خس و خاشاک

جایزه ‌نوبل پزشکی ۲۰۲۶به سه نفر یا در واقع به پروتئین جلبک لزجی رسید که گرچه شعبده بازی اش را میتوان در چند خط خلاصه کرد ولی ممکنست موفق شود صفحات علم اعصاب را چندفصل جلو ببرد.
برندگان نوبل امسال اول در یک جلبک پروتئینی یه نام channelrhodopsin پیدا کردند که وقتی نور به آن میخورد یک کانال یونی را در غشا سلول جلبک باز میکرد کانالی که پتانسیل‌های غشا سلول را تغیبر میداد و جلبک را به سمت نور هدایت میکرد. آنهاسپس ژن این پروتئین را از ژنهای جلبک استخراج کرده و آن را داخل هسته سلولهای عصبی جاسازی کردند و در نتیجه نورونهایی ساختند که روی سطحشان پوشیده از این پروتئین جلبکی بود،پروتئینی که میتواند در واکنش به نور، کانال یونی نورون را باز و با تغییر پتانسیل غشا سلول عصبی آن را روشن کند.
با کمک این ابزار که اپتوژنتیک نامیده می‌شود میتوان هر بخش از نورونهای مغز را نشانه گذاری و با تابندن نور تحریک کرد و شاید نه تنها بتوان با آن کورها را شفا داد بلکه ممکن است بتوان با کمک‌آن هرجایی از مغز را دستکاری و خاموش و روشن کرد.
تا قبل از اوپتوژنتیک وقتی میخواستیم مثلا درباره ترس تحقیق کنیم باید موشی را در دستگاه fmri قرار می‌دادیم و او را می‌ ترساندیم و بعد به عکس مغزش نگاه می کردیم و روشن شدن آمیگدالش را تماشا می کردیم ولی حالا با اوپتوژنتیک میتوانیم دستمان را داخل مغز موش کنیم و هر قسمت از امیگدالش را با یک کلید پروتیینی _ نوری روشن کنیم و بعد ببینیم چه اتفاقی برای موش می افتد آیا بدون اینکه بترسانیمش با روشن کردن کلید فلان قسمت آمیگدال میترسد یا نه؟
اگر fmri فقط نشان میداد در ترس یا عشق یا به یادآوردن فلان خاطره کجای مغز روشن میشود( همبستگی) حالا اوپتوژنتیک نشان میدهد با تحریک کدام نورنها میترسیم،عاشق میشویم یا به یاد می آوریم(علت و معلول)در واقع اوپتوژنتیک چند قدم جلوتر از fmriمی‌رود و به ما میگوید دستکاری فلان جای مغز چه تغییری در تجربه و رفتار ما ایجاد کند و این یعنی حالا ما به جای تماشاچی مغز ، کلیددار مدارهای مغز هستیم و البته پیامدهای این ابزار خیلی فراتر از علم پزشکی‌ست و همانطور که fmri باعث جنب و جوش در فلسفه ذهن شد احتمالا اوپتوژنتیک هم بحث های زیادی را در این مقوله به پا خواهد کرد.
اخیرا *کتاب ایدئالیسم تحلیلی کاستروپ* را با ترجمه عالی دکتر نورالهی از نشر کرگدن تمام کردم کتابی که گرچه نتوانست قانعم کند ولی ذهنم را قلقلک داد کتابی که این پروتئین جلبکی میتواند استدلالهایش را به چالش بکشد.
کاستروپ می‌گوید آنچه به عنوان جهان میبینیم همان چیزی نیست که در واقعیت وجود دارد و نه تنها خود ما حتی کل جهان تنها از جنس ذهن است نه ماده.
از نظر او ادراکات ما از جهان خارج نشانه هاییست رمزگذاری شده که تنها به کار بقای ما می آیند نه ادراک واقعیت هستی.
از نظر نویسنده درک ما از دنیا مانند درک کسی از رنگ قرمزست بدون اینکه درکی از نور واقعی و طیف های آن داشته باشو
از نظر او ما درجهان چون خلبانانی هستیم که در کابین هواپیمایی بدون پنجره به دنیا آمده اند بدون اینکه به جز داشبورد هواپیما که ارتفاع و سرعت و بنزین را نشان میدهد درکی از بیرون هواپیما و دنیای واقعی خارج از کابین داشته باشند.
او معتقدست درک ما از عالم مثل کسی ست که میخواهد فقط با دیدن نقشه کره زمین،زمین واقعی را بفهمد یا کسی که در خواب است ولی مطمئن است که هرچه میبیند و می‌شنود عین واقعیت است.
به نظر او عالم نه فقط تنها در ذهن ماست بلکه خودش هم از جنس ذهن است.
کاستروپ میگوید مغز ما نه خود ذهن ما بلکه فقط داشبورد کابین ذهن ماست
او برای توجیه دنیای ذهنی که البته به نظر من چفت و بست محکمی ندارد مجبورست چیزهایی که در fmri دیده می‌شود را هم توضیح دهد و البته به درستی و البته با زرنگی دست روی نقطه ضعف این ابزار می گذارد و میگوید همبستگی یی که در fmri بین مغز و ذهن میبینیم نمیتواند ثابت کند مغز علت ذهن است.
ولی حالا که پروتئین این جلبک ناچیز توانسته عقربه های داشبورد کابین مغز مارا نه فقط قابل مشاهده بلکه روشن و خاموش کند احتمالا کار کاستروپ برای توجیه ایدئالیسم تحلیلی اش مشکل تر خواهد شد.
و چه کسی باور می کرد یک جلبک پا در کفش ایدئالیسم تحلیلی کند؟
آیا می‌شود با این ابزار جادویی، مغزها را عاشق ، مهربان یا خشمگین کرد؟آیا میشود خاطرات را روشن و خاموش کرد؟آیا ممکنست کسی بخواهد با کمک این ابزار جدید ذهن ما را کنترل کند؟
نمی‌خواهم ازین ابزار برای خیالپردازی استفاده کنم مثل همان کاری که گلدبرگ خبرنگار یهودی با fmri واحمدی نژاد کرد و بعد از اینکه هسته vs مغزش در fmriبعد از دیدن عکس احمدی نژاد روشن شد نتیجه گرفت مغز یهودی از دیدن احمدی نژاد لذت می‌برد همان احمدی نژادی که سالها پیش گفته بود از خس و خاشاک کاری بر نمی آید ولی حالا یک جلبک خلافش را ثابت کرده است.
https://t.me/draboutorab

🎉🎉 در دست انتشار

نظریۀ امتناع بیان مفهومی
هانس بلومِنبرگ
مترجم فارسی: بهنام جودی
۱۰۸ صفحه / قیمت پشت جلد: ۳۷۵۰۰۰ تومان
قیمت در ایام پیش‌خرید: ۳۰۰۰۰۰ تومان
بازدید و خرید از سایت کرگدن:
www.kargadanpub.com

🔸 هانس بلومنبرگ، فیلسوف آلمانی، طی نیمۀ دوم سدۀ بیستم به فعالیت فکری پرداخت و پروژه‌هایی بزرگ در حوزۀ تاریخ اندیشه طراحی و اجرا کرد.
🔸 از مباحثی که بلومنبرگ علاقۀ ویژه‌ای به آنها نشان داد بحث مفاهیم و استعاره‌ها و نقش آنها در فرایند معرفت و اندیشیدن بود.
🔸 او برای نخستین‌بار به استعاره‌ها، که از زمان افلاطون تا به امروز عمدتاً بخشی از فن خطابه و نوعی ابزار بلاغی پنداشته شده‌اند، از زاویه‌ای دیگر توجه کرد و نشان داد که استعاره‌ها فراتر از زینت کلام، چه نقشی در فرایند شکل‌گیری و تکوین مفاهیم دارند.
🔸 بلومنبرگ برخی از استعاره‌ها را «مطلق» نامید، به این معنا که چنین استعاره‌هایی نه‌تنها تن به بیان مفهومی نمی‌دهند، بلکه به‌طور مستقل وجهی از شیوۀ اندیشیدن را نشان می‌دهند که عقل آن را به کار می‌گیرد.
🔸 علاقه‌مندان می‌توانند برای پیش‌خرید کتاب به سایت نشر کرگدن مراجعه کنند. در ایام پیش‌فروش تخفیف ویژه‌ای برای کتاب‌ها در نظر گرفته شده است.

#نشر_کرگدن، #در_دست_انتشار، #نظریه_امتناع_بیان_مفهومی، #هانس_بلومنبرگ، #استعاره‌شناسی

یادداشت دکتر نورالهی، مترجم کتاب ایدئالیسم تحلیلی، درباره یادداشت دکتر ابوتراب:

نور بر نورون‌ها؛ پرتوی بر راز آگاهی؟

دربارۀ دست‌کاری داشبورد و پاسخ ایدئالیسم تحلیلی

همکار بسیار عزیزم، جناب آقای دکتر رضا ابوتراب، که خود مؤلف چند کتاب بسیار خواندنی هستند، در یادداشت تأمل‌برانگیز «خس و خاشاک»، ضمن ذکر خیر از ترجمۀ کتاب ایدئالیسم تحلیلی، به یکی از مهم‌ترین پرسش‌هایی پرداخته‌اند که هر نظریه‌ای دربارۀ نسبت مغز و آگاهی باید با آن روبه‌رو شود. پیش از هر چیز، از لطف ایشان به ترجمۀ این کتاب و فرصتی که برای طرح این بحث فراهم کرده‌اند صمیمانه سپاسگزارم.

نقطۀ عزیمت یادداشت ایشان یافته‌های اپتوژنتیک است؛ فناوری شگفت‌انگیزی که به پژوهشگران امکان می‌دهد با استفاده از نور، فعالیت جمعیت‌های مشخصی از نورون‌ها را کنترل کنند و از این راه بر ادراک، رفتار و گاه محتوای تجربه اثر بگذارند. اهمیت چنین یافته‌هایی انکارناپذیر است. ما دیگر صرفاً با همبستگی میان فعالیت مغز و تجربه روبه‌رو نیستیم؛ در مواردی می‌توانیم مستقیماً در فعالیت عصبی مداخله کنیم و تغییرات حاصل را مشاهده کنیم.

اما درست در همین نقطه پرسشی فلسفی پدیدار می‌شود: آیا توانایی تغییر تجربه از طریق دست‌کاری مغز، لزوماً نشان می‌دهد که مغز تولیدکنندۀ آگاهی است؟ یا این یافته‌ها، هرچند برای شناخت سازوکارهای عصبی بسیار مهم‌اند، هنوز دربارۀ ماهیت بنیادی آگاهی داوری قطعی نمی‌کنند؟

برای روشن‌شدن مسئله، باید میان شناخت روابط علّی و سازوکارهای یک پدیده و شناخت ماهیت هستی‌شناختی آن تمایز بگذاریم. علوم اعصاب با دقتی روزافزون نشان می‌دهند کدام فعالیت‌های مغزی با کدام تجربه‌ها همراه‌اند و چگونه مداخلات عصبی می‌توانند آن تجربه‌ها را تغییر دهند. اما اینکه چرا و چگونه این فرایندهای فیزیکی با تجربۀ اول‌شخص همراه‌اند، و آیا آگاهی محصول آن‌هاست یا نسبتی بنیادی‌تر با آن‌ها دارد، پرسشی است که داده‌های تجربی به‌تنهایی پاسخ آن را تعیین نمی‌کنند.

ایدئالیسم تحلیلی برناردو کاستروپ دقیقاً در همین سطح وارد بحث می‌شود. این نظریه نه واقعیت جهان بیرونی را انکار می‌کند و نه دستاوردهای علوم اعصاب را. همچنین نمی‌گوید جهان در ذهن شخصی من یا شما وجود دارد. برعکس، جهان بیرونی واقعیتی مستقل از ذهن فردی ما دارد. اختلاف بر سر این است که آن واقعیت، در بنیادی‌ترین سطح، از چه جنسی است.

کاستروپ پیشنهاد می‌کند به‌جای آنکه آگاهی را محصول نهایی فرایندهای غیرآگاه بدانیم، خود آگاهی را بنیادی بگیریم و جهان فیزیکی را نمود بیرونی فرایندهایی بفهمیم که ماهیت درونی‌شان ذهنی است. در این چارچوب، مغز نیز نه دستگاه تولیدکنندۀ آگاهی، بلکه نمود بیرونی حیات ذهنی فرد است. آنچه از بیرون به‌صورت فعالیت عصبی مشاهده می‌شود، با آنچه از درون به‌صورت تجربه زیسته می‌شود، دو واقعیت جداگانه نیستند؛ دو وجه از یک فرایند واحدند.

شاید تجربۀ آشنای خواب بتواند این تصور نامأنوس را ملموس‌تر کند. در رؤیا، خود را در جهانی می‌یابیم که اشیا، اشخاص و رویدادهایش بیرون از ما به نظر می‌رسند. حتی خود را صاحب بدنی در آن جهان می‌دانیم. اما پس از بیداری درمی‌یابیم که آگاهی ما درون آن بدن رؤیایی نبوده، بلکه آن بدن و تمام جهان رؤیا در آگاهی ما پدیدار شده‌اند. مقصود این نیست که جهان بیداری رؤیای ذهن فردی ماست؛ مثال تنها نشان می‌دهد که بیرونی‌بودنِ چیزی در تجربه، لزوماً به معنای غیرذهنی‌بودنِ ماهیت آن نیست.

اینجا تمثیل داشبورد، که خود دکتر ابوتراب نیز به آن اشاره کرده‌اند، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. در این تمثیل، مغز و فعالیت‌های عصبیِ قابل مشاهده، همچون عقربه‌های داشبورد، نمودهایی از فرایندهایی‌اند که ماهیت بنیادی‌شان مستقیماً در مشاهدۀ بیرونی آشکار نمی‌شود. پرسش دکتر ابوتراب این است: اگر بتوانیم از مشاهدۀ عقربه‌ها فراتر برویم، آن‌ها را دست‌کاری کنیم و از این راه تجربه را تغییر دهیم، آیا دیگر نمی‌توان نتیجه گرفت که مغز منشأ آگاهی است؟

کاستروپ این اعتراض را مستقیماً بررسی کرده است. در چارچوب ایدئالیسم تحلیلی، نه‌فقط فعالیت مغز، بلکه خودِ مداخلات فیزیکی، از مصرف دارو و بیهوشی گرفته تا تحریک عصبی و جراحی مغز، نمود بیرونیِ فرایندهایی‌اند که در بنیاد ماهیتی ذهنی دارند. آنچه از بیرون به‌صورت تأثیر یک عامل فیزیکی بر مغز مشاهده می‌کنیم، در این تبیین، بازتاب تعاملی میان فرایندهای ذهنی است که از مرز ذهن فردی عبور می‌کنند و تجربۀ او را دگرگون می‌سازند. بنابراین، اپتوژنتیک نیز، با همۀ توانایی چشمگیرش در دست‌کاری مدارهای عصبی، به‌خودی‌خود ثابت نمی‌کند که آگاهی محصول ماده‌ای ذاتاً غیرآگاه است.

این تمایز به معنای بی‌اهمیت‌کردن یافته‌های علمی یا مصون‌ساختن یک نظریۀ فلسفی از نقد تجربی نیست. ایدئالیسم تحلیلی نیز باید بتواند با واقعیت‌های شناخته‌شده، از وابستگی تجربه به فعالیت مغز تا تأثیر بیهوشی و آسیب‌های مغزی، سازگار باشد و تبیینی منسجم از آن‌ها عرضه کند.

در نهایت، داوری میان فیزیکالیسم و ایدئالیسم تحلیلی تنها با ارجاع به یک یافتۀ تجربی ممکن نیست؛ باید به معیارهایی رجوع کرد که در فلسفۀ علم از آن‌ها با عنوان «فضایل نظری» یاد می‌شود: سازگاری با شواهد تجربی، انسجام منطقی، قدرت تبیینی و صرفه‌جویی هستی‌شناختی. نقطۀ قوت بالقوۀ پیشنهاد کاستروپ آن است که آگاهی را، که وجودش بی‌واسطه برای ما آشکار است، بنیادی می‌گیرد و در نتیجه نیازی ندارد پیدایش تجربه را از واقعیتی ذاتاً غیرتجربی مفروض بگیرد. در عوض، باید نشان دهد چگونه از یک واقعیت بنیادیِ آگاهانه، کثرت ذهن‌های فردی و جهان فیزیکیِ مشترک و قانونمند پدیدار می‌شوند. بنابراین، پرسش اصلی این است که کدام چارچوب، با کمترین مفروضات اضافی و بیشترین توان تبیینی، از عهدۀ توضیح مجموعۀ شواهد برمی‌آید؛ نه اینکه کدام‌یک صرفاً با یک آزمایش خاص سازگار است.

اهمیت پرسشی که دکتر ابوتراب مطرح کرده‌اند، دقیقاً در همین نقطه آشکار می‌شود: یافته‌های اپتوژنتیک چه چیزی را دربارۀ رابطۀ مغز و تجربه نشان می‌دهند، و تا کجا می‌توان از آن‌ها نتیجۀ هستی‌شناختی گرفت؟ تمایز میان این دو سطح، نه از اعتبار علوم اعصاب می‌کاهد و نه ایدئالیسم تحلیلی را از پاسخ‌گویی معاف می‌کند؛ بلکه محل واقعی اختلاف را روشن‌تر می‌سازد.

نوراللهی

🎊🎊 تجدید چاپ شد

بلندپروازی اخلاقی
استعدادت را هدر نده و تغییر ایجاد کن
روتگر برگمن
ترجمۀ رضا یعقوبی
مجموعۀ «خوب زیستن» / دبیر مجموعه: بابک عباسی
۲۷۶ صفحه / ۸۰۰۰۰۰ تومان
بازدید و خرید از سایت نشر کرگدن:
www.kargadanpub.com

🔸 شاید شما، با فرصت محدودتان در این سیاره، رؤیای انجام دادن کاری بیش از یافتن شادیِ شخصیِ خود داشته باشید. شاید نخواهید در بستر مرگ حسرت بخورید که ظرفیت بیشتری در وجودتان بوده است. در این صورت، به کتابی نیاز دارید که فراتر از راهنمای یافتنِ خوشبختیِ فردی باشد. به کتابی نیاز دارید که زندگی را آسان‌تر نکند، بلکه دشوارترش سازد. به کتابی که آرامش ندهد، بلکه اصطکاک ایجاد کند. به کتابی که گاه آرزو کنید ای کاش هرگز آن را برنداشته بودید، چون شاید مجبورتان کند زندگی‌تان را تغییر دهید.
🔸 بلندپروازی اخلاقی فراخوانی است قدرتمند برای دور ریختن وسواس‌های درون‌نگرانۀ امروزی، مثل خودشناسی، و همۀ آن هدف‌ها و برنامه‌های خودمحور کوچینگ که وعده‌های خوشبختی می‌دهند، اما پوچ‌اند. این کتاب، درعوض، ما را دعوت می‌کند به اندیشیدن به آن بخش از وجودمان که می‌تواند تغییری در جهان ایجاد کند. این مسیری است که به احتمال زیاد شادی و رضایت واقعی به بار می‌آورد.
🔸 روتگر برگمن به ما کمک می‌کند بلندپروازی‌های اخلاقی‌مان را گسترش دهیم و دریابیم که چطور می‌توان به ساختن جهانی بهتر کمک کرد. کتاب او راهنمای عملی کسانی است که آماده‌اند زندگی‌شان را وقف تغییرات واقعی کنند.

#نشر_کرگدن، #تجدید_چاپ، #بلندپروازی_اخلاقی، #تغییر_سبک_زندگی، #روان‌شناسی

به نام خداوند جان و خرد

صد و چهلمین جلسه
ازسلسله جلساتِ

انجمنِ دوستدارانِ کتابِ دزفول

سخنران:
فرامرز معتمد دزفولی

معرفی کتاب:
گزاف‌نمایی در تاریخ علم ایران و اسلام
(نقدی بر مدرن‌سازی و اسلام‌سازی علوم قدیم)

اثر: امیرمحمد گمینی


جلسه دوشنبه 1405/07/13
کتابخانه دکتر پورمهدی

🎊🎊 منتشر شد

سخن گفتن از خدا
گفت‌وگویی با سیمون وِی
بیونگ‌چول هان
ترجمۀ فریدا فرنودفر
۱۰۴ صفحه / ۳۵۰۰۰۰ تومان
بازدید و خرید از سایت کرگدن:
www.kargadanpub.com

🔸 سخن گفتن از خدا جستاری فلسفی دربارۀ خدا، معنویت، توجه و امکان تجربۀ امر متعالی در جهان معاصر است. هان در این کتاب با اندیشۀ سیمون وِی، فیلسوف و عارف فرانسوی، وارد گفت‌وگویی فکری می‌شود و با بازخوانی آثار او می‌کوشد نشان دهد چرا اندیشۀ وِی برای فهم بحران معنوی انسان امروز همچنان اهمیت دارد.
🔸 هان معتقد است بحران دین و معنویت در جهان امروز را نمی‌توان صرفاً به کاهش باورهای دینی یا بی‌ایمانی انسان مدرن فروکاست. مسئلۀ عمیق‌تر بحران توجه و ناتوانی انسان در دیدن، شنیدن و دریافتن جهان با تمام عمق آن است. در جامعه‌ای که با تولید، مصرف و جریان بی‌وقفۀ اطلاعات تعریف می‌شود، انسان فرصت تأمل، سکوت و مواجهۀ واقعی با دیگری و جهان را از دست می‌دهد.
🔸 هان در این کتاب به‌جای ارائۀ نظریه‌ای تازه و مستقل دربارۀ دین، از اندیشۀ سیمون وِی برای بازاندیشی در مسائل آشنای فلسفۀ خود استفاده می‌کند: بحران توجه، سلطۀ مصرف، فرسایش تجربۀ زیبایی و تهی شدن زندگی از معنا. او می‌پرسد آیا انسان معاصر هنوز توانایی مواجهه با چیزی را دارد که نمی‌تواند آن را به کالا، اطلاعات یا ابزاری سودمند تبدیل کند؟
🔸 کتاب را نباید رساله‌ای کلامی برای اثبات وجود خدا یا شرحی جامع از زندگی و فلسفۀ سیمون وِی دانست. این اثر بیشتر دعوتی فلسفی و معنوی به بازنگری در شیوۀ زیستن و ادراک جهان است.

#نشر_کرگدن، #تازه‌های_کتاب، #سخن_گفتن_از_خدا، #بیونگ‌چول_هان، #سیمون_وی

درباره کتاب "امپریالیسم چین؟"، نشر کرگدن، منتشرشده در خبرگزاری ایبنا

https://www.ibna.ir/news/555877/