Karkhoone | کارخانه | کارخونه
7.29K subscribers
4.04K photos
472 videos
81 files
1.42K links
کارآفرینی به روایتی دیگر...


وبسایت:
Karkhoone.com

توییتر:
twitter.com/karkhoone

📌گروه تبلیغاتی عدد:
@ADD_ADDS

دالان ارتباطی:
@channel_kar
Download Telegram
وقتی اميرکبير با واردات لوازم آرايشی مخالفت می کند!

در تاريخ روايتهای مختلف از نوع سيره رفتاری امير کبير در حمايت از اقتصاد داخلی و توليد ملی نقل شده است.

در يکی از اين حکايت‌های کمتر شنيده شده می خوانيم:
«امير نظام هفته ای دو روز مستمراً به دروازه غربی تهران(گمرک) می رفت تا به بررسی کالاهای وارد شده از خارج بپردازد. هر متاعی از خارجه وارد مي کردند، در گمرک نگاه می داشتند تا امير نظام آنها را معاينه نمايد و هر جنسی را که صلاح نمیدانست به ايران وارد شود حکم به استرداد آن ميداد.

از اين جهت تجار و بازرگانان هر جنس جديدی را از امتعه خارجه مي خواستند به ايران حمل کنند ابتداء نمونه ای از آن را مي آوردند و به امير نظام ارائه ميدادند. هرگاه اجازه ورود می داد وارد مي کردند والا معامله و حمل آن را موقوف می داشتند.

مرحوم آقا علی از مرحوم معين الدوله احمد ميرزا حکايت می کرد که يکروز با اميرنظام بدروازه امام زاده حسن(دروازه قزوين)رفته بودم برای تماشای امتعه خارجه که تجار از نظر امير می گذرانيدند، و چون بنشستم يکنفر از خرازی فروشان صندوقی پيش گذاشته و نمونه ها از امتعه خارجه بيرون می آورد و امير يک يک را ديده و از قيمت و خواص آنها سوال کرده و اجاره ورود يا رد آن را می فرمود‌.

تا آنکه قوطی مقوائی باز نموده و شاخه گلی مصنوعی بيرون آورده بدست اميرنظام داد و شاخه آن از مفتول نازک آهني و برگ و گل آن پارچه های رنگين و پرهای لطيف بعضی طيور بود. فرمود صنعتی ظريف نموده اند ليکن فايده و مورد استعمال آن را بگوی. آنمرد گفت زينتی است که نسوان بالای پيشانی و موهای پيش سر نصب می کنند. فرمود قيمت آن چيست؟ عرض کرد پانزده قرون.

گفت اگر کسی چند روزه اين زينت را که خريده و فی الجمله مستعمل شده بخواهد بشما بفروشد يا گرو بگذارد تا چه مقدار باو وجه نقد می دهيد؟ آنمرد گفت وجهی در ازای آن نمی توان داد زيرا که پس از استعمال به پشيزی نمی ارزد. اميرنظام فرمود اين متاع و مانند آنرا که پس از استعمال به پشيزی نيرزد البته وارد نکنيد که مورد سياست سخت خواهيد شد.

معين الدوله گفت چون ظرافت و نيکی صنعت اين زينت زنانه در نظرم خيلی جلوه کرده بود، بی اختيار گفتم با آنکه زيوری کم بهاست، چرا قدغن فرموديد که نياورند. اميرگفت شاهزاده والا برای امثال من و شما خريداری آن ضرر و اهميتي ندارد.

ليکن يقينی است که چون استعمال اين زينت در نسوان اشراف و اعيان، متداول و معمول شد، البته تجار و رعايای با ثروت نيز برای زنان خود ابتياع خواهند کرد و در حمام های عمومی که با اين زينت می روند و خودنمايی می کنند، زن های مردم بی مايه مانند سبزی فروش و نظاير او تماشا کرده و نفوس سرکش ايشان با آرزو و حسرت به هيجان آمده به خانه روند و مردان بيچاره ی خود را که با رنج و مشقت بيش از روزی دو يا سه قران عايد ندارند دچارصدمات گوناگون کرده و با عربده و جدال و يا با غنج و دلال و اگر نه با مکر و فريب و خدعه های عجيب و غريب، آن بيچاره را ناچار کرده و به خريداری آن با دخل چند روزه خود مجبور و گرفتار سازند و او را به قرضی يا شايد سرقتی دچار نمايند که به جز وخامت عاقبت نتيجه ای نبرند.

راوی گفت پس از اين نتيجه ای نبرند. تقرير امير نظام شاخه گل را به قيمت مرقوم بگرفت و به ارباب صنايع ارائه داد و تشويق نمود تا مانند آن را بساختند و به بهای مناسب بفروختند!


✅ @karkhone
وقتی موسولینی به قدرت رسید تخم مرغها همانقدر طول میکشید آب پز شوند که قبل از به قدرت رسیدنش طول میکشید، وقتی به قدرت رسید باز باید صبح ها میرفتی بیرون خرید روزانه را انجام میدادی و با سبزی فروش همان بگومگوهایی را میکردی که قبلا میکردی
در همان روزها برخی ها عاشق شدند و بعضی ها گفتند روزی که موسولینی در فلان جا سخنرانی میکرد ما نامزد کردیم!
احتمالا بعضی بناها بعدها وقتی با نوه هاشان به پیاده روی میرفتند خانه ای را نشان میدادند و می گفتند این را زمان موسولینی ساختم، و نوه میگفت واقعا؟! و جواب میگرفت بله و صاحبش را هم میشناسم...
وقتی کشور در لجن فرو رفت، لجن از لوله های آب و پریزهای برق بیرون نزد!
زندگی ادامه داشت…
فقط آدمها تغییر میکردند، قدم به قدم، روز به روز...
اگر کسی بگوید خبری نیست دروغ نگفته، نباید هم خبری باشد;
تغییر خزنده ی آدمها سروصدا ندارد!

کارل اشمیت
نظریه پارتیزان

✅ @karkhone
سوسیالیسم شاهی
انقلاب سفید قرار بود از ایران چگونه کشوری بسازد و چه ساخت؟

| پرویز گیلانی

«انقلاب سفید» که به «انقلاب شاه و ملت» هم مشهور شد، مجموعه‌ای از برنامه‌های اصلاحی اجتماعی و اقتصادی محمدرضا پهلوی در اوایل دهه 1340 بود؛ اصلاحاتی شامل اصلاحات ارضی و پنج برنامه دیگر که در ششم بهمن‌ماه 1341 به رفراندوم گذاشته شد.

دهه 1950 میلادی، دهه تحولات جهانی بود. جنبش‌های استقلال‌طلبانه سرتاسر خاورمیانه را فرا گرفته بود، استقلال هند، انقلاب کمونیستی چین، شورش‌های کمونیستی در آسیای جنوب شرقی (ویتنام، کامبوج، لائوس)، شورش‌های چریکی در اندونزی و روی کار آمدن سوکارنو، جنگ‌های چریکی مراکش و الجزایر و تشکیل بلوک بزرگ کشورهای غیرمتعهد و جهان سوم به رهبری جواهر لعل نهرو، قوام نکرومه رئیس‌جمهور غنا، سوکارنو، عبدالناصر و مارشال تیتو اوضاع جهانی را به نفع کمونیسم سنگین کرده بود.

در همین دوران، اوضاع داخلی نیز چندان به نفع شاه نبود. از یک‌سو، در آمریکا، حزب دموکرات به رهبری سناتور جان اف کندی پیروز انتخابات شده و شاه حمایت یار دیرینش نیکسون را از دست داده بود. از سوی دیگر اعتصابات و اعتراضات داخلی اوج گرفته بود. شاه تحت فشار آمریکایی‌ها و تحت تاثیر جنبش‌های ملی‌گرایانه خاورمیانه و از ترس گسترش کمونیسم، نسخه‌ای بدلی از سوسیالیسم را با نام پرطمطراق انقلاب سفید ارائه کرد.

انقلاب سفید دو ریشه داشت: یکی به دغدغه شخصی شاه نسبت به اشراف و زمین‌داران بزرگ مربوط می‌شد -که نقش سیاسی مهمی در کشور داشتند- و دیگری برای جلوگیری از نفوذ کمونیسم که جان اف کندی معتقد بود کمونیسم در صورتی می‌تواند نفوذ کند که کشوری فقیر باشد و غیر دموکراتیک اداره شود. بنابراین تأکید داشت که کشورهای جهان سوم باید دست به اصلاحات اساسی بزنند و فضای سیاسی را باز کنند.

با این وجود در اصول انقلاب سفید به روشنی گرایش‌های سوسیالیتی شاه را می‌توان دید. اصول شش‌گانه اولیه اصلاحات ارضی کمابیش همان برنامه‌ای است که در دهه 1320 از سوی حزب توده و نیروی سوم خلیل ملکی توصیه می‌شد. کار به جایی رسید که زمانی جلال آل‌احمد گفت: اصلاحاتی که شاه انجام می‌دهد، همان حرف‌های خلیل ملکی است؛ شاه آنها را از خلیل ملکی دزدیده، ولی به درستی اجرایشان نمی‌کند.

خلیل ملکی یکی از رهبران حزب توده بود که در سال 1326 از این حزب جدا شد و به اندیشه‌های مارکسیستی خود رنگی به ظاهر تازه پاشید. تفکرات اقتصادی ملکی، در واقع ملهم از ایدئولوژی مارکسیستی و کم و بیش همان چیزی بود که حزب توده پیش از آن دنبال می‌کرد.


خیلی از اندیشه‌های اقتصادی ملکی در جهت محدود کردن «سرمایه‌داری» و گستردن «دخالت دولت در تنظیم امور اقتصادی» در دوره مصدق، به ویژه در مدت یک سال پس از 30 تیر 1331 به اجرا گذاشته شد و بسیاری دیگر نیز در سال‌های اقتدار پهلوی دوم در سال‌های 1340 و 1350 عملی شد. در 15 آبان 1331 لایحه ملی شدن تلفن به قید دو فوریت به مجلس داده شد و در 16 دی همان سال از شرکت تلفن «خلع ید» شد و دولت امور شرکت را، تحت عنوان شرکت سهامی تلفن، در دست گرفت.

در 27 آذر 1331 لایحه تاسیس شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه به قید دو فوریت به مجلس داده شد. به علاوه، شرکت شیلات، بانک شاهی، جنگل‌های سراسر کشور و شرکت برق تهران نیز در زمان مصدق ملی شدند.

مداخله دولت در امور اقتصادی، اصلاح نظام مالکیت ارضی، ملی کردن ثروت‌های طبیعی و وسایل تولید همگی مطالبات مشترک حزب توده و خلیل ملکی را تشکیل می‌داد و عملاً به اندیشه غالب اکثریتی از روشنفکران، تحصیل‌کردگان و تکنوکرات‌ها تبدیل شده بود.

57 سال از انقلاب سفید می‌گذرد اما برخی اصول آن همچنان در اقتصادایران به کار گرفته می‌شود.به اعتقاد اقتصاددانان؛ شباهت‌های زیادی بین اصول انقلاب سفید -به‌خصوص اصولی که بعد از دهه 1350 به آن اضافه شد- و ایدئولوژی اقتصادی غالب میان سیاستمداران پس از انقلاب وجود دارد. به عنوان مثال کنترل قیمت‌ها، دقیقاً همان کاری است که شاه در انقلاب سفید دنبال می‌کرد؛ با همان سازمان‌ها و همان ریشه‌ها.

امروز بیش از هرزمانی مشخص است که شاه گرایش‌های سوسیالیستی داشته و تحت تأثیر اندیشه‌ روشنفکرانی همچون خلیل ملکی بوده است. آبشخور فکری خیلی از سیاستگذاران ابتدای انقلاب هم کمابیش افرادی نظیر خلیل ملکی،جلال آل احمد،علی شریعتی، محمود عسگری زاده و دیگر روشنفکران چپ‌گرا بوده است.

به عقیده اندیشمند بزرگوار-دکتر غنی نژاد- ریشه این مشابهت‌ها و مشترکات از آنجا آب می‌خورد که دیدگاه شاه کمابیش یک دیدگاه اقتصاد دولتی و چپ بود، ایدئولوژی مسلط در میان انقلابیون هم یک ایدئولوژی چپ بود. پس جای تعجب ندارد که میان اصول اقتصادی انقلاب سفید و سیاستهای مورد علاقه سیاستگذاران دولت‌های پس از انقلاب این قدر مشابهت فکری وجود دارد.

✅ @karkhone
‍ ‍ ‍ ‍نفتی که نان شبمان شد

داستان نفت ایران قدیمی‌ترین داستان نفت در خاورمیانه است. پس از کشف یک میدان نفتی بزرگ در مسجد سلیمان در سال ۱۹۰۸، استخراج نفت در خاورمیانه برای نخستین بار در ایران انجام شد و چند سال بعد بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان در آبادان ساخته شد. پرسش دردناک این است که چرا کشوری که نخستین استخراج نفت خاورمیانه در آن صورت گرفت، امروز باید در صنعت نفت درجا بزند و برای فروش نفتش این در و آن در بزند؟ به هر حال، داستان نفت پیوند تنگاتنگی نیز با تاریخ معاصر ایران داشته است و نفت سرنوشت ما را رقم زده است. برخلاف سرخوردگانی که امروز تقصیر بسیاری از مشکلات را به گردن نفت می‌اندازند، باید گفت نفت همای سعادتی بود که بر بام ما نشست، اما ما با این هما چه کردیم؟

شروع داستان نفت در ایران، ماجرایی کاملاً غربی است و مردانی غربی دست‌اندرکاران و ماجراجویان آن بودند. در این نوشتار به مرحلۀ کشف نفت، امتیاز استخراج آن و تأسیس شرکت نفت ایران و انگلیس می‌پردازیم. صنعت نفت در ایران به نام سرمایه‌داری انگلیسی، یعنی ویلیام ناکس دارسی گره خورده است.

دارسی متولد انگلستان بود، در هفده سالگی با خانواده به استرالیا مهاجرت کرد، حقوق خواند و وکیل شد. وکالت یک سندیکای معدن طلا را از سال ۱۸۸۲ عهده‌دار بود، سندیکا به شرکت تبدیل شد و او به عنوان عضو مؤسس ۱۲۵.۰۰۰ سهم دریافت کرد. قیمت سهام شرکت به سرعت از یک پوند به ۱۷ پوند رسید و دارسی میلیونر شد.

دارسی در ۱۸۸۹ دفتر وکالت را بست و به لندن بازگشت. او زندگی تجملاتی داشت، در چند شهر اروپا خانه داشت و بزرگ‌ترین سرمایه‌داران اروپا را به لژ مخصوص خود در اپرا و مسابقات اسب‌دوانی یا به شکار دعوت می‌کرد. خرج این زندگی از درآمدش بالا زده بود و دنبال پروژۀ اکتشافی جدیدی می‌گشت تا مثل معدن طلای استرالیا خزانه‌اش را بسازد. دارسی دوباره اثبات کرد شامۀ تیزی دارد، او این بار هم موفق شد، به معدن طلای جدیدی دست یافت، البته طلای سیاه، نفت؛ نفت مسجد سلیمان.

ماجرا از این‌جا آغاز شده بود که ژاک دو مورگان، زمین‌شناس و باستان‌شناس فرانسوی، پس از سفری دو ساله (۱۸۸۹ـ۱۸۹۱) به ایران در گزارشی ادعا کرد که احتمالاً در ایران منابع غنی نفتی وجود دارد. آنتوان کتابچی‌خان، ژنرال ارمنی‌تباری ایرانی که چند سالی پیش از آن رئیس گمرک ایران بود و در آن زمان در پاریس اقامت داشت، این گزارش را جدی گرفت و در این مورد کوشید با سِر هنری وُلف، سفیر سابق بریتانیا در ایران، سرمایه‌گذار مناسب این پروژه را بیابند. هنری وُلف دارسی را راضی کرد به اکتشاف نفت روی آورد. با حمایت دیپلمات‌های بریتانیایی و مشارکت آنتوان کتابچی که نمایندۀ ایران در نمایشگاه بین‌المللی پاریس (در سال ۱۹۰۰) بود و در دولت نفوذ داشت، رایزنی‌ها و مقدمه‌چینی‌های لازم فراهم شد. دارسی در مه ۱۹۰۱ (خرداد ۱۲۸۰) توانست امتیاز استخراج نفت در حدود ۷۵ درصد قلمرو ایران را برای ۶۰ سال از مظفرالدین بگیرد؛ طبق قرارداد ۱۶ درصد سود و ۱۰ درصد سهام شرکت به ایران تعلق می‌گرفت، بعلاوۀ ۲۰.۰۰۰ پوند پیش‌پرداخت؛ پس از اتمام قرارداد نیز همۀ تجهیزات به دولت ایران می‌رسید.

دارسی ۱۹۰۲ کار اکتشاف نفت را در غرب ایران آغاز کرد، اما میدان خوبی نیافت و وارد منطقۀ بختیاری شد. با خان ایل بختیاری هم قراردادی جدید بست تا از حمایت او بهره برد، در ازادی مقرری سالیانه و سهم سه درصدی از سود. دارسی که تا ۱۹۰۵ حدود ۲۵۰.۰۰۰ پوند برای یافتن نفت هزینه کرده اما به نتیجۀ مطلوبی نرسیده بود، مجبور شد از کمپانی انگلیسی نفت برمه کمک بگیرد.

کمپانی نفت برمه هم به او کمک کرد، اما اوایل ۱۹۰۸ پاک ناامید شد، به گونه‌ای که اوایل مه به رینولدز (مسئول گروه اکتشاف) تلگرافی زد و گفت: «کار را تعطیل کن، کارگران را مرخص کن... و به خانه بازگرد». رینولدز کوتاه نیامد، کار را ادامه داد و تنها چند روز بعد کمپانی برمه در مسجدسلیمان یکی از بزرگ‌ترین میدان‌های نفتی جهان را در عمق ۳۶۰ متری یافت. نان دارسی در روغن بود.

دارسی و شرکت نفت برمه در آوریل ۱۹۰۹ شرکت نفت ایران و انگلیس (The Anglo-Persian Oil Company) را تأسیس کردند (همین شرکت در ۱۹۵۴ به «بریتیش پترولیوم» تغییر نام داد). و بدین‌سان، نفت در زمانی که ما نه اراده، نه توان، نه دانش و نه آگاهی لازم را برای استخراج آن داشتیم، با تجربه و دانش غربی از خاک ایران فواره کشید.

در پیوست فیلمی تاریخی از اولین چاه نفت در مسجد سلیمان در سال ۱۹۰۸ (۱۲۸۷ شمسی) ببینید. جورج رینولدز، سرپرست تیم اکتشافی دارسی و کارگرانش را می‌بینید که مته بر زمین می‌کوبند.

✅ @karkhone
u_s_v_farhani_et_al_s1_21_cr_430_ra_signed_color_redacted_1.pdf
2.9 MB
با توجّه به گفتگوهای مختلف در شبکه‎های اجتماعی درباره پرونده باز شده برای چند ایرانی که متّهم به تلاش برای آدم‎ربایی و پولشویی و ... هستند، اصل پرونده فکّ مُهر شده را که در دادگاهی در نیویورک ثبت شده، ارائه می‎کنیم.
امید است که دست‎کم برخی بدیهیات و مبانی عقلانی باقی مانده در گفتگوهای تحلیلگران؟ و فعّالان رسانه، به فنا نروند.

(دو توییت دیشب رابرت مالی پیرو این اقدام و حوادث پیرامونی آن زده شد که مورد توجه رسانه ها قرار گرفت.)

✅ @karkhone
اقتصاد ۵ سال آینده ایران به روایت اکونومیست

اکونومیست با تکیه بر لغو تحریم های آمریکا در صورت احتمال زیاد احیای برجام و همکاری با چین ، تصویری کلی از اقتصاد ۵ سال آینده ایران ارایه کرد .

اکونومیست در گزارشی اعلام کرد: پیش‌بینی اقتصاد ایران طی 5 سال آینده وابستگی شدیدی به وضعیت تحریم‌ها دارد و احتمالاً تا سال ۲۰۲۲ ، توافق موقت برای کاهش غنی‌سازی اورانیوم در مقابل کاهش تحریم های نفتی ایران حاصل می شود، اما تا سال ۲۰۲۴ روابط تیره خواهد شد.

براساس این گزارش، ایران با وجود سه سال رکود عمیق و تحریم‌های آمریکا، همچنان دومین اقتصاد بزرگ منطقه با دومین نرخ جمعیت است که در صورت تنش‌ زدایی با واشنگتن، چشم‌انداز اغواکننده‌ای برای سرمایه‌گذاران خواهد داشت.

با توجه به انگیزه‌های طرفین، احتمالاً تا سال آینده، توافق موقت برای کاهش غنی‌سازی اورانیوم در مقابل کاهش تحریم های نفتی ایران حاصل می شود اما در بلندمدت، اختلافات اساسی م وجب تیرگی روابط آنها تا سال 2024 خواهد شد.

با وجود اینکه بایدن مواضع نرم‌تری نسبت به سیاست‌های فشار حداکثری ترامپ در پیش گرفته اما تجربه نشان می‌دهد هرگونه خطای محاسباتی ایران از جانب رئیس‌جمهور آمریکا بدون پاسخ نخواهد ماند.

اقتصاد ایران که تحت فشارهای سه‌جانبه تحریم‌ها، قیمت‌های پایین نفت و اثرات همه‌گیری ویروس کرونا قرار دارد با محدودیت دسترسی به منابع مالی خارجی و محدودیت نقدینگی در داخل مواجه است. از طرف دیگر، افزایش مخارج دولت تا حدی از طریق پولی کردن کسری بودجه تأمین می‌شود که در اثر این سیاست، فشارهای تورمی بالا در اقتصاد باقی خواهد ماند.

البته با گذشت زمان طی دوره 5 ساله، دولت تلاش خواهد کرد هزینه‌های مرتبط با ویروس کرونا را مهار کند و درعین‌حال، افزایش قیمت و افزایش صادرات نفت باعث رشد درآمدها خواهد شد. بنابراین انتظار می‌رود کسری بودجه طی سال های 24-2023 الی 26-2025 به‌طور متوسط به میزان 1.5 درصد از تولید ناخالص داخلی تثبیت شود.

همچنین دولت برای تأمین کسری بودجه به انتشار اوراق قرضه داخلی و استقراض از چین و روسیه روی خواهد آورد. باوجود این شرایط، چنانچه دولت در میان‌مدت مخارج را به‌ طور معقولانه‌تری مدیریت نکند، کشور وارد مارپیچ ابرتورمی و پولی شدن کسری بودجه می شود.

سند همکاری 25 ساله ایران و چین قصد دارد نشان دهد ایران از پشتوانه اقتصادی بین‌المللی برای مقاومت در برابر تحریم‌ها برخوردار است و حمایت سیاسی لازم را در ارتباط با تقاضا مبنی بر لغو تحریم‌ها پیش از بازگشت به اجرای کامل توافق هسته‌ای دارد.

ایران تا رفع تحریم‌ها بر تقویت روابط اقتصادی با چین متمرکز خواهد شد. به‌ویژه در زمینه ترغیب چین به خرید نفت بیشتر در ازای دسترسی ترجیحی به قراردادهای زیرساختی در ایران برای شرکت‌های چینی.

✅ @karkhone
آنچه چین گذاشت و ما برداشتیم

سرمقاله شماره ۲۶ ژوئن هفته‌نامه اکونومیست به مناسبت یکصدسالگی حزب کمونیست چین: اول ژوئیه، حزب کمونیست چین صدمین سالگرد تولد خود را جشن می‌گیرد. این حزب همیشه خود را «بزرگ، شکوهمند و درست» خوانده است و با شروع قرن دوم خود، دلیل خوبی برای رجزخوانی دارد. نه‌تنها بسیار بیشتر از آنچه اکثر منتقدانش پیش‌بینی کرده‌اند زنده مانده است. همچنین به نظر می‌رسد که درحال‌رشد است. هنگامی‌که اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ منحل شد، بسیاری از صاحب‌نظران فکر می‌کردند که بعد از آن نوبت به قدرت بزرگ دیگر کمونیست خواهد رسید. یک حزب بدون کسب اختیار از رأی دهندگان، ۷۲ سال بر چین حکمرانی کرده است. این یک رکورد جهانی نیست. لنین و وراث مأیوس‌کننده‌اش، برای مدتی طولانی‌تر قدرت را در مسکو در دست داشتند و همچنین حزب کارگران در کره شمالی نیز عمری طولانی تر داشته است. اما هیچ دیکتاتوری دیگری نتوانسته است خود را از یک فاجعه سخت قحطی در زمان مائو تسه تونگ، به دومین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل کند، اقتصادی که تکنولوژی و زیرساخت‌های پیشرفته آن باعث شرمساری جاده‌ها و راه‌آهن‌های قراضه آمریکا شده است. کمونیست‌های چین موفق‌ترین اقتدارگرایان جهان هستند...

| دکتر محمدرفیع جلالی

با مرگ مائو و چوئن لای در سال 1976 و به قدرت رسیدن ” دنگ شیائوپینگ”؛ و پس یک جنگ قدرت 2 ساله؛ سران پیروز حزب کمونیست چین در سال 1978؛ وارد”دنیائی جدید با مفاهیمی جدید شدند که پس از چهل و اندی سال چین را به وضع کنونی در آوردند”.

در ایران نیز تقریبا از همان زمان و پس از فراز و نشیت های فراوان؛ هیات حاکمه حدید وارد “دنیائی جدید با مفاهیمی جدید شد که پس از چهل و اندی سال، ایران را به وضع کنونی رسيده است”.

دنگ شیائوپینگ؛ تئوریسین تغییرات عظیم چین ” تفکرات خاصی را پیاده و آنها را تحکیم بخشید”. بدین ترتیب اولویت های رهبران و سران چینی تغییر کرد و اصلاح اقتصادی، تحقق یک سطح زندگی آبرومندانه برای شهروندان چینی و تأمین رفاه آنان به اولویت اصلی رهبران چینی تبدیل شد.

نيروهاي انقلابي و تندروي ايران نیز “تفکرات خاصی را پیاده و آنها را تحکیم بخشیدند”. بدین ترتیب اولویت‌های نيروهاي سياسي جديد از اصلاح وضع اقتصادی، تحقق یک سطح زندگی آبرومندانه برای شهروندان ایرانی و تأمین رفاه آنان به توسعه تفکرات ایدئولژیک تغییر کرد!

چین از سال ۱۹۴۹ الی ۱۹۷۸ از نظر اقتصادی یک دولت فقیر محسوب می شد به طوری که درآمد سرانه، تولید ناخالص ملی و میانگین رشد اقتصادی آن بسیار پائین بود. علاوه بر آن سرمایه گذاری خارجی قابل ذکری در این کشور انجام نمی‌شد و سهم این کشور در تجارت جهانی بسیار ناچیز بود که هیچ گونه همخوانی با وسعت عظیم این کشور نداشت.

ایران بخصوص از سال ۱۳۵۱ تا ۱۳۷۹؛ از نظر اقتصاديی دولتی غنی محسوب میشد و رشد اقتصادیش اغلب ۲ رقمی بود. سرمایه گذاری ملی و خارجی زیادی در کشور انجام میشد.گشودن درهای چین به روی جهان خارج بعد از سال ۱۹۸۷ به یک گزینه و شیوه استراتژیک تبدیل شد.

بسته شدن درهای ایران به روی جهان خارج بعد از سال ۱۹۷۹ به یک گزینه و شیوه استراتژیک بدل شد!

برای چینی ها درخصوص ارتباط با عالم خارج ” نام کشورها” خیلی مهم نبود و حتی این سخن در آن زمان مطرح شده بود که «رنگ گربه ای که می خواهد موش بگیرد”اصلاً مهم نیست که سیاه باشد یا سفید”؛ بلکه هر گربه ای که موش بگیرد گربه خوبی است».

برای نيروهاي حاكم درجمهوری اسلامی درخصوص ارتباط با عالم خارج “نام کشورها ” خیلی مهم بود! و حتی این سخن در آن زمان مطرح شده بود(و هنوز هم مطرح است) که «رنگ گربه ای که می خواهد موش بگیرد “کاملا مهم است که سیاه باشد یا سفید”. هر گربه‌ای که موش بگیرد ؛ الزاما گربه خوبی نیست».

افزایش قدرت سازگاری چین با تغییرات ساختاری اقتصاد جهان؛ ار الویت خاص برخوردار بود و هست.

کاهش قدرت سازگاری جمهوری اسلامی با تغییرات ساختاری اقتصاد جهان؛ از الویت خاص برخوردار بود و هست!

روان تر کردن کانال های تجارت خارجی با کاهش تعرفه های گمرکی از سیاست های استراتژیک چین شد.

پر دست انداز تر کردن کانال های تجارت خارجی با افزایش تعرفه های گمرکی از سیاست‌های استراتژیک كشور ما شد.

تلاش برای “ملحق نشدن” به هیأت های مالی و تجاری بین المللی؛ به اصلی اساسی در جمهوری اسلامی بدل گشت. تشویق بخش گردشگری و آغاز عملیات گسترده برای توسعه آن در زمره سیاست‌های کاربردی چین در آمد.

طعن و لعن عملی بخش گردشگری و آغاز عملیات گسترده برای جلوگیری از توسعه آن در زمره سیاست های کاربردی جمهوری اسلامی در امد‌.

چینی‌ها از پشت کردن به بخش کشاورزی به نفع بخش صنعت خودداری کردند.

جمهوری اسلامی از پشت کردن به بخش کشاورزی به نفع بخش صنعت به شدت جانب داری کرد!

ادامه متن
✅ @karkhone
حرکت و پویشی خاص در عالم فناوری مدّتها است که شکل گرفته برای وادار کردن کمپانیهای فناوری محور، به فراهم کردن همه اطلاعات و داده‎ها، قطعات و ابزار برای مشتریان به منظور استقلال آنها از این کمپانیها در "تعمیر" ابزار و ادوات مختلف.
در این راستا، برخی از ایالتها مانند کالیفرنیا که خود میزبان بخش مهمّی از شرکتهای فناوری است، در زمینه قانونگذاری درون ایالتی در این باره پیشرفتهایی داشته‎اند.
حالا، جو بایدن در صدد امضاء فرمانی اجرایی است که دست کم Right to Repair را برای کشاورزان فراهم خواهد کرد تا ابزار و ادوات مدرن کشاورزی برای تعمیر، از انحصار شرکتهای تولید کننده آنها خارج شود.
این رویکرد دولت بایدن می‎تواند زمینه را برای گسترش این انحصارزدایی به سایر حیطه‎های فناوری، فراهم کند. دموکراتها مجلس نمایندگان نیز پیگیر قانون کردن این موضوع هستند.


✅ @karkhone
بخش خصوصی در ایران، از چاله به چاه

| حمید آذرمند

در فضای سال‌های نخستین پیروزی انقلاب اسلامی، ترویج دیدگاه‌های ضدسرمایه‌داری عمدتاً از جانب گروه‌های سیاسی چپ و همچنین بی‌اعتمادی برخی صاحبان ‌اندیشه و نظریه‌پردازان آن دوره به نظام سرمایه‌داری و تمایل برخی از مسئولان وقت نسبت به دولتی کردن همه ارکان و اجزای اقتصاد کشور، هم بر قانون‌گذاری و هم بر سیاست‌های اجرایی آن دوره سایه افکند.

به عنوان مثال در قانون اساسی مصوب سال 1358، به صراحت کلیه صنایع و معادن بزرگ،‌ بانکداری، حمل و نقل و انرژی در مالکیت عمومی و در اختیار دولت تعیین شده و بخش خصوصی صرفاً به عنوان بخش مکمل دولت تعریف شد. در چنین فضایی، چپگرایی بر سیاست‌گذاری اقتصادی سایه افکند و بخش خصوصی را به حاشیه راند و کارآفرینان را گوشه‌نشین کرد.

سال‌ها طول کشید تا ذهنیت‌ها تغییر یافت و این باور شکل‌‌ گرفت که اقتصاد کشور بدون میدان‌داری بخش خصوصی، چه در مالکیت و چه در مدیریت صنایع بزرگ، توسعه نخواهد یافت.

با پایان یافتن جنگ تحمیلی و ورود به دهه هفتاد و تمرکز دولت بر توسعه زیرساخت‌های اقتصادی و اهتمام به بازسازی اقتصاد کشور، به تدریج اهمیت مشارکت فعال بخش خصوصی در اقتصاد احساس ‌شد.

از یک سو نیاز کشور به منابع مالی جدید و جذب سرمایه‌های بخش خصوصی و از سوی دیگر کارایی پایین بخش دولتی در بنگاه‌داری، سیاستگذاران را به این جمع‌بندی رساند که موانع قانونی مشارکت بخش خصوصی در توسعه زیرساخت‌های اقتصادی و مالکیت و مدیریت صنایع بزرگ برطرف گردد.

اگر بتوان چالش اصلی توسعه بخش خصوصی را در دهه‌های گذشته، غلبه تفکرات چپ بر سیاست‌گذاری اقتصادی و بی‌اعتمادی به بخش خصوصی و حذف آن از مالکیت و مدیریت صنایع بزرگ دانست، امروز چالش‌های توسعه بخش خصوصی از نوع دیگر است.

بخش خصوصی، امروز با طیفی از چالش‌های مختلف دست به گریبان است. از یک سو، حضور پررنگ نهادهای عمومی غیردولتی و شرکت‌ها و هلدینگ‌ها و کنسرسیوم‌های وابسته به آنها امکان رقابت را از بخش خصوصی گرفته است و از سوی دیگر محیط کسب و کار نامساعد و بی‌ثباتی سیاست‌های اقتصادی، زمینه رشد و توسعه بخش خصوصی را نامساعد کرده است.


✅ @karkhone
در یک سخنرانی، شهرام شاهکار گفته بود تاکسی‌یاب (مثلا ما اسم فعلیشون رو نمیدونیم!) هم در ایران با این شیوه اداره می شد (الان نمی دانم به چه صورت است) و تقسیم بندی جالبی کرده بودند: مدیرعامل داخلی (مسئول مدیریت درون سازمان) و مدیرعامل خارجی (که مسئولیت امور بیرونی ر ابر بعهده داشت).
البته به لحاظ قانونی در ایران این روش روی کاغذ شدنی نیست، با این حال می توان از روش هایی برای پیاده سازی آن استفاده کرد.

دوره حساس کنونی راه‌حل نو می‌خواهد: آسایش دو گیتی با روش دومدیرعاملی

*جان گرزما، هم‌مدیرعامل شرکت The Harris Poll
*ویل جانسون، هم‌مدیرعامل شرکت The Harris Poll

الگوی مدیرعامل همه‌کاره - فرمانده تک و تنها بر فراز هرم شرکت - رسمی یادگار از تفکر مدیریتی قرن بیستم است. البته چندین استثنای مهم اینجا داریم: جف بزوس، ایلان ماسک و مارک زاکربرگ. اما در تحقیق مشترک‌مان با انجمن روان‌شناسی آمریکا متوجه شدیم که برای اکثر ما انسان‌های فانی، تنها مدیرعامل بودن خیلی سخت است

وقتی این تابستان اعلام شد تد ساراندوس، مدیر ارشد محتوای نت‌فلیکس به سِمَت «هم‌مدیرعامل» یا co-CEO ارتقا پیدا کرده و حالا با رد هستینگز همزمان شرکت را رهبری می‌کند، خیلی‌ها به این نتیجه رسیدند که نت‌فلیکس عقل سلیم را نادیده گرفته است. طی یک سال گذشته چندین شرکت مهم از جمله اوراکل، Salesforce و اس‌آپ ساختار هم‏مدیرعاملی خود را کنار گذاشتند و به روش سنتی تک‌مدیرعاملی برگشتند. به همین‌ خاطر بود که وال‌ استریت جورنال نوشت: «هم‌مدیرعاملی از مد افتاده. چرا نت‌فلیکس به دنبال زنده‌کردن این مدل مدیریتی است؟»

ما نظر مشخصی درباره این مدل مدیریتی داریم چون از سال ۲۰۱۷ به عنوان هم مدیرعامل The Harris Poll با هم کار کرده‌ایم.

واقعیت اینجاست که الگوی مدیرعامل همه‌کاره - فرمانده تک و تنها بر فراز هرم شرکت - رسمی یادگار از تفکر مدیریتی قرن بیستم است. البته چندین استثنای مهم اینجا داریم: جف بزوس، ایلان ماسک و مارک زاکربرگ بنیانگذاران آمازون، تسلا و فیس‌بوک جزو همین فرماندهان‏اند که کنترل شرکت را کاملا در دست دارند. اما در تحقیق مشترک‌مان با انجمن روان‌شناسی آمریکا متوجه شدیم که برای اکثر ما انسان‌های فانی، تنها مدیرعامل بودن خیلی سخت است. چشم‌انداز بیزینس مدرن بسیار سریع در حال تغییر است و مسئولیت‌های روی دوش مدیرعامل آنچنان بی‌شمار است که یک نفر نمی‌تواند همزمان هم مسیر استراتژیک شرکت را مشخص کند، بر تصمیمات فراوان درونی موسسه نظارت کند و هم‌زمان چهره عمومی شرکت باشد.

نکته اینجاست که سایز تیم‌های اجرایی شرکت‌ها طی سه دهه گذشته دو برابر شده است: بخش‌های متفاوتی دورن شرکت‌ها اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند (مثل منابع انسانی) و اصلا بخش‌های جدیدی به وجود آمده‌اند‌ (استراتژی دیجیتال و امنیت دیتا). اما شغل ریاست شرکت همچنان یک‏نفره باقی مانده است.

همزمان انتظارات از رهبری مدرن متحول شده است. سازمان‌ها باید سریع‌تر تصمیم‌گیری کنند، کمتر از قبل سلسله‌مراتبی شده‌اند و مجبورند با تغییرات بیشتر دنیای کنونی خود را وفق دهند. تغییرات نسلی در نیروی کار و جامعه کار مدیرعاملی را که سال‌هاست در شرکتش فرمانده است سخت‌تر می‌کند. به همین خاطر مهارت‌های نرم غیرسنتی به مهارت‌های پیش‌شرط رهبری تبدیل شده‌اند.

آیا یک مدیرعامل می‌تواند همه این مهارت‌ها را در خود جمع کند؟ گاهی اوقات امکان‌ دارد یک شرکت خوش‌اقبال کسی را پیدا کند که هم یکدنده و سرسخت است و هم کار تیمی بلد است و دیگران را خوب درک می‌کند. اما در اکثر اوقات شرکت‌ها چنین مدیر همه‌فن‌حریفی را گیر نمی‌آورند و بهتر است به گزینه دو رهبری تن دهند. اینجا مدیرعامل‌ها نیاز نیست بی‌نقص باشند و هر کدام می‌توانند نقاط ضعف طرف مقابل را بپوشانند.

خیلی اوقات در شرکت‌ها با انتخاب مدیرعامل، نفر دومی که برای رسیدن قدرت تلاش می‌کرده سازمان را ترک می‌کند. اما در وضعیت دو مدیرعاملی دچار مشکل فرار مغزها نمی‌شویم.

البته معرفی مدیرعامل دوم قرار نیست مثل جادو عمل کند و همه مشکلات را حل کند. ساختار دومدیرعاملی نیاز به مراقبت و تلاش دائمی دارد.

ادامه متن

✅ @karkhone
صادرات اولین محموله نفت خام ایران از دریای عمان

Iran plans to ship a cargo of oil from a port in the Gulf of Oman next week, its first crude export from outside the Persian Gulf and beyond the Strait of Hormuz

https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-17/iran-plans-first-oil-export-from-gulf-of-oman-port-next-week?utm_content=middleeast&utm_campaign=socialflow-organic&utm_source=twitter&utm_medium=social


(پیمانکار، مشاور، مدیر طرح و سازندگان تماما ایرانی
طراحی، مهندسی، خرید کالا، ساخت، نصب و راه‌اندازی به ارزش ‌۲ میلیارد دلار در ۱۸ ماه
بومی‌سازی فناوری ورق‌های فولادی NACE و لوله‌های ضد خوردگی برای اولین بار در ایران طی همکاری چهارجانبه شرکت ملی نفت، فولاد مبارکه، فولاد اکسین و لوله سازی اهواز)

✅ @karkhone
چرا سازمان‌های توسعه‌ای به مانعی برای توسعه تبدیل می‌شوند؟

| حمید آذرمند

نمونه‌هایی می‌توان یافت که یک سازمان توسعه‌ای، که در یک مقطعی بر اساس ضرورت تشکیل شده و در زمان خود هم موجد ثمرات فراوانی بوده است، به تدریج بر پیچیدگی و گستردگی آن افزوده شده و با افتادن در دام بروکراسی، از کارایی و اثربخشی آن کاسته شده است. این چنین سازمان‌هایی به تدریج، خود مانعی برای توسعه شده‌اند.

در این زمینه شاید بتوان به تاریخچه هفتاد ساله سازمان برنامه به عنوان یک نمونه مهم برای مطالعه و بررسی اشاره کرد. سازمان برنامه قریب به هفتاد سال پیش همزمان با تصویب برنامه هفت‌ساله عمرانی،‌ به صورت موقت برای نظارت و مراقبت بر اجرای برنامه تشکیل شد. یک دهه بعد، با تصویب یک قانون، این سازمان به عنوان یک سازمان دولتی زیر نظر نخست‌وزیر قرار گرفت.

از سال 1345، وظیفه تهیه بودجه‌های عمرانی و جاری کشور نیز به این سازمان اضافه شد و طی سال‌های بعد به تدریج به یک سازمان بزرگ دولتی با وظایف و اختیارات بسیار گسترده تبدیل شد. در سال 1378 نیز، طی یک اقدام نسنجیده، با ادغام سازمان امور استخدامي کشور، سازمان مديريت و برنامه‌ريزي ايجاد شده و اختیارات آن بیش از پیش افزایش یافت. دولت نهم که اساساً علقه چندانی با برنامه‌ریزی نداشت در سال 1386 سازمان مدیریت را منحل و در یک قالب محدودتری، آن را تبدیل به یک معاونت ریاست‌جمهوری کرد.

در دولت یازدهم، با ادغام دو معاونت ریاست‌جمهوری، سازمان مدیریت و برنامه ریزی مجدداً احیا شد و در سال 1395، سازمان مدیریت به دو سازمان برنامه و بودجه و سازمان اداری و استخدامی تفکیک شد.

مرور تاریخچه سازمان برنامه نشان می‌دهد که چگونه یک سازمان چابک و پیشرو، با وجود دارا بودن ظرفیت‌های فراوان، چگونه طی چند دهه، به تدریج از کارایی و اثربخشی آن کاسته شده و نقشی برخلاف انتظار ایفا می‌کند. این سازمان طی هفت دهه عمر خود به یک تشکیلات بسیار بزرگ با اختیاراتی گسترده تبدیل شده است بی‌آنکه بتواند به خوبی از عهده مأموریت‌های اصلی خود برآید.

به لحاظ اداری، وظایفی مانند بودجه‌ریزی کشور، نظارت بر طرح‌های عمرانی و تدوین برنامه‌های پنج‌ساله بر عهده سازمان برنامه و بودجه قرارداده شده است. ناکارایی نظام بودجه‌ریزی فعلی، شیوه اجرا و نظارت بر طرح‌های عمرانی و همچنین نحوه تدوین و اجرای برنامه‌های پنج ساله، هر یک نشانی از میزان کارایی و اثربخشی این سازمان بزرگ دولتی است.

آنچه در مورد سازمان برنامه و بودجه گفته شد، یک نمونه است. چنین پدیده‌ای در مورد بسیاری از سازمان‌ها و نهادهای اداری و اجرایی دیگر هم مصداق دارد.


✅ @karkhone
آیا رژیم شاه بهمن ۵۷ سقوط کرد؟

| غلامرضا مصدق

کم نیستند افرادی که متاثر از رویکرد دائی جان ناپلئونی و در چارچوب نگرشِ توهمِ توطئه، بدون ذرّه ای تردید معتقدند رژیم گذشته بی هيچ عیب و نقصی در حال سبقت گرفتن از کشورهای پیشرفته بود، که دنیای غرب، بویژه آمریکا و انگلیس، به دلیل حسادت و هراسان از پیشرفتِ خیره کننده رژیم، زمینه سرنگونی آنرا فراهم آوردند .

واقعیت این است که هيچ انقلابی در خلاء شكل نمي گيرد. چیزی به نام هئیت مدیره انقلاب که همچون مدیران یک سازمان بنشینند و در جلسات خود زمانِ راه اندازی و وقوع انقلاب را تصویب کرده باشند، در تاریخِ هیچ انقلابی به ثبت نرسیده است. زمینه های وقوع یک انقلاب سال‌ها بطور تدریجی با انباشت مطالباتِ بر زمین مانده، بستر انقلاب را هموار می‌کنند، و نهایتاً جرقه ای کوچک مثل نوشتن مقاله ای در روزنامه و یا خودسوزی یک دست فروش در ملاء عام آنرا شعله ور می‌کند .

پندارِ درست این است که بپذیریم رژیم شاه سال ۵۷ سقوط نکرد؛ بلکه فرآیندِ سقوط از سالها پیش آغاز شده بود، و آنچه در بهمن ۵۷ رخ داد آخرین حلقه از زنجیره سقوط رژیم بود. روندِ سقوطِ شاه از مرداد ۳۲ شکل گرفت؛ آنجایی که بجای بازسازیِ مشروعیتِ از دست رفته ناشی از بازگشت به قدرت به مددِ کودتای آمریکایی، دکتر مصدق، قهرمان نهضتِ ملّی شدنِ نفت، را به زندان برد، و به جای اتکاء به مردم، بیش از پیش متکی به حمایت بیگانگان شد.

گامِ بعدیِ بسویِ سقوط، در سال ٤٢ برداشته شد؛ زمانی که شاه علي امينی، آخرين نخست وزیر نسبتاً مستقل، را کنار گذاشت و به انتخاب نخست وزیرانِ بله قربان گوئی مثلِ هویدا اکتفا کرد.

فرآیندِ سقوط زمانی تشدید شد که در دهه ی ۴۰ اسداله علم وزیر دربار، فردوست رییس دفتر ویژه اطلاعات، و معینیان رییس دفتر مخصوص شاه، قبل از انتخاباتِ مجلس، لیستِ نمایندگان ( بخوانید افراد دست نشانده ) مجلسِ دور بعد را تهیه و برای انتخاب به وزارت کشور اعلام می‌کردند.

سرعتِ سقوط زمانی شتاب گرفت که در سال ۴۷ و پس از آنکه تمام صداهای مُنتقد خاموش شد، به نصيحت مشفقانه مهندس بازرگان در دادگاه نظامي گوش نداد كه گفت: "ما آخرين كساني هستيم كه با شما قانونی و مسالمت آميز مبارزه می‌کنیم؛ بعد از ما كسانی به مبارزه با شما برخواهند خاست که به کمتر از نابودی شما رضایت نخواهند داد". و چنين شد كه ٧ گروه مسلح، مستقل از هم، برای مبارزه با رژیم شکل گرفت.

رژیم پهلوی همان ابتدای دهه پنجاه سرنگون شد؛ زمانی که جشن‌های ۲۵۰۰ ساله را بدون حضور مردم برگزار کرد، و در حالیکه قصدش نشان دادن عظمتِ ایران بود، غذای مهمانان را با هواپیما از رستوران ماکسیم فرانسه می آورد.

سال ۵۲ سقوط کرد، که شاه با نادیده گرفتن و تمسخرِ هشدارِ کارشناسانِ دلسوز و باسوادِ سازمان برنامه، مبنی بر سراریز نکردن درآمد نفتیِ حاصل از جهش ناگهانی قیمت به اقتصاد کم ظرفیت آن، موجب شد جای رُشدِ دو رقمی تولید ملّی و نرخِ یک رقمیِ تورم را با هم عوض کند. پیش بینی آنها در مورد وقوع انقلاب در آینده ای نه چندان دور به تمامه درست از آب درآمد.

سال ۵۳ سقوط کرد، که نظامِ تک حزبیِ رستاخیز را بنیان نهاد و با تفاخر اعلام کرد هر کس که عضو حزب خود ساخته اعلیحضرت نمی‌شود، پاسپورتش را بگیرد و از ایران برود.

سال ۵۶ سقوط کرد، که رییس سازمان برنامه و بودجه جرات نکرد، جمع بندی و گزارشِ معاونتهای سازمان، که وخامت اوضاع اقتصادی را با عدد و رقم نشان میداد، به عرض شاه برساند.

سال ۵۶ سقوط کرد، که متوجه نشد بجای تعویض هویدا با جمشید آموزگار، می بایست شخصيتی موجّه، و پاکدستی مثل مهندس بازرگان یا دکتر صدیقی را به نخست وزریری بگمارد.

قبل از ۲۲ بهمن ۵۷ و در شهریور همان سال، برای عبور از بحران، شخصی مثل شریف امامی را به صدرات گماشت که به “آقای پنج درصدی” معروف بود (ایشان از هر پروژه ای ۵٪ حق و حساب میگرفت).

شاه زمانی سقوط کرد که در سودایِ ساختنِ کشوری مدرن بود، بی آنکه به ابتدایی ترین الزامات مدرنیته، مثل مشارکت سیاسی مردم، التزام داشته باشد. وقتی سرنگون شد که بی محابا برای سرعت دادن به مدرنیته، قصدِ تضعیفِ بی ملاحظه سُنت ها را داشت. وقتی که پنداشت با وجود مُشت آهنینِ ساواک، که نامش لرزه بر اندام هر شهروند می انداخت، تاج و تخت او در امان است. شاه زمانی سقوط کرد که به نقل از خاطراتِ وزیرِ دربارش اسداله علم، دخالتش در جزئی ترین تصمیمات به جائی رسیده بود که با پرواز هلیکوپتر مکان یابیِ کارخانه های بزرگ را هم تعیین می‌کرد؛ و صدها واقعه، کجروی، و تصميمِ غلط طی ۲۵سال زمینه سقوط او را فراهم کرد، و در شامگاه ۲۲ بهمن ۵۷، فقط تیر خلاص به سر او شلیک شد، درحالیکه سالها از مرگ مغزی او میگذشت.

هر که ناموخت از گذشتِ روزگار
نیز ناموزد از هیچ آموزگار

✅ @karkhone
👍1
سرمایه گذاری ها به مثابه ابزارهای سیاست خارجی: مطالعه موردی عربستان سعودی، امارات و قطر

نویسندگان: Ismail Numan Telci, Gokhan Ereli

محصول موسسه Center for Middle Eastern Studies (ORSAM) ترکیه

تاریخ انتشار: ژانویه ۲۰۲۱

زبان: انگلیسی

دریافت فایل

✅ @karkhone
از مايه خوردن بی انتها نیست !

| غلامرضا مصدق

سود خالص به قول ما ایرانی ها کاسبی و به قول کفار بیزینس در دنیا به طور معمول زیر ۵٪ است و سود بالای ۵٪ عالی و بالای ۱۰٪ فوق العاده است .
به دلیل تحریمها در دنیائی که نرخ سوددهی کسب و‌کار معمولاً در بهترین شرایط حداکثر ۱۰٪ است، ما هر کالائی که به دنیا میفروشیم باید بین ۲۵ تا ۳۰٪ ارزان‌تر بدهیم و اگر بخواهیم کالائی را بخریم باید بین ۱۵ تا ۲۰٪ بیشتر پرداخت کنیم . کالائی را که می‌توانیم با کشتی ایرانی ارزان‌تر حمل کنیم، اجباراً باید از کشتی و بیمه گرانتر خارجی استفاده کنیم . ماشین آلات و تجهیزاتی که تولید کننده خارجی دم قسط یا با شرایط نقد و اقساط میخرد، رقیب ایرانی او باید علاوه بر خرید گرانتر ۱۰۰٪ وجه آنرا پیشاپیش نقدی بدهد، بعلاوه از گارانتی و خدمات بعد از فروش هم محروم است. برای جابجایی ارز بجای استفاده از نظام بانکی و پرداخت کارمزد چند دهم درصدی باید به صرافان و دلالان بین ۵ تا ۱۰٪ حق دلالی بدهیم. دلار دبی، دلار استانبول، دلار هرات و غیره هرکدام نرخ خود را دارند، مثلاً دلار هرات بین ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ تومن برای صادرکننده ایرانی گرانتر تمام می‌شود تازه اگر در این مبادلات بخت یار باشد و پول وسط راه در اين مسیرهاي غیر رسمی هاپولی نشود.

سیاهه پرداخت هزینه های نجومی جز به جزء تحریم چنان بلند بالا و متنوع است كه امكان محاسبه تقریبی تمامی آن وجود ندارد. سوال : اين هزينه های سرسام آور از چه منبعی پرداخت می‌شود؟ چطور یک تولید کننده ایرانی در شرایطی که سود معمول کسب و کار در دنیا حدوداً ۵٪ است در قیاس با رقبای خارجی این همه هزینه اضافی پرداخت می‌کند و همچنان سرپاست ؟ جواب : پرداخت زیان از مایه .چطور ؟ در زیر به چند مورد مهم از مایه خوری اشاره می‌شود.
-دولت سالانه ده ها میلیارد دلار یارانه پنهان انرژی به بخش تولید پرداخت می‌کند. این یارانه اگرچه هزینه تولید را کاهش می‌دهد اما یک نوع از مایه خوری پنهان است .
-تولید کننده باید هر ساله به اندازه استهلاک ماشین آلات و تاسیسات مبلغی بابت ذخیره استهلاک کنار بگذارد تا بعد از مستهلک شدن آنها، ماشین آلات نو را جایگزين کند، که در شرایط فعلی نگه داشتن چنین مبلغی امکان پذیر نیست در نتيجه با مستهلک شدن خطوط تولید، کارخانه هم تعطیل می‌شود .
-تنگنای مالی موجب می‌شود همه منابع مالی تولیدکنندگان صرف امور جاری و سرپا نگهداشتن تولید شود در نتیجه ایجاد طرحهای توسعه عملاً منتفی می‌شود و به تبع ديگر خبری از رشد نيست.
-صادرات و مصرف داخلی محصولات کشاورزی که عمدتاً حاصل آبیاری غیركارآمد از ذخیره صدها ساله منابع آبی که متعلق به نسلهای آتی است، یکی از بدترین مایه خوری هاست .
-یکی از تبعات تنگنای مالی بخش تولید، شل شدن رعایت ضوابط زیست محیط زیستی است، که یکی از غیرقابل جبران ترین انواع مایه خوری است .
-اتخاذ استراتژی خودکفائی(بخوانید خود ویرانگری) برای مقابله با تحریم‌های پایان ناپذیر، مثل چاه ویل در حال بلعیدن منابع کمیاب و پایان پذیر کشور است .
-دور زدن تحریم‌ها یکی از سرچشمه های اصلی فساد است، این فساد علاوه بر ایجاد هزینه های نجومی، پایه های اخلاق و سرمایه اجتماعی ملت را مثل موریانه خورده و می‌خورد.

آشکارترین جلوه مایه خوری لاغر شدن و پسرفت بی وقفه اقتصاد ایران است، روند کوچک شدن مستمر اقتصاد تا بی نهایت نمیتواند ادامه یابد، با ادامه وضع موجود دیر یا زود کمر اقتصاد ایران در نقطه اي شکسته خواهد شد. هر سیستمی که در دوره ای طولانی خرجش بر دخلش غلبه کند حتی اگر انقلابی ترین انسان‌های کره زمین متولی آن اقتصاد باشند، فروپاشی سرنوشت محتوم آن خواهد بود. فروپاشی شوروی سابق عینی ترین مصداق سبقت خرج بر دخل در دوره ای طولانی بود، اقتصادی که چند دهه قبل از فروپاشی به مراتب از اقتصاد امریکا بزرگ‌تر بود، به علت عدم توازن در دخل و خرج مثل شمع آب شد، همانطور که اقتصاد ما در حال آب شدن است.
بر آن کد خدا زار باید گریست
که دخلش بود نوزده، خرج بیست

✅ @karkhone
بارش ثروت در کوهستان و دامنه‌های فقیر

| مهدی تدینی

در این روزها که اخبار همه‌گیری کرونا در سیستان و بلوچستان به گوش می‌رسید، همزمان مشاهدۀ محرومیت این استان دل آدمی را به درد می‌آورد. واقعیت‌هایی مانند اینکه «ده شهر سیستان و بلوچستان بیمارستان ندارد» یا به بی‌تفاوتی جامعه و مسئولان می‌خورد، یا می‌شود خوراکی برای برافروختگی و تبلیغات. می‌خواهم از این سطح احساسی گذر کنم و به جای گفتن «درد» به «درمان» برسم.

منتقدان و برافروختگان می‌گویند: «ما روی گنج نشسته‌ایم و محرومیت چنین و چنان است». در مقابل، مسئولان و کسانی که تصور می‌کنند این وضع کارنامۀ آن‌ها را زیر سؤال می‌برد، سریع یادآوری می‌کنند تلاش‌های زیادی بر محرومیت‌زدایی صورت گرفته و نباید سیاهنمایی کرد. مشکل این است که هر دو طرف نگرش درستی از مشکل و راه‌حل آن ندارند. البته خطای مسئولان بسی بیش‌تر است، زیرا به هر حال «مسئول» «مسئولیت» هم دارد، اما منتقد و شهروند ناخرسند دست‌کم «مسئول» نیست. اما درمان چیست؟

پیش از هر چیز از همه عاجزانه درخواست می‌کنم این تصور را که «ما روی گنج نشسته‌ایم» در اولین سطل‌زباله‌ای که پیدا می‌کنند بیندازند. دوم این‌که دیگر هرگز نگویید «ما کشور ثروتمندی هستیم!» ما نه روی گنج نشسته‌ایم و نه ثروتمندیم. چیزی که زیر زمین، استخراج نشده، فروخته نشده و به پول تبدیل نشده، گنج نیست. منابع طبیعی اصلاً گنج نیست.

باید مثالی بزنم. زمین بزرگ است، اما وقتی آن را با سیارۀ مشتری مقایسه می‌کنیم ناچیز به نظر می‌رسد. وقتی هم مشتری را با خورشید مقایسه کنیم، ناچیز می‌نماید و خورشید هم در برابر دیگر خورشیدهای کهکشان ناچیز می‌شود. سامسونگ در ۲۰۱۷ بیش از ۲۶۵ میلیارد دلار درآمد ناخالص داشت که سود خالص آن ۳۷ میلیارد دلار بود. برای اینکه بفهمیم این مبلغ چقدر است، یادآوری می‌کنم اگر ایران روزی دو میلیون بشکه نفت به قیمت میانگینِ بشکه‌ای ۵۰ دلار بفروشد، درآمد «ناخالص» آن در یک سال ۳۶.۵ میلیارد دلار می‌شود. به اعداد دقت کردید؟ همچنان معتقدید ما روی گنج نشسته‌ایم ثروتمندیم؟!

اما مشکل بزرگ‌تر این است که با دیدن محرومیت‌ها زود به ورطۀ ایده‌های سوسیالیستی بیفتیم. ایران نقاط محروم زیاد دارد. حال آیا راه‌حل این است که از دولت بخواهیم با «بازتوزیع منابع و ثروت» شکاف‌ها را رفع کند؟ چنین ایده‌هایی به ویژه چون با انگاره‌های اخلاقی و عدالت‌خواهی عجین می‌شود، مقبولیت زیادی می‌یابد. این ایده‌ها زود به ذهن عموم مردم خطور می‌کند و سیاستمداران هم که بعضاً یا با عوام فرقی ندارند یا ترجیح می‌دهند به ذائقۀ عوام حرف بزنند، همین ایده‌ها را تکرار می‌کنند. اما نه! درمان ما «بازتوزیع ثروت» نیست! بازتوزیع کدام ثروت؟ ثروتِ نداشته؟ ثروتی برای توزیع وجود ندارد! اگر هم همین منابع اندک بازتوزیع شود به بهای کاستن از بخش دیگری از جامعه است. چارۀ ما «ثروت‌سازی» است!

کشوری مانند ایران که گوشه‌های محرومی مانند سیستان دارد، باید از آب کره بگیرد، نه این‌که کره‌هایش را هم به راحتی به آب دهد! توهم ثروتمند بودن و از آن مهم‌تر اولویت ندادن به ثروت‌سازی (یعنی اقتصاد) در برابر سیاست روزبه‌روز ما را گرفتارتر کرده است. مهم‌ترین هدف جامعۀ انسانی ثروت‌سازی است. همۀ اهداف و مقاصد دیگر، حتی مقاصد معنوی و مقدس، از رهگذر ثروت‌سازی محقق می‌شود. ثروت‌سازی بنیاد همه چیز است. تمام اقتصاد و سیاست ما باید حول محور ثروت‌سازی بگردد. جامعه فقط یک اولویت دارد: ثروت‌سازی. اما حصار تحریم‌ها و منازعات سیاسی چه بلایی سر ثروت‌سازی می‌آورد؟

در پاسخ می‌گویند: به فرض ثروت ساختیم، مگر این ثروت به سوی مناطق محروم می‌رود؟ پاسخم این است که ثروت مانند باران است. هر چه بارش در ارتفاعات بیشتر باشد، «احتمال» این‌که دامنه‌های دورافتاده آب داشته باشند بیشتر می‌شود. هر قدر ثروت بیشتری ایجاد شود، احتمال این‌که نهرهای دارایی به دوردست‌ها برسد بیشتر است. درست است که در فرایند ثروت‌سازی همچنان مرکزنشینان در ردیف اول کسب ثروتند، اما دامنۀ نفوذ دارایی هم بیشتر و بیشتر می‌شود. البته از این مهم‌تر این است که وقتی سیاست و اقتصاد بر مدار ثروت‌سازی بگردد، شیوه‌ها و امکان‌های نوینی پدید می‌آید که در نهایت مسیر را برای بهبود وضعیت مناطق محروم هموار می‌کند.

دولت و حکومت متصدی ثروت‌سازی نیست. بدترین گزینه برای ثروت‌سازی همین است که ثروت‌سازی به دولت واگذار شود. دولت فقط وظیفه دارد زمینۀ ثروت‌سازی جامعه را هموار کند؛ همین! در نهایت همۀ حرفم را در یک نظریه جمع می‌کنم: «هر چه جامعه ثروتمندتر شود، احتمال محرومیت‌زدایی بیش‌تر می‌شود، زیرا احتمال اینکه دستگاه ثروت‌سازی در جستجوی فرصت‌های سودده در مناطق محروم نیز تعبیه شود، بیشتر می‌شود.»

گنج نفت و گاز نیست، اقتصادی است که به مدد سیاست به دستگاه ثروت‌ساز بدل شده باشد...


✅ @karkhone
عکس بالا نمای گویایی از چرایی بخشی از رقابت سعودي با امارات است.

از میان ۵۰ شرکت بزرگ بین المللی که در خاورمیانه دفتر نمایندگی دایر کرده‌اند، ۴۶ شرکت دفتر خود را در امارات قرار داده‌اند و تنها یک شرکت دفترش در سعودی است.
از همین رو سعودي حدود یک ماه پیش اعلام کرد که این شرکت‌ها اگر همچنان علاقه دارند از مزایای قراردادهای با این کشور منتفع شوند، باید دفتر مرکزی خود را در این کشور دایر کنند. اقدامی که به وضوح نوعی به مبارزه طلبیدن امارات در رقابت اقتصادی است.
اما این آخر ماجرا نبود، تصمیم اخیر ریاض مبنی بر حذف امتیازات ترجیحی گمرکی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس هم بیشترین ضربه را به امارات وارد می­کند. عربستان تصمیم گرفته تا کالاهای تولید شده توسط شرکت هایی که با نیروی کار محلی کمتر از 25 درصد را از معافیت مالیاتی حذف نماید.
همچنین عربستان کالاهای شامل اجزای اسرائیلی یا متعلق به سرمایه گذاران اسرائیلی را نیز از معافیت گمرکی حذف کرده است.
نوک پیکان هر دو تصمیم به وضوح امارات را نشانه گرفته است.

✅ @karkhone
مصائب اقتصاد بسته

| علی رضاییان

هفته گذشته با شروع قطعی برق در کشور، شبکه‌های اجتماعی پر شد از اخبار و انتقادات به وضعیت به‌وجود آمده. یکی از این پیام‌ها، تبلیغ یخچال نفتی بود که به دهه ۱۳۳۰ برمی‌گشت و توصیه می‌کرد از این نوع یخچال استفاده کنید.

این تبلیغ از آنجا شایع شد که این یخچال هنگام قطعی برق همچنان کار می‌کند! این عقب رفتن در تاریخ از آن روست که دولت قادر نیست حداقل خدماتی را که جامعه در دنیای امروز به آن نیازمند است به‌طور کامل ارائه دهد.

نشانی واضح از پسرفت اقتصاد و رفاه ایرانیان. اما چرا این اتفاق رخ داده است؟ بگذارید به مثال تاریخی دیگر از این عقبگردهای رفاه مردم اشاره کنیم.

در رومانی کمونیستی، چائوشسکو برای تحقق جیره‌بندی بنزین، طرح بازگشت به حمل‌و‌نقل اسبی را ارائه داد.

آنجا نیز مشکل برق وجود داشت برای همین سینماها و مغازه‌ها حق نداشتند بعد از ساعت ۱۷ کار کنند و هر خانوار باید تنها ۲ ساعت بخاری برقی در روز استفاده می‌کرد و به هنگام شب تنها یک لامپ ۴۰ وات را روشن می‌گذاشت، تازه اگر برق بود.

مرگ از سرما در آپارتمان‌ها امر معمولی بود. استفاده از اسب و شمع و بازگشت به گرمایش چوبی حاصل کار دولت چائوشسکو بود.

البته که بازگشت فقر به زیور عباراتی پرطمطراق آراسته می‌شد؛ آن‌چنان‌که برنامه‌ای دقیق و علمی به منظور تامین نیاز هر فرد از مواد غذایی مشخص شد.

معلوم بود که هر فرد در طول سال باید چقدر شیر، تخم‌مرغ، گوشت و... بخورد تا مشکل تاریخی چاقی در بین رومانی‌ها از بین برود.

اما در دهه ۱۹۸۰ وضعیت به آنجا رسید که دولت نمی‌توانست کالاهای موردنیاز همین برنامه را هم تامین کند و صف بود که جلوی مغازه‌ها تشکیل می‌شد.

فلاکت مردم رومانی از چه روی بود؟ چائوشسکو بر آن بود کشور خودکفا و خودوابسته باشد. تجارت بسیار محدود بود و هرچند رومانی‌ها می‌توانستند با خارجی‌ها صحبت کنند،

اما تا ۲۴ ساعت بعد باید به اطلاع مسوولان می‌رساندند و البته تجربه به مردم نشان داده بود که همان بهتر با کسی در ارتباط نباشند! کدام تجارت در این فضا می‌توانست شکل بگیرد؟

ارمغان در خود فرورفتن اقتصاد رومانی با بستن درهایش به روی جهان آزاد، مرگ و گرسنگی برای شهروندانش بود.

آن هم در یک کشور اروپایی که حاصلخیزترین زمین را داشت و می‌توانست قطب صادرات مواد غذایی شود؛ اما در تامین غذای مردم خودش نیز مانده بود.

می‌توان فهرست بلندبالایی را برای عقبگرد اقتصاد و رفاه مردم ارائه کرد، اما هسته اصلی به نوع تفکری بازمی‌گردد که بر آن است استقلال را در بسته بودن درهای اقتصاد، به استقبال تحریم رفتن، عدم ارتباط با دنیا و توهم تامین همه کالاهای موردنیاز تعریف کند.

همچنان که اگر از فردا صبح قصد کنید، چایی را که می‌نوشید خود به عمل آورید، نخ لباسی را که به تن دارید خود از پشم گوسفندانی که پرورش می‌دهید تامین کنید و کفشی را بپوشید که خود دوخته‌‌اید، ابدا امکان‌پذیر نیست.

بستن در‌های کشور و محدود شدن تجارت و بدتر از آن افتخار به تولید همه کالاهای موردنیاز نیز، رفاه میلیون‌ها ایرانی را به قهقرا می‌برد. همچنان که در این سال‌ها شاهدش بودیم. بیش از این اقتصاد را دنده عقب نرانیم.

✅ @karkhone
بازخوانی دیدگاه‌های اقتصادی آیت‌الله مهدوی ‌کنی (7/1)

| سرگه بارسقیان

در اوایل دهه ۶۰ خطیبی در نماز جمعه تهران با اشاره به آیه ۱۱۲ سوره نحل که در آن خداوند قریه‌ای را مثال می‌زند که امن و آرام بود و روزی مردمش به فراوانی از هر جای می‌رسید، از دو نوع امنیت در جامعه گفت؛ امنیت گورستانی و دیکتاتوری که با زور و قلدری همراه است و امنیت قانونی و اخلاقی که در اثر ایمان به قانون و اجرای عدالت به دست می‌آید. این خطیب نماز جمعه، امنیت نوع دوم را «امنیت مطمئنه» خواند که اگر در کشور حکمفرما باشد، سرمایه‌ها از همه جا سرازیر می‌شود و اگر این امنیت وجود نداشته باشد سرمایه‌ها می‌گریزد. بعد گفت بعضی از آقایان شعارهای تند می‌دهند و اذهان را مشوش می‌کنند و باعث نگرانی می‌شوند. هفت صبح فردای آن روز تلفن خانه این خطیب زنگ زد؛ پشت خط روحانی هم‌حزبی‌اش بود؛ شاکی بود که «این چه حرف‌هایی بود که شما دیروز در نماز جمعه زدید؟ چرا به من توهین کردی؟ حرف‌های مرا رد کردی. من حسابت را می‌رسم.» خطیب پاسخ داد: «آخر چرا حسابم را می‌رسی؟ من حرفی را زدم، شما هم می‌توانی بروی رد کنی. مساله‌ای نیست. شما بروید بگویید حرف‌ها را بی‌خود زده است. حرفش درست نیست؛ به این دلیل و به این دلیل سخنان ایشان مردود است.» آن روحانی همچنان اصرار می‌کرد «من به حساب تو می‌رسم. پدرم برای این انقلاب شهید شده است.» خطیب پاسخ داد: «اینکه پدرت شهید شده چه ربطی به این حرف‌ها دارد؟ حرف ما این است که مملکت را این‌طور نمی‌شود اداره کرد. این با شهادت پدر شما منافات ندارد. پدر شما هم برای همین انقلاب شهید شده است. برای چه بی‌خودی سر و صدا می‌کنی؟» هر دو روحانی در مراسم شب‌های قدر که جامعه الامام‌الصادق در چهارراه طالقانی برگزار می‌کرد، رودررو شدند؛ قبل از مراسم احیا آن روحانی معترض بالای منبر رفت و گفت: «بعضی می‌گویند امنیت نیست؛ آری دزدان نباید امنیت داشته باشند. ما در این مملکت به دزدها اجازه فعالیت نمی‌دهیم. این دزدها، این سرمایه‌دارها...» همه نگاه‌ها سمت خطیب بود که بلند شد و گفت: «برادران و خواهران عزیز! مطالبی که فرمودند من هم آن‌ها را قبول دارم. ایشان می‌گویند که دزدها نباید امنیت داشته باشند، من هم همین حرف را می‌زنم. یک وقت شما خیال نکنید من برخلاف ایشان چیزی می‌گویم. بنده هم طرفدار دزدها نیستم، طرفدار کسانی که زالوصفت هستند. این عقل می‌خواهد، شعور می‌خواهد، سرمایه می‌خواهد، مدیریت صحیح می‌خواهد تا یک کفش دوخته شود و ما به جبهه ببریم. مگر می‌شود با این شعارها کفش درست کرد؟ شما مرتب شعار بده، آیا کفش درست می‌شود؟ من حرفم این است والا ما با ایشان دعوا نداریم. بنابراین شما بدانید ما با هم موافقیم. حالا برویم سر دعا.»

اسلام مرفهین و اسلام مستضعفین

سال ۶۷ راه آن دو روحانی با انشعابی که مجمع روحانیون مبارز از جامعه روحانیت مبارز کرد، جدا شد؛ خطیب نماز جمعه، دبیر جامعه روحانیت ماند که می‌گفت این تشکل حزب نیست و دیگری عضو مجمع روحانیون شد. اما سال‌ها پیش از آنکه راه حزبی‌شان از هم جدا شود، دیدگاه‌هایشان از هم جدا شده بود؛ خطیب آیت‌الله محمدرضا مهدوی ‌کنی بود و آن دیگری حجت‌الاسلام هادی غفاری، یکی در میانه راست سیاسی نشسته بود و دیگری در وسط چپ ایستاده. آنچه راه مهدوی ‌کنی و غفاری و همفکرانش را جدا کرد، ماندن یکی در جامعه روحانیت و رفتن دیگری در مجمع روحانیون نبود، بلکه نوع تفکر سیاسی و اقتصادی‌ای بود که در دهه تک‌تازی چپ، راستگرایان محافظه‌کار را با القابی چون «اسلام آمریکایی» به کنج رانده بود. در همان دوره جدایی این دو تفکر بود که از مجلس صدایی به گوش می‌رسید که مردم را در انتخابات مجلس سوم تشویق می‌کرد: «مردم! به کسانی که دارای تفکر اسلام مرفهین بی‌درد هستند، به کسانی که دارای اسلام سرمایه‌داری هستند، به کسانی که دارای اسلام منافقین هستند و در یک کلمه به کسانی که دارای اسلام آمریکایی هستند، رای ندهید و به کسانی که دارای تفکر اسلام ناب محمدی صلوات‌الله علیه و آله و سلم هستند، رای بدهید. من سوالم از نمایندگان که می‌خواهند رای بدهند این است که آیا ما باید در این مجلس، جناح مستضعفین و محرومین را تقویت بکنیم؟ یا نه، جناح مرفهین و کسانی که حامی سرمایه‌داران [هستند] و کسانی که اعیان و اشراف را در این مملکت می‌خواهند رشد بدهند، حمایت بکنیم؟... فرض کنید که الان در جامعه‌مان می‌بینیم که این جناح اعیان و اشراف و مرفهین بی‌درد که کراراً مورد خطاب امام امت واقع شده‌اند، همواره در این جامعه دارند تلاش می‌کنند. ما چرا بگذاریم کسانی که وابسته به این طیف هستند وارد این مجلس بشوند؟»

✅ @karkhone
اداره جنگ با بودجه صد میلیاردی و دلار ۲۰ تومانی

بررسی بودجه کل کشور در سال‌های جنگ نشان می‌دهد، ایران جنگ هشت‌ ساله را با بودجه‌ای کمتر از صد میلیارد دلار اداره کرده است. بودجه کل کشور در این سال‌ها به بیش از ۵ هزار و ۲۲۸ میلیارد تومان - به قیمت‌های ثابت - رسیده است که تبدیل این رقم به دلار نشان می‌دهد بودجه کل کشور در این دوره هشت‌ ساله سخت از تاریخ، نزدیک به ۹۹ میلیارد دلار بوده است.

با توجه به گرد شدن اعداد بودجه، می‌توان این رقم را در حدود صد میلیارد دلار برآورد کرد.خسارتی که جنگ تحمیلی متوجه ایران کرد بسیار بیش از این ارقام بود به طوری که با وجود نزدیک به سه دهه از پایان جنگ تحمیلی هنوز برخی از خرابی‌های به‌جا مانده از دوران جنگ هنوز بازسازی نشده است. شاید اطلاع از میزان دستمزد مردمی که پشت جبهه‌ها چرخ‌های اقتصاد کشور را به حرکت درمی‌آوردند جذاب باشد.

حداقل دستمزد

دوران جنگ، دوره‌ای بسیار حساس در تاریخ معاصر ایران تلقی می‌شود. حضور گسترده داوطلبان برای حضور در جبهه از مهم‌ترین دلایل ایستادگی ایران در برابر کشوری بود که حمایت گسترده جهانی را برای جنگ مقابل ایران پشت خود داشت.

در دوره هشت‌ ساله جنگ تحمیلی، ۵ سال حداقل دستمزد در ایران افزایش نیافت. در سال ۱۳۵۹ حداقل دستمزد برابر با ۱۹۰۵ تومان در ماه بود. این دستمزد تا سال ۱۳۶۳ دوام آورد و شرایط خاص کشور مانع از افزایش دستمزدها در این دوران شد. در سال ۱۳۶۴ حداقل دستمزد در هر ماه به ۲۱۶۰ تومان افزایش یافت و این رقم تا دو سال دوام آورد. در سال‌های ۱۳۶۶ و ۱۳۶۷ نیز حداقل دستمزد به ترتیب ۲۲۸۰ و ۲۴۹۰ تومان شد.

رشد اقتصادی

بدون تردید در دوران جنگ تحمیلی انتظاری برای رشد اقتصادی وجود نداشت؛ اما با این حال رشد اقتصادی ایران با نفت در سه سال مثبت بود. اقتصاد ایران در این دوره زمانی رشد اقتصادی مثبت ۱۲٫۶ درصد تا منفی ۱۵٫۱ درصد را تجربه کرد.

بالاترین رشد اقتصادی به سال ۱۳۶۱ مربوط بود و کمترین رشد اقتصادی در این دوره هشت‌ ساله نیز به سال ۱۳۵۸ اختصاص داشت. در این سال، یعنی در اولین سال آغاز جنگ تحمیلی رشد اقتصادی با نفت منفی ۱۵٫۱ درصد اعلام شد. در صورت احتساب رشد اقتصاد بدون نفت نیز هفت سال رشد اقتصادی منفی بود و تنها یک سال رشد اقتصادی کشور در این دوره بدون محاسبه نفت مثبت برآورد شده است.

تورم

بررسی‌های تاریخی نشان می‌دهد در این دوره زمانی، ایران غالباً با تورم‌های دورقمی و بالا دست و پنجه نرم می‌کرد با این حال به دلیل تأمین بخش مهمی از ارزاق مورد نیاز جامعه به واسطه کوپن، تورم معیشت مردم را نشانه نمی‌گرفت. تورم بالا از پس گذشت سه دهه هنوز مشکل اصلی اقتصاد ایران تلقی می‌شود.


در سال‌های جنگ خرید کالاهای بادوام مانند یخچال و گاز و تلویزیون و خودرو برای بخش مهمی از جامعه ایران دشوار بود و تعاونی‌ها با ارائه این اقلام سعی در تأمین نیازهای جامعه ایران داشتند. بالاترین نرخ تورم در این مقطع زمانی به سال ۱۳۶۶ و ۱۳۶۷ بازمی‌گشت. نرخ تورم در این دو سال ۲۷٫۷ و ۲۸٫۹ درصد برآورد شده بود. کمترین نرخ تورم نیز در سال ۱۳۶۴ اتفاق افتاد. در این سال نرخ تورم به ۶٫۹ درصد رسید. این نرخ البته در تمامی چهار دهه اخیر نرخ بسیار اندکی تلقی می‌شود.

بودجه کل کشور

ایران بودجه سال ۱۳۵۸ را در حالی نوشته بود که تصویری از وقوع جنگ در جامعه‌ای که به تازگی انقلاب را تجربه کرده بود، وجود نداشت. بودجه سال ۱۳۵۸ برابر با ۲۸۹ میلیارد تومان بود.


پس از آن در سال ۱۳۵۹ بودجه کل کشور با افزایشی ۹٫۳ درصدی به ۳۱۶ میلیارد تومان رسید. آخرین بودجه‌ای که در دوران جنگ تحمیلی نوشته شد، ۹۰۰ میلیارد تومان بود. به این ترتیب بودجه کل کشور در اولین سال آغاز جنگ تحمیلی ۲۸۹ میلیارد و در سال پایانی آن ۹۰۰ میلیارد تومان بود. روند رو به رشد بودجه کل کشور در سال‌های ۱۳۶۱ و ۱۳۶۶ حفظ نشد.


در این دو سال بودجه کل کشور به ترتیب کاهشی برابر ۱٫۸ درصد و نیم درصد را نسبت به مدت مشابه سال قبل از آن تجربه کرد. مقایسه بودجه ریالی با بودجه دلاری نشان می‌دهد به دلیل افزایش قیمت دلار، درحالی‌ که بودجه ریالی رشد کرده است، بودجه دلاری کشور کاهش یافته است.

دلار

دلار در دوره جنگ هشت‌ ساله کالایی بسیار مهم بود. دستمایه بسیاری از فیلم‌ها در این دوره زمانی دلار و دلارفروشی و سودای خرید و فروش دلار بود. این روند تا سال‌های پس از آن نیز ادامه یافت. بالاترین نرخ دلار در دوره هشت‌ ساله جنگ به سال ۱۳۶۶ و پایین‌ترین نرخ دلار به سال ۱۳۵۸ برمی‌گردد. نرخ دلار تنها یک‌ بار در این دوره هشت‌ ساله کاهش یافت. در سال ۱۳۶۷ متوسط قیمت دلار ۳ تومان پایین‌تر از متوسط قیمت دلار در سال ۱۳۶۶ برآورد شد.

✅ @karkhone
ویروسی که ترامپ را به زمین زد، ولی بازار مسکن را به زمین نزد

| محمدرضا اسلامی

در اواسط سومین سال ریاست جمهوری دونالد ترامپ، همه چیز در اوج بود و او سرمست از بهترین اوضاعِ اشتغال در کشورش، هر جا که می رفت در سخنرانی تاکید می کرد که: نرخ بیکاری در کمتر شرایط خود (%3.7) از زمان بحران اقتصادی 2008 است. در همه جا تابلویِ «استخدام می کنیم» به چشم می خورد و همه چیز بر وفق مُراد بود!
کسی تصورش را هم نمی کرد که چند ماه بعد، کشور با چالشی به اسم ویروس کرونا مواجه شده و آن رونقِ شگفت اقتصادی، با رکود همراه شود.
ابتدای کار، صحبت از «مرگ صدهزار آمریکایی» مطرح می شد (که برای بسیاری غیر قابل باور بود) ولی تا زمان انتخابات، بیش از چهارصدهزار شهروند آمریکایی جان خود را از دست دادند و میلیونها نفر هم شغل خود را.

عملا ترکیب سه گانۀ ویروس کرونا، باراک اوباما و برنی سندرز، دست در دست هم توانستند دولت ترامپ را دولتِ مستعجل کنند. دونالد، جزء معدود روسایِ جمهوری یک دوره ای شد.

در همان اوایل شروع کرونا، بسیاری از اقتصاددانان پیش بینی می کردند که بازار مِلک و مسکن، دچار یک رُکود دیگر خواهد شد. با گسترش بیکاری در کشور، این پیش بینی قوّتِ بیشتری گرفت و همه انتظار یک رکودِ شدید در بحث ساخت و ساز و معاملات مسکن را داشتند.

اکنون، در اواسط جولای 2021 (اواخر تیرماه 1400) شاهد آنیم که برخلاف تمامِ آن پیش بینیها، رونقِ شگفت آوری در بازار مسکن و معاملات املاک ایالات متحده رخ داده است! و از قضا سرکنگبین صفرا فزوده.

دفاتر فنی و مهندسی، استخدام می کنند و سفارش کار در حوزه طراحیِ معماری و سازه با رونق همراه است.
انجمن ملی سازندگان مسکن اعلام کرده که از رونق بازار «مطمئن» هستند.
بسیاری از خانه هایی که اخیرا برای فروش اعلام می شوند، با قیمتی «بالاتر از قیمت پیشنهادی (از طرف مالک)» به فروش می روند!
یعنی اینقدر خریدار در بازار هست (و آنقدر رقابت برای خریدِ یک خانه شکل می گیرد) که در بسیاری از مواقع، خانه با قیمتی 20 تا 30 درصد بالاتر از قیمتِ پیشنهادیِ مالک(!) به فروش می رسد.

در این مقاله ای که اخیرا منتشر شده آمده: «در منطقه خلیج سانفرانسیسکو، دیگر کسی تعجب نمی کند اگر بشنوند که یک خانه با "یک میلیون دلار بالاتر از قیمتِ پیشنهادی" (!) به فروش برسد» (لینک)

چرا چنین است؟
بحثِ اقتصاد مسکن، یک موضوع فنی-تخصصی است اما در مجموع، کرونا نشان داد که «تاب آوری» اقتصاد آمریکا در ماجرای این ویروس، فراتر از انتظار بوده است. برای داشتنِ یک تصویر کلی از اقتصاد آمریکا، خوب است که آن را با سایر اقتصادها مقایسه کنیم؛
در سال گذشته:

تولید ناخالص داخلی آمریکا: حدود 21 هزار میلیارد دلار بوده است
(Gross Domestic Product - GDP)
مقایسه این عدد با اقتصاد ژاپن دیدِ خوبی به ما می دهد:
سال گذشته GDP ژاپن 5هزار میلیارد دلار بوده است. (یعنی یک چهارم اقتصاد آمریکا)
اقتصاد هند، نصفِ اقتصاد ژاپن است!
*یعنی اگر «چهار تا کشورِ ژاپن» با هم جمع شوند (یا هشت کشور هند)، GDP آنها معادلِ اقتصاد کشور آمریکا خواهند شد.
اقتصاد آلمان، کوچکتر از 4هزار میلیارد دلار است.
*یعنی بیش از «پنج کشور آلمان» باید با هم جمع شوند تا بتوانند یک اقتصادِ 21هزار میلیارد دلاری را درست کنند!

مثالِ آلمان و ژاپن از این جهت است که این دو کشور نمادِ «تولید» محسوب می شوند.

اقتصادِ تمامِ کشورهای اروپایی (حوزه یورو) جمعا با همدیگر، حدود 17 ه م د است.

در این بحث، وقتی دیدِ روشنتری خواهیم داشت که نگاهی به ابعاد اقتصاد چین هم داشته باشیم:
برآوردهای بانک جهانی این است که GDP اقتصاد چین (سال گذشته) حدود 15 ه م د بوده است.

تحلیل و تجویز راهبردی:
رصد کردنِ جریان اتفاقاتِ اقتصادی در کشورهای مختلف، امری ضروری است و باعث می شود که بتوانیم استراتژی صحیح را نسبت به تحولات آینده لحاظ کنیم.

مثلاً اخیراً آقای جهانگیری، معاون اول دولت فعلی، گفته است: «ما انتظار نداشتیم که حتی هند و چین هم نفت از ایران نخرند». دلیلِ این گونه متعجب شدنها و «انتظار نداشتن» ها، عدمِ شناختِ صحیح ما از دنیاست.

اکنون، مسئلۀ احیای اقتصاد آمریکا از کرونا باید به دقت مورد بررسی قرار گیرد. ضروری است که بدانیم اقتصاد آمریکا یک اقتصاد چندوجهی و پیچیده است که شدیدا با کشورهای دیگر ممزوج است. حضور و مشارکتِ شرکتهای بین المللی در شکلگیریِ آن موثر بوده و اساسا ورودِ دائمِ نیروی انسانی جوان و پرانرژی از همۀ ملل دنیا، باعث شده که تولید ناخالص این کشور مبتنی بر یک اقتصادِ جزیره ای/محدود نباشد.

زودتر از این باید می فهمیدیم که مثلا هند، تجارتِ با یک اقتصادِ 21هزار میلیارد دلاری را بخاطر اقتصاد ایران که ابعادش حدود 400میلیارد دلار است رها نمی کند.


✅ @karkhone