قانون ملی شدن بانکها ‌
مصوب ۱۳۵۸/۰۳/۱۷

ماده ۱- برای حفظ حقوق و سرمایه‌های ملی و به کار انداختن چرخ‌های تولیدی کشور و تضمین سپرده‌ها و پس‌اندازهای مردم در بانکها ضمن‌ قبول اصل مالکیت مشروع مشروط و با توجه به- نحوه تحصیل درآمد بانکها و انتقال غیر مشروع سرمایه‌ها به خارج - نقش اساسی بانکها در اقتصاد کشور و ارتباط طبیعی اقتصاد کشور با مؤسسات بانکی - مدیون بودن بانکها به دولت و احتیاج آنها به سرپرستی دولت - لزوم هماهنگی فعالیت بانک‌ها با سایر سازمانهای کشور - لزوم سوق دادن فعالیت در جهت اداری و انتفاعی اسلامی ‌از تاریخ تصویب این قانون کلیه بانکها ملی اعلام می‌گردد و دولت مکلف است بلافاصله نسبت به تعیین مدیران بانکها اقدام نماید. ‌

ماده ۲- از این تاریخ تنها امضای مدیرانی که از طرف دولت برای بانکها معین می‌گردند دارای اعتبار قانونی می‌باشد.

پ.ن: به همین سادگی قریب به ۲۸ بانک کشور که سرمایه خصوصی و مختلط(یعنی سرمایه خصوصی داخلی و خارجی) داشتند را مصادره میکنند و اسم آنرا "ملی‌‌سازی" میگذارند!

✅ @karkhone

| محمد ایمانی


کسانی هم مخالفند که محمّدرضا پهلوی مهم‌ترین و تأثیرگذارترین کمونیست تاریخ ایران بوده است. آیا مخالفت‌شان به خاطر کیش شخصیت و پرستش شخصیت محمّدرضا پهلوی است، یا برای این مخالفت دلیلی هم دارند؟ چه دلایل و استدلال‌هایی؟ مثلا نظرشان دربارهٔ انقلاب سفید چیست؟ دربارهٔ اصلاحات ارضی، دولتی کردن جنگل‌ها، مراتع و منابع آبی، دولتی کردن تولید و واگذاری سهام کارخانه‌ها به کارگران و سهیم کردن آنها در سود کارخانه‌ها، مبارزه با فروشندگان تحت قالب مبارزه تورم و گرانی، طرح بیمه دولتی کردن همهٔ ایرانیان و مواردی دیگر مثل آموزش دولتی.

می‌توانیم برای مثال روی اصلاحات ارضی متمرکز شویم که اصلی‌ترین سیاست کمونیستی محمّدرضا پهلوی بود و اقدام کمونیستی بی‌سابقه‌ای در تمام تاریخ ایران. از نظر مخالفان کمونیست خواندن محمّدرضا پهلوی، آیا اصلاحات ارضی لغو حق مالکیّت خصوصی نبود؟ اگر نه، چرا؟

‎
ناسیونالیست‌ها یا همان کمونیست‌های پهلوی‌چی وقتی با این استدلال مواجه می‌شوند که
محمّدرضا پهلوی با اصلاحات ارضی بی‌‌سابقه‌ترین و گسترده‌ترین الغای حق مالکیّت خصوصی را در تاریخ ایران رقم زد و به همین دلیل مهم‌ترین و تأثیرگذارترین کمونیست تاریخ ایران بود، اینگونه پاسخ می‌دهند:


-اصلاحات ارضی نه لغو مالکیت خصوصی، بلکه لغو نظام «ارباب و رعیتی» بود.

- اصلاحات ارضی نه لغو مالکیت خصوصی بلکه انتقال مالکیت از زمینداران ظالم بهره‌کش به کشاورزان ‌و دهقانان مظلوم بود.

- اصلاحات ارضی ضرورتی بود برای خروج ایران از اقتصاد کشاورزی به اقتصاد صنعتی.
و مواردی شبیه این.

این پاسخ‌ها در انتقاد از اصلاحات ارضی اما از کجا می‌آیند؟ ممکن است فکر کنید یک نفر یا یک عده نشسته‌اند فکر کرده‌اند و این پاسخ‌ها به ذهن‌شان رسیده. انتقاد از اصلاحات ارضی از همان زمانی که این طرح کمونیستی می‌خواست اجرا شود وجود داشت و این «پاسخ‌ها» هم از همان زمان وجود داشت و خود محمّدرضا پهلوی هم همین پاسخ‌ها را می‌داد. اما این پاسخ‌ها از همان جایی می‌آیند که اصل ایدهٔ لغو مالکیت خصوصی می‌آید: از کمونیسم و متون بنیادین‌اش منجمله مانیفست کمونیست. شاید برایتان جالب باشد که عین همین پاسخ‌های ناسیونالیست‌های پهلوی‌چی در مانیفست کمونیست مارکس/انگلس آمده، برای مثال:

Was den Kommunismus auszeichnet, ist nicht die Abschaffung des Eigentums überhaupt, sondern die Abschaffung des bürgerlichen Eigentums. Aber das moderne bürgerliche Privateigentum ist der letzte und vollendetste Ausdruck der Erzeugung und Aneignung der Produkte, die auf Klassengegensätzen, vorangestellt: die auf der Ausbeutung der Mehrheit durch die Minderheit beruht.

ترجمه:
‎آنچه کمونیسم را کمونیسم می‌کند لغو کلی مالکیت خصوصی نیست، بلکه لغو مالکیت بورژوازی است. مالکیت خصوصی بورژوایی مدرن آخرین و کامل‌ترین صورت بیان تولید و تصاحب کالاهایی است که با تضاد طبقات آغاز می‌شود: [و] بر بهره‌کشی اکثریت بدست اقلیت استوار است.

Ihr entsetzt euch darüber, dass wir das Privateigentum aufheben wollen. Aber in eurer bestehenden Gesellschaft ist das Privateigentum für neun Zehntel ihrer Mitglieder aufgehoben; es existiert gerade dadurch, dass es für neun Zehntel nicht existiert. Ihr werft uns also vor, dass wir ein Eigentum aufheben wollen, welches die Eigentumslosigkeit der ungeheuren Mehrzahl der Gesellschaft als notwendige Bedingung voraussetzt.

ترجمه:
شما دچار وحشت شده‌اید که ما می‌خواهیم مالکیت خصوصی را برداریم. اما در جامعهٔ موجود شما ۹۰ درصد اعضاء آن مالکیت خصوصی ندارند، [این] مالکیت خصوصی دقیقاً به این دلیل وجود دارد که برای ۹۰ درصد وجود ندارد. شما در واقع ما را متهّم می‌کنید که می‌خواهیم مالکیتی را الغاء کنیم که پیش‌شرط ضروری آن، عدم مالکیت اکثریت بزرگی از جامعه است.

ادامه مطلب

✅ @karkhone

تولید صنعتی و اشتغال‌زایی

هر ۱ عدد شغل تمام‌وقت در بخش تولید صنعتی کالای نهایی، ۳.۴ عدد شغل تمام‌وقت در بخش‌های غیرصنعتی خلق می‌کند؛ چیزی که به آن "اثر گسترش‌یابنده‌‌ی شغلی" (Job Multiplier) می‌گویند. بخش تولید صنعتی آمریکا بیش از هر بخش دیگری (خدمات، کشاورزی و..) اثر گسترش‌یابنده‌ی شغلی به همراه می‌آورد. در واقع بسیاری از مشاغل بخش‌های غیرصنعتی در نتیجه‌ی بخش تولید صنعتی پدید آمده‌اند و وابسته به آن هستند.

کتاب Advanced Manufacturing: The New American Innovation Policies

✅ @karkhone

در باب توهم و غروری مضحک

| احمد باستانی

نگاه برخی ایرانیان به گذشته[مشخصاً عصر قاجار] به گونه‌ای است که گویی این گذشته متعلق به کشور دیگری است و ایرانیان امروزی از سرزمینی دیگر آمده اند و با نگاهی از بالا به پایین به آن دوره و زمانه نگاه میکنند. گویی تاریخ، منقطع شده است و نسل های امروزی ریشه در خاکِ فلورانس یا نروژ دارند و عصر قاجاریه به سرزمین و مردمانی در قلب صحاری آفریقا مربوط بوده است! اما همین که از قاجار به زندیه و قبل آن می رسیم، ناگهان همه چیز گل و بلبل شده و عموم شاهان عادل میشوند و وقتی این تاریخ به عهد اسلامی میرسد باز نوعی بدبینی و تبختر ایرانیان را فرا می گیرد و در نهایت وقتی به تاریخ باستان می‌رسیم، دیگر بهشت برین آغاز میشود و من آنم که رستم بود پهلوان.

این غرور مضحک و پوچ ناشی از تاریخ خوانی ایدئولوژیک و از جلو به عقبی است که ریشه در آموزش دولتی عصر پهلوی و پروپاگاندای ناجوانمردانه آن علیه دوره قاجاریه دارد. کاری که ج.ا هم آن را الگو قرار میدهد و تاریخ را با تبلیغات اشتباه گرفته، و اینبار علیه کل تاریخ ایران عمل میکند و به جای ایدئولوژی باستانی‌گرایی، اسلامگرایی را مبنا قرار میدهد. بطوریکه قبل انقلاب۵۷ تماماً عصر تاریکی و جهالت بوده است و بس!

حالا بگذارید در مورد قرن نوزدهم ایران کمی دقت کنیم. ایران یک امپراطوری ضعیف در مقایسه با بزرگترین قدرت تاریخ یعنی بریتانیا و دو همسایه قدرتمند به نام روسیه تزاری و عثمانی بود. به جرات می توان گفت سه قدرت اصلی جهان با ایران همسایه بوده اند و سرحدات ایران را احاطه کرده بودند. بریتانیا در جنوب و شرق، روسیه در شمال و عثمانی در غرب. در قرن خاصِ نوزدهم بخش کوچکی از جهان به یکباره از بخش اعظم آن جدا شده و به قدرت صنعتی و نظامی جهان تبدیل میشوند. ممالک محروسه در این شرایط است که حفظ میشود و به ایرانیان امروز به ارث میرسد. ایران آن زمان در همان جایی بود که منطقاً باید می‌بود با تمام بدی‌ها، ظلم‌ها و سنن و پیچیدگی های اجتماعی خود، نه ادعایی داشت و نه ستیز خانمان براندازی با خارجی‌ها. پادشاه مالک کشور بود و سعی وافر داشت که سرزمین های تحت فرمانروایی خود را حفظ کند اما اگر این مهم امکان پذیر نبود از آن می گذشت و تنها سرزمین اصلی را مراقبت میکرد. پادشاه به همین دلیل از هرات، مرو و ایروان گذشت چراکه حفظ آنها با قشون و توان آن زمان بمعنی از دست رفتن بندر شاه‌عباس، بندر محمره و حتی دارالسلطنه تبریز بود.

تجددخواهی و تغییرات تدریجی ایران تماماً ریشه در عصر قاجار دارد. شاید بتوان گفت ترور قبله عالم آغاز یک پایان برای نظم تاریخی ایران بود. گفتن تاریخ جایگزین بسیار سخت است اما اگر انتقال سلطنت در ربع آخر قرن نوزدهم و ربع اول قرن بیستم به روال آرام آن انجام می گرفت چه بسا ثبات و سنت های خوب حفظ، و حرکت بسمت تغییرات مثبت ادامه می یافت. اما آن عصر پرآشوب در کنار تحولات منفی بین المللی نهایتاً به برآمدن نوعی مدرنیسم آمرانه انجامید که در اوج خود به انقلاب۵۷ میرسد.

اما ایرانِ مدرن، خصوصاً در طی شصت سال اخیر از میلیاردها دلار درآمد نفت برخودار بوده است. به اصطلاح ارتش مدرن داشته[که البته در تمام جنگها شکست خورده] و از تمام تکنولوژی های روز برای کنترل مردم برخوردار است. عوارض و مالیات های سنگین و مداخلات حداکثری و قدرت اهریمنی چاپ پول نیز که نقل هر محفل است. در قرن نوزدهم بخش اعظم جهان در وضعیت مشابه ایران قرار داشتند و چه بسا بدتر. اعتبار ایران در دنیا در خور توجه بود، و ناصرالدین شاه جزء اولین حاکمان مسلمان بوده است که عالی‌ترین نشان های سلطنتی خاندان های بزرگ اروپایی را دریافت کرده است. "پرشیا" هر چند نسبت به قدرت های جهانی وقت، امپراطوری ضعیفی بود اما یاغی نبود و احترام خاص خود را داشت و تغییرات در آن تدریجا در حال رخ دادن بود. این را هم در نظر بگیرید یک صدم درآمد و توان فنی دولت های مدرن را نداشته اند.

حالا به ایران امروز بیاییم. کشوری که به جرات می توان آنرا جز یکی از عقب مانده ترین ها در جهان دانست. تکنولوژی های که مردم امروز ایران از آن استفاده میکنند، ربطی به خودشان و اقتصاد رانتیر آن ندارد و فراورده سرمایه داری است. حتی در استفاده از تکنولوژی ها نیز آزادی انتخاب ندارند. از اعتبار و احترامی در جهان برخوردار نیست. معماری شهرهایش بدوی و مفتضح است‌. زیبایی در آن مرده است. این در حالی است که دیگر قرن نوزدهم نیست و غیر از قدرت های جهانی، تعداد زیادی از کشورها از جهات مختلف از ایران رفاه و اعتبار بیشتری دارند. حالا چگونه است که ایرانیان امروزی به ایرانِ عصر قاجار با غرور و تبختر نگاه میکنند و گمان میکنند که از نروژ آمده‌اند! این توهمات را باید پیرایش کرد.

✅ @karkhone

فرشته رفیعی، دبیر اقتصادی خبرگزاری سازمان تبلیغات اسلامی ( همون مهر خودمون!)


✅ @karkhone

قیمت گذاری اپل و عبرت بزرگ

یادمه زمانی که اپل برای اولین بار عدد ۸۰۰ رو برای قیمت آیفون اعلام کرد، خیلی‌ها (از مهندس‌ها و خوره‌های تکنولوژی، تا اونایی که از تکنولوژی سر درنمیارن ولی خوره بازار بورس هستن) گفتن مدیران اپل ماریجوانا کشیدن احتمالا، کی انقدر پول میده به یه گوشی؟ این حرف‌ها انقدر تکرار شد که من ساده‌دل فکر کردم مدیران اپل واقعا اشتباه کردند. چندماه گذشت و مشخص شد عده کثیری دنبال گوشی ۸۰۰ دلاری هستند! و این رویه انقدر پیش رفت که هرسال متوسط پرداختی مشتریان اپل به ازای هر خرید‌ بالاتر رفت، که در نهایت منجر به این شد که تقریبا ۹۰ درصد کل سود صنعت اسمارتفون‌ها بره تو جیب اپل! که یعنی به عبارتی تمام برندهای دیگه در حال خرحمالی برای مصرف‌کننده بودند. تا اینکه رسید به امروز، که اپل به راحتی برای بالاترین مدل آیفون که معرفی شد، قیمت ۱۴۵۰ دلار! رو اعلام کرد. عددی که ده سال پیش هیچ کس باور نمیکرد، اما امروز عادی شده، و خواهیم دید که باز هم فروش میلیونی خواهد داشت.
این ماجرا خودش یه عبرت بزرگ بود. اینکه در فضای مجازی و حتی در محاوره‌های خودمونی در فضای واقعی، یک واقعیت خاص در جریان باشه، و تو باورش کنی، اما در خارج ازون فضا، عملا یک واقعیت دیگه در جریان باشه. این ربطی به تفکیک کلیشه‌ای بین دنیای مجازی و دنیای واقعی که معمولا به کار میبرند تا نقش مهم شبکه‌های اجتماعی رو زیر سوال ببرند، نداره.‌ این شامل خود فضای واقعی هم میشه.‌ همون‌طور که گفتم در صحبت‌های روزمره هم به نظر می‌رسید که همه متفق‌القولند که اپل اشتباه کرد. این تفکیکیه بین واقعیت، و اون چیزی که ما فکر می‌کنیم واقعیته. حالا این منفک‌شدگی هم میتونه در فضای مجازی دیده بشه، هم در فضای واقعی.

اون چیزی که ذهنیتم از واقعیت رو شکل می‌داد، علاوه بر تصورات خودم، اظهارنظرات دیگران هم بود. وقتی هزاران کامنت میخوندی که نوشته بودن گوشی ۸۰۰ دلاری رو نخواهند خرید چون اصلا منطقی نیست، به نظرت معقول می‌رسید که به عنوان نشانه‌ای در نظر بگیری که اپل اشتباه کرد. یعنی این اظهارنظرها، بدون اینکه سازمان‌یافتگی خاصی پشت‌شون باشه، یک موج پروپاگاندا رو ایجاد می‌کنند. اما چرا این موج میتونه شکل بگیره؟ دلیلش خیلی ساده‌ست: غالبا از کسی صدا درمیاد که ناراضیه! نه اونی که راضیه. اونی که مشکلی نداره با ۸۰۰ (یا ۱۵۰۰) دلاری بودن یک گوشی، لزومی نمی‌بینه بیاد کامنت بذاره یا مقاله بنویسه و بگه ایهاالناس من مشکلی ندارم با این قیمت. اونی به خودش زحمت میده که بگه ایهاالناس، لعنت به اپل طماع حریص، که ناراضیه.

بنابراین خود به خود، اظهارنظرها یک جهت‌گیری خاص و یک رنگ واحد به خودشون می‌گیرند، و اون جهت‌گیری در برداشت ما از واقعیت اعوجاج ایجاد می‌کنه، چون به هیچ‌وجه کل اجتماع مورد نظر رو نمایندگی نمی‌کنه. همزمانی که ما داشتیم درباره اشتباه اپل فکر می‌کردیم، عده زیادی در دنیا، بدون سر و صدا، و بدون اینکه از ما اجازه بگیرند، و بدون اینکه به اطلاع ما برسونند، و بدون اینکه نظرشون رو به ما بگن و بدون اینکه جایی کامنت بذارن، داشتن ۸۰۰ دلار واریز می‌کردند به حساب اپل!

اگر فکر می‌کنید این مسئله فقط در حیطه تکنولوژی و بازار و اقتصاد مصداق داره سخت در اشتباهید. اتفاقا در سیاست هم بوضوح دیده میشه. نظر شما، و برداشت شما از واقعیت، متأثر ازوناییه که دارن نظرشون رو درباره واقعیت اعلام می‌کنند.


✅ @karkhone

‏پس از گذشت سالها ، فروشگاههای آمریکایی موجودی ندارند! سیاست کنترل همه گیر بایدن منجر به کمبود نیروی کار و مشکلات حمل و نقل شده است. در چنین شرایط اضطراری ، وزیر حمل و نقل بایدن درخواست "مرخصی زایمان" کرد. او یک مرد است که اخیراً دو فرزند را با همسر همجنسگرای خود به فرزند خواندگی پذیرفته. باقی ماندن بایدن در قدرت ، ایالات متحده را به مسخره ترین کشور تبدیل خواهد کرد.

✅ @karkhone

سرنوشت اقتصاد ایران بدون لغو تحریم‌ها/چشم‌انداز میان‌مدت

پایگاه رسانه‌ای مؤسسه خاورمیانه در مطلبی با عنوان «سه سناریو برای اقتصاد ایران» بر اساس سه نتیجه احتمالی مذاکرات هسته‌ای شامل، بازگشت به برجام (خوشبینانه)، توافق موقت (میانی)، و ادامه وضع موجود (بدبینانه)، ۳ چشم‌انداز اقتصادی میان‌مدت را تبیین و آمار و ارقام مربوط به هریک از سناریوها را پیش‌بینی کرده است.

پس از سه سال افول و بی‌ثباتی، اقتصاد ایران به ساحل ثبات رسیده است.

برخی از شاخص های اقتصاد کلان، به ویژه تورم، همچنان نگران کننده است، اما تولید ناخالص داخلی کشور به رشد ناچیز بازگشته است، که حاکی از این است که اقتصاد در برابر فشارهای عظیم خارجی و داخلی مقاوم بوده است. کارشناسان متفق‌اند دلیل اصلی این انعطاف‌پذیری، تنوع فعالیت‌های اقتصادی ایران بوده است.

با این حال، با افزایش اثر تورم بر قدرت خرید متوسط خانواده ایرانی و تداوم فرار سرمایه، چشم‌انداز میان مدت اقتصاد در غیاب تصمیمات سیاسی و اقتصادی مورد نیاز می‌تواند مبهم باشد.

✅ @karkhone

مهدی سمیعی؛ رئیس کل بانک مرکزی در اواخر دهه چهل در مصاحبه با پروژه تاریخ شفاهی ایران(هاروارد) در باب مداخلات پهلوی دوم در امور اجرایی می‌گوید:

(شاه) گفتند که: "خیلی خوب ولی معذلک اگر دلتان می‌خواهد(برای نخست وزیر شدن تلاش کنید) از لحاظ من اشکالی ندارد، ولی شما خیال نکنید که ما اگر بخواهیم مثلاً یک کسی را نخست وزیر بکنیم به او می‌گوییم که حتما برو تو حزب. نه، اگر فردا لازم شد که یک کسی را دستش را از توی پیاده‌رو بگیریم و بیاوریمش نخست وزیر بکنیم می‌کنیم این کار را. نخست وزیر کاری نمی تواند بکند! حداکثرش این است که یک جاده‌ای هست کم و بیش پهن، حداکثرش این است که از چپ جاده می‌تواند برود به راست جاده، از راست جاده برود به چپ جاده، از جاده هیچ وقت نمی تواند خارج بشود!"

✅ @karkhone

عطش جهانی برای سوخت‌های فسیلی و سراب انرژی‌های جایگزین

| دکتر روح­‌اله کهن‌هوش‌ نژاد

نیروگاه وست بورتن با دودکش‌هایی که ۲۰۰ متر از قلب صنعتی انگلستان بالاتر هستند، از نظر انگلیسی‌ها یادگار دوران سوخت‌های فسیلی به‌شمار می‌آید. دیگ‌های بخار این نیروگاه وقتی به جوش می‌آیند، روزانه هزاران تن زغال سنگ می‌سوزانند و دی اکسید کربنی را به هوا متصاعد می‌کنند که عامل گرمایش زمین است.

این نیروگاه قرار است پس از ۵۰ سال فعالیت، طبق برنامه گذار به انرژی‌های سبز نظیر انرژی بادی و خورشیدی، سال آینده به طور کلی تعطیل شود. وست بورتن به ندرت مورد استفاده قرار می‌گیرد اما از یک ماه پیش دولت انگلیس مجبور شد از این غول قدیمی و آلاینده، جهت تأمین برق برای چندین روز متوالی استفاده کند. وست بورتن تنها یک نمونه است. در سراسر جهان، با افزایش تقاضای ناشی از بهبود شرایط پساکرونا، سوخت‌های فسیلی بازگشتی مقتدرانه داشتند.

در اروپا که خودروهای الکتریکی بیش از پیش متداول شده، فروش بنزین رونق گرفته و در برخی کشورها رکورد ۱۰ ساله را شکسته است. در کشورهای درحال توسعه، از چین تا برزیل، مصرف گاز طبیعی شدت بیشتری گرفته است. عطش جهان برای انرژی با محدودیت عرضه مواجه شده و این مسأله قیمت‌ برق را نیز در بسیاری از کشورها به اوج رسانده است.

با همه این‌ها، تقاضا برای سوخت‌های فسیلی هنوز به سطوح پیش از همه‌گیری کرونا نرسیده و این بدان معناست که انتشار آلاینده‌ها نیز در مسیر صعودی قرار دارد. در صورت ادامه روند کنونی، مجموع مصرف زغال سنگ، گاز طبیعی و نفت تا نیمه سال ۲۰۲۲ به یک رکورد تاریخی و بی‌نظیر خواهد رسید.

مصرف‌کنندگان انرژی به ویژه در کشورهای توسعه‌یافته سال‌هاست اهداف ناهمگونی نظیر کاهش انتشار آلاینده‌ها، پایین نگاه داشتن قیمت انرژی و تأمین امنیت انرژی را در قالب موضوع گذار انرژی دنبال می‌کنند، اما وضعیت فعلی تهدیدی جدی برای این اهداف به‌شمار می‌آید. افزایش قیمت‌ها همچنین باعث کاهش حمایت عمومی از سیاست‌های گذار انرژی می‌شود.

این درحالیست که در آستانه اجلاس آب و هوایی COP۲۶ سازمان ملل متحد قرار داریم، اجلاسی که بسیاری بر این باورند که آخرین فرصت برای جلوگیری از تغییر فاجعه‌آمیز اقلیم است. آژانس بین‌المللی انرژی نیز به تازگی اعلام کرده که برای رسیدن به هدف کربن صفر در سال ۲۰۵۰، لازم است سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک تا سال ۲۰۳۰ به سه برابر سطح فعلی خود برسد (یعنی از ۴ تریلیون دلار به ۱۲ تریلیون دلار).

سال‌هاست که اصلاح اوج تقاضا برای سوخت‌های فسیلی از نفت گرفته تا زغال سنگ وارد ادبیات اقصاد انرژی شده لکن هیچ‌گاه به واقعیت تبدیل نشده است. بسیاری فکر می‌کردند بخشی از کاهش تقاضا در دوران همه‌گیری کرونا ساختاری بوده و ناشی از تغییرات اجتماعی نظیر دورکاری است.
اما درحال حاضر، تقاضای نفت از سال ۲۰۱۹ نیز بالاتر است. مردم با دوری از حمل و نقل عمومی، با خودروهای شخصی خود به خیابان‌ها و مراکز شهر می‌آیند. در بسیاری از کشورها، گاز به سوخت مکمل تولید برق برای جبران افت و خیزهای انرژی خورشیدی و بادی شده است. حتی زغال سنگ به عنوان آلوده‌ترین سوخت فسیلی نیز به میدان آمده و به تنی ۲۰۰ دلار رسیده که از رکورد قبلی خود در سال ۲۰۰۸ بالاتر است. قیمت برق در انگلستان ۱۰ برابر شده و همان‌طور که گفته شد، نیروگاه وست بورتن را فعال کرده است.

در این میان، زغال سنگ حالت پارادایمی دارد. حدود یک دهه بود که به نظر می‌رسید این سوخت فسیلی مراحل پایانی افول خود را پشت سر می‌گذارد، سرمایه‌گذاران از این حوزه خارج شده بودند و نیروگاه‌های زغال‌سوز یکی پس از دیگری تعطیل می‌شدند. اما آلاینده‌ترین سوخت فسیلی از رده خارج نشد و مصرف آن در سال ۲۰۱۴ به اوج خود رسید، لکن مجدداً نزولی شد و انتظار می‌رفت که در یک سطح ملایمی تثبیت شده است. اما همانطور که اشاره شد، مصرف این سوخت به رهبری چین تجدید حیات یافته است.

نفت، سوخت دیگری است که انتظارات برای رسیدن تقاضا به اوج به سرعت درحال محو شدن است. در سال ۲۰۲۰، غول نفتی انگلیسی، BP، کرونا را ورود به دوره پس از اوج تقاضا می‌دانست اما اکنون پیش‌بینی کرده که تقاضا برای نفت در نیمه سال ۲۰۲۲ به سطوح پیش از همه‌گیری کرونا خواهد رسید.

سر به فلک کشیدن تقاضا باعث شده تا بسیاری از فرض‌های مربوط به سرعت کربن‌زدایی از جهان زیر سؤال برود. این مسأله نشان داد که انرژی‌های پاک و سبز، با همه برنامه‌های طراحی شده و امیدها، همچنان در دوران نوزادی خود بسر می‌برند و جهان هنوز هم به شدت وابسته به سوخت‌های فسیلی است. این وابستگی، اعتیادی است که طی بیش از دو قرن به وجود آمده و عمیقاً ریشه دوانده است.


✅ @karkhone

علی اکبر داور:
به اعتقاد علمای از ما بهتران، طرز تولید ثروت اساس اخلاق و ادبیات و سیاست ملل دنیا است. حکومت امروزی ما زندگانی ایلات، قدرت ایلخان‌ها و خوانین محلی، نبودن آزادی و همه عیب‌ها، همه تراوشات طبیعی سبک و شیوه‌ای است که ما در تولید ثروت و به عمل آوردن محصول داریم. اگر واقعا میل دارید اوضاع عمومی اصلاح بشود زندگانی اقتصادی را تازه و نو کنید، کاری نداشته باشید من شبی چند مرتبه از عشق آزادی ضعف می‌کنم، نگاه کنید برای اصلاح زندگی مادی شما چه نقشه و فکر عملی دارم. خلاصه دنبال نان بروید آزادی خودش دنبال شما می‌آید.
منبع: کتاب اقتصاد و دولت در ایران

✅ @karkhone

سناریوهای گازی ارز

| امیر کرمانی

قسمت اول: ‌تشریح مساله

زمستان ۱۴۰۰ شاید یکی از گازی‌ترین زمستان‌های دهه‌های اخیر در جهان و در ایران باشد.
در ماه‌های اخیر مجموعه‌ای از اتفاقات طبیعی و سیاست‌های اقتصادی باعث افزایش تقاضا برای گاز طبیعی شده‌است. در عین حال وقفه‌های زنجیره تولید گاز (علی‌الخصوص در روسیه) باعث کاهش عرضه‌ی گاز شده. در نتیجه‌ قیمت‌های جهانی گاز در هفته‌های اخیر به شدت افزایش یافته. (اطلاعات بیشتر ۱ و ۲)

بالتبع چنین شرایطی می‌توانست فرصت بسیار ویژه‌ای را در اختیار سومین تولید کننده‌ی گاز جهان قرار بدهد و این کشور را مالامال از درآمدهای ارزی بکند!

اما متاسفانه ایران اسیر در بند سیاست‌های اشتباه اقتصادی نه تنها سومین تولید‌کننده‌ی گاز طبیعی در جهان است، بلکه چهارمین مصرف‌کننده‌ی گاز در جهان (تنها پس از آمریکا، روسیه و چین)‌ هم هست. ایران ۸۵ میلیون نفری بیش از ۷۰٪ چین صنعتی با ۱.۴ میلیارد نفر جمعیت، حدود ۳ برابر آلمان و انگلیس، ۴ برابر هند و ۵ برابر ترکیه گاز مصرف می‌کند.

ما چقدر گاز تولید می‌کنیم: چیزی در حدود۸۰۰ میلیون متر مکعب در روز.

اما ما چگونه این مقدار گاز را مصرف می‌کنیم؟ به طور متوسط حدود ۲۰% گاز در بخش خانگی، ۵٪ در بخش تجاری و عمومی، ۳۰% در صنایع، ۲۷.۵% در نیروگاه‌ها و حدود ۱۰% هم صرف خود فرآیندهای تولید گاز و نفت و تلفات انتقال گاز می‌شود. کل میزان صادرات گاز کشور نیز تنها در حدود ۵% میزان تولید گاز کشور است.

در واقع قیمت‌گذاری به غایت اشتباه در حوزه‌ی گاز (و انرژی) باعث رقابت شدید بین بخش‌های مختلف اقتصادی در بهره‌مندی هر چه بیشتر از رانت گازی شده. ترکیب همین سیاست‌ها با تحریم‌های اقتصادی باعث کاهش رشد توسعه‌ی میادین گازی هم شده.

در نتیجه حتی در روزهای عادی سال نیز گاز چندانی برای صادرات باقی‌نمانده. گازی که می‌توانست یکی از مهم‌ترین ابزارهای کشور در برقراری تعادل اقتصادی با اروپا و کشورهای منطقه باشد.

اما اصل فاجعه: با فرارسیدن فصل زمستان میزان مصرف گاز خانوارها و بخش تجاری و عمومی به شدت افزایش می‌یابد و در نقطه‌ی پیک، مصرف این بخش به بیش از ۶۰۰ میلیون متر مکعب در روز می‌رسد. حتی در بهترین سناریو در این حالت ما دچار ۲۰۰ میلیون متر مکعب کسری گاز هستیم.


برنامه‌ی فعلی ما برای مقابله با این بحران چیست؟
قطع گاز نیروگاه‌ها و جایگزینی آن با مازوت، برش سنگین و گازويیل، قطع گاز صنایع عمده و قطع گاز صادراتی.

نتیجه‌ی مورد اول از دست رفتن درآمدهای ارزی حاصل از فروش گازوییل و برش سنگین، آلودگی شدید هوا و قطعی احتمالی برق در زمستان است.

قطع گاز صنایع هم موجب کاهش درآمدهای ارزی کشور در زمستان، افزایش قیمت داخلی محصولات این صنایع (به دلیل کاهش شدید تولید) و کاهش سود شرکت‌های بورسی می‌شود.

قطع گاز صادراتی در زمستان هم موجب هر چه کم اهیت‌تر شدن نقش گاز ایران در برقراری تعادل اقتصادی با کشورهای همسایه می‌شود. عاملی که تاثیر مستقیم بر دسترسی ایران به منابع ارزی‌اش در این کشورها هم دارد. به عبارت دیگر قطع گاز صادراتی در زمستان نه تنها موجب کاهش درآمدهای ارزی می‌شود بلکه باعث کاهش دسترسی ایران به درآمدهای فعلی نیز می‌شود.

خلاصه‌ی قسمت اول: نتیجه‌ی مستقیم راهکار پیشنهادی فعلی، افزایش فشار بر بازار ارز و همچنین افزایش شتاب تورم در ماه‌های پایانی سال ۱۴۰۰ است.

توجه بشود که در ماه‌های پایانی سال به دلیل افزایش تقاضا برای ارز و افزایش فشار دولت بر پایه‌ی پولی آسیب‌پذیری اقتصاد ایران از شوک‌های ارزی بیشتر از ایام دیگر سال است.


اما آیا برای زمستان ۱۴۰۰ راه حل بهتری وجود دارد؟
ادامه در قسمت دوم

✅ @karkhone

تغییرات قیمت کالاها و خدمات مصرفی از ژانویه ۲۰۰۰ تا ژوئن ۲۰۲۱ در ایالات متحده

هرچه میزان مشارکت و دخالت دولت در تهیه کالاها و خدمات بیشتر باشد، قیمت‌ها با گذشت زمان افزایش می یابد.

✅ @karkhone

قحطی بزرگ؛ افسانه یا واقعیت

یکی از مسائل و چالش‌های دقیق علمی و بی‌طرف در ایران مسائل و موضوعاتی است که تبدیل به هنجارهای مورد استفاده توسط برخی جریان‌های سیاسی می‌شوند ازاین‌رو پرداختن دقیق و بی‌طرفانه به آن‌ها برای کشف علل و عوامل دخیل در آن بسیار دشوار است؛ زیرا محقق و پژوهشگر به‌جای تمایلات سیاسی خود می‌بایست متغیرهای اصلی را مورد تحقیق و بررسی قرار دهد و در این راه جریان‌های سیاسی منتفع ممکن است حملات خود را علیه پژوهش نقادانه و علمی افزایش دهند.

خطر چنین رویه این است که از موضوعات و رویدادها بهره‌برداری مبتنی بر انتفاع می‌شود و ازاین‌رو انتفاع جریان‌های سیاسی و یا جریانی خاص به‌جای ریشه‌یابی علل و عوامل ماجرا مطرح می‌شوند و درنتیجه علل و عوامل اصلی در گردوغبار تبلیغات و پروپاگاندا پنهان شده و به‌جای خود باقی خواهند ماند و در مواقع دیگر فاجعه‌ای دیگر خواهند آفرید.

یکی از مسائل و موضوعات جنجالی در تاریخ معاصر ایران رخ داده به قحطی بزرگ معروف است؛ برای ریشه‌یابی این فاجعه نیاز به بررسی دقیق و در نظر گرفتن متغیرهای متعددی است که پژوهشگر را به علل اصلی رهنمون سازد و درس‌هایی را برای ایران امروز فراهم کند.

برای شناخت ریشه‌های اصلی بروز قحطی و فهم آمار و ابعاد متفاوت آن می‌بایست به اواخر دوره پادشاهی صفویه شروع شود. در اواخر دوره‌ی پادشاهی صفوی کم‌کم الگوی اقتصاد معیشت محور ایران به اقتصاد تجاری و پولی تبدیل شد و ازاین‌رو صادرات محصولات تجاری از ایران به اروپا از طریق عثمانی موجب می‌شد تورم اروپا و عثمانی وارد ایران شود و علاوه بر این محصولات کشاورزی معیشتی کم‌کم جای خود را به محصولات کشاورزی تجاری دادند و ازاین‌رو با بروز هر خشک‌سالی، قحطی‌های سریالی متعددی در ایران روی داده است.

در دوره‌ی زندیه بر اثر خشک‌سالی یک قحطی بزرگ به وجود درآمد که کریم‌خان زند از طریق گشودن درهای سیلوهای حکومتی و قرار دادن غله در اختیار مردم موجب عدم بروز فاجعه گسترده شد. علاوه بر آن در دوره ناصرالدین‌شاه و بین سال‌های ۱۸۶۹ تا ۱۸۷۲ بر اثر خشک‌سالی دیگری قحطی گسترده‌ای پدید آمد که این قحطی را قحطی بزرگ می‌نامند.

تغییر الگوی معیشت محور ایران به الگوی اقتصاد تجاری موجب شد که ایران در سال ۱۹۱۴ برای نخستین بار وارد کننده گندم شود و بلافاصله پس‌ازاینکه ایران به واردکننده گندم تبدیل شد، در سال ۱۹۱۵ و ۱۹۱۶ خشک‌سالی گسترده‌ای در ایران پدید آمد که موجب شد همان مقدار اندک تولید کشاورزی معیشتی نیز با چالش مواجه شود.

با کشیده شدن جنگ جهانی اول به ایران طبیعتاً عامل جنگ نیز بر عوامل پیشین افزوده شد؛ درحالی‌که کشور واردکننده گندم شده و خشک‌سالی تولید مقدار اندک محصولات کشاورزی معیشتی را با چالش مواجه کرده است؛ همان مقدار اندک نیز می‌بایست میان اشغالگران و مردم ایران تقسیم شود و بدیهی است که بر شدت قحطی افزوده خواهد شد.

اما سؤال اصلی این است که چقدر از جمعیت ایران جان خود را از دست دادند؟ و آیا تنها قحطی را می‌توان عامل این تلفات دانست یا خیر؟

افزایش تلفات در زمستان سال ۱۹۱۸ آغاز و تا سال ۱۹۱۹ ادامه داشت. در این دوره آنفولانزای اسپانیایی یک‌سوم جمعیت جهان را از بین برد و علاوه بر آن شیوع تیفوس روسی نیز موجب مرگ‌ومیر فراوانی در خود روسیه و نواحی شمالی ایران گردید. که در اثر تغییر الگوی اقتصادی و همچنین خشک‌سالی سال ۱۹۱۵ و ۱۹۱۶ ایجاد شده بود با خرید غله توسط کارگزاران ایرانی بریتانیا و همچنین راه‌بندان روس‌ها در شمال خراسان و مصادره‌ی آذوقه‌ی مردم شدت یافت.

محمدقلی مجد در کتابی به نام قحطی بزرگ از میان عوامل گوناگون تنها به یک عامل بسنده کرده و سایر عوامل را در زیر آمار و ارقام ناصحیح پنهان کرده است. بر اساس کتاب مجد ۹ میلیون نفر از جمعیت ایران جان خود را از دست دادند درحالی‌که جمعیت ایران در دوره مورد نظر ۱۰ میلیون نفر بوده است و با از بین رفتن جمعیت ۹ میلیون نفری پاسخ به این سؤال جدی است که چگونه جمعیت فعال ایران در سال ۱۹۴۰ به ۴۰ میلیون نفر رسیده است؟ رشد جمعیت ایران طبیعتاً با جمعیت باقی‌مانده یک میلیونی در این دوره‌ی کوتاه میسر نخواهد بود.

علاوه‌براین، مجد به نقش شاه قاجار و احتکار غله توسط وی اشاره‌ای نمی‌کند؛ در این بحران انبار شاهی از غله پر بود اما احمدشاه به‌رغم توصیه‌های مشاوران و نزدیکانش حاضر نبود غله را در اختیار مردم قرار دهد و کاری که برخلاف اقدام کریم‌خان زند بود.

مجدد همچنین به اسنادی اشاره می‌کند که هرگز به آن‌ها دسترسی نداشته است و بر اساس اتفاق‌نظر سند پژوهان و مورخان، آمار اعلام شده در کتاب مجد محل ایراد بزرگی است.

اگر به رگه‌هایی که مجد با فرمانفرماییان و خاندان قاجار دارد توجه شود مشخص می‌شود کتاب مجد برگ برنده‌ای برای تطهیر شاهان قاجار و رفع مسئولیت آن‌ها است.

ادامه‌ی مطلب

✅ @karkhone

یوسی ملمن، مقاله‎ای در هاآرتز منتشر ساخته و خبر داده است که پوتین در ماههای اخیر، نقش جدّی در کنترل رفتار ایران در قبال برنامه هسته‎ای خود و مذاکرات بازگشت برجام داشته است. این مقاله به دیدار نفتالی بنت و پوتین و دورنمای دستاورد بنت از این دیدار اشاره کرده است.


https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.HIGHLIGHT-putin-draws-a-red-line-for-tehran-bennett-will-try-to-leverage-it-1.10310481



✅ @karkhone

پیتزا، میدان سرخ و گورباچف

| مهدی تدینی


او آن زمان احتمالاً یکی از معروف‌ترین دولتمردان جهان بود؛ البته او اینک دولتمردی بازنشسته بود و وقتی هم که در قدرت بود نقش گورکن یا مأمور مراسم تدفین را ایفا کرده بود. انگار آمده بود تا بزرگ‌ترین دولت تاریخ را به خاک سپارد. آمده بود تا گوری بکند و به جهانیان بگوید: آن پیرمرد بیمار و فرتوت با همۀ ابهت و هیمنه‌اش در هفتادوچندسالگی چشم از جهان فروبست. به همین دلیل همه او را می‌شناختند؛ چه کسانی که هیجان‎زده او را در این مراسم تدفین همراهی می‌کردند و چه آن‌ها که خود او را مسبب این مرگِ به گمانشان نامنتظره می‌دانستند و لعن و نفرینش می‌کردند. چه او مسبب این مرگ بود و چه گورکنی بی‌اراده بود، جهانیان او را می‌شناختند. به همین دلیل وقتی در لحظه‌ای نامنتظره روی صفحۀ تلویزیون پدیدار می‌شد، همه با حیرت می‌گفتند: «ئه! این گورباچفه که!»

آری؛ او گورباچف بود. واپسین رهبر اتحاد جماهیر شوروی. اما اکنون در یک آگهی بازرگانی ایفای نقش می‌کرد. اگر قرار است آگهی بازرگانی مخاطب را غافلگیر و میخکوب کند و چیزی را با این غافلگیری در حافظه‌اش حک کند، باید گفت این آگهی بسیار موفق بود. اما سازندگان این تبلیغ فقط به این‌که یک رهبر بزرگ جهان را به شکل غافلگیرکننده در تبلیغی تجاری بگنجانند، بسنده نکرده بودند، بلکه تلویحاً یک بحث داغ و تمام‌ناشدنی سیاسی را هم در تبلیغ گنجانده بودند تا بینندگان پس از تبلیغ شروع کنند به بحث کردن!

تبلیغ با تصویری از بالا آغاز می‌شود که کلیسای جامع مسیحِ منجی و میدان مانژنایا (Manezhnaya) در آن دیده می‌شود. برف تازه‌ای زمین را سپیدپوش کرده است. گورباچف چتر در دست با نوه‌اش آناستازیا از میدان می‌گذرد، در حالی که کلیسای جامع سنت باسیل ــ که مانند کرملین یکی از نمادهای اصلی مسکوست ــ در تصویر پیداست. در میدان سرخ، همان‌جایی که به مدت هفت دهه جولانگاه ارتش سرخ و بزرگ‌ترین رهبران کاپیتالیسم‌ستیز دنیا بود، پدربزرگ و نوه وارد فست‌فودِ پیتزا هات (Pizza Hut) می‌شوند و در گوشه‌ای می‌نشینند.

در میز کناری خانواده‌ای مشغول پیتزا خوردن است که متوجه حضور گورباچف می‌شوند. بی‌درنگ میان پدر و پسر مشاجره‌ای سر گورباچف شکل می‌گیرد:

پدر: این نابسامانی اقتصادی تقصیر اونه!
پسر: این فرصتی که داریم به لطف اونه!
پدر: این بی‌ثباتی سیاسی تقصیر اونه!
پسر: آزادی‌ای که داریم به لطف اونه!
پدر: این هرج‌ومرج محضه!
پسر: امیده!

مادر خانواده که می‌بیند بحث پدر و پسر بالا گرفته، وارد بحث می‌شود و می‌گوید: «به لطف او خیلی چیزها داریم... از جمله پیتزا هات!» ناگهان بحث و برافروختگی فروکش می‌کند و از چهرۀ پدر پیداست در این مورد او هم قدردان گورباچف است (و البته باید هم منتظر چنین پایانی بود!) و بعد همه در آن شعبۀ پیتزا هات قدردانی خود را از گورباچف ــ به خاطر پیتزا ــ بیان می‌کنند.

پیتزا هات (کلبۀ پیتزا) مجموعه رستوران‌های فست‌فودی با خوراک تخصصی پیتزاست که امروز سیزده هزار شعبه در ۱۳۰ کشور دارد. قصۀ تأسیس این امپراتوری پیتزایی مانند بسیاری دیگر از برندهای غربی است که از محقرترین آغاز را داشتند و بعد بر اساس اصول سرمایه‌داری و تجارت آزاد دنیا را فتح کردند. دَن و فرانک کارنی، دو جوان دانشجو در ویچیتای کانزاس، با چند صد دلار سرمایه‌ای که مادرشان به آن‌ها داده بود لوازم دست‌دوم خریدند و در مه ۱۹۵۸ پیتزافروشی کوچکی زدند. ده سال بعد آن پیتزافروشی به ۳۱۰ شعبه تبدیل شده بود. در ۱۹۶۹ شکل شیروانی قرمزرنگ به لوگوی پیتزا هات تبدیل شد. پیتزا هات در ۱۹۷۷ به پپسی‌ و در ۱۹۹۷ به رستوران‌های تریکون گلوبال فروخته شد که امروزه «یام برندز!» (Yum! Brands) نامیده می‌شود و کی‌اف‌سی و تاکو بل را هم در اختیار دارد.

اما آنچه برای ما که نگاهی تاریخ‌اندیشانه داریم از هر چیز جذاب‌تر است، معنای نمادین این تبلیغ است. انگار همه‌چیز در این تبلیغ می‌خواهد پیروزی کاپیتالیسم بر کمونیسم را در یک دقیقه و در قالب پیتزاخوری به جهانیان نشان دهد. رهبر بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین نظام سوسیالیستی‌ـ‌کمونیستی جهان، چند سال پس از فروپاشی شوروی، می‌تواند به خود افتخار کند که باعث شده بازیگران نظام کاپیتالیستی ــ یعنی برندها و شرکت‌های خصوصی ــ در گوشۀ میدان سرخ روبل به جیب بزنند...

این تبلیغ در فوریۀ ۱۹۹۷ فیلمبرداری و در ۱۹۹۸ در جهان ــ به جز روسیه ــ نمایش داده شد. به ادعای روزنامۀ نیویورک تایمز گورباچف از این تبلیغ حدود یک میلیون دلار (معادل دو میلیون دلار امروزی) دستمزد گرفت که آن را خرج «بنیاد گورباچف» کرده بود.

✅ @karkhone

توئیت جالب رئیس‎جمهور آمریکا درباره این واقعیت که شرکتهای بزرگ هیچ مالیاتی در سطح فدرال پرداخت نمی‎کنند!
مؤسسه Institute on Taxation and Economic Policy ... در ماه آوریل امسال، گزارشی را منتشر کرد که با تحقیق گسترده نشان داده بود که 55 ابَرشرکت آمریکایی، هیچ مالیات فدرالی پرداخت نکردند و روی هم، در سال 2020، بیش از 40 میلیارد دلار درآمد داشتند.


✅ @karkhone

بوی شراب می‌دهی، خربزه در دهان مکن

| مسعود زمانی

اتفاقات و تحولات صنعت ساختمان چین حوزه بسیار جالبی است و چون احتمالاً گذشته این‌ها آینده ما خواهد بود، نوشته پیش‌رو می‌تواند کمک خوبی برای شکل‌دهی به ذهن و استراتژی‌های آینده شخصی و بنگاهی شما در کشور و شاید جهان باشد.

همین ابتدای متن اعلام میکنم که من به موفقیت طرح ساخت ۴ میلیون مسکن آقای رئیسی بدبین هستم و بنظرم به احتمال زیاد یک اثر تورمی احمقانه خواهد داشت و در نهایت تاثیری در وضعیت بازار مسکن و قدرت خرید جامعه نخواهد داشت و صدالبته منجر به حبس بخش بزرگتری از اقتصاد در این حوزه و تخریب سرمایه مولد در اقتصاد خواهد شد. بخشی از دلایل این استدلال هم در همین متن قابل مطالعه است.

اول بگویم که چطور نوشتن این متن شروع شد، من چند مدتی بصورت آزاد تحولات پساکرونای چین را دنبال می‌کردم و چندین بار میان متن‌ها و گفته‌ها، اتفاقات حوزه مسکن در چین برایم برجسته و جالب توجه شد ولی خب در حد همون مطالعه آزاد بهش نگاه میکردم تا اینکه یک توییت روز پنج‌شنبه ۲۹ مهرماه ۱۴۰۰ توجهم را جلب کرد.


«شهر ارواح» به مناطقی از چین میگویند که قرار بود مستاجران در خانه‌های ارزان قیمت آنجا ساکن شوند اما اکنون به‌دلیل نبود خدمات عمومی خالی مانده‌اند.معادل جمعیت فرانسه، خانه‌خالی در چین وجود دارد و این حاصل مداخله در بازار مسکن و خطای مسکن‌سازی در حومه شهرهاست.
من هرکس دیگری این توییت رو زده بود شاید خیلی توجهی نمیکردم ولی چون یک ژورنالیست اقتصادی (ابراهیم علیزاده سردبیر تجارت نیوز) این را نوشته و کلی هم ریتوییت و لایک شده یکم حساس شدم چون بنظرم مطلب اصلاً ژورنالیستی نیست و حتی عوام‌فریبانه هم می‌تواند تصور شود. فلذا حس کردم حق مطلب ادا نشده است و اخلاق حکم میکند اگر جوری دیگری فکر و تفسیر میکنم برای دیگران بازگو و منتشر کنم.

کلا این یک اشتباه متداول هست که همه فکر می‌کنیم معمولاً اول نانوایی و پمپ بنزین و قصابی باید باشد تا مردم بیایند اطرافش خانه بخرند، درصورتیکه در بسیاری موارد دسترسی‌های دور به برخی امکانات و یا حتی بدون هیچ دسترسی به امکانات ولی با آپشن مسکن ارزان باعث خواهد شد اول مردم بروند مستقر شوند و سپس براساس تقاضا بقالی و ماست‌بندی و درنهایت باشگاه بیلیارد! و … شکل بگیرد، در واقع بیشتر خدمات عمومی در اثر تقاضای واقعی و پنهان شکل میگیرند و معمولاً اینجوری نیست که چون اینجا یکی نانوایی زده پس بریم دورش خانه بسازیم.

کلاً مسکن و صنعت ساختمان بدین دلیل از صنایع استراتژیک هست که خودش محرک گردش اقتصادی و پویایی پول در دیگر صنایع می‌شود که البته این نیز همیشه صادق نیست و در حالت‌های نرمال رخ میدهد و در ادامه برخی از ماجراهای ابنرمال ذکر میشود.

در مورد پرونده صنعت ساختمان و مسکن چین هم انتظار من این هست که سردبیر یک رسانه اقتصادی به ریشه‌های اصلی (که اتفاقا احتمال وقوع آن در ایران بیشتر است بپردازد) تا اینکه اینقدر سطحی آن را تحلیل کند، از کنار مسئله بگذرد. خب حالا بریم سراغ توضیح دقیق اینکه چرا در چین شهرهای ارواح وجود دارد:

در شهریور و مهر ماه ۱۴۰۰ ماجرای ورشکستگی شرکت Evergarden نقل رسانه‌ها بود؟ و اینکه اثرات اقتصادی این ورشکستگی فراتر از آن ۳۰۰-۴۰۰ میلیارد دلار خواهد بود و کلی هم درباره‌اش صحبت شد، ولی فهم چگونگی این اتفاق به فهم دلایل ایجاد شهرهای ارواح کمک زیادی میکند پس قصه را شروع می کنیم:

رشد سرسام آور بازار مسکن چین از سال ۲۰۰۰ شروع شد
که از منظر همه رفتاری طبیعی از دوران گذار از یک اقتصاد کشاورزی محور به اقتصادی صنعتی بود، صدها میلیون کشاورز خانه‌های خود را رها کردند تا برای زندگی بهتر به شهرهای بزرگ بیایند، این موجب شد که افزایش نمایی تقاضای مسکن، قیمت‌ها را در همان سال اول و در مواردی ۳-۴ برابر کند، و شرکت‌های ساختمانی نهایت استفاده را از این فرصت بردند و کلی سود کردند و اسمی برهم زدند.

ادامه مطلب

✅ @karkhone

اطلاعات؛ ۲۷مهر ۱۳۶۲

بلاهت عریان و تکراری در این ملک امری جدید نیست اما یک سوال؛ چگونه بخشنامه می‌تواند قیمت‌ها را کاهش دهد!؟

✅ @karkhone

معنای «کور بودن» فرایند انتخاب طبیعی

|هادی صمدی

این پرسش را که «چگونه انتخاب طبیعی، به عنوانی فرایندی کور، می‌تواند طرح‌های پیچیده، عجیب، و زیبا را در جهان زیستی به‌وجود آورد؟» بسیار شنیده‌ایم. در پاسخ، به جای طرح بحثی فلسفی، عرضه‌ی مثالی ملموس کمک می‌کند تا «تصادفی بودن» را با «بدون علت بودن» اشتباه نگیریم.

فرض کنید می‌خواهید از سیمی سفت به عنوانِ آنتنِ تلویزیون‌ بهره گیرید تا مسابقه‌ی فوتبالی را ببینید. جهت سیم را به کدام سمت می‌گیرید؟ مشخصا به نحوی کاملا کور، یعنی تصادفی، آن را در سمتی از جهت‌های فضایی قرار می‌دهید. اگر صفحه‌ی تلویزیون به خوبی تصویر را به نمایش در آورد که بسیار عالی! بخت یار شما بوده که در اولین اقدام موفق شده‌اید. البته بعید است در اولین اقدام موفق شوید. بنابراین باز هم به نحوی تصادفی آن را در جهات مختلف فضایی تکان می‌دهید، و احتمالا خم‌هایی تصادفی هم در سیم ایجاد می‌کنید، و از میان حالت‌های مختلف، آن را که بهتر باشد انتخاب می‌کنید.

حالا اگر کسی بپرسد «از کجا می‌دانستی که این حالت خاص جواب می‌دهد» چه خواهید گفت؟ احتمالا به سادگی می‌گویید «نمی‌دانستم! در راه آزمون و خطا به این طرح رسیدم». و اگر پرسش‌کننده اصرار داشته باشد که مگر می‌شود تصادفی به راه‌حل رسیده باشید احتمالا خواهید گفت «البته فقط «تغییرات» را تصادفی ایجاد کردم و بعد در هر مرحله از میان‌ حالت‎‌های به‌وجود آمده بهترین را «انتخاب» کردم. بنابراین «تمامی» فرایند طراحی کور نبوده است.»

برای اینکه مثال ما به آنچه انتخاب طبیعی انجام می‌دهد شبیه‌تر باشد اجازه دهید به سراغ مثالی واقعی از طراحی یک آنتن توسط ناسا برویم. (تذکر: به منطق حاکم بر کار توجه کنید. اعداد واقعی نیستند.)

آنتنی که تصویر می‌بیند به آنتن‌ تکامل‌یافته موسوم است که ناسا از آن در سال 2006 برای یکی از فضاپیما های خود بهره گرفت. مهندسان ناسا به سادگی کاری را که شما در مورد تلویزیون انجام دادید انجام دادند: به این ترتیب که 10 آنتن را، تصادفی، به شکل‌های متفاوتی خم کردند؛ آنها را برای سنجش قدرت آنتن‌دهی امتحان کردند؛ بدترین‌ها را حذف؛ و بهترین‌ها را برحسب موفقیت در آنتن‌دهی رتبه‌بندی کردند. از آنکه رتبه‌ی نخست را کسب کرد 5 مورد، از آنکه رتبه‌ی دوم را داشت 3 مورد، و آنکه رتبه‌ی سوم را داشت یک مورد نمونه‌سازی کردند. (در معنای زیست‌شناسی به آنتن‌های بهتر اجازه‌ی تولیدمثل ناهمسان دادند؛ یعنی هر کدام بهتر بود بچه‌های بیشتری به‌وجود آورد. اما از آنجا که تولیدمثل در جهان زیستی کاملا دقیق نیست در هر کدام از آنتن‌های به‌وجود آمده در نسل جدید اندکی تغییر ایجاد کردند تا دقیقا مانند والد خود نباشد. چگونه؟ باز هم در جهت‌هایی کاملا تصادفی. 9 آنتن نسل جدید، بعلاوه‌ی بهترین آنتن نسل قبل را، به عنوان 10 آنتن جدید مجدد آزمون کردند؛ باز بدترین‌ها را حذف، و به بهترین‌ها بر حسب کارآمدی، اجازه‌ی تولیدمثل ناهمسان، همراه اندکی تفاوت در زادگان دادند. پس از چندین بار تکرار این فرایند به آنتنی رسیدند که تصویر آن را در بالا می‌بینید.

طراحی این آنتن به نحوی ملموس نشان می‌دهد که چگونه می‌توان با به کارگیری اصل انتخاب طبیعی، بر روی تغییرات کور، آنتنی طراحی کرد که بهتر از هر آنتن از پیش‌طراحی‌شده‌ای عمل کند. و فقط فکرش را کنید که چگونه مهندسی می‌توانست بدون بهره‌گیری از اصل انتخاب طبیعی به این طرح عجیب پی ببرد.

اما وقتی فقط نتیجه‌ی نهایی را ببینیم و از فرایند ساخت اطلاعی نداشته باشیم باورش برایمان سخت است که آنتن مشاهده شده بدون طراحی اولیه به‌وجود آمده باشد. جالب آنکه این طرح منحصر به فرد نیست و در اجراهای دیگر، طرح‌های عجیب دیگری نمایان می‌شوند. (همانطور که در سرشاخه‌های درخت حیات نیز با انبوهی از اَشکال زیستی مواجه هستیم.)

همانطور که ملاحظه می‌فرمایید معنای «کور» در تکامل تنها آن است که کار بدون طرحی اولیه آغاز شده است؛ و نه آنکه تغییرات به نحوی خودبخودی و بدون علت به‌وجود آمده‌اند.

(ممکن است بگوییم اما خود همین فرایند به کار گرفته شده توسط ناسا مطابق «طرحی» انجام شده است. زیست‌شناسان با این تعبیر از «طرح» مخالفتی ندارند و نام آن را «اصل (یا الگوریتم) انتخاب طبیعی» گذاشته‌اند. اینکه خود این الگوریتم از کجا آمده است پرسشی قابل‌ تأمل است که بحث‌های جالبی را در فلسفه و الهیات پیش می‌کشد.
همچنین پرسش دیگری نیز مطرح است که این‌بار خود زیست‌شناسان به آن توجه دارند: اینکه آیا همه‌ی طراحی‌های مشاهده شده در طبیعت «صرفا» توسط این الگوریتم به‌وجود آمده‌اند؟ به عبارت دیگر قدرت انتخاب طبیعی چقدر است؟)

✅ @karkhone