Karkhoone | کارخانه | کارخونه
7.29K subscribers
4.04K photos
472 videos
81 files
1.42K links
کارآفرینی به روایتی دیگر...


وبسایت:
Karkhoone.com

توییتر:
twitter.com/karkhoone

📌گروه تبلیغاتی عدد:
@ADD_ADDS

دالان ارتباطی:
@channel_kar
Download Telegram
Karkhoone | کارخانه | کارخونه
کودتای خصوصی‌سازی؛ چگونه دستاورد دولت میرحسین به محاق رفت (بخش پنجم) احمد توکلی در گفت‌وگویی در سال ۱۳۹۲، محل این اختلاف را روشن‌تر می‌کند: «ما قانون کار را بر مبنای احکام اسلام و عقد مورد توافق طرفین نوشتیم. متراضی دو طرف و اشتراک منافع بود. در مقابل، برخی…
کودتای خصوصی‌سازی؛ چگونه دستاورد دولت میرحسین به محاق رفت (بخش ششم)

تمام
این‌ها را اضافه کنید به مانعی بسی بزرگ‌تر، یعنی هشت سالِ تمام جنگ.

کتاب «برگ‌هایی از کارنامه‌ی دولت جنگ» که به کوشش سیدعلیرضا حسینی بهشتی (عضو هیأت علمی دانشگاه و مشاور میرحسین موسوی) و عباس ملکی (دیپلمات و استاد دانشگاه)، تدوین و با انتشارات روزنه در تهران منتشر شده، به بررسی تفصیلی کارنامه‌ی دولت میرحسین موسوی در سال‌های ۱۳۶۸-۱۳۶۰ و دستاوردهای آن در حوزه‌های مختلف پرداخته است. در این نوشته اما تنها از آن دسته از فصل‌های کتاب مصداق‌ آورده می‌شود که با موضوع متن حاضر مرتبط‌تر باشد.

فصل «اقتصاد سیاسی منازعه در جنگ تحمیلی» (به قلم شهروز شریعتی و مسعود غفاری، که هر دو از اساتید دانشگاه در رشته‌ی علوم سیاسی اند)، از واقعیتی هولناک پرده برمی‌دارد: این‌که طبق گزارش سازمان برنامه و بودجه‌ی ایران در سال ۱۳۶۹، «رقم سرجمع خساراتِ [ایران در جنگ ایران و عراق]، مطابق با ارزش اسمی دلار در سال پس از جنگ حدود ۷۰۰ میلیارد دلار بوده است که این رقم با مقیاس ارزش دلار در سال ۲۰۱۸ بالغ بر ۱۴۲۸ میلیارد دلار برآورد می‌شود.» در این فصل همچنین به برآورد مؤسسه‌ی ژاپنی مطالعات خاورمیانه اشاره می‌شود که مطابق با آن، «ایران در طول جنگ از کسب ۵۰۰ میلیارد دلار درآمد نفتی و ده‌ها میلیارد دلار دیگر حاصل از فروش فراورده‌های نفتی محروم شده بود.» هاشمی رفسنجانی بعدها گفته بود که در این شرایط، «حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد درآمد کشور به ناگزیر هزینه‌ی امور جنگ می‌شد.»

اما دولت میرحسین موسوی کدام سیاست‌ها را در چنین شرایطی سرلوحه قرار داد؟ فرشاد مؤمنی، استاد دانشگاه در رشته‌ی اقتصاد و مشاور میرحسین موسوی، در فصل دیگری از کتاب با عنوان «دولت جنگ به مثابه دولت توسعه‌گرای تمام عیار» به شرح برخی از این سیاست‌ها می‌پردازد: یکی از مهم‌ترین هشدارهای «گروه مشاوران ستیران که برای طراحی برنامه‌ی گذار به تمدن بزرگ از سوی رژیم پهلوی دعوت به کار شده بودند» این بود که «اگر الگوی مصرف ایجاد شده در سال‌های میانی دهە‌ی ۱۳۵۰ استمرار داشته باشد، در سال ۱۳۶۵ برای عبور از یک سال بدون بحران باید دست کم شصت وسه میلیارد دلار واردات انجام شود.» به گواهی مؤمنی، آن «به هم ریختگی در الگوی مصرف و افزایش شکاف ضدتوسعه‌ای و تحمیل کننده‌ی وابستگی‌های ذلت‌آور به دنیای خارج یعنی شکاف بین بنیه‌ی تولید ملی و الگوی مصرف، در دوره‌ی سال‌های ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۷» نه تنها استمرار داشت، بلکه در همان زمان به اوج خود نیز رسید و با این حال، دولت میرحسین موسوی ایران را «در سال ۱۳۶۵ یعنی در هنگامه‌ی جنگ تحمیلی»، «با وارداتی حدود ده میلیارد دلار اداره کرد»، بدون آن‌که اقتصاد ایران با بحرانی مواجه شود. مؤمنی معتقد است که همین خود «به اندازه‌ی کافی گویای میزان دقت و شدت اهتمام مدیریت اقتصادی کشور در جهت اصلاح الگوی مصرف و کاهش شکاف خطرناک ایجاد شده میان بنیه‌ی تولیدی و الگوی مصرف کشور است.» مؤمنی در عین حال، ما را متوجه یک نکته‌ی دیگر نیز می‌کند: «بسیاری از مؤلفه‌ها در دوره‌ی پس از پیروزی انقلاب اسلامی پدید آمدند که تهیه‌کنندگان گزارش گروه ستیران پیش‌بینی نکرده بودند» و بنا به گفته‌ی او، به این ترتیب می‌توان شدت اهمیت و عظمت اهتمام‌های صورت گرفته «در ده ساله‌ی اول پس از پیروزی انقلاب» و به ویژه در دوران مسئولیت نخست‌وزیری میرحسین موسوی را به نحو بهتری درک کرد.

حال ببینیم زمانی که از فسادستیزی میرحسین موسوی حرف می‌زنیم، دقیقا از چه حرف می‌زنیم.

✅ @karkhone
‍ آیا دولت بازرگان در موضوع دولتی کردن اقتصاد ایران بیگناه بوده است؟

| نجات بهرامی

برخلاف دیدگاه‌های چهره‌های سیاسی که تلاش دارند میانه‌روی مهندس بازرگان و سایرچهره های دولت او در جدال‌های سیاسی را به موضوعات اقتصادی نیز تعمیم دهند و حریم امنی برای آنها ایجاد کنند. اما تحلیلگران اقتصادی به چنین مسئله ای باور ندارند و دولت موقت را مسئول آنچه در حوزه اقتصاد اتفاق افتاده است، می دانند.

هر گاه موضوع مصادره های اول انقلاب مطرح می‌شود، در ارتباط با بانی یا بانیان این کار معمولا نگاه‌ها در دو جهت نسبتا متفاوت متمرکز می شود. شورای انقلاب و دولت موقت مهندس بازرگان. از آنجایی که دولت موقت بازرگان به عنوان مخالف تعدادی از تصمیمات تند سیاسی در آن دوران در افکار عمومی و حافظه رسانه ها ثبت شده است، در ارتباط با تصمیمات اقتصادی و مالی نیز تا سالهای متمادی از مصونیت خاصی برخوردار شده و به عنوان قهرمان مخالفت با تندروی های سیاسی، به کارنامه اقتصادی آن هم خدشه چندانی وارد نشده بود. این در حالی است که مطابق شواهد، مجموعه برنامه هایی که در آن زمان تصویب و بلافاصله هم اجرا شد، خشتِ کجی بود که معماران و تصمیم گیران اقتصادی کشور نهادند و دولت بازرگان هم عامل مهم و بازویی قوی هم برای تصویب و هم برای عملیاتی کردن چنین رویکردهایی بوده است.

اینک بعد از چهار دهه می بینیم که علیرغم آگاهی نسبی از خطرات و مضرات اقتصاد دولتی در بین تصمیم گیران، لیکن این بنا همچنان کج است و در خطر ریزش و فروپاشی. سالها بعد از دولت موقت بازرگان و در زمانه ای که به سبک کردن بار مالی دولت و جذب سرمایه های مردمی برای غلبه بر بحران پس از جنگ نیاز بود، این امور را در پوشش رویکرد به خصوصی سازی به مرحله اجرا گذاشتند و به شکلی پیش بردند که فقط موجب شیوع فساد گسترده شد و مزایای خصوصی سازی را هم برای کشور به ارمغان نیاورد. تنها فایده این برنامه ها اعطای قدرت مانور رسانه ای و تبلیغاتی به افراد و محافل چپ گرایی بود که از این همه بحران هم درس نگرفته و مترصد فرصتی برای حمله به بخش خصوصی و بازار بودند. آنها بعد از گذشت حدود سه دهه همچنان هم خوشحال و مشعوف در حال نسبت دادن آن برنامه های بی در و پیکر به اصلِ بازار هستند و حاضر به چشم پوشی از این فرصت طلایی نیستند.

حال این سوال را مطرح می کنیم که آیا دولت بازرگان در موضوع دولتی کردنِ اقتصاد ایران بیگناه بوده است؟ برخلاف دیدگاههای چهره های سیاسی که تلاش دارند میانه روی مهندس بازرگان و سایرچهره های دولت در جدالهای سیاسی را به موضوعات اقتصادی نیز تعمیم دهند و حریم امنی برای آنها ایجاد کنند، تحلیلگران اقتصادی به چنین مسئله ای باور ندارند و دولت موقت را مسئول آنچه در حوزه اقتصاد اتفاق افتاده است، می دانند.

جمشید اسدی در نشریه الکترونیکی میهن در این باره می نویسد؛ «مصادره ها به جای خود، در تیر ماه ۱۳۵۹، شورای انقلاب به ابتکار مهندس سحابی بازرگانی خارجی را هم دولتی کرد. بدین ترتیب که واردات را به ده رشته تقسیم (کالاهای شیمیایی، آهن و فولاد، علوفه و کشاورزی …) و برای هر یک، وزارتخانه سرپرست و مرکز تهیه و توزیع کالا و هیئت مدیره تعیین کرد. این مراکز کالا را با ارز دولتی وارد می کردند، سود خود را روی آن می کشیدند و تحویل تاجران بزرگ و بزرگان بازار می دادند. این ها هم کالاها را در بازار به قیمت بازار می فروختند. مصادره ها و بازرگانی دولتی کم بود که دولت مهندس بازرگان بانک ها را هم “ملی” کرد. کوتاه سخن این که اقتصاد کشور با سه قانون ملی شدن بانک ها، قانون حفاظت و قانون ملی شدن تجارت خارجی دولتی شد. گویا قرار بود با دولتی کردن اقتصاد، کشور را به مرحله خودکفایی برسد و از وابستگی برهد».

علاوه بر این مهندس علی اکبر معین فر رییس سازمان برنامه آن دوران در گفتگویی که در سال 92 با مجله تجارت فردا داشت، به صراحت از ملی کردن بانک ها دفاع کرد و دلیل آن را فروپاشی مدیریت این بانکها در اثر انقلاب و احتمال ورشکستگی و متعاقب آن شورش مردم دانست.

محسن جلال پور در ردِ مامور و معذور بودن دولت موقت در برابرِ شورایِ انقلاب می گوید؛ ممکن است بگویند قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران مصوبه شورای انقلاب بوده و دولت موقت چاره‌ای جز اجرای آن نداشته است اما به نظر من این استدلال هم درست نیست چون هفت نفر از وزرای همین دولت پس از آن‌که عده‌ای از بازاریان قصد داشتند بانک اسلامی راه اندازی کنند، تهدید به استعفا کردند اما در برابر مصوبه مصادره و ملی شدن صنایع هیچ واکنشی نشان ندادند که هیچ، آن را بلافاصله اجرایی کردند.


✅ @karkhone
چرا می‌گویم کار چینی‌هاست؟

| احمد زید آبادی

آنچه در وین جریان دارد، بسیار بیش از بحث تعهدات برجامی و رفع تحریم‌هاست. در آنجا اتفاق بسیار بزرگی در حال رقم خوردن است!

شاید به همین دلیل، برخی از جریان‌های اصطلاحاً تندرو داخلی، به رغم مواضع صریح مسئولان بلندپایۀ نظام برای ادامۀ مذاکرات، خواهان قطع سریع مذاکرات وین هستند.
آنها ظاهراً بو برده‌اند که در انتهای این مسیر، جای قرص و محکمی در صحنۀ سیاست جمهوری اسلامی برای‌شان باقی نخواهند ماند. مسئله اما این است که همان چینی‌هایی که تندروها با این تصور که چرخش به سمت آنان، سبب تقویت‌شان خواهند شد، ابتکار عملِ ورود جمهوری اسلامی به دوران تازه را به دست گرفته‌اند!
باور ندارید؟ پس به متن زیر که بخشی از مصاحبۀ چانگ هوآ سفیر چین در تهران با یکی از خبرگزاری‌های داخلی است، خوب دقت کنید. او می‌گوید:

«وانگ ئی وزیر امور خارجه چین، در سفر اخیر خود به شش کشور منطقه از جمله ایران، یک طرح ۵ ماده‌ای را برای دستیابی به امنیت و ثبات در خاورمیانه پیشنهاد کرد:

اول، حمایت از احترام متقابل. خاورمیانه، سرزمین تمدنهای منحصر به فردی است که سیستم‌های اجتماعی و سیاسی خاص خود را پرورش داده است. باید به خصوصیات، الگوها و روش‌های خاورمیانه احترام گذاشت. مهم است که به جای دیدن منطقه از دریچۀ رقابت جغرافیایی، ذهنیت سنتی تغییر یابد و کشورهای خاورمیانه را به عنوان شرکایی برای همکاری، توسعه و صلح در نظر بگیریم.

حمایت از کشورهای خاورمیانه در کشف مسیرهای توسعۀ خود و همچنین حمایت از کشورهای منطقه و مردم آنها در ایفای نقش اصلی در پیگیری حل و فصل سیاسی موضوعات داغ منطقه‌ای مانند سوریه، یمن و لیبی مهم است. ترویج گفتگو و مبادلات بین تمدن‌ها برای دستیابی به همزیستی مسالمت‌آمیز همۀ اقوام در خاورمیانه مهم است. چین برای این منظور به نقش سازنده خود ادامه خواهد داد.

دوم، رعایت عدالت. هیچ چیز بیش از یک راه‌حل درست برای مسئله فلسطین و اجرای جدی آن، عدالت و انصاف را در خاورمیانه نشان نمی‌دهد. ما از میانجیگری فعال جامعه جهانی برای دستیابی به این هدف و برگزاری جلسه معتبر بین‌المللی در این زمینه در شرایطی که شرایط مهیا باشد حمایت می‌کنیم. چین در ریاست دوره‌ای خود در شورای امنیت سازمان ملل در ماه مه سال جاری، شورای امنیت را تشویق می‌کند تا در مورد مسئله فلسطین برای تائید مجدد راه حل دو کشور کاملاً تعمق کند. چین از حضور نمایندگان فلسطین و اسرائیل برای مذاکرات مستقیم با چین استقبال می‌کند.

سوم، دستیابی به منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای. بر اساس محاسن موجود در تکامل مسئله هسته‌ای ایران، طرفین مربوطه باید با اقدامات مشخص در همان جهت حرکت کرده و نقشه راه و بازه زمانی را برای ایالات متحده و ایران بحث و تدوین کنند تا موافقت با برجام را از سر بگیرند.
وظیفه اصلی این است که ایالات متحده اقدامات اساسی برای لغو تحریم‌های یک جانبه خود علیه ایران و همچنین تعمیم آن به طرف‌های ثالث را انجام دهد و ایران نیز بایستی در تلاش برای دستیابی هر چه زودتر به توافق، تعهدات هسته‌ای متقابل خود را از سر بگیرد.

در عین حال، جامعه بین‌المللی باید از تلاش‌های کشورهای منطقه در ایجاد خاورمیانه عاری از سلاح هسته‌ای و سایر سلاح‌های کشتار جمعی پشتیبانی کند.

چهارم، تقویت مشترک امنیت جمعی. برای ارتقای امنیت و ثبات در خاورمیانه، نگرانی‌های قانونی همه طرف‌ها باید برآورده شود. تشویق گفتگو و مذاکرۀ برابر، درک متقابل و سازگاری و بهبود روابط بین کشورهای حاشیه خلیج فارس مهم است. مبارزه قاطعانه با تروریسم و پیشرفت در ریشه کن کردن این موضوع نیز ضروری است.
در این راستا، کشور چین پیشنهاد می‌کند که یک کنفرانس گفتگوی چند جانبه برای امنیت منطقه‌ای در منطقه خلیج فارس برای بررسی ایجاد مکانیسم اعتماد خاورمیانه با موضوعاتی مانند اطمینان از ایمنی تأسیسات نفتی و خطوط حمل و نقل و ایجاد گام به گام چارچوب برای امنیت جمعی، جامع، مشارکتی و پایدار برگزار شود.

پنجم، تسریع در همکاری‌های توسعه‌ای. پایداری صلح و امنیت در خاورمیانه مستلزم توسعه، همکاری و یکپارچگی است. لازم است برای شکست ویروس کرونا و دستیابی به بهبود اقتصادی و اجتماعی در اسرع وقت گرد هم آییم.

کمک به کشورهای جنگ زده برای بازسازی، حمایت از تنوع بیشتر در رشد اقتصادی کشورهای تولید کننده نفت و کمک به سایر کشورهای خاورمیانه در دستیابی به توسعه و احیای مجدد، با توجه به منابع کشورهای مختلف منطقه از اهمیت برخوردار است. چین برای افزایش اشتراک تجارب حکمرانی با کشورهای خاورمیانه به برگزاری "مجمع اصلاح و توسعه چین و عرب" و "مجمع امنیتی خاورمیانه" ادامه خواهد داد.
چین آماده است تا در ابتکار عمل پنج ماده‌ای با همه طرف‌ها در ارتباط نزدیک باشد و از نزدیک برای ارتقای صلح، امنیت و توسعه در خاورمیانه همکاری کند.»


✅ @karkhone
بحرانی کوتاه مدت، فرصتی بلند مدت

در نمودار بالا اتفاقات بسیار نادر در بازارهای مالی، یا همان قوی سیاه، را مشاهده می کنید. اتفاقاتی که باعث ریزش های شدیدی در این بازار یا به اصطلاح SELL OFF شده اند. مثلا در بحران مالی سالی 2008 شاهد ریزش 56% در شاخص S&P بوده ایم و یا اگر در دوشنبه سیاه سال 1987 در بازار بودید شاهد یک ریزش حدوداً 30% در بازار می بودید..
اما این همه ماجرا نیست، در تمام این قوهای سیاه، ما شاهد ریکاوری به نسبت سریع در بازارها بوده ایم.. مثلا کل بازار خرسی سال 1987 فقط 5 روز طول کشید و یا بازار تنها 6 روز پس از حمله تروریستی 11 سپتامبر شروع به صعود کرد.. این موضوع برای شیوع کرونا و ریزش شدید در فوریه سال گذشته، 20 روز بوده است..
BUY ON FEAR,
SELL ON GREED.

میگن این جمله از وارن بافت هست، پس شاید دفعه بعدی که شاهد یه قو سیاه در بازار بودیم، باید از اون نترسیم و به فکر خرید در اون بازار باشیم.

✅ @karkhone
اوپک؛ به قداست گفتگو، در قامت مذاکره

| علی آهنگر

مولود خشم و انزجار بود. از اعماق ناکجای خاکشان می‌جوشید، اما از چاه تا کشتی هیچ تملکی بر آن نداشتند. از خشم و انزجار لبریز، سرخورده از شکست ملی شدن نفت در ایران، در قاهره گرد هم آمدند‌. در بغداد نشستند، اما بی خشم و انزجار. پی را بر عقلانیت و گفتگو نهادند. دیری نپایید، صاحب هر آن چیزی شدند که در زیر پایشان بود و در دستشان نبود. اوپک قد برافراشت؛ در قداست گفتگو و در قامت مذاکره.

در ۶۰ سالی که از عمرش گذشت، فرود و فراز بسیار دید. از قعر ۸ دلار تا رفعت ۱۴۷ دلار. از جنگ تا انقلاب. از قهر تا آشتی. از بمب تا آتش. از تحریم تا تهدید. اما هیچگاه از قداست گفتگو خارج نشد. حتی در اوج آن جنگ بی مانند هشت ساله، وزیران نفت ایران و عراق در اتاق اوپک می‌نشستند و گفتگو می‌کردند. کویت اگر در اشغال نظامی عراق بود، وزیران نفت‌شان اما در اوپک می‌نشستند و سخن می‌گفتند. تهران و ریاض در هر حالتی اگر بودند، وین برایشان متفاوت بود. آخر سنگ بنای آنجا از واژه و از جمله و از گفتن و از شنیدن برآمده بود.

اوپک ۱۸۰ اما در واپسین روزهای سال پر التهاب ۲۰۲۰ از گونه‌ای دیگر بود. کرونا آمده بود تا آدمیان در کنار یکدیگر ننشیند و سخن نگویند. اما آنها به لطف تکنولوژی، بر صفحه تلویزیون نشستند و با گوشی همراه سخن گفتند.

اوپک ۱۸۰ با چالشی از نوع بودن یا نبودن، وحدت یا فروپاشی رو‌به‌رو بود. متحدان اوپک دلسردتر از همیشه بودند. پوتین با ملک سلمان یا ولیعهد گفتگوی هماهنگی نداشت. سخنگوی کرملین از هر گونه اظهار امیدواری از نتایج جلسه خودداری کرد.
عبدالعزیز بن سلمان از ریاست مشترک اوپک پلاس استعفا داد. شورای‌ عالی نفت امارات بودن یا نبودن در اوپک را بررسی کرده بود. عراق برای باز کردن شیرهای نفتش بی‌تابی می‌کرد. روسیه هیچگاه پابند سهمیه‌اش نبود. قزاقستان چرا باید خود را در بند محدویت می‌دید. نیجریه به تنگ آمده بود. لیبی بی سلام و احوالپرسی فواره‌های نفتش را در کمتر از دو ماه بر پیکر بازار افشانده بود. واکسن نیامده، کرونا هجومی دیگر باره آورده بود. تقاضا هیچ تعریفی نداشت. قیمت بلاتکلیف بود.

در چنین شرایطی، اوپک بار دیگر اعضا و متحدانش را گرد هم آورد. آتش اختلاف اما چنان شعله‌ور بود که روز دوشنبه دهم آذر بجز اعلام استعفای وزیر نفت سعودی از ریاست مشترک اوپک+ و کج خلقی‌های امارات هیچ نتیجه دیگری به دست نیامد.

جلسه با متحدان به تاخیر افتاد تا برای رایزنی و گفتگو و فرونشاندن خشم و آوردن التیام، جلسه‌ای چهار روزه در تاریخ اوپک رقم بخورد. نشست پنجشنبه سیزدهم آذر نیز اما با دوبار تاخیر همراه شد. شکاف و دوگانی عمیق‌تر از آن بود که تصور می‌شد. اما سرانجام، گفتگو پیروز شد. بیهوده نبود که بیژن زنگنه پیش از جلسه گفته بود کار جهان بر مبنای مذاکره و حوصله است؛ اگر توافق نشود باز هم مذاکره می‌کنیم.

جهان خوشحال گشت. لحظاتی پس از پایان جلسه، بازار جهانی نفت با افزایشی یک و چند درصدی بر روی ثبات و آرامش آغوش گشود. صبح جمعه چهاردهم آذر، عقربه‌های ساعت ۸.۴۵ دقیقه را نشان می‌داد که عقربه‌های قیمت مرز ۵۰ دلار را سایید. این در حالی است که نفت برنت در روز دهم آذر ۴۷ دلار بود. چه خوشایند است وقتی که تعادل و عقلانیت بر دل‌ها و جان‌ها آرامش و امید هدیه می‌کند.

✅ @karkhone
نکاتی در خصوص پساتحریم ! Post- Sanctions

| نیما پیروزیان

آینده‌نگری و پیش‌بینی اقدامات آتی،بخشی لاینفک از برنامه‌ریزی‌های اجتماعی و اقتصادی هر کشور است. لذا با فرض بازگشت روند تعاملات ایران با جامعه بین‌المللی در هفته‌ها یا ماه‌ها و یا حتی سال‌های آتی، این سؤال مطرح می‌شود که آیا جامعه اقتصادی ایران آمادگی مواجه شدن با مشکلات! پس از رفع بحران را دارد؟

طبیعتا پاسخ به این پرسش نیازمند بررسی‌های همه‌جانبه بسیار است، ولی به عنوان پاسخ اولیه می‌توان به تجربه دهه اخیر اشاره نمود: موضوع مدیریت بحران‌های اقتصادی، تحریم ها و شرایط پسا تحریم، بخشی از مطالعات تحقیقاتی جمعی از اساتید و کارشناسان از ۱۸ کشور مختلف بوده و نتایج این مطالعات به صورت گزارش ‌های عمومی، کتب و همچنین گزارش‌های اختصاصی برای سازمان‌ها و گروهای مرجع منتشر شده‌است . به عنوان مثال، در سال ۲۰۱۵، یعنی زمانی که ایران و گروه ۱+۵ در محتوی و روش مدیریت موضوعات ذیل برجام توافق کردند، خلاصه نکات کاربردی در خصوص «مدیریت پساتحریم» به سازمان‌های اقتصادی، تجاری و سیاسی ایران ارسال شده است. در آن گزارش‌ها اشاره شده بود که با توجه به محدودیت‌های طولانی حاکم بر روابط اقتصادی ایران و دیگر کشورها - حتی در حالت خوشبینانه اجرای برجام برای سالیان متمادی توسط طرفین- اگرچه این تحولات می‌تواند نویدبخش گشایش اقتصادی برای کشور باشد، اما با توجه به تجربیات گذشته و تحولات سیاسی و همچنین نوع چیدمان تعهدات ذیل برجام، ، اگر موضوعات «پساتحریم » به خوبی مدیریت نشود، کشور ایران و شرکت‌های ایرانی با میزان بالایی از قراردادهای غیر قابل اجرا، پروژه های نیمه تمام و دعاوی حقوقی مواجه خواهند شد. متاسفانه بسیاری از پیش بینی ها درست از کار درآمد!

به خاطر داریم که حجم سفر هیات‌های به ظاهر اقتصادی و میزان تشکیل جلسات مذاکره جهت تنظیم قردادهای تجاری در اواخر سال ۲۰۱۵ و سال 2016بسیار بالا بود؛ به نحوی که مقامات ارشد دولتی در سخنرانی‌های خود، آن را نشانی از پیروزی و شکوفایی قلمداد می‌کردند. اما در همان زمان نیز بسیاری از کارشناسان آشنا به موازین حقوقی و همچنین مبادلات بین المللی، چه به صورت خصوصی و چه به صورت عمومی، در خصوص حضور واسطه ها یا نوع تعهدات شرکت‌ها - اعم از کوچک و بزرگ- که با کوچکترین تحولات سیاسی پروژه‌ها را نیمه‌تمام رها می‌کنند، هشدار می‌دادند.
متاسفانه در فضای شعف ناشی از رفع تحریم‌ها، موج سواری و استفاده برخی از سیاسیون با هدف افزودن به محبوبیت خود، و وجود دلالانی که فقط به فکر حق دلالی خود بودند، توجهی به این هشدارها نشد. بنا به مستندات، اکنون بسیاری از شرکت‌ها و به طور کلی اقتصاد ایران، متحمل میلیاردها یورو خسارت ناشی از نقض تعهدات و عدم اجرای پروژه‌ها توسط طرف های خارجی شده است.

باید از گذشته درس گرفت . لذا باید گفت که با توجه به وضعیت بازار ایران و نیاز مبرم به تعاملات فراملی، بدون تردید، حضور و تعامل با شرکت‌های خارجی لازم و ضروری است. اما باید با این واقعیت تلخ هم رو‌به‌رو‌ شویم که با بلند شدن کوچکترین دود سفید از وین، دوباره شاهد هجوم و حضور بسیاری از همان شرکت‌هایی خواهیم بود که در ۳ سال گذشته حتی از جواب دادن به ایمیل‌های طرف ایرانی نیز خودداری می‌کردند.

امید است این‌بار، جامعه اقتصادی، جامعه حقوقی و همچنین مدیران کشور بیشتر از قبل مراقب باشند و قبل از ایجاد هرگونه تعهد، نسبت به انجام دقیق ریسک/ اعتبار سنجی های گسترده در قالب برنامه های EDD اقدام نمایند.

✅ @karkhone
از غول چراغ جادو تا پازل چهل هزار تکه‌ی توسعه

| امیر کرمانی

احتمالا روزی نیست که بسیاری از ما از به دنبال یافتن «مهم‌ترین کاری که وضع اقتصاد ایران را بهتر می‌کند» نباشیم.
انگار در پس ذهن‌مان غول چراغ جادویی هست که به ما گفته که فقط یک آرزویت را برآورده می‌کنم و ما هم سخت در تلاش که این یک عدد کوپن غولمان را چگونه خرج بکنیم. و در این تمرین ذهنی شاید در هر دوره‌ای به جواب متفاوتی رسیده‌ایم.

در واقع بدنه‌ی سیاسی کشور هم در دهه‌های اخیر جواب‌های مختلفی به این سوال داده. پاسخ‌هایی که در دوره‌ای سازندگی و سرمایه‌گذاری بیشتر، در دوره‌ای‌ توسعه‌ی سیاسی، دوره‌ای مبارزه با فساد و بازتوزیع منابع، و در نهایت هم اصلاح رابطه با غرب بوده. اما انگار در انتهای هر دوره با سرخوردگی از جواب قبلی‌مان به سوال جناب غول چراغ جادو از وی می‌خواهیم که لطفا یک فرصت دیگر به ما بدهد.

از سیاسیون که بگذریم، احتمالا اگر امروز این سوال را از اندیشمندان و دغدغه‌مندان کشور عزیزمان هم بپرسیم جواب سوالمان یکی از این گزینه‌ها خواهد بود:
حل مساله محیط زیست و آب، اصلاحات ساختاری بودجه، کاهش مداخلات قیمتی دولت، اصلاح قیمت حامل‌های انرژی، اصلاح نظام مالی (شامل نظام بانکی و بازار سرمایه)، اصلاح سیاست پولی، اصلاح نظام ارزی کشور، اصلاح نظام حکمرانی کشور، مبارزه با فساد، اصلاح نگاه‌مان به رابطه‌ی اقتصادی با دنیا، توسعه‌ی شهری و افزایش ساخت و ساز، افزایش بهره‌وری، توسعه‌ی آی‌تی و زیرساختها‌یش، توسعه‌ی دانش‌بنیان محور،‌ چتر حمایتی واحد، اصلاح نظام بازنشستگی، اصلاح قوانین بازار کار، اصلاح آموزش و پرورش،‌اصلاح نظام درمانی کشور، ....
واقعا این‌بار کدام اینها را از غول چراغ جادو بخواهیم؟

آن‌قدری که من از تجربه‌ی توسعه‌ی کشورهای مختلف یاد گرفتم، توسعه‌ و رشد اقتصادی بیشتر شبیه درست کردن یک پازل چهل‌هزار تکه است تا پی بردن به یک راه حل جادویی که یکباره همه چیز را درست ‌می‌کند.
گذار از نگاه غول چراغ جادویی به نگاه پازلی به توسعه باعث می‌شود که متوجه بشویم:

1. درست کردن پازل دو نوع کار نیاز دارد: درست کردن تک‌تک قسمت‌های پازل و کنار هم قرار دادن این قسمت‌ها. خیلی وقت‌ها شاید درست کردن تک تک قسمت‌های پازل نتیجه‌ی محسوسی در زندگی مردم نداشته باشد و فقط کنار هم گذاشتن این قسمت‌ها باشد که منجر به نتیجه‌ی نهایی بشود. اما در عین حال پیش‌نیاز کنار هم گذاشتن این قسمت‌ها، درست شدن خود اجزای پازل هست. در نتیجه اگر در دهه‌های اخیر کلی اتفاقات خوب مثل توسعه‌ی آموزش، زیرساخت‌ها و راه‌ها، اینترنت پرسرعت، فولاد و پتروشیمی، بازار سرمایه و اوراق و ... افتاده اما اثر محسوسش را در زندگی مردم ندیدیم فکر نکنیم که این‌ها مهم نبوده. بالعکس. همه‌ی این‌ها بسیار مهم بوده و همه‌ی این‌ها بخشی از پازل توسعه است. اما از طرف دیگر چون ما نتوانستیم قطعات این پازل را به درستی در کنار هم بگذاریم آن تاثیر محسوسی که باید را در زندگی مردم نگذاشته.

2. توسعه هم نیازمند آدم‌هایی هست که تک تک قطعات این پازل را بسازند (قطعه‌سازان) و هم نیازمند آدم‌هایی که این قطعات را کنار هم بگذارند (پازل‌سازان). در واقع در بسیاری از کشورها مانع اصلی توسعه،‌عدم وجود مجموعه‌هایی از افراد پازل‌ساز و قطعه‌‌ساز بوده که بتوانند در کنار هم کار بکنند. درست است که معمولا برای هر کشوری می‌توان به برخی افراد کلیدی اشاره کرد که بر مسیر توسعه‌ی آن کشور به شدت تاثیر گذار بوده‌اند –مثل کمال درویش در ترکیه، مانهومان سینگ در هند، دنگ شیاپنگ در چین- اما این افراد معمولا نوک کوه یخی هستند که پشتوانه‌ی تک‌تک آن‌ها صدها و هزاران اقتصاددان و تکنوکرات و بروکرات متخصص بوده‌اند که در کنار این افراد توانستند مجموعه‌ی منسجمی از اصلاحات را در یک بازه‌ی چند ساله اجرا بکنند.

3. عاملی که ساخت پازل توسعه را می‌تواند به شدت تسریع بکند ترسیم شمای کلی این پازل و توافق بر سر آن است. اگر کشوری بتواند شمای کلی پازل خودش را پیدا کند آن وقت می‌تواند تمام نیروهای کارایش را هم در همان راستا بکار گیرد. اما اگر کشوری این شمای کلی را پیدا نکرد، همچنان می‌تواند تمرکزش را بر روی کارهایی بگذارد که مطمئن است در هر صورت بخشی از آن پازل نهایی خواهد بود.


به شخصه باور دارم که در حال حاضر اقتصاد ایران بیش از هر چیز نیازمند گروهی است که:
1. بتوانند شمای کلی پازل توسعه‌ی اقتصاد ایران 1400 در جهان در حال گذار را ترسیم کنند.
2. بتوانند به بهترین نحو قطعات موجود را در راستای پازل ایران 1400 در کنار هم بگذارند.
3. بتوانند به صورت هدفمند نیرو‌های کشور را متمرکز بر ساختن مهم‌ترین قطعات گم‌شده‌ی این پازل بکنند.

✅ @karkhone
ایران با ۱۷۳۳ مورد تحریم در صدر کشورهای تحت تحریم توسط آمریکا

https://www.economist.com/finance-and-economics/2021/04/22/sanctions-are-now-a-central-tool-of-governments-foreign-policy

✅ @karkhone
ملت تاجر

| دکتر محمد طبیبیان

من در این بحث کاری به مسائل سیاسی ندارم، صرفاً بحث تخصصی اقتصاد است.

1. در امر اقتصاد، چینی‌ها خودشان را یک ملت تاجر معرفی می‌کنند.
در این زمینه خاطره‌ای را بگویم. بیش از بیست سال پیش برای شرکت در یک سمینار حرفه‌ای با چند همکار به چین رفته بودیم. در آن سمینار دویست نفری از کشورهای مختلف شرکت کرده بودند. از برنامه‌های سیاحتی، یکی این بود که روزی، میزبان این گروه را به بازدید از یک معبد بودایی مهم برد.

در آنجا یک سالن بزرگ طولانی وجود داشت که در دو طرف مجسمه‌های متعدد بودا با ارتفاع شاید بیش از ده متر قرار داشت.

چیزی که توجه من را جلب کرد این بود که در پای مجسمه‌ها تعدادی تسبیح عقیق قرار داشت. از راهنما پرسیدم آیا این تسبیح‌ها برای فروش است؟ او گفت نمی‌داند و می‌پرسد و اطلاع می‌دهد.

آن معبد از این گروه پرجمعیت در سالن ناهارخوری بزرگ و با شکوهی برای نهار با غذا های گیاهی شگفت انگیز پذیرایی کرد. من هم با همکاران در انتهای سالن دور یک میز نشسته بودیم. فردی آمد و به من گفت دم در با شما کار دارند. با تعجب به بیرون سالن رفتم. خانمی جوان، آراسته و با لباس منظم اداری ایستاده بود با یک سینی در دست. در داخل سینی جعبه‌های کوچک با رنگ و روی جالب قرار داشت. به انگلیسی از او پرسیدم با من چکار دارد. انگلیسی نمی‌دانست و همچنان در سکوت، سینی را به طرف من نگه داشته بود. با تردید یکی از جعبه‌ها را بر داشتم و باز کردم . یک تسبیح عقیق نفیس در آن بود. خانم به زبان آمد و گفت: twenty dollars. جعبه دیگری را برداشتم و باز کردم. تسبیح بزرگتری بود و خانم گفت: thirty dollars .جعبه دیگر تسبیح عقیق کبود بود و خانم گفت fifty dollars . فهمیدم برای فروش تسبیح آمده. به ناچار دو تسبیح خریدم یکی برای خودم و یکی برای دوستی به عنوان سوغات. هنوز بعد از بیش از بیست سال بند تسبیح پاره نشده.

علت نوشتن این متن هم این بود که چند روز پیش تسبیح را مجدداً دیدم. در آن روز به حیرت بودم که چینی‌ها از یک فرصت برای فروش تسبیح به یک رهگذر در یک معبد هم نمی‌گذرند. فهمیدم trading nation یا ملت تاجر به چه معنی است. از سر هیچ نوع منافعی نمی‌گذرند، درست هم عمل می‌کنند کارشان هم منطقی است.

2. فرض کنید شما فردی هستید در محلی زندگی می‌کنید که روابط خودتان را با همه مغازه‌داران محل، به جز دو مغازه، به شدت تیره کرده‌اید به نحوی که به جز همین دو، دُکان بقیه با شما معامله نمی‌کنند. استراتژی بهینه معقول دو دکان در ارتباط با شما چیست؟ چون شما را در تنگنا می‌بینند بنجل‌ترین کالاها را برای شما کنار می‌گذارند و به بالاترین قیمت هم می‌فروشند، با بی‌ادبانه ترین شکل هم بر خورد می‌کنند.
در تجارت،رفاقت معنی ندارد. از قدیم گفته‌اند: «برادری به جای خود، قیمت بُزَک سی صنار». یک ملت کاسب چنین عمل می‌کند. ( به جز قسمت بی ادبی که ممکن است آن هم باشد). درست هم عمل می کنند کارشان هم منطقی است.

3. وارد قرارداد یا تفاهم یا موافقت‌نامه با یکی از این دو دکان می‌شوید، بلندمدت. چشم بسته اگر کسانی بگویند یحتمل این قرارداد به چه طرف خمیده تعجب نکنید. اقتصاددانان می‌گویند در هر معامله داوطلبانه، منافعی وجود دارد که بین دو طرف تقسیم می‌شود. و تحت شرایط خاصی هر تخصیصی بر روی کانون این بده بستان«بهینه پارتو» است.
«نظریه بازی» هم می‌گوید طرفی که قدرت چانه‌زنی کمتری دارد از این تجارت کمتر از طرف دیگر بهرمند می‌شود، تا حد صفر.

4. بزرگوار مقامی گفتند که طرف قرارداد یا تفاهم‌نامه نمی‌خواهد متن آن منتشر شود. اخلاق شکاک احتمال می‌دهد؛ چیزی برای پنهان کردن وجود دارد. وقتی دو طرف، قدرت چانه‌زنی متوازن ندارند این پنهان‌کاری به نفع کدام طرف است؟ البته این امور فی امور حکومت است، به مردم مربوط نیست. ما فقط امیدواریم روزی که پرده بر افتاد برای این توافق دست بزنیم.

✅ @karkhone
دولت نوآور (بخش اول)

| مسعود زمانی

حدود یک ماه پیش مدیر اسبق فناوری دولت ایالات متحده
(Chief Technology Officer of the United States – CTO)
آقای «آنیش چوپرا – Aneesh Chopra» کتاب جدیدی با عنوان «دولت نوآور: چگونه فناوری‌های نوین می‌توانند دولت را متحول کنند
– Innovative State: How New Technologies Can Transform Government»
منتشر کردند. این کتاب شامل
مصاحبه‌ها و تجارب ارزشمندی است که خود آقای چوپرا و همچنین مدیران ارشد ایالات متحده از بکارگیری فناوری در افزایش اثربخشی و چابکی دولت داشته‌اند. من کتاب را با قیمت ۱۱ دلار خریده و حدود نیمی از کتاب را خوانده‌ام و بنظرم موضوع جالبی آمد و خواستم این کتاب را با دیگر دوستان نیز به اشتراک بگذارم.


در مورد پست و عنوان سازمانی آقای چوپرا باید این نکته را ذکر کرد که این پست سابقا بعنوان معاونت سیاست‌های علمی فناوری در ایالات متحده شناخته میشد ولی در دولت آقای اوباما این پست به شکل جدیدی بازتعریف گردید و وظیفه آن این است که به کمک فناوری‌های جدید، اشتغال‌زایی، کاهش هزینه‌های تامین سلامت اجتماعی و همچنین امنیت، سیاست‌گذاری و البته اجرای برخی از سیاست‌ها را برعهده بگیرد. همچنین از دیگر وظایف این معاونت افزایش دسترسی عمومی به اینترنت است. نکته جالب در مورد آقای چوپرا اینست که همان اوایل گرفتن پست دولتی، جان استوارت در یکی از برنامه‌هایش وی را “جورج کلونی”!! سیاستمداران نامید و همین لقب همچنان برایش باقیمانده است.


آقای چوپرا اولین CTO ایالات متحده بودند و وظیفه اصلی ایشان فراهم کردن و استقرار جدیدترین فناوری‌های درون ساختار نه چندان مدرن دولت (نسبت به بخش خصوصی) بود. وی با تجربیاتی که از تحصیلات دانشگاهی و همچنین پستهای مدیریتی در شرکتهای خصوصی و دولتی داشت در این کتاب میگوید که یکی از مهمترین کارکردهای دولت برای مردم تامین اطلاعات و تسهیل دسترسی به آن است. این دسترسی به اطلاعات در دراز مدت به ایجاد شغل و پایداری اقتصادی می‌انجامد. وی اعتقاد دارد که شکل نه چندان متفاوتی از نظام نوآوری باز (Open Innovation)، می‌تواند راه حل نهایی یک دولت نوآور باشد که در آن تمامی بخش‌های جامعه و همچنین بخش خصوصی ضمن دسترسی مناسب به اطلاعات به دولت در زمینه سیاست‌گذاری و همچنین اجرای این سیاست‌های یاری رسانند. این مورد بخصوص در فعالیتهای ایشان در دولت اول اوباما بسیار پررنگ بود و بخش زیادی از نوآوری و بازآرایی بخشهای بشدت کند دولتی، توسط بخش خصوصی و متخصصان حقیقی و عمدتاَ در قالب کمک‌های بدون چشمداشت صورت گرفت. این ارتباط دوسویه موجبات درونزا شدن برخی نوآوری‌های در بدنه خود دولت نیز شده است.


وی بخشی از متدهای خود را در قالب “جعبه ابزار نوآوری باز” بیان کرده است. که در آن همانطور که ذکر شد تمرکز بر روی تکنیک‌هایی نظیر دسترسی کاربرپسندانه و راحت به اطلاعات، مطرح کردن چالش‌ها و جوائز (برای یافتن راه حل) در میان نخبگان و سپس جذب نوآوران و کارآفرینان با استعداد است. چوپرا مثال‌های متعددی از این جعبه ابزار بیان کرده است، از بهینه سازی و مدرن کردن ساختار شبکه توزیع برق ایالات متحده تا ایجاد پایگاه داده‌های تخصصی برای خدمات درمانی به سربازان آمریکایی و یا شبکه اطلاعاتی برای جمع‌اوری داده و کمک رسانی به آوارگان طوفان کاترینا و نظایر آن.


لازم به توضیح است که بخش دولتی همانند کشور ما، در ایالات متحده نیز خیلی حوزه جذابی نیست و یکی از چالش‌های آمریکا کوچ بسیاری از متخصصین توانمند دولتی به بخش خصوصی در همان دو یا سه سال اول حضور خود در دولت است (دلایل این مسئله قابل بحث است: درآمد، پرستیژ، برند منفی دولت و …). این مهم که در کشور ما نیز وجود دارد بدنه کارشناسی دولت را با بحران مواجه می‌کند. البته پیشنهاد میکنم در این مورد این پست خوب (چرا کار دولتی داشتن خیلی هم خوب است؟) از دوست خوبم علی نعمتی عزیز را از دست ندهید. آقای چوپرا یکی از متدهای خود برای بهبود عملکرد دولت را استفاده از توان همین نیروهایی میداند که هم تجربه کوتاهی در دولت داشته‌اند و هم نمی‌خواهند بطور مستقیم و تحت لوای دولت کار کنند. آقای چوپرا نوآوری باز را بهترین راه حل برای بکارگیری استعدادهای بسیار زیاد مردم و بخش خصوصی در بهبود عملکرد دولت و همچنین تحکیم و افزایش مقولیت آن در نزد جامعه میداند.

✅ @karkhone
Karkhoone | کارخانه | کارخونه
کودتای خصوصی‌سازی؛ چگونه دستاورد دولت میرحسین به محاق رفت (بخش ششم) تمام این‌ها را اضافه کنید به مانعی بسی بزرگ‌تر، یعنی هشت سالِ تمام جنگ. کتاب «برگ‌هایی از کارنامه‌ی دولت جنگ» که به کوشش سیدعلیرضا حسینی بهشتی (عضو هیأت علمی دانشگاه و مشاور میرحسین موسوی)…
کودتای خصوصی‌سازی؛ چگونه دستاورد دولت میرحسین به محاق رفت (بخش هفتم)

حال ببینیم زمانی که از فسادستیزی میرحسین موسوی حرف می‌زنیم، دقیقا از چه حرف می‌زنیم.

مؤمنی در بخش دیگری از همین فصل، یکی دیگر از سیاست‌های دولت موسوی در زمینه‌ی توسعه‌گرایی را که او با عنوان «افزایش هر چه بیشتر هزینه‌ی فرصت مفت‌خوارگی در دوران دفاع مقدس» از آن یاد می‌کند، شرح می‌دهد: «داده‌های بانک جهانی نشان می‌دهد که در سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۷مجموع رانت ناشی از منابع طبیعی به مثابە درصدی از تولید ناخالص داخلی با فاصله‌ای حیرت‌انگیز چه در مقایسه با دوران قبل از انقلاب اسلامی و چه در مقایسه با سال‌های پس از جنگ، کاهش یافته است.»

آن‌چه نه تنها امروز، که در مجموعِ سی سال گذشته شاهدش بوده‌ایم، خود موید توصیف‌های فرشاد مؤمنی از وضعیت دوران پس از جنگ است.



یک نمونه‌‌ از آن را در نمودار بالا می‌بینید. احسان سلطانی ضمن ارائه‌ی این نمودار در کانال تلگرامش، بر اساس داده‌های بودجه‌ی مصوب سال ۱۳۹۷ و صورت‌های مالی حسابرسی‌شده‌ی بنگاه‌ها به این نتیجه رسیده است که سود خالص ۲۰ بنگاه خصولتی-رانتی تنها در سال ۱۳۹۷، ۷۶ هزار میلیارد تومان بوده که معادل پرداخت ماهانه ۸۰ هزار تومان به هر ایرانی و از حقوق کارکنان دولت، یارانه‌ی نقدی و بودجه‌ی آموزش، دفاع و امنیت یا سلامت نیز در آن زمان بیشتر بوده است: «دولت مسخر خصولتی‌ها با رانت‌های منابع معدنی، نفت و گاز و انرژی، معافیت‌های گسترده‌ی مالیاتی و افزایش نرخ ارز، موجبات خلق چنین منافع کلانی از جیب مردم را فراهم و برای تامین مخارج، اقدام به اخذ مالیات تورمی از مردم و استقراض از بانک مرکزی می‌کند.»

فرشاد مؤمنی در کتاب «برگ‌هایی از کارنامه‌ی دولت جنگ» بر نکات دیگری نیز دست می‌گذارد؛ این‌که، «برای نخستین بار و البته با کمال تاسف برای آخرین بار تا امروز، تنها در دوران دولت مهندس میرحسین موسوی است که نخست‌وزیر با ارسال یک نامه‌ی رسمی به رئیس وقت مجلس، از ایشان می‌خواهد که تصمیم‌گیری درباره‌ی نحوه‌ی تخصیص دلارهای نفتی بر عهده‌ی مجلس قرار گیرد.» و دیگر این‌که، از آنجا که «با تکیه بر اصل ۴۴ قانون اساسی، تجارت خارجی باید در انحصار دولت قرار داشته باشد»، در دولت میرحسین موسوی، «با وجود فشارهای مافوق طاقت و وصف‌ناپذیر که به‌واسطه‌ی پایبندی به نسبت مناسب به این اصل قانون اساسی، به دولت وقت وارد می‌شد، شواهد تجربی به‌وضوح نشان داد که از طریق قطع دست تاجرباشی‌ها از بخش‌های مهمی از تجارت خارجی ایران در آن دوران، هم کارایی تخصیصی دلارهای نفتی و هم پیامدهای توزیعی آن بسیار خارق‌العاده بود.»

حال، کافی‌ست به شیوه‌ها‌ی غیرشفافِ تخصیص دلارهای نفتی در دوران نئولیبرالیستی اقتصاد ایران نگاهی بیندازیم تا ببینیم چه تفاوتی با شیوه‌ی تخصیص‌ ارز در دوران جنگ داشته و چه افتضاحی به بار آورده است.

✅ @karkhone
‍ اشپیگل در پیش درآمد این مصاحبه چنین می‌نویسد:

"استراتژی نفتی شاه ایران – او بهای فروش نفت خام را بالا برده است تا به این وسیله مملکت خود را در عرض مدت ده سال به کشوری صنعتی تبدیل کند. او قصد دارد میلیون‌ها دلار درآمد نفتی خود را برای خرید سهام‌ شرکت‌های فولکس واگن و بزرگترین کمپانی داروسازی آلمان "بایر" سرمایه گذاری کند. در گفتگویی با اشپیگل، محمد رضا پهلوی، شاه ایران، اصول بنیانی استراتژی نفتی خود را بیان و تشریح می‌کند. او از حملۀ نظامی غرب هم واهمه‌ای ندارد چرا که باور دارد در این صورت همه چیز (منفجر شده و) به آسمان می‌رود."

- خبرنگار اشپیگل: "اعلیحضرت، شما به بیان این مطلب پرداختید که تا زمانی که هنوز امکان بهره‌برداری از منابع سرشار ذغال سنگ وجود دارد، نفت بسیار با ارزش‌تر از آن است که به منظور گرم کردن و تولید نیروی برق برای روشنایی به هدر داده شود. آیا شما نگران نیستید که سیاست شما مبنی بر افزایش قیمت نفت، کشورهای غربی را به ایجاد یک طرح نوین در زمینۀ انرژی گرایش بدهد – با استفاده از سنگ نفت‌زا، نفت شن، انرژی اتمی و یا مایع سازی ذغال سنگ؛ تا به این ترتیب، پیش از آنکه شما بتوانید با پول نفت کشورتان را کاملاً پیشرفته کنید، از وابستگی خود به شما بکاهند؟"

- پادشاه: "شما نمی‌توانید این کار بکنید. تا پیش از سال ۱۹۸۵ شما قادر به استفاده و ساخت رآکتورهای تولیدکننده سریع (Breader) و انرژی اتمی حاصله از آن نخواهید بود."

- خبرنگار اشپیگل: "این کاملاً درست است. اما شما نیز در سال ۱۹۸۵ بایستی همچنان به فروش نفت خود ادامه بدهید."

پادشاه: "به چه شکل و فرمی؟ من نفت خود را به شکل فرآورده‌های پتروشیمی خواهم فروخت. من به شما آسپرین خواهم فروخت. من به شما پروتئین خواهم فروخت. در آن زمان من به شما دیگر نفت خام نخواهم فروخت!"

✅ @karkhone
در باب شادی

| محمدرضا رئوفی

چندبار این عبارت را شنیده‌اید که "ما جوانی نکردیم"؟! اگر پدربزرگ‌های ما گاه حتی از پنج سالگی عهده‌دار مسئولیت‌های سخت خانوادگی می‌شدند (باور کنید!)، امروز اگر جوانی در بیست سالگی تشکیل خانواده دهد و مسئولیت زندگی را بپذیرد، بعداً احساس خواهد کرد که "جوانی نکرده"! خیلی از این "جوانی نکردن"ها چیزی نیست مگر احساس اینکه باید لذت‌های زیادی را تجربه می‌کرد که نکرده!

این سرخوردگی، این حس فقدان و باخت، از کجا می‌آید؟ این فقط حاصل اوضاع امروز ایران نیست! جوان آمریکایی نیز به نوعی دیگر احساسی مشابه دارد! انسان امروز، اگر چه بیش از هر زمانی به رفاه و فراوانی دسترسی دارد، بیش از هر زمان دیگری احساس محرومیت می‌کند.

انسان امروز، حرصش حتی بیشتر از آنچه متوجه مال و ثروت باشد، متوجه برخوردار شدن، التذاذ و امتحان انواع و اقسام امکانات مختلف است. برای انسان مدرن، جهان فضایی است پُر شده از امکانات بی‌نهایت، که خود را برای لذت‌جویی یا هیجان‌طلبی او عرضه می‌کنند و موفقیت انسان در بهره‌ بردن هر چه بیشتر از این امکانات است!

دختر زیبا دیگر به زیباییش راضی نیست، بلکه باید حتماً از امکانات دیگر برای انواع دیگر زیبایی استفاده کند! جوانی که ازدواج کرده و حتی بچه‌دار شده، پشیمان است از روابط جنسی که نداشته! فضای مجازی نیز به کمک آمده برای القای نیاز برای انواع و اقسام امکانات: اتوموبیل‌های آنچنانی، موبایل آنچنانی، سفرها به انواع و اقسام جاهای دنیا، .....

و البته روح انسان به بی‌نهایت الهی و آن آزادی که این بی‌نهایتی الهی هبه می‌کند شوق دارد. منتها، وقتی که در عوض آن جهت قائم و صعودکننده به سوی آسمان، بی‌نهایتی را در کثرت امکانات این دنیا دید، حاصلش می‌شود یا تشنگی سیری‌ناپذیری که خیلی اوقات به یاس و سرخوردگی منجر می‌شود، و یا تلاش بی‌پایانی که به غرور و توهم انسانی دامن می‌زند!

دنیا فضای پر شده از امکانات برای التذاذ ما نیست، بلکه راهی است به سوی ملاقات با خداوند، راهی که هر چه به انتهای آن نزدیکتر می‌شود، دایره انتخاب و امکاناتش تنگ‌تر و تنگ‌تر می‌شود!

انسان هر جا و در هر موقعیتی، با هر مقدار ثروت و مکنت مالی، که زندگی می‌کند، شادی خود را در سادگی، در شکر و در رضا خواهد یافت. و نیز در ایفای مسئولیتی که شخص نسبت به خانواده‌اش، مردمش، و خدایش دارد!

✅ @karkhone
Karkhoone | کارخانه | کارخونه
نکاتی در خصوص پساتحریم ! Post- Sanctions | نیما پیروزیان آینده‌نگری و پیش‌بینی اقدامات آتی،بخشی لاینفک از برنامه‌ریزی‌های اجتماعی و اقتصادی هر کشور است. لذا با فرض بازگشت روند تعاملات ایران با جامعه بین‌المللی در هفته‌ها یا ماه‌ها و یا حتی سال‌های…
نکاتی در خصوص پساتحریم!
سرمایه‌گذاری در ایران

| نیما پیروزیان


در فرض توافق طرفین مذاکرات برجام به رفع محدودیت‌های اقتصادی، سوال این است که آیا شرایط پساتحریم ۲۰۲۱ مانند دوران برجام سال ۲۰۱۶-۲۰۱۸خواهد بود؟ پاسخ این پرسش روشن است : خیر!

در صورت توافق بین طرف‌های عضو برجام، ما مجددا شاهد حضور افرادی تحت عنوان فعالین اقتصادی خارجی در کشور خواهیم بود؛ اما حتی جنس این حضور نیزمتفاوت از آنچه خواهد بود که در سال‌های ۲۰۱۶-۲۰۱۸ به وقوع پیوست! چرا؟

هیچ فرد منصفی نمی‌تواند منکر تلاش تیم‌های مذاکرات ایران در روند تدوین و اجرایی کردن برجام شود، اما این واقعیت را هم نمی‌شود نادیده گرفت که چیدمان تعهدات و تضمینات ذیل برجام، از نگاه حقوقی و بازار سرمایه هنوز متزلزل است. به عبارت دیگر خروج اعضا، غیر از ایران، شاید هزینه‌های سیاسی برای آنها داشته باشد اما هزینه‌های اقتصادی ملموسی ندارد . در نتیجه شاهد خروج آمریکا در سال ۲۰۱۸ بودیم که متاسفانه ضربه ای به اعتماد سرمایه‌گذاران واقعی زده است که جبران آن صرفا با بازگشت آمریکا به برجام، به راحتی امکان‌پذیر نیست.

لذا بر فرض بلند شدن دود سفید از وین، اگرچه شاهد حضور هیات‌های مختلف تجاری و انعقاد قراردادهای مختلف در ایران خواهیم بود، اما به نظر می‌رسد نوع تعاملات پسابرجام ۲۰۲۱ با حضور فعالین اقتصادی کوچک، اغلب جنبه بازرگانی، خرید و فروش کالا و خدمات داشته باشد، و یا در نهایت متضمن سرمایه گذاری‌های کوتاه‌مدت و زود بازده خواهد بود؛
و ما فعلا کمتر شاهد رشد سرمایه گذاری کلان در پروژه های زیر بنایی و بلند مدت در ایران خواهیم بود.

بدون تردید، اقتصاد هر کشوری تحت تاثیر مولفه‌های بسیار است و سیاست‌های اقتصادی کشورهای بزرگ اعم از چین و آمریکا و روسیه و اروپایی، صرفا بر پایه منفعت محوری محض است. بر همین اساس است که بسیاری از اندیشمندان معتقدند که اگر در سال ۲۰۱۶ به جای شرکت‌های صرفا اروپایی و آسیایی، چند شرکت بزرگ آمریکایی، با رعایت تمام جوانب، در ایران اقدام به سرمایه گذاری می کردند، به دلیل قدرت چانه زنی بخش خصوصی در آن کشورها، امکان خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ و تحمیل صدها میلیارد دلار خسارت به اقتصادی ایران بسیار پایین تر می‌بود.


✅ @karkhone
تورم سرسام آور؟!

در جدول قرمز رنگ پاندمی های شدید و در جدول آبی رنگ جنگ های بزرگ را مشاهده می کنید..
مواردی مثل آنفلونزای اسپانیایی که در طول دو سال حدود 200 میلیون فوتی به جا گذاشت و یه جنگ جهانی دوم که حدود 250 میلیون کشته در حدود 6سال برای دنیا باقی گذاشت..

همانطور در که جدول پیداست بعد از جنگ ها شاهد افزایش تورم هستیم، اما بعد از پاندمی ها تورم به صورت فزاینده ای افزایش پیدا نکرده است...

✅ @karkhone
44مین سال استقلال هند و گذار از بحران اقتصادی به بیداری اقتصادی

| امیر کرمانی

از سال 1612 میلادی که کمپانی هند شرقی با ورودش به هند بهره کشی از منابع فراوان این کشور را آغاز کرد تا سال 1947 که کشور هند خودش را از بند استعمار انگلستان رها کرد بیش از سه سده گذشت.
هند در در دهه‌ی اول استقلال خود به تدریج مسیر اقتصاد با برنامه‌ریزی متمرکز و با استراتژی جایگزینی واردات را انتخاب کرد و در این راستا نظام License Raj را در هند پایه‌گذاری کردند.

در این نظام فعالیت در بسیاری از صنایع محدود به بخش دولتی شد. در ابتدا این صنایع شامل راه‌آهن، تلفن، برق، انرژی، فولاد و ... بود اما در طول زمان تعداد صنایعی که در انحصار دولت بود افزایش پیدا کرد.
همچنین هر گونه فعالیت بخش خصوصی در سایر صنایع نیازمند اخذ اجازه‌های مختلف (تا حدود 80 اجازه) بود به طوری که مثلا اگر یک کارخانه‌ی نساجی می‌خواست یکی از دستگاه‌هایش را با دستگاه جدیدی جایگزین بکند باید اول نشان می‌داد که این جایگزینی منجر به کاهش تعداد کارگران آن کارخانه نمی‌شود.
حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط بخش دیگری از این سیستم بود. مثلا فعالیت در بسیاری از صنایع کارگربر به بنگاه‌های کوچک محدود شده بود.

رکن اساسی دیگر نظام اقتصادی هند در آن سال‌ها تعرفه‌های بسیار بالا و موانع متعدد برای واردات انواع کالاها از جمله کالاهای سرمایه‌ای و واسطه‌ای بود. سیاستی که عملا منجر به کاهش شدید صادرات و رقابت ناپذیری کالاهای تولید هند شده بود و سهم صادرات از تولید سرانه‌ی هند را به کمتر از 5% کاهش داده بود. این نظام برنامه‌ریزی متمرکز و بروکراسی پشتیبان آن در فاصله‌ی بین سال‌های 1950 تا 1979 همواره پیچیده‌تر و گسترده‌تر شد.

نتیجه‌ی این سیستم برنامه‌ریزی متمرکز در طی این سال‌ها رشد اقتصادی نسبتا پایین (حدود 3% در سال) و نوسانی در سی سال پس از استقلال هند بود.

اقتصاددانان هندی مانند باگواتی و دزای از دهه‌ی 60 و 70 به بیان ناکارایی این سیستم پرداختند. اما اولین جرقه‌ی تغییر سیاست‌های اقتصادی را سال انتهایی دهه‌ی 70 و رشد منفی پنج درصد آن سال زد. با روی کار آمدن راجیو گاندی در سال 1980 نگاه به بخش خصوصی بهبود نسبی پیدا کرد و به تدریج برخی از موانع واردات بخشی از کالاهای سرمایه‌ای و کالاهای واسطه‌ای کاهش یافت. این تغییر نگاه و اصلاحات جزئی در عمل منجر به افزایش موقت رشد اقتصادی دهه‌ی 80 به حدود 5% در سال شد. اما این سال‌ها همزمان شده بود با افزایش کسری بودجه‌ی دولت و همچنین افزایش تقاضا برای واردات (کالاهای سرمایه‌ای) و در نهایت منفی شدن تراز تجاری هند. در نتیجه در سال 1991 هند دچار بحران همزمان کسری بودجه دولت و تراز تجاری منفی شد. نتیجه این دو بحران کاهش رشد اقتصادی سال 1991 به 1% و افزایش حدود دو برابری نرخ دلار در برابر روپیه شد.

بحران سال 1991 در نهایت منجر به روی کار آمدن ناراسیما رائو شد. رائو در مهم‌ترین اقدام مانهومان سینگ را به عنوان وزیر اقتصاد خود انتخاب کرد. فردی که در دهه‌ی هشتاد تجربه‌ی ریاست بانک مرکزی هند و ریاست کمیته‌ی برنامه‌ریزی هند را داشت. ولی از آن مهم‌تر در فاصله‌ی سال‌های 1987 تا 1990 مسئول اندیشکده‌ای بود که در آن به مطالعه‌ی دلایل رشد کشورهای شرق آسیا پرداخته بودند و به اهمیت سیاست توسعه‌ی صادرات پی برده بود.

ترکیب:
1. رائو به عنوان نخست وزیر و رهبر سیاسی و همراه‌کننده‌ی بدنه‌ی سیاسی با اصلاحات،‌
2. مانهومان سینگ به عنوان وزیر اقتصاد و رهبر اصلاحات اقتصادی
3. امار ورما به عنوان فردی که نظام بروکراتیک هند را با اصلاحات اقتصادی هماهنگ می‌کرد
منجر به شروع دوران جدید اقتصادی هند شد. دورانی که در آن متوسط رشد اقتصادی هند در سه دهه‌ی گذشته حدود 7 درصد در سال بوده. در این دوره میزان صادرات به تولید سرانه‌ی هند از عدد5% به بیش از 20% رسید و ذخایر بانک مرکزی هند از عدد کمتر از یک میلیارد دلار در سال 1991 به بیش از 600 میلیارد دلار در حال حاضر رسیده.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های اصلاحات اقتصادی این دوره ترکیب تیم مناسب با:
1. استراتژی مناسب اقتصادی (گذار از جایگزینی واردات به توسعه تعامل با اقتصاد جهانی)
2. استفاده‌ی همزمان از سیاست ارزی مشوق صادرات (عدم تقویت روپیه در برابر دلار)
3. سیاست تجاری تسهیل کننده‌ی تجارت (کاهش زمان‌بند تعرفه‌ها)
4. دیپلماسی اقتصادی در راستای توسعه‌ی تجارت بود.

بحران اقتصادی 44مین سال استقلال هند در نهایت منجر به جایگزینی طرز فکرهای تاریخ مصرف گذشته‌ی دهه‌های قبل هند و شکل‌گیری یک هسته‌ی اولیه‌ی سیاسی – اقتصادی- بروکراسی حول پازل توسعه‌ی هند 1991 شد.

ایران 1400 نیز در 43‌مین سال پس از انقلاب بیش از هر زمانی نیازمند این بیداری است. اللهم ارزقنا!

✅
@karkhone
در بحث توسعه صنعتي، تقاضاي داخلي اهميت زيادي ندارد و بايد به دنبال بازار يابي خارجي و صاردات بود

به عنوان مثال الان چين و كره توليد كنندگان بزرگ پارچه چادري هستند اما زنان اين دو كشور چادر به سر نمي كنند

در ايران سياستگذاري هاي صنعتي عمدتا متوجه مصرف داخلي بوده است. در حاليكه براي محصولات مصرفي، جمعيت 80 ميليوني ، عدد زيادي به حساب نمي آيد و در واقع اين بازار خيلي زود اشباع مي شود.

✅ @karkhone
‍ تاسيس ذوب آهن اصفهان، ثبت نام ايران در باشگاه کشورهای صنعتي جهان بود

| مينا هرمزی

چشمانش برق مي زند، وقتي در باره «ذوب آهن» حرف مي زند. عشق به صنعت در تمام تار و پود وجودش تنيده شده است. مي گويد: « شايد اين حرف براي نسل هاي جديد قدري خنده آور باشد، اما من در تمام سالهاي كه در شركت ذوب آهن اصفهان كار مي كردم، هر روز صبح، اول كوره بلند را مي بوسيدم و بعد شروع به كار مي كردم»!

خنده نسل هاي جديد را به خودشان واگذار مي كنيم اما اگر بخواهيم، ردي از بانيان صنعت امروز ايران پيدا كنيم، بايد به سراغ امثال همان كساني رفت كه كارگاه و كارخانه و معدن و در يك كلام «صنعت» براي آنها، فقط محل كار و اشتغال نبود، بلكه در حكم معبد و پرستشگاهي بود كه ارزش بوسيدن و احترام داشت.

مهندس مجتبي فرديار، از پیشکسوتان بومی سازی در صنایع فولاد، فروآلیاژ و صنایع معدنی ایران است. وی درسال 1323 در یک خانواده صنعتی،درشهراصفهان متولدشده است. او از شركت ذوب آهن اصفهان بازنشسته شده است اما از كار و صنعت، خسته و بازنشسته نشده است. سالهاست كه كار مي كند و تجارب و يافته هاي ارزشمند خود را در قالب نوشته و گفتگو به اشتراك مي گذارد.

مهندس فرديار در باره خاطرات روزهاي تاسيس ذوب آهن اصفهان مي گويد:

در سال 1344 یک استادی به نام مهندس لاوی داشتم. یک روز ایشان گفتند، که قرار است با روس ها صحبت کنند تا قرارداد ذوب آهن نوشته شود.ايشان معتقد بود که اگر ایران صاحب ذوب آهن شود به قدری اصفهانی ها باهوش هستند که می توانند فولاد اصفهان را در دنیا معروف کنند. بالاخره 23 دیماه 1344 قرارداد ساخت ذوب آهن با روس ها امضاء شد و ما در خوابگاه دانشجویی، جشن بستنی خوردن به راه انداختیم.

با آمدن ذوب آهن، تحولي درصنعت كشور به وجود آمد. عده ای را برای یادگیری صنایع به انگلیس فرستادند. مردم همه تشنه یادگیری و کار بودند زیرا می خواستند تغییراتی در سطح زندگی مردم ایران داده شود. تا قبل از آن، حتی برای تدریس در دانشگاه ها هم منابع غنی و كافي وجود نداشت و در آن زمان، تازه دیگهای شوفاژ وراد ايران شده بود.

انتخاب اصفهان براي تاسيس ذوب آهن هم يك بحث علمي و فني بود. زیرا برای تاسیس ذوب آهن؛ آب، سنگ آهن، انرژی و استحکام زمین بسیار حائز اهمیت است. چند سال قبل ما میخواستیم در بندرعباس پروژه اجرا کنیم که در آنجا مشکل ما فقط تحکیم زمین بود. در گذشته اصفهان را انتخاب کردند، زیرا از تحکیم زمین خوبی برخوردار بود و مرکزیت ایران هم بود.

راه اندازي ذوب آهن به شركت ملي فولاد واگذار شده بود و من هم چون اصفهاني بودم و به ذوب فلزات هم علاقمند بودم، براي كار در ذوب آهن پيشنهاد شدم. وقتي مهندس شيباني پرونده من را دید به من گفت درست است که سالها درس خوانده ای و شاگرد اول بوده ای اما ما اینجا شاگرد اول کار لازم داریم و باید با همان جدیت که درس خوانده ای، کار کني! گفتم قبول است.

آنروزها دفتري و ساختماني در كار نبود. وقتی وارد ذوب آهن شدیم حتی یک ستون هم نبود که به آن تکیه کنیم و یا سقفی که خود را از باد و باران در امان بداریم. حتی لوله کشی آب هم نداشتیم. اما ما با همه توان خود، کارکردیم. با عشق و دل كار مي كرديم و هيچ چيز جز كار براي ما اهميتي نداشت اعتقاد داشتيم كه همیشه باید اقتصادی کار کرد. یعنی باید آخرین روشها را برای کم کردن مصرف انرژی به کار بست. باید آخرین روش هایی که برای تولیدات نو است را بشناسیم.

الان هم بايد اقتصادي كار كنيم. مثلا یکی از محصولات فولادی ما فولاد ابزار است، مته، تیغچه برش و غیره که بسیار گران قیمت است حتی از طلا هم گرانتر است و چرا باید در انحصار برخی از کشورها باشد؟ در یک سالن به مساحت20×100 می توان این کار را انجام داد. چرا ما باید فقط ریل تولید کنیم؟ گنجایشش تا کجاست؟ اما ساخت ابزار ارزشش خیلی بیشتر است.

عشقي از اين آب و خاك در دلم بود و خدا را شكر تا الان هم باقي مانده است. من در جشنواره خوارزمی رتبه گرفته ام و کارهای خود را به انگلیس برده ام و مجوز کار به من داده اند اما من نرفته ام. از من پرسیدند چرا به کشور ما نمی آیی؟ گفتم من اگر به کشور شما بیایم دنبال کننده شما می شوم اما من در ایران خودم دنبال کننده دارم. من برای وطنم کار می کنم. خاک شما بالاخره من را بیرون خواهد انداخت، من می خواهم در خاک خودم دفن شوم.

✅ @karkhone
بازار، مادر فناوری

| مهدی تدینی


در این نوشته می‌خواهم به یکی از تصورات غلط و شایع پاسخ دهم که دربارۀ «تجارت آزاد» وجود دارد. حتماً شنیده‌اید که می‌گویند مراودۀ اقتصادی و تجارت با قدرت‌های برتر اصلاً فایده ندارد، چون آن‌ها فناوری‌های مدرن را به ما نمی‌دهند و در نهایت می‌خواهند از ما مشتی مصرف‌کنندۀ بی‌خاصیت بسازند که طفیلی آن‌ها باشیم. از این انگاره سپس نتایج دیگری گرفته می‌شود که شاه‌بیت همۀ آن‌ها خودکفایی و تأکید بر دوری از اقتصاد جهانی است.

اما این تصور نه تنها ایراد اساسی دارد، بلکه اساساً نادرست است. یکی از مشکلات اساسی ما ایرانی‌ها در عصر جدید این بود که «سازوکار بازار» را نشناختیم. یعنی به روابط علّی میان بازار و توسعه و میان بازار و فناوری پی نبردیم. به همین دلیل است که جملات مشکوک و معیوبی مانند این در ذهنیت ما را اشغال کرد: «آن‌ها اصلاً به ما فناوری نمی‌دهند!» من مدعی نیستم دیگران به آسانی فناوری‌های خود را در اختیار ما می‌گذارند! اصلاً مسئله درست یا غلط بودن این جمله نیست، بلکه مسئله این است که اصلاً این زاویۀ دید خطاست؛ درست مانند این‌که کسی بگوید، من از مراودۀ تجاری با هموطنانم خودداری می‌کنم، چون هیچ‌کس دانش فنی‌اش را در اختیار من نمی‌گذارد! هیچکس در داخل یک کشور به این دلیل که دیگران دانش فنی‌شان را در اختیار او نمی‌گذارد، از تجارت و مراوده خودداری نمی‌کند! اما چرا وقتی به بازار آزاد جهانی می‌رسیم، با چنین انگاره‌های عجیب و غریبی روبرو می‌شویم؟ مسئله چیست؟

رابطۀ فناوری و بازار مانند رابطۀ مرغ و تخم‌مرغ نیست. یعنی این‌طور نیست که بپرسیم اول بازار (مرغ) بوده یا فناوری (تخم‌مرغ)! قضیه در این‌جا کاملاً روشن است: اول بازار است و بعد فناوری. به همین دلیل این تصور که می‌توان فارغ از بازار به فناوری رسید، اصلاً تصور وارونه‌ای است. بگذارید کمی به عقب‌تر بروم: گمان می‌شود اول فناوری پدید آمد و بعد این فناوری کاپیتالیسم (همان تولید و بازار آزاد) را پدید آورده است. اما قضیه کاملاً برعکس است: کاپیتالیسم فناوری را به وجود آورد، گسترش داد و به مرزهای بی‌کران امروزی رساند. اگر در این باره تردید دارید به سرنوشت فناوری در دو بلوک شرق و غرب بنگرید. وقتی تجارت سرمایه‌دارانه حذف می‌شود، فناوری رو به زوال می‌رود. حال اگر بگویید، در بلوک شرق هم چیزهای مدرن وجود داشته، مانند اینکه شوروی آن همه در تسلیحات و هوا و فضا پیشرفت کرد، پاسخ خواهم داد: آن پیشرفت‌ها با سرمایه‌گذاری دولتی حاصل شد و لطفاً به واژۀ «سرمایه» در «سرمایه‌گذاری» دقت کنید. یعنی دولت در جایی دیگر از رفاه و توسعه کاست تا پول پس‌انداز کند و در این فناوری‌ها خرج کند. پس در اینجا نیز فناوری معلول «سرمایه» بود!

نظام سرمایه‌داری یا همان اقتصاد بازار آزاد هوشمندترین و کارآمدترین سازوکار را برای تبدیل «ایده» به «عمل» در خود دارد. ایده تا وقتی فقط ایده است، هنوز «فناوری» نیست. فناوری زمانی ماهیت پیدا می‌کند که «پیاده شود». فناوری اگر روی کاغذ یا در آزمایشگاه باشد، فناوری نیست، همچنان «ایده» است. «فن» امری کاربردی است. فنی که کاربردی نشده باشد، فن نیست، حتی اگر نمونه‌ای آزمایشگاهی از آن ساخته شده باشد. آسیاب بخار زمانی به فناوری تبدیل می‌شود که مردم هر روز گندم خود را با آن آرد کنند. اما چه چیزی ایده را به عمل تبدیل می‌کند؟ «سرمایه و بازار آزاد». بدون سرمایه هیچ ایده‌ای به فناوری تبدیل نمی‌شود. اما در این میان مسئله این است که سازوکار بازار آزاد و نظام سرمایه‌داری سریع‌تر و هوشمندانه‌تر از هر نوع سرمایه‌گذاری ایده را به فن تبدیل می‌کند. سرمایه برای بقای خود باید به بهینه‌ترین شکل، یعنی با بهینه‌ترین شیوۀ به‌کارگیری نیروی انسانی و مواد خام و سپس با بهینه‌ترین شیوۀ بازاریابی، تولید کند که این فرایند به زایش فناوری می‌انجامد. سرمایه در نظام بازار آزاد زیر فشار برای بقاست. همین فشار بنیاد ایجاد فناوری است.

حال برگردیم به حرف اول: کسی به ما فناوری نمی‌دهد! فناوری دادنی و گرفتنی نیست. حتی اگر کسی بیاید و فناوری خود را به ما دهد، آن فناوری بدون سازوکار بازار آزاد می‌پوسد و می‌شود پیکان و پراید! فناوری معلولِ تن دادن به سازوکار بازار آزاد است. پس تکرار می‌کنم: فناوری معلول سرمایه‌داری است، نه علت آن!

به همین دلیل، صحبت از «انتقال فناوری» به عنوان انگیزه برای تن دادن به بازار آزاد و زیست سرمایه‌دارانه انگارۀ وارونه‌ای است. وقتی سرمایه تابع بازار آزاد قرار گرفت و به نظام سرمایه‌دارانۀ راستین تن دهد، دیگر کسی نمی‌تواند دست آن را از فناوری کوتاه کند. حضور در بازار آزاد و تن دادن به سازوکار آن، فی‌نفسه بنیاد فناوری را پدید می‌آورد. کره و ژاپن به همین شیوه خیابان‌های آمریکای شمالی را فتح کردند...

✅ @karkhone
در گذشته، سانسور از طریق مسدودکردنِ جریان اطلاعات به‌ اجرا درمی‌آمد و در قرن بیست‌ویکم از طریق غوطه‌ورکردنِ انسان‌ها در سیلاب اطلاعات بی‌اهمیت و نامربوط عملی می‌شود.

انسان‌ها واقعاً نمی‌دانند به چه چیزی توجه نشان دهند؛ و اغلب، وقت خود را صرف بحث و بررسی درباره‌ی موضوعات فرعی می‌کنند.
در زمان‌های دور، قدرت‌داشتن به‌معنای دسترسی به اطلاعات بود؛ اما اکنون قدرت یعنی آگاهی بر این‌که از چه چیز باید چشم پوشید.


یووال نوح هراری
انسانِ خداگونه

✅ @karkhone
راز موفقیت بازاریابی خسروشاهی ها

سازمان پخش گروه صنعتی مینو در دهه ۴۰ شمسی مرتبا اطلاعات بیشتر درباره مصرف‌کننده را از مغازه‌ها، فروشگاه‌های بزرگ و تعاونی‌ها به دست می‌آورد. جمع‌بندی این اطلاعات وظیفه مدیران بخش بازاریابی بود. مراحل تحقیقات باید به درستی صورت می‌گرفت، چون هر خطایی هزینه‌ زیادی دربرداشت.

غلامحسین چهرزاد یکی از مدیران محصول می‌گوید: "باید در این تحقیقات مشتری را به خوبی درک می‌کردیم، اگر در مرحله تولید می‌فهمیدیم اشتباه کردیم، دیگر دیر بود...باید از قبل طراحی می‌کردیم که چند بیسکویت در بسته بندی بگذاریم، اندازه بیسکویت‌ها چقدر باشد و... این‌ها مهم بود." مدیریت بازاریابی جایگزین مدیریت سلیقه‌ای یا آزمایش و خطای مدیران شد.

یکی از امتیازاتی که گروه صنعتی مینو داشت ارتباط آن با شرکت‌های بزرگ خارجی بود و بدین ترتیب، امکان این را داشت که بتواند محصولات موفق خارجی را تحت لیسانس در ایران بسازد.
/ برگرفته از کتاب موقعیت صاحبان صنایع در ایران عصر پهلوی

✅ @karkhone