما درست در همین نقطه پرسشی فلسفی پدیدار میشود: آیا توانایی تغییر تجربه از طریق دستکاری مغز، لزوماً نشان میدهد که مغز تولیدکنندۀ آگاهی است؟ یا این یافتهها، هرچند برای شناخت سازوکارهای عصبی بسیار مهماند، هنوز دربارۀ ماهیت بنیادی آگاهی داوری قطعی نمیکنند؟
برای روشنشدن مسئله، باید میان شناخت روابط علّی و سازوکارهای یک پدیده و شناخت ماهیت هستیشناختی آن تمایز بگذاریم. علوم اعصاب با دقتی روزافزون نشان میدهند کدام فعالیتهای مغزی با کدام تجربهها همراهاند و چگونه مداخلات عصبی میتوانند آن تجربهها را تغییر دهند. اما اینکه چرا و چگونه این فرایندهای فیزیکی با تجربۀ اولشخص همراهاند، و آیا آگاهی محصول آنهاست یا نسبتی بنیادیتر با آنها دارد، پرسشی است که دادههای تجربی بهتنهایی پاسخ آن را تعیین نمیکنند.
ایدئالیسم تحلیلی برناردو کاستروپ دقیقاً در همین سطح وارد بحث میشود. این نظریه نه واقعیت جهان بیرونی را انکار میکند و نه دستاوردهای علوم اعصاب را. همچنین نمیگوید جهان در ذهن شخصی من یا شما وجود دارد. برعکس، جهان بیرونی واقعیتی مستقل از ذهن فردی ما دارد. اختلاف بر سر این است که آن واقعیت، در بنیادیترین سطح، از چه جنسی است.
کاستروپ پیشنهاد میکند بهجای آنکه آگاهی را محصول نهایی فرایندهای غیرآگاه بدانیم، خود آگاهی را بنیادی بگیریم و جهان فیزیکی را نمود بیرونی فرایندهایی بفهمیم که ماهیت درونیشان ذهنی است. در این چارچوب، مغز نیز نه دستگاه تولیدکنندۀ آگاهی، بلکه نمود بیرونی حیات ذهنی فرد است. آنچه از بیرون بهصورت فعالیت عصبی مشاهده میشود، با آنچه از درون بهصورت تجربه زیسته میشود، دو واقعیت جداگانه نیستند؛ دو وجه از یک فرایند واحدند.
شاید تجربۀ آشنای خواب بتواند این تصور نامأنوس را ملموستر کند. در رؤیا، خود را در جهانی مییابیم که اشیا، اشخاص و رویدادهایش بیرون از ما به نظر میرسند. حتی خود را صاحب بدنی در آن جهان میدانیم. اما پس از بیداری درمییابیم که آگاهی ما درون آن بدن رؤیایی نبوده، بلکه آن بدن و تمام جهان رؤیا در آگاهی ما پدیدار شدهاند. مقصود این نیست که جهان بیداری رؤیای ذهن فردی ماست؛ مثال تنها نشان میدهد که بیرونیبودنِ چیزی در تجربه، لزوماً به معنای غیرذهنیبودنِ ماهیت آن نیست.
اینجا تمثیل داشبورد، که خود دکتر ابوتراب نیز به آن اشاره کردهاند، اهمیت ویژهای پیدا میکند. در این تمثیل، مغز و فعالیتهای عصبیِ قابل مشاهده، همچون عقربههای داشبورد، نمودهایی از فرایندهاییاند که ماهیت بنیادیشان مستقیماً در مشاهدۀ بیرونی آشکار نمیشود. پرسش دکتر ابوتراب این است: اگر بتوانیم از مشاهدۀ عقربهها فراتر برویم، آنها را دستکاری کنیم و از این راه تجربه را تغییر دهیم، آیا دیگر نمیتوان نتیجه گرفت که مغز منشأ آگاهی است؟
کاستروپ این اعتراض را مستقیماً بررسی کرده است. در چارچوب ایدئالیسم تحلیلی، نهفقط فعالیت مغز، بلکه خودِ مداخلات فیزیکی، از مصرف دارو و بیهوشی گرفته تا تحریک عصبی و جراحی مغز، نمود بیرونیِ فرایندهاییاند که در بنیاد ماهیتی ذهنی دارند. آنچه از بیرون بهصورت تأثیر یک عامل فیزیکی بر مغز مشاهده میکنیم، در این تبیین، بازتاب تعاملی میان فرایندهای ذهنی است که از مرز ذهن فردی عبور میکنند و تجربۀ او را دگرگون میسازند. بنابراین، اپتوژنتیک نیز، با همۀ توانایی چشمگیرش در دستکاری مدارهای عصبی، بهخودیخود ثابت نمیکند که آگاهی محصول مادهای ذاتاً غیرآگاه است.