اقتصاد و قدرت

از فردریک باستیا اقتصاددان فرانسوی جمله‌ای قریب به این مضمون نقل شده است؛ " از مرزهایی که کالاها از آن عبور نکنند لاجرم سربازها عبور خواهند کرد". در دنیای امروز مؤلفه‌های قدرت فراوانند، قدرت نظامی نزدیک‌ترین مؤلفه قدرت است که به ذهن متبادر می‌شود اما ساحات قدرت محدود به قدرت نظامی نیست، قدرت اقتصادی، قدرت فرهنگی، قدرت اطلاعاتی و حتی قدرت مذهبی را می‌توان در بین رده‌های قدرت شناسایی کرد اما قطعا و تحقیقا هیچ قدرتی یارای مقابله با قدرت اقتصادی را نخواهد داشت.

تهدیدات داخلی و خارجی به طور مستقیم نتیجه اضمحلال قدرت اقتصادی است. امروز کشوری چون کره شمالی که مجهز به قدرت اتمی است در اوج فلاکت و نگون‌بختی به سر می‌برد. مناقشه روزهای اخیر با آذربایجان محصول ضعف اقتصادی و انزوای کشور است و امروز چین به واسطه ضعف اقتصادی ایران است که کشور را تبدیل به یکی از اقمار خود کرده و نئوامپریالیسم چینی چون انگلی در حال مکیدن شیره جان کشور است.

برای درک موضوع به آنچه در سال 1997 برای سودان رخ داد خواهم پرداخت. سودان در دهه 90 میلادی تبدیل به پایگاهی برای آموزش و تجهیز جهادیون و بنیادگرایان اسلامی به ویژه القاعده بود. به این بهانه در نوامبر 1997، واشنگتن تحریم‌های اقتصادی وسیعی را علیه خارطوم وضع کرد، رژیمی که به گفته ایالات متحده میزبان اردوهای آموزشی برای جهادیون اسلامگرا بود و می‌بایست تنبیه شود.

سودان صادر کننده محصولی است به نام صمغ عربی (Arabian Gum) یا صمغ سودانی، این صمغ از گونه‌ای از گیاه اقاقیا به دست می‌آید. بخش وسیعی از خاک سودان پوشیده از این گیاه است که غالبا به صورت خودرو می‌روید. این صمغ در طیف وسیعی از صنایع بکار می‌رود. صنایع غذایی مانند صنایع نوشیدنی و تولید آدامس، به عنوان ثبیت کننده، در تولید رنگ، چسب، محصولات آرایشی و بهداشتی در صنایع نساجی و به دلیل خاصیت منحصر به فردش حتی در کنترل ویسکوزیته جوهرها و صنعت چاپ و نشر نیز کابرد دارد.

طیف وسیعی از شرکت‌های آمریکایی مصرف کننده این صمغ هستند که تحریم‌های آمریکا ضرر هنگفتی به این شرکت‌ها وارد می‌ساخت، بدین واسطه مخالفت‌ها با تحریم سودان از خود آمریکا آغاز شد. در میان آنها غول‌های تجاری مانند انجمن نشریات آمریکا، انجمن نوشیدنی‌های غیرالکلی آمریکا، انجمن صنایع و تولیدکنندگان غذایی آمریکا و انجمن شرکت‌های دارویی آمریکا حضور داشتند.

همه این صنایع به واردات صمغ عربی از شرکت Gum Arabic خارطوم وابسته بودند، این شرکت بزرگترین شرکت تولید کننده این محصول بود که آمریکا مدعی بود بن لادن سهامدار عمده آن است، 30 شرکت دیگر نیز در کنترل دولت خارطوم بودند.

پیامدهای تحریم برای شرکت‌های آمریکایی فاجعه بار بود. در گام نخست واردات از چاد و نیجریه به دلیل کیفیت پایین محصول پس از مدتی متوقف شد، فرانسه دومین خریدار عمده صمغ عربی بود که واردکنندگان آمریکایی مجبور شدند صمغ را از رقبای فرانسوی خود با قیمت‌های بسیار بالاتر خریداری نمایند. سرانجام، لابی شرکتهای ذی نفع ایالات متحده مورد توجه قرار گرفت و این محصول از تحریم‌های اقتصادی رئیس جمهور کلینتون حذف شد. برای توجیه این تصمیم، وزارت خارجه ایالات متحده بیانیه‌ای را صادر کرد: "ما هیچ اطلاعاتی نداریم که بن لادن صادرات صمغ عربی از سودان را کنترل می کند.

این نمونه، بخش کوچکی از رهاورد قدرت اقتصادی است. کشور ضعیف و فقیری چون سودان بزرگترین و قدرتمندترین شرکت‌های آمریکایی را به خود وابسته کرده بود. سودان هیچ نیازی به گنده‌گویی و باج دهی برای رفع تحریم‌ خود نداشت سودان نیاز به نمایش سوله‌های موشکی خود نداشت، موشک‌های سودان همان شرکت‌های آمریکایی بودند.

امروز اگر ایران تبدیل به کریدور تجاری شمال به جنوب و شرق به غرب شده بود و لوله‌های انتقال انرژی از خاک ایران می‌گذشت و شرکت‌های بزرگ دنیا شعبه‌های متعددی در کشور ایجاد کرده بودند، کشورهای کوچک منطقه جرأت تهدید خاک ایران را نداشتند. چین، ایران را نه به عنوان گوشت قربانی بلکه به عنوان یک هاب تجاری بزرگ می‌شناخت، شرکت‌های بزرگ دنیا که تجارت محصولات و تأمین مواد اولیه و انرژی‌شان وابسته به ایران بود قدرتمندترین مدافعین ایران در صحنه بین‌المللی بودند؛ اما افسوس ...

✅ @karkhone

نزدیک به 115000 سیستم کنترل صنعتی در دنیا به اینترنت متصل هستند. 90 تا هم در ایران!

سوء استفاده از آسیب پذیریهای فراوان تجهیزات کنترل صنعتی و نفوذ به آنها و ایجاد اختلال در عملکرد تجهیزات کنترلی می تواند یک کارخانه را به انفجار کشیده و یا Shutdown کند!

✅ @karkhone

اکوسیستم استارتاپی در ایران حباب دارد

| علیرضا بازارگان

چند سالی هست بحث شتاب‌دهنده‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان و... در ایران داغ شده است. مثلا 20 سال پیش، چنین بحث‌هایی اصلا وجود نداشت. مشخص است که در دهه اخیر کارهای خوبی در این زمینه شده است و به‌اصطلاح رونق ایجاد شده است. باید از مسئولان و دلسوزانی که این رونق را ایجاد کرده‌اند صمیمانه تشکر کرد. البته یک آفتی هم که وجود دارد این است که اکوسیستم استارتاپ‌های ایران حباب‌های زیادی دارد. بعضی از ارگان‌ها فقط به خاطر مُد و تب روز یا مسائل غیرحرفه‌ای دیگر وارد این قضیه شده‌اند.
اکوسیستم استارتاپی در ایران حباب دارد.

دانشگاه‌ها در تمام جوامع یکی از اصلی‌ترین مولفه‌ها برای شروع فرآیند تغییر در بخش‌های مختلف به شمار می‌روند، اما این بدان معنی نیست که خودشان نیازی به تغییر ندارند. به همان میزان که دانشگاه‌ها با پیشرفت‌های علمی باعث رشد جوامع می‌شوند، خودشان نیز باید بتوانند با به‌روزرسانی‌های دائمی، همیشه در قامت سردمداران جامعه باقی بمانند. امروز این مساله با عنوان نیاز به تحول در نظام آموزش عالی کشور مطرح شده و بارها فعالان این حوزه درباره الزام به تحقق هرچه سریع‌تر این مهم در راستای حفظ حیات دانشگاه‌ها صحبت کرده‌اند. حقیقت آن است که قهر جامعه برای ورود به دانشگاه‌ها از یک‌سو و عدم‌برآورده کردن نیازهای بخش‌های مختلف جامعه ازجمله صنعت از سمت دیگر باعث شده زنگ خطر برای دانشگاه‌های کشور حتی مراکزی که شهره جهانی دارند، به صدا در‌آید. شرایط فعلی نظام آموزش عالی ایران به‌گونه‌ای است که دانشگاه‌ها باید هرچه سریع‌تر فرآیند تغییر نسل خود را کامل کرده و شاهد فعالیت دانشگاه‌های نسل سوم و چهارم باشیم. علی‌رغم اینکه این روزها برخی شرکت‌های دانش‌بنیان در اطراف دانشگاه‌ها رشد کرده و اقدامات قابل‌توجهی هم انجام داده‌اند، اما مساله اصلی این است که صرفا حرکات دانشگاه‌ها به سمت شرکت‌داری، یعنی تغییر نسل در دانشگاه‌ها رفته است. این مساله درکنار مولفه‌های تغییر نسل، نحوه ارزیابی اساتید به‌عنوان پیشرانه‌های اصلی تحقق این مساله، مسیر پیش روی وزارت علوم و... باعث شد تا به سراغ علی‌رضا بازارگان، استادی که تحصیلاتش را 6 سال پیش در کشورهایی چون آلمان، فرانسه، هنگ‌کنگ و انگلستان به اتمام رسانده و حالا به‌عنوان عضو هیات‌علمی دانشگاه تهران مشغول کار است، برویم. متن کامل این مصاحبه را در ادامه می‌خوانید.

چند سالی می‌شود صحبت از تغییر نسل دانشگاه‌ها و رسیدن به دانشگاه نسل سوم در ادبیات آموزش عالی قوت گرفته، با توجه به اقداماتی که در این حوزه شاهد هستیم، می‌توانیم بگوییم نسل سوم دانشگاه در کشور ما متولد شده است؟ فاکتورهای تغییر نسل جدید دانشگاه‌ها چیست؟

عبارت‌هایی مانند نسل اول و دوم و سوم دانشگاه عبارت‌های تخصصی هستند که جامعه‌شناس‌ها و افرادی که فلسفه علم خوانده‌اند و البته متخصصان آموزش و پرورش با آن سروکار دارند. به نظرم بهتر است مصاحبه به سمت این‌گونه عبارت‌های تخصصی نرود و اگر اجازه دهید با زبان ساده‌تر تجربه و نظرم را درباره آموزش عالی اعلام کنم. به نظرم به جای استفاده از عبارت‌های ناملموس تخصصی، صمیمانه مباحث را باز کنیم بهتر است. ولی برای آن دسته از علاقه‌مندان که ممکن است ویژگی‌های نسل‌های مختلف دانشگاه برای آنها جالب باشد، می‌توانم این جدول را ارائه دهم که توسط ویسما در سال 2009 در کتابی به‌عنوان «حرکت به سمت نسل سوم دانشگاه‌ها» مطرح شده است. درخصوص ویژگی‌های نسل‌های جدید دانشگاه‌ها اختلاف‌نظرهایی وجود دارد، ولی مهم‌ترین ویژگی دانشگاه نسل سوم ارتباط آن با صنعت است و تولید دانشی است که در دنیای واقعی مورداستفاده قرار گیرد. یعنی این‌طور نباشد که مباحث مطرح‌شده در دانشگاه فقط به درد چاپ کردن مقالات و قرار دادن در قفسه بخورد.

همکاری طولانی‌مدت صنعت با دانشگاه‌ها در ایران امر نادری است

امروز شاهد راه‌اندازی شرکت‌های مختلف در اطراف دانشگاه‌ها هستیم، این مهم چقدر در رسیدن به دانشگاه کارآفرین اثرگذار خواهد بود؟ به نظر شما وضعیت در دانشگاه‌های آینده چه تغییراتی نسبت به نسل‌های قبل باید داشته باشد؟ چقدر تا رسیدن به این نقطه فاصله داریم؟

ادامه مطلب

✅ @karkhone

سئوال و جواب

سئوال: نظر شما نسبت به سرمایه‌داری چیست؟
جواب: نمی‌دانم، چون اصلاً نمی‌دانم سرمایه‌داری چیست!

سئوال: ولی شنیده‌ایم شما طرفدار سرمایه‌داری هستید؟!
جواب: شاید باشم! چون نمی‌دانم سرمایه‌داری چیست، ممکن است طرفدارش باشم یا نباشم! من طرفدار آزادی اقتصادیم!
سئوال: ولی مگر اقتصاد آزاد همان سیستم سرمایه‌داری نیست؟
جواب: شاید باشد! من می‌دانم اقتصاد آزاد یعنی چه، ولی نمی‌دانم سیستمِ سرمایه‌داری یعنی چه!

سئوال: ولی مگر اقتصاد آزاد به تشکیل طبقه ثروتمند و سرمایه‌دار نمی‌انجامد؟
جواب: مسلماً می‌انجامد!
سئوال: و شما فکر می‌کنید این خوب است! یعنی فکر می‌کنید سرمایه‌داران آدم‌های خوبی‌اند؟!
جواب: خیر! برعکس، من فکر می‌کنم خیلی از سرمایه‌داران (و البته نه تمام آنها) آدم‌های مزخرفی‌اند. اکثر انسان‌ها ظرفیت اخلاقی یا شخصیتی لازم برای ثروتمند شدن را ندارند! من کلاً به انسان هبوط یافته، به خصوص به بشر مدرن، بدبینم.

سئوال: پس چگونه است که هنوز طرفدار اقتصاد آزادید؟ چگونه از سیستمی حمایت می‌کنید که به تعدادی آدم مزخرف ثروت و قدرت می‌بخشد؟
جواب: چون این روش در میان روش‌های ممکن در دنیای امروز اخلاقی‌ترین است. چون گزینه‌ی دیگر قدرت بخشیدن به سیاستمداران و بوروکرات‌هاست و نیز قدرت و ثروت بخشیدن به رفقای رانتدارِ آنان، در پروسه‌ای که سرمایه‌داری رفاقتی نامیده می‌شود (که ربطی به اقتصاد آزاد ندارد). در میان بوروکرات‌جماعت و سیاستمدار‌جماعت و رفقای رانتدار ایشان، امکان فاسد بودن، احمق بودن و مزخرف بودن بسیار بیشتر است تا کسانی که در رقابتی آزاد ثروتمند شده‌اند. در حقیقت، خودِ نظامِ پرریسکِ بازار آزاد موجب می‌شود که کسانی که بدون رانت در این بازار ثروتمند می‌شوند لااقل نوعی هوشیاری کسب کنند. به علاوه چنین افرادی با تحملِ ریسکِ فردی دارای ثروت شده‌اند، برعکسِ سیاستمداران و بوروکرات‌ها که همواره ریسک را به جامعه انتقال می‌دهند و بنابراین بسیار بیشتر در معرض فساد و حماقت‌اند.

سئوال: شما معتقدید که راه رفاه مردم از این آزادی می‌گذرد؟
جواب: بله! در درازمدت هیچ راه دیگری به رفاهِ دنیوی نمی‌انجامد. ولی حقیقتاً آن چه بیشتر از رفاه برای من مهم است اخلاقی بودن است.

سئوال: شما دولت‌گرایان را متهم می‌کنید که از دولت خدا ساخته‌اند. آیا خود شما از بازارِ آزاد خدا نساخته‌اید؟
جواب: خیر! زیرا بازار آزاد یک سیستم نیست! زیرا بازار آزاد چیزی جز کنش‌ها و تراکنش‌های افراد جامعه نیست! آزادی اقتصادی در حقیقت روشی سلبی است: کنترل، نه! برنامه‌ریزی برای جامعه: نه!
در حقیقت دولت‌گرایی بر پایه توهمات دانش و کنترل بنا شده. ولی آزادی اقتصادی بر عکس بر پایه رد این توهمات است.
همین!

✅ @karkhone

همه چیز زیر سرِ دلال‌هاست!

همیشه "دلال‌ها" عامل افزایش قیمت هستند؛ در مهر ۱۳۵۷ نیز رئیس اتحادیه، دلال‌ها را متهم می‌کند و هشدار می‌دهد که اگر قیمت‌های رسمی(همان قیمت‌ دولتی) رعایت نشود، فروشندگان تحت تعقیب قرار خواهند گرفت. این سیرک برایتان آشنا نیست؟

✅ @karkhone

قصه یارانه پنهان

| محمود اولاد

روستایی بود که بسیار مستقل بود و کمترین ارتباط را با جهان بیرون داشت (چیزی نزدیک به روستای ایستا در طالقان!). در این روستا، دام و زراعت و چندین باغ وجود داشت. مردم عمدتا از محصولات خودشان شامل لبنیات و گوشت و میوه و سبزیجات و ... استفاده میکردند.جمعیت روستا کلا ۱۰۰ نفر بود و سالی مثلا ۵۰ گوسفند و ۲۰۰ جعبه میوه مصرف میکردند. با این حال، در حد تامین برخی مایحتاجی که در روستا مطلقا وجود نداشت، (مثل ظرف و ظروف)، سالی ۱۰ تا گوسفند و چند جعبه میوه به بیرون از روستا فروخته میشد.
یه روز تاجری که هرسال میومد و ۱۰ گوسفند و چند جعبه میوه را میخرید، به بزرگان روستا گفت که شما چرا دارید به مردم روستا “یارانه پنهان” میدین؟ اگر اون ۵۰ گوسفند و ۲۰۰ جعبه میوه را با قیمتی که بیرون روستا و در شهر هست بهشون بفروشید، کمتر مصرف میکنند و تخصیص هم بهینه میشه و به جاش میتونید بخشی از اون را بیشتر به شهر بفروشید و پول در بیارید و رفاه تان بالا بره!
بزرگان روستا به اصلاح قیمتی پرداختند تا رفاه مردم بالا بره، آنها گفتند از این پس هرکی هرچی بخواد باید پولی معادل پول تاجر بده! مردم چون پول نداشتند، مصرفشان کم شد. حالا دیگه در سال ۲۰ گوسفند و ۵۰ جعبه میوه میخورند. بزرگان روستا به تاجر گفتند بفرما این ۳۰ گوسفند و ۱۵۰ جعبه میوه را هم بخر و پولش را بده که رفاهمان بالا بره! تاجر گفت ولی تو شهر اینقدر گوشت و میوه نمیخرن و باید ارزونتر بدین!
حالا پولی اومده دست بزرگ روستا! این پول از محل کم شدن مصرف همه روستاییان تامین شده. بزرگ روستا میگه بذار جای اینکه پول را بدم به روستاییان که خودشان تصمیم بگیرند چه کنند، من براشون رفاه بیارم! بعضی چیزها را مردم چی میفهمن؟ مثلا براشون یکی استخدام میکنم شبها شیپور خواب بزنه که بفهمن شب شده بخوابن و صبحها هم با شیپور بیدارشان کنه! تازه دم خونه بزرگ روستا هم باید چراغی بذاریم از دور معلوم باشه و از این کارها!

حالا دیگه از وقتی یارانه منحوس پنهان حذف شده، مردم رفاه بیشتری دارند. هرچند آنها کمتر از گذشته میخورند و مدام مریض هستند ولی شبها با صدای دلنواز شیپور میخوابن و صبح با شیپور بیدار میشن و خونه بزرگ روستاشون هم از دور مشخصه! البته هنوز که هنوزه، مردم روستا هیچ رابطه ای با بیرون ندارند و نمیدانند بیرون روستا برای یک ساعت کارشان چقدر مزد میدن!

✅ @karkhone

تنبیه زاکربرگ؟
گروهها و مؤسسات و سیاستمداران مختلف، به دنبال یافتن راهکارهای مؤثر برای نظام‎بخشی فعالیتهای شبکه‎های اجتماعی تحت نظر مارک زاکربرگ هستند. حالا که تأثیرات مخرّب ساختارهای ایجاد شده توسّط شبکه‎ای مانند فیسبوک مشخّص شده است و درک بهتری از فعّالیتهای او به دست آمده، محدود کردن و نظام‎بخشی از یک سو و تنبیه زاکربرگ از سوی دیگر، در حال بررسی است! یکی از راههای پیشنهادی... یافتن راهی برای منع فیسبوک از ثبت کاربر جدید است!

✅ @karkhone

| محمد ایمانی

تصوّر کنید چیزی به نام فاجعهٔ زیست‌محیطی وجود نداشته باشد.
آنوقت متخصّصان محیط‌زیست از کجا پول در بیاورند؟

تصوّر کنید چیزی به نام مشکلات اقتصادی وجود نداشته باشد.
آنوقت اقتصاددانان از کجا پول در بیاورند؟

تصوّر کنید چیزی به نام معضلات اجتماعی وجود نداشته باشد.
آنوقت دانشمندان علوم اجتماعی از کجا پول در بیاورند؟

نگران نباشید. من منکر وجود مشکلات اقتصادی، اجتماعی و حتّی زیست‌محیطی نیستم. سخن از چیز دیگری است:

این متخصّصان از کجا حقوق می‌گیرند؟
از دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و رسانه‌ها.

این نهادها متعلّق به کیست؟
دولت‌ها.

در واقع کارفرمای این دانشمندان محیط زیست، اقتصاد و علوم اجتماعی، یعنی جایی که حقوق آنها را می‌دهد، دولت‌ها هستند.

آیا شما حاضرید علیه کارفرمای خود صحبت کنید و بگویید موجودیّت او نه تنها ضروری نیست، بلکه مانعی بر سر راه حلّ مشکلات اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی است؟ خیر! چون هیچ احمقی برای این تبلیغ نمی‌کند که کارفرمایش را از دست بدهد، چون کارش را از دست می‌دهد و دیگر درآمدی نخواهد داشت. برای همین همهٔ این متخصّصان یا در استخدام یک دولت هستند و از فعالیّت‌های آن دولت دفاع می‌کنند، یا در استخدام یک دولت نیستند و می‌کوشند با نقد دولت روی کار (دولت الف) و تبلیغ برای دولتی که آنها را استخدام کند (دولت ب) دولت دوم را مستقر سازند.
فراموش نکنید که این متخصّصان شغل و حرفه‌شان همین است و راه دیگری برای تولید ثروت بلد نیستند، بویژه با توجّه به درآمدهای‌ خوبی که آنها دارند.

بنابراین این متخصّصان به شما می‌گویند راه‌حل مشکلات زیست‌محیطی و اقتصادی و اجتماعی یک دولت کارآمد است. حتی اگر مشکلاتی هم وجود نداشته باشد آنها مشکلاتی را برای وجود و هرچه بزرگ‌تر شدن چنین دولتی خلق می‌کنند. برای مثال اکثر قریب به اتفاق مشکلات محیط‌زیستی از این دست هستند، یعنی مشکلات قلّابی. آیا شما چیزی دربارهٔ دمی‌سکشوال‌ها شنیده‌اید؟ متخصّصان علوم اجتماعی موفّق شده‌اند برای حلّ مشکل تبعیض و نابرابری علیه دمی‌سکشوال‌ها بودجه‌های دولتی بگیرند. نمی‌خواهم سر شما را با «میلیون‌ها» مثال در این زمینه درد بیاورم. برویم سر اصل مطلب:

در طول چند هزار سال تاریخ تمدّن بشر نهادی که منجر به تولید ثروت و رفاه بشر شده، بازار بوده است. بشر تمام دستاوردهای تکنولوژیک و بهبود کیفیّت زندگی‌اش را مدیون «آزادیِ» خودش در «بازار» بوده و است. حدود سیصد سال است که با انفجار ثروت در بازار (نخست در اروپا و آمریکای شمالی سپس در باقی نقاط جهان) بواسطهٔ انقلاب صنعتی‌ و صنعتی شدن کاپیتالیسم، نهادی شکل گرفته به نام دولت که از پنج درصد تا هفتاد درصد دستاوردهای بازار را به نام مالیات می‌دُزدد و برای توجیه این دزدی صدها هزار متخصّص اقتصادی و اجتماعی و زیست‌محیطی به استخدام خود درآورده تا میلیون‌ها محتوا و خوراک ذهنی برای انسان‌ها تولید کند که بدانها تلقین کند نه تنها تمام دستاوردهای کنونی خود انسان‌ها در بازار دستاورد دولت‌ها بوده، بلکه برای حلّ مشکلات اقتصادی‌ و اجتماعی و زیست‌محیطی بی‌شماری که وجود دارد (که ۹۹ درصد آنها وجود ندارند) مداخلهٔ یک دولت کارآمد ضروری است.

نام این ایدئولوژی «دولت‌پرستی» یا اتاتیسم است. این ایدئولوژی زیرشاخه‌هایی دارد که از آن حمایت می‌کنند: در صدر آنها کمونیسم، سوسیالیسم، مارکسیسم، ناسیونالیسم، دموکراسی و در ردهٔ آخر لیبرالیسم، و البته انواعی ترکیبی از این ایدئولوژی‌ها برای مثال ناسیونال‌سوسیالیسم، سوسیال‌دموکراسی، لیبرال‌دموکراسی و و و.

✅ @karkhone

تشویق صادرات، تنبیه واردات

در طول ده سال اخیر، نرخ حقیقی لیر‌ ترکیه چهل درصد تضعیف شده است که مطابق تصویر فوق رشد چشمگیر صادرات و کاهش واردات را به همراه داشته است. کشورهایی که ظرفیت تولید صنعتی توانمندی دارند، با تضعیف تدریجی نرخ ارز (میانگین ۴ درصد سالانه در ترکیه) می‌توانند به رشد صادرات‌محور دست یافته و قدرت خرید خارجی‌شان را در بازارهای جهانی کالاهای سرمایه‌ای و فناوری افزایش دهند.

https://mobile.twitter.com/RobinBrooksIIF/status/1445410658015719441

✅ @karkhone

غرب قابل اعتماد نیست اما مگر شرق قابل اعتماد است؟

| محمدرضا اسلامی

۱- متوجه شده ایم که غرب قابل اعتماد نیست ولی مگر شرق قابل اعتماد است؟
و مگر مبنای "مذاکره" (و ارتباط) بر اساس "اعتماد" است؟

هر ملتی و هر کشوری باید بداند که هم غرب و هم شرق، به دنبال "منافع" خود هستند و اساسا مبنای ارتباط بین الملل بر اساس "اعتماد" نیست.

۲- "غرب" در لغت طیف وسیعی از کشورهای اروپایی و آمریکایِ شمالی را در بر می گیرد که ملل مختلف، با خلقیات و روحیات مختلفی هستند (از فرانسه تا آلمان، چنان بافت و ساختار فرهنگ متفاوت بوده/است که در عمر پدربزرگهای ما، حمله نظامی آلمان و اِشغال پاریس رخ داده است). "شرق" هم در لغت، طیف متنوعی از کشورها را در بر می گیرد که با خلقیاتِ کاملا متفاوت، می تواند از روسیه شروع شده، و تا چین، کره و ژاپن را در بر بگیرد.
سوال اینجاست که مگر کشورهای غربی در مناسبات داخلی به هم "اعتماد" می کنند؟ یا مگر کشورهای شرقی، به هم "اعتماد" می کنند؟ (و به هم ضربه نمی زنند؟)

خود غربی ها در سوابق ارتباط با یکدیگر، بیرحمانه ترین نوعِ مناسبات را داشته اند. شرق هم با آن بار وسیعی که این "کلمه" دارد شاهد بیرحمانه ترین و وحشیانه ترین نوع رفتارهای انسانی در "تاریخ معاصر" است. کارهایی که ژاپنی ها در کشور کره انجام داده اند و اتفاقاتی که برای هزاران زن کره ای (تحت عنوان ایانفو یا کارگران جنسی) رخ داده، هنوز محل مناقشه بین کره و ژاپن است (و هنوز بحثِ عذرخواهی ژاپن از کره مطرح است).

۳- واقعیت این است قبل از این، حتی دولت های غربی می دانسته اند که به"یکدیگر" نمی توانند اعتماد کنند.

کشورهای شرق آسیا نیز می دانستند که به "یکدیگر" نمی توانند اعتماد کنند.

حتی اگر یک قدم جلوتر برویم، در داخل یک کشور غربی (یا شرقی) بنگاههای بزرگ اقتصادی، یا احزاب سیاسی، به همدیگر اعتماد نمی کنند. "همکاری" می کنند ولی "اعتماد" خیر!

۴- بنی آدم گرگِ بنی آدم است. مناسبات دنیای امروز بر مبنای توانِ اقتصادی است و ابعادِ اقتصادِ کشورها مهمترین پارامتر تعیین کننده در مناسبات بین المللی است. از طرف دیگر، توانمند شدن در عرصه اقتصاد در صورتِ وجودِ روابط بین المللی ممکن است.

این می تواند منشا یک تضاد و "تناقض" باشد! چون برای قوی شدن باید با دیگران رابطه داشته باشی، و برای داشتنِ رابطه سالم، باید قوی باشی!

اقتصادِ جزیره ای (بسته/محدود) در دنیای امروز ممکن نیست. تنها در صورتی می توان در اقتصاد قوت گرفت که شرکتهایِ تولیدکننده در تعاملِ دایمِ مالی/فنی/انسانی با کشورهای دیگر باشند.‌

در چنین تناقضی، ارتباطات بر مبنای "اعتماد" شکل نمی گیرد، بلکه برای ایجاد "ارتباط" باید مذاکره کرد و در روند مذاکره، به "بهینه ترین" فرمول ارتباط رسید.

۵- اگر دولت امروز (فقط) به سمت شرق رویگردان/متمایل بشود، هشت سال بعد دوباره خواهیم دید که معاون اول دولت مصاحبه ای خواهد کرد مشابه مصاحبه ی اخیرِ آقای جهانگیری، و خواهد گفت: باورمان نمی شُد که کره ای ها و ژاپنی ها به ما خنجر از پشت بزنند ولی زدند...

دولت جدید باید بداند اقتصاد جزیره ای ممکن نیست و برای داشتنِ اقتصادِ قوی ارتباط با "همه دنیا" ضروری است.

ابعاد اقتصاد ما در ایران (به لحاظ تولید ناخالص داخلی یا GDP) چیزی حدود ۵۰۰ میلیارد دلار است و اگر قرار باشد در هشت سال آینده به اقتصادی با ابعاد ۱۰۰۰ میلیار دلار برسیم (یعنی یک پنجم اقتصاد ژاپن) بدون ارتباط هوشمندانه با دنیا و بدون داشتنِ شرکتهای بین المللی که توانِ گردشِ مالیِ بین المللی داشته باشند، موفق نخواهیم بود.

✅ @karkhone

تاوان اقتصاد توحیدی بنی‌صدر

| علی میرزاخانی

نبود تعریف دقیق از اقتصاد اسلامی پس از پیروزی انقلاب اسلامی از یکسو و اشتیاق مقامات ارشد نظام جدید برای اسلامی‌سازی حکمرانی اقتصادی از سوی دیگر، برخی از فرصت‌طلبان را به این فکر انداخت تا با زدن رنگ و لعاب اسلامی به اقتصاد مارکسیستی و عرضه کالایی تقلبی به بازار پرمشتری آن روز، از نردبان قدرت بالا روند.

بنی‌صدر موفق‌ترین فرد در بسته‌بندی سریع این تفکر التقاطی و تولید یک کالای جعلی بود که در این رقابت مخرب، گوی سبقت را از بقیه ربود. مهم‌ترین ابداع وی، استفاده از عبارت اقتصاد توحیدی به جای اقتصاد اسلامی با هدف دلربایی همزمان از روشنفکران چپ‌زده و شیفتگان اقتصاد اسلامی بود که البته برای وی موفقیتی در اندازه قبای ریاست‌جمهوری به ارمغان آورد ولی در اقتصاد ایران تفکری مسموم را به ارث گذاشت.

اقتصاد توحیدی بنی‌صدر هیچ نسبتی با اصول اسلامی نداشت؛ ولی به‌دلیل اینکه او در مکتب التقاطی خود، روی حساسیت‌های انقلابیون به‌ویژه ربا، مالکیت خصوصی و ضدیت با علم اقتصاد مانور داده بود، مورد استقبال قرار گرفت. اگرچه با برکناری وی، عنوان اقتصاد توحیدی از گفتمان رسمی حذف شد، اما روح این تفکر ضداقتصادی در بسیاری از سیاستگذاری‌های اقتصادی باقی ماند.

کانون همه تفکراتی که در قالب اقتصاد توحیدی بنی‌صدر تا سایر قرائت‌های مارکسیستی از اقتصاد اسلامی عرضه شدند، ضدیت با علم اقتصاد و ادعای تولید یک علم موازی بود که از یکسو باعث تخریب کیفیت سیاستگذاری شد و گره مشکلات اقتصادی را کورتر کرد و از سوی دیگر باعث امتناع به‌کارگیری اندیشه علمی به‌عنوان یک چارچوب منسجم و «منظومه واحد تصمیم‌گیری» برای مواجهه با چالش‌های اقتصادی شد.

درگذشت بنی‌صدر شاید فرصتی برای بازاندیشی درباره رسوبات فکری به جای مانده از تفکرات التقاطی درباره مسائل اقتصادی باشد که باعث بی‌گفتمانی در سیاستگذاری اقتصادی و نتیجتا تصمیمات متضاد و ناسازگار برای مسائل کلان اقتصادی اعم از رشد اقتصادی، تورم و رفاه عمومی شده است که در خروجی نهایی به جاماندگی ایران در مسابقه جهانی اقتصاد انجامیده است.

با توجه به اینکه مهم‌ترین بستر تولید تفکرات جعلی اقتصادی، پیش‌فرض تضاد اقتصاد اسلامی با علم اقتصاد بوده است، شاید بهترین رهیافت برای این بازاندیشی، پاسخ‌یابی برای یک پرسش کلیدی باشد و آن اینکه: آیا رویکرد اسلامی به اقتصاد در تضاد با تجویزهای سیاستی علم اقتصاد قرار دارد یا اینکه مهر تایید بر این سیاست‌ها می‌زند؟

پاسخ به پرسش فوق نیازمند پاسخ به یک سوال پیشینی است و آن اینکه، اقتصاد اسلامی چه رابطه‌ای با علم اقتصاد دارد؛ رابطه طولی یا رابطه عرضی؟ پذیرش تضاد بین اقتصاد اسلامی و علم اقتصاد مستلزم تایید رابطه عرضی بین این دو است که این نگاه، به معنای استقلال وجودی «علم اقتصاد اسلامی» از «علم اقتصاد رایج» خواهد بود؛ استنتاجی که خود موافقان اقتصاد اسلامی هم قائل به آن نیستند.

این در حالی است که مارکسیسم مدعی تضاد با علم اقتصاد و ارائه نسخه آلترناتیو بود که البته در آزمایشگاهی به بزرگی امپراتوری شوروی نتیجه‌ای جز پاهای چوبین برای این ابرقدرت جهانی نداشت و نهایتا با تحمیل باخت اقتصادی به این ابرقدرت، باعث فروپاشی شیطان سرخ و کشورهای دنباله‌رو شد و بقایای آن اندیشه در کشورهای کوبا، ونزوئلا و کره‌شمالی نیز حال و روز چندان خوشی ندارد.

حال سوال این است که آیا رد رابطه عرضی بین اقتصاد اسلامی و علم اقتصاد به معنی رابطه طولی بین این دو است؟ یا به تعبیر بهتر آیا می‌توان گفت که علم اقتصاد در طول «رویکرد اسلام به اقتصاد» قرار دارد و یافته‌های آن ناقض اصول اسلامی نیست؟ به تعبیری واضح‌تر، سوال این است که آیا حکمرانی بر اساس علم اقتصاد در راستای حکمرانی بر اساس اقتصاد اسلامی است؟ زمانی می‌توانیم به این پرسش پاسخ مثبت دهیم که این دو، اصول حکمرانی واحد برای سیاستگذاری عمومی داشته باشند. پارادایم اصلی حاکم برعلم اقتصاد، آزادی و پارادایم اصلی حکمرانی اسلامی، عدالت است که در کلام بزرگان دینی به‌عنوان مبنای اصلی سیاستگذاری عمومی معرفی شده است (العدل سائس عام).

اگرچه در ظاهر به نظر می‌رسد این دو پارادایم در تضاد با یکدیگر هستند، اما این تلقی تضاد نیز ریشه در تعریف غلط و مارکسیستی از عدالت دارد که عدل را نه به معنای «برابری همه ابنای بشر در حقوق» بلکه به معنای «برابری درآمدها» می‌داند. اگر پارادایم آزادی در علم اقتصاد را نیز با همان تعریف بنیان‌گذاران علم اقتصاد یعنی «آزادی فعالیت‌های اقتصادی با خط قرمز حقوق اساسی دیگران» در نظر بگیریم، این دو پارادایم از نظر تئوریک بر هم منطبق خواهند بود و می‌توان ادعا کرد که تجویزهای سیاستگذاری بر مبنای این دو پارادیم بر هم منطبق خواهند بود و در نتیجه، رابطه طولی علم اقتصاد با اقتصاد اسلامی قابل انکار نخواهد بود.

✅ @karkhone

نازی یا سوسیالیسم ملی

سوسیالیسم ملی(نازیسم) در دورهء اولیه خود حمایت چندانی از بنگاه‌های بزرگ دریافت نکرد. صنایع فراگیر آلمان تا پس از سال ۱۹۲۸ چندان تمایلی به حمایت از نازی‌ها نداشتند. هیتلر به سمت سرمایه‌داران بزرگ رفت، ولی نه در نقش پادو بلکه برای اخاذی از آنها. زمان‌بندی حمایت بنگاه‌های بزرگ از نازی‌ها مهم است. ولی تا سال ۱۹۳۰ که موقعیت اقتصادی آنها به خطر افتاد، برخی از آنها به حمایت کلان مالی از هیتلر روی آوردند و این حمایت از طرف بخش‌های نوپاتر بود نه از طرف کل آنها. صنایع آلمان هیچگاه قبل از پیروزی نازی‌ها به حمایت از نازیسم نپرداختند. کمک‌های بزرگی که از ۱۹۳۰ ارائه شد، بیشتر از طرف رهبران صنایع سنگین به خصوص صنعت فولاد بود. برخی از شرکتهای صنعتی بزرگ که با بزرگترین مشکلات اقتصادی روبه‌رو شدند، تزریق منابع کلان پول به سازمان نازی را شروع کردند، اکثر آنها بیشتر با حسابگری به حمایت از نازیسم می‌پرداختند. کارگران یدی نیز در سال ۱۹۳۳، ۴۲درصد از اعضای حزب نازی را تشکیل میدادند.

✅ @karkhone

در فقه سنتی مالکیت خصوصی اصل خدشه‌ناپذیری است در حالیکه دیدگاه بنی‌صدر متفاوت بود. نظریه اقتصاد توحیدی او التقاطی و مانند خیلی از رهبران سیاسی دیگر مدعی راه سوم بود. ایشان عضو شورای انقلاب و یکی از طرفداران ملی‌کردن بانکها بود. بنی‌صدر پس از فرار به فرانسه با افتخار به مطبوعات فرانسوی میگفت که ما قبل از شما بانک‌ها را ملی کردیم!

✅ @karkhone

دولت و تورّم

| محمد ایمانی

بیایید دربارهٔ یکی از عمده‌ترین مشکلات اقتصادی و رابطهٔ آن با دولت صحبت کنیم: تورّم.

تورّم چگونه شکل می‌گیرد؟

در همان قرنی که دولت متولّد شد -یعنی قرن نوزدهم- ایدهٔ چاپ اسکناس نیز شکل گرفت. ممکن است بگویید ریشه‌های دولت تا قرن هفدهم و تعریف ژان بُدَن از حاکمیّت و تعریف هابز از دولت برمی‌گردد. درست است که پادشاهی‌های قرن هفدهم و هجدهم در اروپا حق حاکمیّت یعنی حق انحصاری قانونگذاری، قضاوت در دعاوی حقوقی و تنظیم مالیات درون یک قلمروی مشخّص را پیدا کردند (به زبان کارل‌ اشمیت حق تصمیم‌گیری نهایی) اما این دو قرن، قرن درگیری و تنش‌های طولانی بین آریستوکرات‌ها و زمین‌داران (مالکان) با این پدیدهٔ جدید یعنی دولت بود که در نخستین فُرم ظهور خود صورتی مطلقه‌گرایانه داشت. دو اتّفاق اما منجر به تغییر فورماسیون اجتماعی در اروپا شد، یکی صنعتی شدن و تولّد طبقهٔ جدیدی به نام طبقهٔ بورژوا، و دیگری انقلاب‌هایی که از مالکان و زمین‌داران سلب مالکیت کرد، همچون انقلاب فرانسه. پس از آن بود که دولت پایه‌های خود را تحکیم کرد.

دولت‌های جدید یا همچون انگلستان با فرم مشروطه، از طریق ائتلاف طبقهٔ عوام با آریستوکرات‌ها، بر قدرت این پدیدهٔ جدید یعنی شاه مطلقه افسار زدند و یا همچون فرانسه با انقلاب طبقهٔ سوم و سرنگونی سلطنت مطلقه، اولین دموکراسی‌های مدرن را آفریدند (البته به قیمت قربانی شدن جان صدها هزار انسان). بنابراین قرن نوزدهم را باید قرن تولّد دولت دانست، دولتی که دیگر ویژگی‌های قرون وسطایی پادشاهی‌های قرن هفدهمی/هجدهمی اروپا را نداشت.

در همین قرن نوزدهم بود که دولت‌ها با مشکلات بزرگی مواجه شدند. آنها با هدف «جهان را سقف بشکافیم و طرحی نو در اندازیم» قصد داشتند روی زمین بهشت درست کنند، اما حاصل جهنمی شد عمیقاً فجیع و بسیار بدتر از رژیم‌های قدیم. دولت، که حالا بر اساس تعریف، صاحب «انحصار اعمال خشونت»، «انحصار قانونگذاری و قضاوت»، «انحصار وضع و افزایش مالیات» در یک قلمرو مشخص بود، بر اساس حق خود در «تصمیم‌گیر نهایی» بودن، تصمیم گرفت برای حل مشکلات و البته افزایش درآمدهای خود ۱) مالیات‌ها را افزایش دهد و بر دارایی و درآمد نیز مالیات وضع کند. قدم اول ولی وضعیت را بدتر کرد چون افزایش مالیات الف) منجر به نارضایتی بیشتر می‌شد و موقعیت دولت‌ها را به خطر می‌انداخت، ب) انگیزهٔ تولیدکنندگان برای تولید ثروت را کاهش می‌داد چون آنها نمی‌خواستند مالیات زیادی دهند و ج) افزایش مالیات ارزش پول را کاهش می‌داد.

۲) در این مرحله دولت‌ها شروع کردند به پول قرض گرفتن از بانک‌ها تا بدون کاهش درآمدهایشان بتوانند هزینه‌هایشان را نیز تأمین کنند. بانک‌ها در ازای وام سود دریافت می‌کردند و چون بقای دولت‌ها در گرو بقای بانک‌ها بود، دولت‌ها می‌دانستند که باید بهرهٔ وام‌ها را پرداخت می‌کردند تا بانک‌ها سرپا بمانند و بتوانند مجدّد به دولت‌ها وام دهند. اما چون دولت‌ها معمولا توان بازپس‌دهی وام‌ها را نداشتند در یک مخمصهٔ بزرگ قرار گرفتند.

۳) در این مقطع بود که دولت‌ها بدین فکر افتادند که چطور از این مخمصه می‌توانند نجات پیدا کنند. بالاخره هر چه بود آنها مونوپولیست اعمال خشونت، قانونگذاری، قضاوت و تصمیم‌گیری نهایی بودند. راه‌حل‌ سخت نبود! کافی بود دولت‌ها علاوه بر بقیهٔ انحصارها، انحصار تولید پول در قلمروی خود را نیز از آن خود کنند. اما لازمهٔ تولید پول پشتوانهٔ بزرگی از طلا و نقره و فلزات گرانبها بود.

۴) اینجا بود که برای کاهش هزینه‌های تولید پول ایدهٔ چاپ پول کاغذی جرقه خورد. (قرن نوزدهم) البته در ابتدا پول کاغذی فاقد پشتوانه نبود، اما خیلی سریع چاپ پول بی‌پشتوانه (فیات) تبدیل به راه‌حل حل مشکلات دولت‌ها و افزایش درآمد آنها شد. دولت‌ها موفق شدند چیزی را بدست بیاورند که در طول تاریخ کیمیاگران تنها توانسته بودند وعدهٔ آن را بدهند: تبدیل چیزی بی‌ارزش (کاغذ) به چیزی که با آن همه چیز می‌توان خرید (پول).

ادامه مطلب

✅ @karkhone

در چین شرکتهای بزرگی در بخشهای مختلف وجود دارد ... ولی جای تعجب است که هیچ شرکت چینی از نظر ارزش بازار در بین 10 شرکت بزرگ دنیا وجود ندارد. شرکت تنسنت Tencent قبلا در بین 10 شرکت بود، لکن فشار دولت چین بر حوزه تکنولوژی ... شرایط را برای افت 338 میلیارد دلاری این غول فناوری چین فراهم آورد و ارزش بازار آن اکنون تنها 556 میلیارد دلار است! جالب است که در بین 10 شرکت بورسی بزرگ دنیا، 8 شرکت آمریکایی هستند!

✅ @karkhone

چرا کارآفرینان و موسسان استارت‌آپ‌ها باید زندگی‌نامه بنویسند

| فریدون شیرین‌کام

در سال‌های پیش از انقلاب سنت نوشتن خاطرات و زندگی‌نامه در بین کارآفرینان ایرانی رایج نبود و به چند مورد محدود شده است. از جمله این موارد، تلاش منوچهر فرهنگ برای ثبت زندگی محمود لاجوردی است. اما این کتاب در آن زمان منتشر نشده است.

تلاش دیگر پایان‌نامه دکتری یکی از مدیران بانک مرکزی با نام
«entrepreneur of iran»
است. نویسنده در آن زمان به دلیل رویکردهای بدبینانه به فعالان اقتصادی و سلطه افکار چپ، شهامت ترجمه و انتشار یافته‌هایش را پیدا نکرد. این پایان‌نامه از طریق پرسشنامه و مصاحبه با بسیاری از فعالان سنتی برجسته در جامعه کارآفرینی ایران تهیه شد و تا سال 57، به فارسی ترجمه نشد.

امروز در فضای کارآفرینی ایران، با ظهور فناوری تحولاتی رخ داده که ازجمله آن شکل‌گیری اکوسیستم استارت‌آپی است. اگر بخواهیم از تجربه گذشته استفاده کنیم، باید گفت کارآفرینان، نوآوران و مؤسسان استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های فناوری‌محور هم از ثبت تحولات درونی و مسیری که طی می‌کنند، بی‌نیاز نیستند.

این کنشگران اقتصادی ناچارند با بوروکراسی کار کنند و با بخش عمومی و دولتی برای حل معضل‌های خود ارتباط بگیرند. نکته مهم، حفظ استقلال در عین ارتباط با بخش عمومی است. جامعه باید توان تفکیک مؤسس یک بنگاه اقتصادی، استارت‌آپ، پایه‌گذار یک شرکت فناوری‌محور و شرکت‌های استارت‌آپی را از ساخت‌های سیاسی پیدا کند و این مهم، با توجه به ثبت تحولات و رویدادها و مسیر کاری فعالان استارت‌آپی ممکن است.

لزوماً ارتباط بنگاه‌های اقتصادی با حوزه سیاسی به معنای یکی بودن آن‌ها نیست چراکه دریافت مجوز و طی دیگر فرایندهای تولید و کار در ارتباط با سازمان‌های مختلف شدنی است. اما نباید در جامعه این تلقی ایجاد شود که پیشرفت شرکت‌ها و انجام کار در آن‌ها محصول پیوستگی با قدرت و رانت است. ثبت وقایع روزمره، مسیری که کارآفرینان و موسسان استارت‌آپ‌ها طی می‌کنند و شفافیت هرچه بیشتر در عملکردها، از شکل‌گیری چنین تلقی‌هایی جلوگیری می‌کند.

✅ @karkhone

مشروح گفتگوی افشاگر فیسبوک با برنامه 60 دقیقه

✅ @karkhone

قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران/ ‌مصوب ۱۰ تیر ۱۳۵۸ شورای انقلاب

‌نظام گذشته ضمن حمایت ظاهری از صنایع کشور که به بهای نابودی کشاورزی به عمل می‌آورد آنها را به صورت وسائلی برای چپاول سرمایه‌های ملی‌ به دست عمال خود و وابستگی اقتصاد ایران به سرمایه‌داری خارجی و مصرفی ساختن کشور درآورده بود. ‌صنایع ایران بر پایه صنعت و اقتصاد وابسته به سرمایه‌داری غارتگر جهانی به وجود آمده بود و طبیعی بود که دیر یا زود دچار نابسامانی شود. آثار این‌نابسامانی در دو-سه سال اخیر روز به روز نمایان‌تر می‌شد و در اعتصابات سال ۱۳۵۷ و بعد از سقوط رژیم(پهلوی) به حد اعلی رسید و در اثر آشفتگی روابط‌کارگری و مدیریت و مالکیت از یک طرف و مشکلات سفارش مواد اولیه و فروش کالاهای ساخته شده از طرف دیگر دچار بحران شدید گردید و اینک‌ نجات صنعت و اقتصاد کشور ایجاب میکند اقدامی قاطع در جهت احیاء و اداره صحیح و توسعه آنها به منظورهای ذیل به عمل آید:

‌الف: رعایت نظام اسلامی در مورد حقوق کار، ب: خروج اقتصاد ایران از وابستگی به نفت و احراز استقلال از طریق تولید نیازهای داخلی تا سرحد خودکفایی و توسعه صادرات، ج: گسترش زمینه کار و اشتغال و تخصص، ‌د: قطع ید از عمال نظام استبدادی و استثمارگران، ه: احتراز از دولت سالاری و تشویق و حمایت از فعالیتهای غیر دولتی و ابتکار در بخش خصوصی. لذا قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران در دو ماده‌اعلام می‌گردد:

‌ماده ۱ - صنایع موجود بر حسب شرایط به چهار دسته تقسیم می‌گردد و درباره هر گروه به نحو خاص عمل می‌شود:

‌الف - علاوه بر نفت، گاز، راه‌آهن، برق، شیلات که قبلاً ملی شده صنایع زیر نیز ملی میشوند: ‌۱- صنایع تولید فلزاتی که در صنعت مصرف عمده دارند (‌مانند فولاد، مس و آلومینیوم) شامل مرحله نورد گرم و ‌۲- ساخت و مونتاژ کشتی هواپیما و اتومبیل

ب: صنایع و معادن بزرگی که صاحبان آن از طریق روابط غیرقانونی با رژیم گذشته، استفاده نامشروع از امکانات و تضییع حقوق عمومی به‌ثروتهای کلان دست یافته‌اند و برخی از آنها از کشور متواری هستند و دولت طبق لایحه قانونی شماره ۶۷۳۸ مورخ ۱۳۵۸/۰۳/۲۸ مدیریت آنها را در‌اختیار گرفته است. سهام اینگونه اشخاص به تملک دولت در می‌آید. هر گونه رسیدگی مالی و فنی و حقوقی نسبت به این گونه اشخاص در اختیار‌ دولت خواهد بود.

‌تبصره: بهای سهامی که طبق فرمان امام متعلق به بنیاد مستضعفان می‌شود، پس از ارزیابی در صورتی که مازاد بر دیون به دولت باشد، از طرف‌دولت به این بنیاد پرداخت می‌گردد.

ج: کارخانجات و مؤسساتی که وامهای قابل توجه برای احداث یا توسعه از بانکها دریافت داشته‌اند در صورتی که کل بدهی آنها از دارایی خالص‌آنان بالاتر باشد متعلق به دولت است و بقیه بدهی ایشان به عنوان طلب دولت و مردم به هر صورت که مقتضی باشد وصول خواهد شد. در صورتی که‌دارایی این واحدها بیشتر از مطالبات بانکها و مردم باشد. دولت به سمت مالک بانکها و نسبت به مطالبات خود و مردم در مالکیت آن واحد سهیم‌ می‌شود.

‌د: کارخانجات و مؤسسات تولیدی که متعلق به بخش خصوصی بوده و وضع مالی و اقتصادی مساعدی دارند و مشمول بند ب ماده ۱ نباشد بر‌اساس قبول اصل مالکیت مشروع مشروط، مالکیت آنها از طرف دولت به رسمیت شناخته می‌شود و مورد حمایت قانونی قرار می‌گیرد.

‌تبصره: بدهی‌ها، وثیقه‌ها و تضمین‌هایی که مالکین و مدیران مؤسسات مورد بحث در قبال وام بانکها داشته و سپرده‌اند به قوت خود باقی است و‌ مطالبه خواهد شد.

‌ماده ۲ - آیین‌نامه اجرایی این قانون باید ظرف مدت یک هفته به وسیله وزارتخانه‌های صنایع و معادن بازرگانی و سازمان برنامه و بودجه تنظیم‌ شود و به تصویب هیأت وزیران برسد و افراد مشمول بند ب ماده ۱ به تصویب جلسه مشترک وزرای بازرگانی، صنایع و معادن و سازمان برنامه و‌ بودجه و نمایندگان شورای انقلاب اسلامی برسد و همراه با اصل لایحه اعلام گردد.

‌اسامی ۵۱ نفر افراد مشمول بند ب قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران که به تصویب جلسه مشترک وزرای بازرگانی - صنایع و معادن - سازمان برنامه‌و بودجه و نمایندگان شورای انقلاب اسلامی رسیده است ذیلاً اعلام می‌شود.


✅ @karkhone