‍ برجام و فرجام ایران

| مهدی تدینی


کوتاه و صریح می‌نویسم ـــ و به قول پاپ پیوس یازدهم، در آن بیانیۀ معروفش در سال ۱۹۳۷، «با نگرانی سوزان». آنچه بیمناکش بودم رخ داد: مذاکرات وین متوقف شد. پیداست مذاکره‌کنندگان کوشیده‌اند این «خبر بد» را با «لحن خوب» و جملات امیدبخش بیان کنند. بورِل، مسئول سیاست خارجی اتحادیۀ اروپا، خواسته است کدهایی هم در خبر بگنجاند و از تأثیر «عوامل بیرونی» سخن گفته. بر کسی پوشیده نیست که این عوامل بیرونی «جنگ روسیه» است.

هیچ‌گاه متوهم نبوده‌ام که فکر کنم با احیای برجام اوضاع ایران گل و بلبل خواهد شد. ما مردم ایران مرغ عروسی و عزاییم. اما با این سطح از فشار اقتصادی و معیشتی و با سوختن زندگی مردم زیر بار تورم و نابودی ساده‌ترین آرزوهای مردم زیر بار مناقشۀ هسته‌ای و نیز با توجه به ناکارآمدی در ادارۀ امور، تردیدی ندارم که به برجام نیاز داریم؛ حتی اگر منافع عینی آن اندک باشد. اما پس از حملۀ روسیه به اکراین روزبه‌روز بیشتر اصرار داشته‌ام که برجام در اسرع وقت احیا شود. دلیلش را در نوشته‌های پیشین مفصل شرح داده‌ام. مناسبات دنیا به هم ریخته و هیچ کشوری از فردا خبر ندارد. بیم آن می‌رود که جهان در آستانۀ یک فاجعه باشد. اوضاع جهان شکننده است و اگر قرار باشد گسل‌ها گشوده شود، ایران به حکم وضعیت ژئوپولتیکِ موجود «روی گسل» قرار دارد.

دوباره هشدار می‌دهم! کل مناسبات و معادلات ایران عوض شده است. همۀ معادلاتِ پیش از بیست‌وچهارم فوریۀ ۲۰۲۲ را بگذارید کنار! جهان عوض شده! تحلیل و سیاست ما نیز بی‌درنگ باید متناسب با خطرهای جدید تغییر کند. امروز دلایلم برای بازگشت به برجام دلایل سه هفته پیش نیست. ایران برای بالا بردن امنیت و ایجاد بازدارندگی به برجام نیاز دارد. غرب هم امروز به دلیل بحران موجود بسیار بیشتر از قبل به احیای برجام نیاز دارد. با توجه به پیشرفت‌های هسته‌ای ایران، انباشت زمان و بحران جنگ، سطح ریسک از حد مجاز بالاتر رفته است. بی‌تعارف و بی‌پرده هشدار می‌دهم مراقب ایران و ایرانیان باشید! سرنوشت ما دست شماست و توان ما نامحدود نیست. شما نمی‌توانید همۀ عوامل خطر را شناسایی و مهار کنید! سطح ریسک را پایین بیاورید. این جمله را روزی صد بار در ذهن یادآوری کنید: «اوضاع جهان عوض شده!»

سخنی هم با مخالفان سنتی برجام دارم: دو گروهی که با انگیزه‌های متضادِ حکومت‌دوستی و حکومت‌ستیزی از اول مخالف برجام بوده‌اند! برجام یک «ایدۀ اصلاح‌طلبانه» نیست که از دو منظر متضادِ حکومت‌دوستانه یا حکومت‌ستیزانه از آن متنفر باشید و بگویید «پیف‌پیف!» نه تنها هیچ تضمینی وجود ندارد که نبودن برجام به هدف سیاسی شما کمک کند، بلکه بیم آن هم می‌رود که نبودن برجام تأثیری برخلاف اهداف سیاسی شما داشته باشد. سرنوشت مردم ایران بدون برجام در خطر است و هیچ‌کدام از شما دو گروهِ متضاد نیز بدون برجام به هدفتان نمی‌رسید! سیاست هر دوی شما «زمین سوخته» است! البته فرقی نمی‌کند که بگویم «زمین سوخته» یا «مردم سوخته»!

✅ @karkhone

‌روایت عبدالمجید مجیدی از جلسه‌ای در حضور شاه

یک جلسه‌ای که یک سال قبل از اینکه حکومت هویدا برود[۱۳۵۵] حضور اعلی‌حضرت تشکیل دادیم که در آن جلسه اعلی‌حضرت بودند و هویدا بود و هوشنگ انصاری، وزیر امور اقتصادی و دارایی، بود و حسنعلی مهران، رئیس بانک مرکزی، بود و من بودم که به حساب وزیر مشاور برای برنامه و بودجه که مشکلات رو آمده بود دیگر. گرفتاری‌های واقعاً سخت و لاینحلی به وجود آمده بود...فرمودند: «چطور شد یک دفعه به این وضعیت افتادیم؟» همه ساکت بودند من عرض کردم: ما یک مملکتی بودیم که خوش داشتیم زندگی می‌کردیم. خب، پول بیشتری دلمان می‌خواست، درآمد بیشتری دلمان می‌خواست که [مملکت را] بسازیم. یک دفعه این [افزایش] درآمد نفت که آمد مثل سیلی بود که تمام زندگی ما را شست و رفت». که [اعلی‌حضرت] خیلی هم از این حرف من خوششان نیامد و ناراحت شدند و پا شدند جلسه را تمام کردند و رفتند بیرون. همه هم به من اعتراض کردند که «این چه حرفی بود زدی؟» گفتم: «آقای انصاری، این واقعیت است بایستی به اعلی‌حضرت بگوییم. این درآمد نفت است که پدر ما را درآورد».

✅ @karkhone

در ۱۴۰۱ برای توسعه میادین نفت و گاز ایران چقدر پول می خواهیم؟

| محمدرضا اسلامی

سال ۱۴۰۰ با همه فراز و نشیب هایش گذشت، اما در میان تمام اخبار و اتفاقات، یک مصاحبه از وزیر نفت به مانند تابلویی در ذهن ماندگار شده و خاموش و روشن می شود.

در مورخ ۱۰ آبان وزیر نفت دولت جدید در مصاحبه ای گفت:

برای پاسخ به نیاز کشور در حوزه نفت و گاز ۱۶۰ میلیارد دلار سرمایه گذاری لازم است. در غیر این صورت، در آینده به واردکننده این محصولات تبدیل می‌شویم.


برای اینکه مقیاسی از این عدد داشته باشیم، ضروری است مروری بر ارزش واقعی "یک میلیارد دلار" انجام دهیم و ببینیم اساسا در "دنیای امروز" یک میلیارد دلار یعنی چه؟
و بعد با این مقیاس، بسنجیم و ببینیم چطور ۱۶۰ واحد از آن یک میلیارد دلار را تامین کنیم؟

ابتدا به ترکیه برویم و سپس به ژاپن و بعد از آن به کالیفرنیا. بعد از آن مجددا به مصاحبه مهندس اوجی باز خواهیم گشت.

1. ترکیه و دو مگاپروژه اردوغان
جناب رجب طیب اردوغان برای قدرت نمایی و به منظور اینکه توان مدیریتی خود را نشان دهد، چند پروژه بزرگ را در ترکیه اجرا کرد. یکی از آنها پروژه مسجد چاملیجا بود. مسجدی ۶۳۰۰۰ نفری با یک معماری با شکوه و سازه ای ضدزلزله. هزینه ساخت این شاهکار معماری و سازه ۱۰۰ میلیون دلار بوده است.
عملا این سازه می تواند شاخصی ذهنی برای ما باشد که "۱۰۰ میلیون دلار" یعنی چه.
به بیان دیگر، ده تا از این پروژه، معادل می شود با ارزش/اثر یک میلیارد دلار (در منطقه ما).

مگاپروژه دیگر اردوغان، افتتاح سد عظیم ایلیسو بر روی دجله در آبانماه ۱۴۰۰ بوده است. هزینه ساخت این سد ۱/۷ میلیارد دلار بوده است. یعنی اگر اردوغان بتواند ۸۰ سدِ مشابهِ دیگر اجرا کند (که چنین چیزی برایش محال است!) تازه معادل می شود با بودجه ای که ما ایرانیان لازم داریم تا میادین نفت و گاز کشورمان را توسعه دهیم.
میادینی که "امروز" اولویتِ توسعه دارند و "فردا" که انرژیهای تجدیدپذیر گسترش پیدا کرد، عملا توسعه این میادین کم فایده است.

2. پاناسونیک در ژاپن
در سال ۲۰۱۴ این شرکت نهایت تلاش و همت مدیران و مهندسین خود را بکار گرفت و (طبق گزارش مالی) ۱ میلیارد دلار سود کرد.

مدیریت این شرکت، تلاش خود را ادامه داد و توانست در ۲۰۲۱ حدود دومیلیارد دلار سودآوری داشته باشد.

اگر “فرض” کنیم پاناسونیک بخواهد در توسعه میادین ایران سرمایه گذاری کند و همچنین باز اگر “فرض” کنیم که پاناسونیک بتواند که سود سالانه خود را به همین شکل نگه دارد (چیزی که در رقابت با رقبای کره/چین بسیار دشوار است)، برای توسعه میادین باید سودِ ۸۰ سالِ پاناسونیک در ایران سرمایه گذاری شود.

شاید این مثال، ارزش و ارج واقعی دو میلیارد دلار را بهتر به ما نشان دهد؛ و این امر ابعاد ۱۶۰ میلیارد دلار را نمایان می کند. ۱۶۰، تنها یک عدد نیست، ۱۶۰ یعنی سرمایه ای که از تلاش هزاران متخصص در طول چند دهه در یک بنگاه اقتصادی فراهم می شود.

3. قطار پرسرعت کالیفرنیا
به کالیفرنیا برویم و به منطقه ای که قلب اقتصاد و تکنولوژی آمریکاست. از سانفرانسیسکو در شمال ایالت کالیفرنیا تا لس آنجلس در حوالی جنوب ایالت، انبوهی از شرکتهای عظیم بین المللی (نظیر فیس بوک، گوگل، اوبر ...) قرار گرفته اند. فاصله این دو شهر از هم، حدودا به اندازه فاصله اصفهان تا شیراز است؛ اما با وجود انبوه تکنولوژی و اقتصاد قوی در این منطقه، خط قطار سریع السیر بین این دو شهر وجود ندارد. (چیزی که در ژاپن سالهاست وجود دارد)

هزینه پروژه احداث قطار پرسرعت بین این دو شهر ۷۷ میلیارد دلار برآورد شده، اما این پروژه تا کنون اجرا نشده. چرا؟
چون پول نیست!
در منطقه ای که آنهمه ثروت و فن آوری هست بودجه لازم برای احداث چنین پروژه کلیدی موجود نیست.

4. بازگردیم به مصاحبه مهندس اوجی. ما ایرانیان ۱۶۰ میلیارد دلار نیاز داریم تا نسل بعد از ما از مواهب و قدرت اقتصادی مخازن نفت و گاز کشور بهره مند شود؛ این امر، به هیچ وجه میسر نیست مگر اینکه سرمایه گذاران قَدر و متعدد از خارج از کشور در این حوزه ورود کنند و آنهم ممکن نیست مگر اینکه ما ذهنیت (Mindset) درستی از ارزش پول داشته باشیم.
۱۶۰ لقلقه زبان ماست. براحتی بر زبان می آید اما از کجا؟ و چطور؟

وقتی تامین ۲ میلیارد دلار برای پاناسونیک و فرماندار کالیفرنیا دشوار است ما چگونه می خواهیم در فضای تحریم و بیرون از مناسبات بین المللی ۱۶۰ م د تامین کنیم؟

ایرانِ فقیر، هدیه ما به نسل بعدی خواهد بود اگر که با سرعتِ فعلی به توسعه میادین بپردازیم. ایرانِ استوار و توسعه یافته هدیه ما به نسل بعدی خواهد بود اگر که این ثروتها را از دل زمین بیرون بکشیم و در کار توسعه زیربناهای کشور خرج کنیم.
۱۴۰۰ تمام می شود با این نگرانی که ایرانِ فردا، ایران فقیر است یا توانمند؟

تصویر

✅ @karkhone

این مرکز نقشه های گوگل/سات ناو سال ۱۹۶۳ هست و خط تلفنی که مردم قبل ترک خونه باهاش تماس می گرفتن تا مسیر رو بپرسن! بنظرتون ۶۰ سال بعد چی میشه؟ ...
آنچه اَندَر وَهم نیاید!

✅ @karkhone

فقر خواست خدا نیست

| غلامرضا مصدق

هميشه بعضی از صاحبان تریبون و قلم ، بدون ارائه دلایلی عقل پسند به تقدیس فقر پرداخته و با فضیلت تراشی برای آن ، عموماً فقر را نشأت گرفته از اراده الهی برای امتحان و تزکیه بندگان میدانند ! جملاتی نظير " دنيا محل عيش و نوش نيست " ، " فقر امتحان الهي است " ، " فقرا نزد خدا بر أغنياء شرافت دارند " و امثالهم سخنان آشنایی در تئوریزه کردن هیولای فقر هستند .

نکبت بودن فقر چنان عیان است که نیازی به بحث و استدلال ندارد تا آنجا كه حتی تحقیقات علمی نشان می‌دهد ، بسیاری از حیوانات به هنگام خشکسالی و قحطی ، زاد و ولد خود را کاهش می‌دهند . با این حال تحقیقات علمی زیادی در مورد اثرات زیانبار فقر بر انسان‌ها انجام شده است که با دقت زوایای مخرب ، حقارت بار و کرامت سوز فقر را نشان می‌دهد .

در یک تحقیق گسترده ، از کشاورزان هندی در زمان فروش محصولات تست هوش گرفته می‌شود ، بار دوم در آخر سال که پولها خرج شده و دوران بی پولی و بدهکاری آنهاست همان تست هوش گرفته می‌شود . تفاوت نتیجه شگفت انگیز دو مرحله ۱۰ واحد است . برای درک عمیق فاجعه خوب است بدانیم در آزمون تست هوش ۱۰ واحد فاصله هوش متوسط تا تیز هوش است . به عبارتی ضریب هوشی یک فرد در زمانی که غم نان دارد ۱۰ واحد از کسی که از این غم فارغ است کمتر است .

به قول کوزینسکی کارتونیست شهير لهستانی " انسان گرسنه در درجه نخست هدفی جز سیر کردن شکم ندارد ، غم نان اجازه نمیدهد انسان به تماشای جهان بنشیند ، کتاب بخواند ، آگاهی اش را بالا ببرد و به جهان اطراف خود بنگرد . آدمی در زندگی فقیرانه از جهل فراتر نمی رود “

فقر ، اخلاق ، خلاقيت ، تفكر ، تدبير ، كرامت و آزادگی را در وجود انسان می‌کشد . انسان فقیر ناخواسته برده بی چون چرای پول می‌شود . تا نیاز خوراک ، پوشاک و امنیت انسان برآورده نشود ، کمتر کسی دنبال ارضای نیازهای مراتب بالاتر مثل احترام و کمال جوئی خواهد رفت .

اگر فقر خواست خدا براي امتحان بندگان است ، چرا خداوند هیچوقت بندگان خود در کشورهای ثروتمند مثل سوئد ، دانمارک ، سنگاپور را با فقر آزمايش نمیکند ؟ یعنی بندگان خدا در کشورهای ثروتمند به چنان مرتبه ای از تذهیب نفس رسیده اند که دیگر نیازی به امتحان الهی ندارند ؟ چرا خداوند لاینقطع در حال امتحان کردن بندگانی بوسیله فقر است که فقیر متولد می‌شوند و فقیر از دنیا میروند و دائم الامتحان هستند ؟ این باور غلط چه نسبتی با عدالت و رحمانیت خداوند دارد ؟

کسانی که به این باور غلط ایمان دارند نظرشان نسبت این فرمایش علی چیست ؟
" فقر از هر دري كه وارد شود ، ايمان از در ديگر خارج ميشود " .
راستي چه رازي در اين داستان تاريخی تقديس فقر وجود دارد كه اكثر فضیلت تراشان برای فقر ، خودشان فقير نيستند ؟!

✅ @karkhone

ایران؛ قربانی سوسیالیسم

محمود طالقانی، مرتضی مطهری و محمد بهشتی چهره‌هایی که هر کدام دست‌کم در مقاطعی از عمرشان پیش یا پس از وقوع انقلاب۵۷ مواضعی اتخاذ کردند که آشکارا تاکید بر نفی مالکیت خصوصی، تایید قیمت‌گذاری برای کالاها و سرکوب قیمت، تمرکزگرایی و تشکیل دولت بزرگ و مداخله‌گر بود که هر کدام مصداق طرفداری از سوسیالیسم و ضدیت با اقتصاد بازار است.

علی شریعتی نیز در دوران دانش‌آموزی همراه پدرش به نهضت خداپرستان سوسیالیست پیوست. اولین کتاب او که در آغاز جوانی‌اش منتشر شد، کتاب «ابوذر؛ خداپرست سوسیالیست» بود. شریعتی روشنفکر اصلی انقلاب۵۷ شمرده می‌شود.

در آرای محمود طالقانی هم سال‌ها قبل از پیروزی انقلاب، نظریاتی مشابه دیدگاه‌های مارکسیستی و ضدیت با اقتصاد آزاد، مترادف دانستن اقتصاد آزاد با سرمایه‌داری و بی‌بندوبار دانستن سرمایه‌داری دیده می‌شود.

مرتضی مطهری، دیگر روحانی انقلابی، نیز اگرچه عمدتاً بر تلاش برای تعریف و تجویز راهی در میانه اقتصاد سرمایه‌داری و اقتصاد مارکسیستی تمرکز داشت، اما درصدد نفی سرمایه‌داری بود و یکی از راهکارهای اقتصادی که ارائه می‌کرد، عبارت بود از «لزوم مالکیت اشتراکی جامعه بر ماشین‌آلات صنعتی به‌عنوان حالتی خاص از تمام اختراعات بشری.»

محمد بهشتی روحانی انقلابی دیگری بود که علاوه بر ایفای نقش «تئوری‌پردازی» اقتصاد دولتی در سال‌های پیش از انقلاب، در «ساختارسازی حقوقی» برای اقتصاد دولتی در جمهوری اسلامی نیز نقشی موثر داشت.

این چهار نفر تنها چهره‌های متنفذی نبودند که مصادیقی از افکار سوسیالیستی در آرا و آثارشان منعکس شد و بعدها در رویه‌ها، سیاست‌ها و قوانین کشور ادامه پیدا کرد.

محمدباقر صدر با تالیف کتاب «اقتصادنا»، حبیب‌الله پیمان با نگارش کتاب «مالکیت، کار و سرمایه» و ابوالحسن بنی‌صدر با کتاب «اقتصاد توحیدی» از دیگر مروجان اقتصاد دولتی و مبلغان سایر مصادیق اقتصاد سوسیالیستی بودند.

سازمان مجاهدین خلق ایران و همچنین سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران بزرگ‌ترین گروه‌های سازمان‌یافته چپگرا بودند که در سال‌های پیش از انقلاب در ترویج آموزه‌های اقتصاد سوسیالیستی نقش‌آفرینی کردند. بسیار قبل تر از شکل گیری این گروه‌ها، حزب توده در تخریب علم اقتصاد و ترویج اندیشه های چپ‌گرایانه پیشینه‌ای روشن داشت.

بزرگ علوی، عبدالحسین نوشین، جلال آل‌احمد و ابراهیم گلستان از جمله تاثیرگذارترین نویسندگانی بودند که در مقاطعی عضو حزب توده بودند. نیما یوشیج، احمد شاملو، صادق هدایت،‌ صادق چوبک و غلامحسین ساعدی نیز در دوره‌هایی از هواداران این حزب بودند. می‌توان گفت عمده نویسندگان و هنرمندان آن دوره متاثر از تبلیغات این حزب، گرایش‌های چپگرایانه داشتند و این گرایش‌ها آشکارا در آثار آنان منعکس می‌شد و تا سال‌ها بر فضای فکری جامعه ایران تاثیرگذار بود.

این تاثیرات تا سال‌های اولیه وقوع انقلاب۵۷ که موسم تدوین قانون اساسی و شکل‌دهی به ساختارهای اقتصادی جمهوری اسلامی بود، با قدرت ادامه داشت، فضای فکری انقلابیون، شعارها و تصمیمات آنان را شکل داد و اقداماتی چون مصادره‌ها و ملی شدن صنایع و بانک‌ها از اولین جلوه‌ها و عوارض آن بود.

از طرفی دیگر باید به جبهه ملی، نیروی سوم، پان‌ایرانیست‌ها و نهضت آزادی(خصوصا جناح چپ آن) نیز اشاره کرد که آشکارا طرفدار سوسیالیسم ملی بودند و از مصادره و دولتی‌شدن اقتصاد حمایت می‌کردند. اعضای نهضت آزادی خصوصا در مصادره اراضی، ملی کردن بانک‌ها و صنایع خصوصی جلودار بودند.

در کنار این انقلابیون، پهلوی نیز آشکارا حامی نوعی سوسیالیسم نفتی بود و شاه علناً دولت خود را سوسیالیستی می‌نامید که حتی از سوسیالیسم اسکاندیناوی پیشرفته‌تر است. ملکه نیز که سابقاً دانشجوی معماری در فرانسه بود در نهان و آشکار سوسیالیسم را تقدیس می‌کرد.

✅ @karkhone

معیار کامیابی

وقتی میلتون فریدمن، اقتصاددان شــهیر آمریکایی در دهه ۱۹۶۰ از هنگ‌کنگ دیدن کرد و از کاپرســوایت که در آن زمان وزیر مالی بود، سوال کرد چرا اینقدر اطلاعات کمــی در مــورد تولید ناخالــص داخلی دارد، در پاسخ شــنید که او عمداً در برابر جمع‌آوری داده‌ها مقاومــت می‌کند زیرا زمانی‌که مقامات دولتی به آمار دسترســی داشته باشند، فشــارهایی به‌وجود خواهد آمد که بخواهند از آنها برای دخالت دولت در اقتصاد استفاده کنند. اســناد موجــود نشــان می‌دهند که اعمال چنین فشــاری در آن زمان از سمت بریتانیا وجود داشــت، چون می‌خواست هنگ‌کنــگ نرخ‌هــای مالیاتی خــود را افزایش دهــد. حتی نماینــدگان مجلس محلــی هنگ‌کنگ نیز بــرای جمع‌آوری داده‌ها به دولت فشار می‌آوردند. وقتی در ۱۹۶۹ از کاپرسوایت سوال شد که چرا هنوز گزارش آمارهای اقتصادی تکمیل نشده، بهانه می‌آورد که دلیل تأخیر، مشکل‌بودن انجام آن اســت. او همچنین اســتدلال می‌کرد که داشتن آمارهای اقتصادی هیچ فایــده‌ای ندارد زیرا نه تنهــا ما نمی‌توانیم اقتصــاد را کنترل کنیم، بلکــه دینامیک اقتصاد ســریعتر از فرآیند جمع‌آوری آمار اســت. حتــی زمانی‌که کاپرســوایت در نهایت حاضر شــد تخمین‌هایــی کلی از میــزان تولید ناخالص داخلــی ارائه کند، خیلی سریع اضافه کرد که این اعداد بسیار نادقیق هستند و نمی‌توانند مرجع مقایسه اقتصادی قرار گیرند. اما او نمی‌خواست که دولت هنگ‌کنگ درگیر سیاست‌های اقتصادی بــر مبنای اهــداف کوتاه‌مدت آماری شــود زیــرا وجود چنیــن آماری می‌توانســت موجب معکوس شدن رابطه علت و معلول، و طراحی سیاســت‌هایی برای تاثیرگذاری مستقیم بر اقتصاد شود. او به خوبی از کاربــرد داده‌های آماری در آمریــکا بــرای توجیه برنامــه Deal New روزولت و در بریتانیا بــرای برنامه تأمین مالی بدهی‌محور کینزی آگاه بود. چنانکه به قول دایان کویل، اقتصاددان و اســتاد سیاست‌گذاری دانشگاه کمبریج، از ۱۹۴۰ به بعد تاریخ اقتصــاد کلان با جمع‌آوری داده‌هــای آماری و تقویــت این تصور که می‌توان اقتصــاد را مدیریت کرد، ممکن شد. کاپرســوایت از اقتصاد کلان متنفر بود؛ بنابراین جای تعجب نیست که تمایلی بــه ایجاد سیســتمی جهت جمــع‌آوری داده‌های آماری نداشــت. در نظر او درک درســت انســان‌ها، اعتماد به بــازار و میزانی از عمل‌گرایی می‌توانســت بیش از هر مدلســازی ریاضی به کمک توســعه اقتصادی بیاید. وقتی یــک روزنامه‌نگار از او پرسید که کشورهای فقیر برای بهبود رشــد اقتصادی خود چه باید کنند، پاسخ داد: «منحــل کردن ســازمان آمار.» حال وقتی به آمار نگاه می‌کنیم، می‌بینیم عملا هنگ‌کنگ بزرگترین بهبود اســتاندارد زندگی بشــری در تاریخ را رقم زده اســت و هــر اقتصاددان و سیاســت‌گذاری باید داستان موفقیت چارچوب سیاست‌گذاری کاپرسوایت را با جزئیاتش بداند.

✅ @karkhone

ثبت رکورد تاریخی در صادرات صنعتی ترکیه
۴۵ میلیارد دلار در سه ماهه اول ۲۰۲۲

اردوغان به درستی با کاهش نرخ بهره به صادرات کشورش کمک کرد

کل صادرات ایران در یکسال به این عدد نمی‌رسه!
این خبر رو بذارید کنار اقدام دولت برای وضع عوارض روی صادرات!

✅ @karkhone

فساد بزرگتری که زیر قصر غیرقانونی علی انصاری پنهان است!

| سیدعلی مجتهدزاده

دیروز در اخبار خواندیم که در جریان تخریب ساختمان‌ها و بناهای غیرمجاز حاشیه رودخانه چالوس، قصری متعلق به یک چهره معروف هم توسط ضابطین و با حکم دستگاه قضایی تخریب شده. اول از هر چیز اقدامی که برای مقابله با تصرف اراضی و نواحی ملی و عمومی توسط برخی متمولین و حتی دستگاه های دولتی آغاز شده، جای تقدیر دارد. اما نکته اینجاست که در ماجرای تخریب همین قصر چند هزار متری در حاشیه جاده رودخانه چالوس، موضوع بسیار مهمتر و بنیادی‌تری در خصوص فساد مستتر است که کمتر به آن توجه می‌شود.

ماجرا از این قرار است که آن قصر مجلل و البته غیرقانونی از نظر اسناد ملکی و حقوقی به نام فرد دیگری جز مالک اصلی آن بوده است. بگذارید راحت و بی‌دغدغه عرض کنم که مالک این قصر آقای علی انصاری، سرمایه‌دار پر آوازه و البته پرحاشیه‌ای است که مالکیت‌های مهم دیگری چون مجموعه ایران‌مال و یا بانک سرمایه را هم در اختیار دارد. اینکه فردی بخش قابل توجهی از دارایی خود در یک سیستم اقتصادی را به نام افراد دیگر سند می‌زند، چند دلیل منطقی دارد؛ اول اینکه منشا پول دارای اشکال است. دوم اینکه فرد در حال گم کردن نشانه‌های اموال و دارایی های خود است و سوم اینکه احتمالا مسایل در خصوص مالیات و تسهیلات بانکی نیز در این میان مطرح است. در نهایت نکته چهارم هم اینکه خود آن اموال مانند همین ملک از نظر قانونی دچار ایراد و اشکال است. سوال مهم اینکه اگر یک اقتصاد دارای بیماری و اشکالات بنیادین نباشد، چه نیازی به چنین کارهایی وجود دارد؟ اگر یک فرد در یک اقتصاد شفاف به طور سالم کسب ثروت کرده باشد چرا باید اموال و ثروت خود را پنهان کند؟ اگر نظام دریافت مالیات به خوبی عمل کند و یا سیستم پرداخت تسهیلات، شفاف و سالم باشد چرا باید شاهد انتقال صوری اموال و ثروت به نام دیگران باشیم؟ در واقع این همان اتفاقی است که در جایی مانند گمرک به شکل انجام واردات کلان با کارت ملی افراد دیگری که گاه از پائین‌ترین اقشار جامعه هستند، صورت می‌گیرد. بنابراین برپا شدن آن قصر مجلل به صورت غیرقانونی در حاشیه رودخانه کرج تنها اولین و کم اهمیت‌ترین سطح فسادی است که در این خصوص رخ داده. سطح عمیق تر در جایی است که باید شفاف شود چرا این اموال به نام افراد دیگری سند می‌خورد؟ منشا پول‌های آنها کجاست؟ چه سلسله روابط فاسدی باعث شده تا فرد بتواند چنین بنای مجللی را به صورت غیرقانونی برپا کند؟ دیگر زنجیره‌های فعالیت اقتصادی این فرد چگونه و به چه ترتیبی کار می‌کنند و شمار زیادتری از این دست سوالات.

باز هم می‌خواهم بدون پرده اشاره کنم؛ در یک مورد از پرونده هایی که شخصا در جریان آن هستم برادران انصاری در سال‌های قبل شرکتی را به نام یک فرد از چهره‌های ورزشی کشور و با فریب او تاسیس کردند. در عمل آن فرد روی کاغذ مالک مجموعه بود اما در واقعیت قضیه برداران انصاری بودند که در لوای آن شرکت فعالیت اقتصادی می‌کردند. اما نهایت ماجرا چه شد؟ چند ده میلیارد تومان تسهیلات بانکی دریافت شده توسط آقایان انصاری در نهایت به نام آن شخصی تمام شد که شرکت به نام وی تاسیس شده بود. به عبارت ساده تسهیلات سنگین بانکی را کسان دیگری برده بودند اما حالا بدهی بازپرداخت آن بر عهده فرد دیگری بود. این تنها یکی از نمونه‌هایی است که نشان می‌دهد انگیزه این دست افراد از سند زدن اموال و ثروت‌شان به نام دیگران چیست. جز وجود انگیزه برای اقدام به فساد هیچ دلیل دیگری وجود ندارد که فردی کوچکترین بخش از ثروت خود را به نام شخص دیگری سند بزند و چنین کاری حتما برنامه ریزی برای شروع به جرم است. حالا مساله این است که آیا نهادهای قضایی و نظارتی ما با توجه به این دست شواهد مبرهن کار برخورد با اموال اشکال دار و احتمالا آمیخته با فساد این افراد را در همین سطح تخریب ویلاهای غیرقانونی محدود می‌کنند یا اینکه حاضر هستند به عمق مساله هم بروند؟ از یاد نبریم که در دادگاه پدیده ای چون اکبر طبری چگونه مشخص شد که برخی از متمولین مفسد، چرا و با چه انگیزه هایی اموال خویش را به نام وی سند می‌زدند.


✅ @karkhone

اگر مقدار پول هم افزایش پیدا کند، قدرت خرید هر واحد پول کاهش می‌یابد و مقدار کالایی هم که با هر واحد پول می‌توان به‌دست آورد، کمتر می‌شود.

افزایش چاپ پول کاغذی توسط دولت‌ها، موجب کاهش قدرت خرید هر واحد پول و در نتیجه، افزایش قیمت‌ها می‌شود. تورم، همین است.

/ سیاست اقتصادی، لودویگ فون میزس

✅ @karkhone

درباره افتتاح خط تولید تسلا در کشور آلمان
آیا او رئیس‌جمهور بعدی آمریکاست

| محمدرضا اسلامی

در میان اخبار چند روز اخیر، خبری که در متن مسایل جنگ پوتین و اوکراین قدری کمرنگ شد، خبر افتتاح خط تولید خودرو تسلا در کشور آلمان بود. ویدئوی رقص ایلان ماسک پس از افتتاح خط تولید در برلین در برخی از شبکه های اجتماعی دنیا همرسان شد. با توجه به اهمیت این خبر ضروری است که به این موارد تامل شود:

1. برخی معتقدند که ایلان ماسک ورژن و‌ نسخه تحت ویندوز ترامپ محسوب می شود (اگر که فرض کنیم ترامپ ورژن تحت "داس" بوده است!). در این مقایسه، چنین گفته می شود که ذهنِ ترامپ یک ذهن نسبتا ساده و آشنا به مسیرِ «دلالی» (معامله گری) بوده ولی ذهن ایلان ماسک آشنا به مفاهیم تکنولوژی و دانشِ پیشرفته است. ترامپ فرزند یک بساز-بفروش بود و بعد از برخورداری از ثروتِ پدری، هرگز منشاء کارآفرینیِ گسترده و یا احداث صنایع پیشرفته «نشد»، ولی ایلان ماسک، بدون ثروت پدری، منشا شکل گیری پیشرفته ترین صنایع و کارآفرینی گسترده شده است.

اینکه آیا روزی ایلان ماسک وارد عرصه سیاست خواهد شد یا خیر؟ را کسی نمی تواند امروز با قطعیت پیش بینی کند ولی در اینکه او اکنون از قدرتمندترین مردان در ایالات متحده محسوب می شود، شکی نیست. قدرتی که تا پیش از این تصورش هم شاید غیرممکن به نظر می رسید.

2. مساله مهم در این خبر، فتحِ قلعه و دژِ خودروسازیِ دنیا، توسط یک بازیکنِ تازه وارد است. در کشوری که مرسدس بنز و BMW حضور دارند، ورود به بازار آن کشور برای تویوتای ژاپنی هم امری دشوار است (نیسان و مزدا ‌و… که هیچ، اساسا جایگاهی در آلمان ندارند). حال اینکه یک خودروسازِ آمریکایی بتواند به قلبِ صنعت خودرو دنیا یورش ببرد، کاری سترگ بوده است.

عمر تسلا تنها 18 سال است (مثل کودکی که تازه به سن سربازی رسیده!) ولی عمر مرسدس بنز 95 سال است. آقای کارل بنز به همراه رفیقش (دایملر) 95 سال پیش پایه های شرکتی را بنا نهادند که سالهاست که بِرند برتر خودرو اروپا و دنیاست. حال جوانکِ یک لا قبای دیروز (یعنی ایلان ماسک) با یک شرکت 18 ساله رفته و در لانه ی زنبور، خودرو تولید می کند. مرحبا!

(عملا ماسک 17 سال پیش به تسلا پیوسته است)

3. در مورد ایلان ماسک کتابهای مختلفی منتشر شده، و صحبت دربارۀ او در مجالِ یک فرسته تلگرامی نیست. اما مهمترین ویژگی ای که ایلان ماسک آنرا نمایندگی می کنند بحث «مقیاس ناپذیری» در دنیای تکنولوژیِ امروز است.

«مقیاس ناپذیری» به این مفهوم که در بسترِ رشدِ دنیای امروز، دیگر مرزهایِ ذهنی برای رشد، وجود ندارد.

این امری ضروری است که درباره «وجود/عدم وجود مرز» در رشد، گفتگو شود. مرزهای ذهنیِ رشد، یکی از مهمترین دلایل «توقف» یا وادادنِ انسانها محسوب می شود. زمانی که برای «رویا» حدّ و اندازه ای وجود نداشته باشد، انسان می تواند بدون توقف به حرکت و تلاش بپردازد. ولی وقتی که مرزِ ذهنی برای رشد قرار می گیرد، سرعتِ حرکتِ فرد، کند یا حتی متوقف می شود.

4. در اینکه افرادِ بسیاری، رویاهای بزرگی دارند شکی نیست! ولی اینکه یک رویا چقدر «شدنی/منطقی» باشد بستگی به هوش و توان ذهنی فرد دارد. اینکه یک نفر چطور بتواند در یک مسیر منطقی از رشد حرکت کند.

در یکی از کتابهایی که درباره ایلان ماسک منتشر شده نویسنده می گوید: ماسک معتقد است که او، مدیرِ ماکرو منجمنت (مدیریت کلان) نیست. او مدیرِ میکرو منجمنت (مدیریت بر جزئیات) "هم" نیست. او مدیرِ نانو منجمنت (دقت بر جزئی ترینِ جزئیات) است!

فردی که تا ریزترین مسائلِ حوزه کاری خودش دقیق می شود (در مقیاس نانو!) ولی از سوی دیگر می تواند کسب و کار خود را گسترش دهد (تا مقیاس مرسدس بنز! و بلکه هم بیشتر).
به تعبیر حافظ:
زره مویی که با مژگان رهِ خنجرگزاران زد!
خنجرگزارانِ صنعت خودرو و بزرگانی چون تویوتا و بنز را به زمین افکندن.

5. در زمانه ای که مقیاس ذهنی برخی از افراد از «ثروت» آن آقای دلال سر کوچه است که فلان زمین را در اطراف رشت با فلان ملک در نیاوران طاق زد و فلان قدر سود به جیب زد؛ یا در زمانه ای که مقیاس ذهنی برخی از افراد از «قدرت» چنان است که گمان می کنند قدرت یعنی اینکه طرف چند مدت معاون وزیر، یا که وزیر و استاندار شود (تا به این حد حقیر)، امثال ایلان ماسک نمونه های زندۀ «مقیاس ناپذیر» بودنِ رشد در دنیایِ صنعت و بازرگانی هستند.

خو نکردن به «عقیقِ خُرد» به تعبیر مولوی. یا نگرفتنِ «بُزِ لاغر» در غزل مولانا.
ما نه زان محتشمانیم که ساغر گیرند/
و نه زان مفلسکان که "بزِ لاغر" گیرند!

مقیاس ذهنی و ابعاد همت در دنیای امروز می تواند تا کجا پیش رود؟ تا هرکجا که تصور کنی! تا هرکجا که رویا پرواز کند. انسان بی رویا، انسانِ مرده است.

مقیاس ناپذیری، امری است که تا درکی روشن از آن نباشد، بستر شکلگیری امثال تسلا رخ نخواهد داد.

✅ @karkhone

دوره آموزشی تفکر طراحانه

🔹دوره‌ی حضوری «تربیت مربی تفکر طراحانه»، با حضور مدرسانی از «مرکز تجارت جهانی»، ۱۷ الی ۲۱ اردیبهشت‌ماه در تهران برگزار می‌شود. متقاضیان می‌توانند تا جمعه ۲ اردیبهشت از طریق پر کردن فرم در لینک زیر اقدام کنند.

📃 اطلاعات بیشتر:
🔗 http://bahmancapital.com/6532-2/


✅ @bahmancapital

#تبلیغ

توسعه صنعتی در تایوان

یکی از کشورهای چینی‌زبان آسیایی که به توسعه‌ی شگفت‌انگیزش کمتر پرداخته می‌شود تایوان می‌باشد. تایوان محصولات فرهنگی مشهوری مشابه ژاپن ('سوشی' و انیمه) و کره (کِی-پاپ و کِی-دراما) ندارد تا بر سر زبان‌ها بیافتد و برند ملّی پرآوازه‌ای نیز از این کشور به چشم نمی‌خورد. با اینحال، تایوان نشان داده چیزی کم از ژاپن و کره ندارد و در توسعه‌ی صنعتی مسیری مشابه آنان پیموده است: ابتدا صنایع کار-محور را توسعه داد، بعد به سمت صنایع سرمایه-محور رفت و نهایتاً صنایع فناوری-محور را هدف گرفت.

طبعاً 'سیاست عمومی' - و به طور خاص، سیاست صنعتی - نقش مهمی در توسعه‌ی تایوان داشته است، اما این سیاست‌ها در مواردی موفقیت معناداری نداشته‌اند. گفته می‌شود که دولت تایوان سرمایه‌های هنگفتی در صنایع خودروسازی، کشتی‌سازی، پالایش آلومینیوم و ماشین‌آلات هزینه کرد، اما به هدر رفت. صنعت خودروی تایوان از انواع حمایت‌ها برخوردار بود (حمایت شدید گمرکی، خریدهای تضمینی دولت، مشوق‌های مالیاتی و...) اما هیچگاه به رقابت‌پذیری خودروسازان ژاپنی و کره‌ای نرسید. صنعت کشتی‌سازی نیز با سرمایه‌گذاری مستقیم دولت به راه افتاد و تنها با حمایت دولت می‌توانست به حیاتش ادامه دهد.

آنچه تایوان را به تایوان تبدیل کرد صنایع فناوری‌محور - و به طور خاص، نیمه‌رسانا - می‌باشد. در بحبوبه‌ی همه‌گیری کرونا و اختلال در تولید صنعتی به دلیل کمبود نیمه‌رسانا، معلوم شد که دنیا تا چه اندازه به تایوان وابسته است. این کشور یک نهاده‌ی تولیدی بسیار حیاتی (نیمه‌رسانا) را برای شرکت‌های مطرح دنیا می‌سازد که کالاهای صنعتی پیشرفته بدون آن امکان تولید ندارند. شکوفایی صنعت نیمه‌رسانای تایوان مرهون یک سرمایه‌ی بزرگ انسانی به نام 'موریس چانگ' است که به دعوت نخست‌وزیر تایوان در دهه‌ی ۸۰ میلادی به تایوان آمد تا شرکت TSMC را راه بیاندازد.

موریس چانگ به مدت ۳۰ سال در صنعت نیمه‌رسانای آمریکا فعالیت کرده بود و دانش نظری و تجربه‌ی عملی فراوانی اندوخته بود. او یکی از رؤسای شرکت تگزاس اینسترومنتس بود که برای ارتش آمریکا کالاهای پیشرفته‌ی نظامی تولید می‌کرد. زمانی که چانگ به تایوان آمد و TSMC را بنیان گذاشت، صندوق توسعه‌ی ملّی تایوان حمایت مالی بزرگی از آن کرد. همچنین، پژوهشگاه فناوری صنعتی تایوان (ITRI) که تحت حمایت مالی دولت قرار دارد، با واردات فناوری و پژوهش و توسعه‌ی فنی، نقش مهمی در توسعه‌ی صنعت نیمه‌رسانا داشته است. پارک علم و صنعت 'سینچو' که دولت در سال ۱۹۷۹ به راه انداخت نیز بستری برای پیشرفت صنعت نیمه‌رسانا فراهم کرد.

آنچه از تجربه‌ی توسعه‌ی تایوان می‌توان یاد گرفت این‌ست که سیاستگذاران تایوانی اگرچه در حمایت از صنایع خودرو، کشتی، آلومینیوم و... موفقیت بزرگی کسب نکردند و منابعی را هدر دادند، اما سیاست‌های موفقشان (نظیر حمایت از صنعت نیمه‌رسانا) چنان منافعی برای اقتصاد تایوان به ارمغان آورد که هزینه‌ی اشتباهات سیاستی را جبران کرد.

منبع: CollectiveAction

✅ @karkhone

کیست که بگوید شاه مرده!
اتفاقا روح وی سراسر گفتمانی را تسخیر کرده که در قالب های شیک و علمی راه وی را در پیش گرفته اند.

«من مخالف افزایش بیشتر حقوق و دستمزد کارگران نیستم … اما گرفتاری این است که … اینها کار نمی‌کنند. کار نکردن خطرناک است…. هر کس که کار نکند، ما دُمش را می‌گیریم و می‌اندازیمش بیرون، مثل یک موش… دانشجویی که علاوه بر برخورداری از آموزش رایگان از دولت حقوق هم می‌گیرد، فردا ممکن است بگوید یک آپارتمان لوکس و یک اتومبیل هم برای من بخرید… ما به کسی اجازه نمی‌دهیم که لوس بشود. ما هر تنبل‌خانه‌ای را می‌ریزیم به هم.»

محمدرضا شاه پهلوی ۱۳۵۵ در این‌باره در گفت‌و‌گو با سردبیر وقت کیهان

✅ @karkhone

تا بحث خودکفایی است اجازه بدهید نگاهی داشته باشیم به چند نفر از قهرمانان عرصۀ خودکفایی

اول، دوچۀ بزرگ!
خودکفایی اقتصادی ورد زبان موسولینی بود و در دوران حکومتش کارزارهای بسیاری در این زمینه به راه انداخت، از خودکفایی در غلات و برنج و مبارزه با پشه‌ها گرفته تا استخراج فلزات و ... . این کارزارها جز در حد حرف موفقیتی نداشتند: تلاش برای تولید فولاد بیشتر، باعث واردات زغال سنگ بیشتر شد و اگرچه تولید غلات افزایش یافت، وابستگی کشور به کود هم بیشتر شد.
موسولینی در همه جا و بر همه چیز، به افتخار خودش حرف «م» را حک کرده بود اما در نهایت مردم گفتند این «م» مخفف «مصیبت» است، نه چیز دیگر.

دومی پیشوا است، شاگرد دوچه که بعدتر از استادش جلو زد!
هیتلر باور داشت که برای جنگ افروزی نیازمند اقتصادی خودکفاست. برای این کار صادرات را محدود کرد، انبارهای نگهداری غلات ساخت و مصرف مردم را جیره‌بندی کرد. نتیجۀ کارزار چهارسالۀ رسیدن به استقلال اقتصادی چه بود؟ قحطی گسترده! صف‌هایی طولانی از مردمی که با قحطی روغن و گوشت و کره و میوه مواجه بودند. البته برای چاپ تصاویر و پوسترهای پیشوا هرگز کاغذ کم نیامد.

سوم، خورشید خندان!
اگر قرار باشد فلسفۀ جوچۀ کیم ایل‌سونگ را در یک کلمه خلاصه کنیم، آن کلمه «خودکفایی» است. او باور داشت که برای مردم، مشوق‌های ایدئولوژیک مهم‌تر از پاداش‌های مادی هستند و کارزارهای بسیار به راه انداخت تا کرۀ شمالی را طی دو سال به ژاپن برساند. فکر می‌کنم لازم نباشد درباره‌ی قحطی‌های گستردۀ کرۀ شمالی چیزی بگویم، مثلاً پیش می‌آمد که ماه‌ها در پایتخت گوشت یا روغن گیر نبود. اما خب اهمیتی نداشت چون او «صدها هزار ضربۀ تلافی‌جویانه» به آمریکایی‌های امپریالیست وارد کرده بود و به همین دلیل باید سازمان‌های بین المللی برای ترویج اندیشۀ او تاسیس می‌شد. خوشبختانه بودجۀ این سازمان‌ها همیشه جور بود.

چهارمی هم کسی نیست جز هم‌وطن دراکولا. سنگ بنای دکترین چائوشسکو خودکفایی اقتصادی بود. او وام‌های کلانی گرفت اما در بحران انرژی ۱۹۷۹، قیمت نفت و به دنبال آن نرخ سود بالا رفت و برای بازپرداخت این بدهی، یک برنامۀ ریاضتی اجرا کرد. صادرات گوشت سه برابر و بسیاری از محصولات روانۀ بازارهای خارجی شد. غذا را جیره‌بندی کردند و برای کالاهای اساسی مثل نان و سیب زمینی صف تشکیل شد. مردم غذای حیوانات را می‌خوردند و در زمستان سوختی نداشتند. اما خب، دوران چائوشسکو هم گواهی بود بر اینکه «هر چه مصیبت بیشتر، صدای پروپاگاندا بلندتر»


✅ @karkhone

و باز او

ایلان ماسک که در تکاپو برای به دست آوردن کمپانی توئیتر است، طبیعتاً حامیان جدّی دارد که کسانی نیستند جز جمهوریخواهان به ویژه ترامپیان!
ایلان ماسک مدّتها است به مواضع جمهوریخواهان چشمک میزند و در چند وهله به تقویتشان پرداخت... خصوصاً پس از بحران کورونا که به بهانه محدودیتهای کورونایی، کالیفرنیا را ترک کرد و کمپانی را به تگزاس برد که خدمت بزرگی به جمهوریخواهان بود.
رشد شدید ایلان ماسک، مرهون بازی بازار سهام در سال 2020 و ... است که دولت ترامپ، به بهانه آن بحران، به طور بیسابقه، در بازار سهام پول ریخت و ماسک، برنده اصلی این روند بود! با بای‎بک کردنها و بازی با کریپتوکارنسیها و ... همه چیز را در شرکت خود به هم ریخت...
حالا حامی برجسته تازه او کسی نیست جز...ران دسنتیس، فرماندار فلوریدا که می‎خواهد به طور علنی، همه تلاشش را در راه موفقیت ماسک در تصاحب توئیتر به کار برد. ماسک می‎خواهد سختگیری در توئیتر در برابر افراد را از میان ببرد و طبیعتاً حمایت از ترامپ، در این دیدگاه جای خاصّی دارد.

✅ @karkhone

تکنولوژی پروفسور بالتازاری

کارتون شیرین و در عین حال احمقانه پروفسور بالتازار را که یادتان می‌آید؟ مشکلی که پیش می‌آمد، "مسئولین" یا "مردم" شهر به سراغ دانشمند ریزه و ریشو و محبوب شهر، پروفسور بالتازار، می‌رفتند (ایده‌ای کاملاً نخبه‌گرایانه و چپ‌گرایانه! امروز که به یاد این کارتون افتادم، بدون هیچ آگاهی از کشور سازنده، حدس زدم باید از یک کشور کمونیست در آمده باشد. چک کردم و حدسم درست بود: کارتون در یوگسلاوی کمونیست ساخته شده بود!) جناب پروفسور، با فکر کردن و فکر کردن و فکر کردن، یکباره یک فکر بدیع به سرش می‌زد و می‌رفت چهار تا دگمه را می‌زد و یک ماشین بزرگ شروع می‌کرد به کار، و آخرش یک ماده شیمیایی یا یک ماشین دیگری بیرون می‌داد که مسئله را، هرچه که بود، حل می‌کرد، مثلاً با بیرون دادن یک‌ موج عجیب و غریب! کل پروسه خیلی با اجی‌مجی‌لاترجی جادوگران متفاوت نبود.

نمی‌دانم اثر این کارتون بوده یا نه، ولی هر چه که باشد نگاه خیلی از مردم و مسئولین ما به مقوله علم و تکنولوژی نگاهی پروفسور بالتازارانه است!

چند سال پیش، در اوج خشکسالی، دوستی که در یک نهاد حکومتی کار می‌کرد با من تماس گرفت و گفت که آن نهاد با یک ایرانی مقیم آلمان وارد گفتگو شده. آن ایرانی آلمان‌نشین مدعی شده بود که تکنولوژیی دارد که می‌تواند از مدیترانه ابرها را به سوی هر نقطه‌ای در ایران جذب کند. البته کل دستگاه آن شخص برای این کار به اندازه یک بخاری گازی معمولی بود! به گفته او در این روش از انرژی اورگون استفاده می‌شود. گویا مبلغ میلیاردی درخواست کرده بود و آن نهاد برای تمام کردن خشکسالی حاضر شده بود تا چندصد میلیون هم بدهد، ولی مذاکرات ناتمام مانده بود و حالا خودِ آن نهاد در تلاش بود که تکنولوژی آن شخص را دوباره سازی کند. این دوست من با من تماس گرفته بود که ببیند آیا می‌توانم کمک‌کنم یا نه. هر چه سعی کردم به او بفهمانم که طرف شارلاتان است و این انرژی اورگون هم یک‌چیز غیرعلمی مزخرف، فایده‌ای نکرد.

پروسه یک اختراع یا یک کشف علمی معمولاً پروسه‌ای مغشوش و مشوش است! مثلاً کارگاه ادیسون را در نظر بگیرید با تعداد زیاد اختراعاتش. بر روی ایده‌ای شروع به کار می‌کردند که همزمان همان ایده را جاهای دیگر هم رویش کار می‌شد. به جایِ فکر کردن به سبک‌بالتازار، پروسه سعی و خطا به کار می‌رفت و گاهی حتی دزدی از ایده‌های دیگران و .... یا مثلاً اختراع هواپیما که در جاهای مختلف دنیا رویش کار می‌شد و برادران رایت در کارگاه تعمیر دوچرخه خود، و با اقتباس و یادگیری از راهکارهای قبلی و تصحیح آنها، و با سعی و خطا، بالاخره توانستند چیزی بسازند که قادر بود مسافت اندکی را پرواز کند....

این ایده که تکنولوژی توسط گروهی نخبه که خیلی بلدند فکر کنند جلو می‌رود، و این‌که دولت باید از این نخبگان حمایت کند ایده‌های پروفسور بالتازاری‌اند که وقتش شده دورشان بیندازیم و از دنیای بچگی در آییم.

✅ @karkhone

از فردا ارزان شدن های قدیمی

وقتی شاه فکر میکرد با دستور دادن، وضع اقتصادی بهتر میشود

✅ @karkhone

در دفاع از تصمیم مادیران

| علی سرزعیم

در خبرها آمده که شرکت مادیران در واکنش به افزایش شدید حداقل دستمزد و متوسط دستمزد، 30 درصد از نیروهای خود را تعدیل کرده است. برخی سایتهای خبری در واکنش به این قضیه خواستار ورود نهادهای نظارتی و تهدید قضایی برای مدیران آن شده اند.

طبیعتا معاونت نیروی کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مثل همیشه به سرعت وارد می شود و از ابزارهای خود برای دادن حکم برگشت به کار استفاده می کند فارغ از اینکه این تصمیمات و احکام فله‌ای چه اثراتی برای تولید، صنعت و اقتصاد داشته است. طبعا در فضای مجازی نیز موجی از همدلی با کسانی برقرار شده که شغل خود را از دست داده اند. به رغم فضای ایجاد شده باید گفت تصمیم مدیران این شرکت می تواند درست و قابل دفاع باشد. مهم این است که اولویت را در چه چیز قرار دهیم.

در نگاه اقتصادی بنگاه موجودی است که حیات آن به سود وابسته است و مدیران هر شرکت موظف هستند که سود شرکت را بیشینه کنند و اگر قیمت نهاده های تولید از جمله دستمزد نیروی کار یا نرخ ارز یا قیمت دیگر نهاده ها تغییر کرد، ترکیب تولید را طوری تغییر دهند که این هدف را بتوانند کماکان دنبال کنند. حال اگر دست مدیران را ببندند که نتوانند تعداد ترکیب تولید را متناسب با تغییر نظام قیمتها، تغییر دهند، سود بنگاه کاهش یافته و گاه به عرصه زیاندهی می افتند.

کاملا روشن است که زیان ده شدن یک بنگاه به قیمت حفظ نیروهای شاغل تصمیم قابل دفاعی نیست زیرا یک بنگاه تولید به جای تعدیل 30 درصد نیروها نهایتا ورشکست شده و مجبور می شود 100 درصد نیروهایش را تعدیل کند. وقتی که سود بنگاه نیز کاهش یابد سهامداران نفع کمی می برند. از دید بسیاری این اصلا اشکال ندارد زیرا با خود می گویند که عدم تعدیل بنگاه به قیمت کاهش سود سهامداران امر قابل دفاعی است. این نگاه، نگاهی کوتاه مدت و اغواگر است اما درست نیست زیرا وقتی سود یک بنگاه کم شود بازدهی سرمایه گذاری در آن بنگاه کم می شود و سرمایه گذاران دیگر حاضر نمی‌شوند در آن سرمایه گذاری جدید انجام دهند و شرکت به مرور زمان دچار استهلاک و میرا شدن می رود. همچنین سودی که شرکت می کند در خیلی از مواقع صرف سرمایه گذاری جدید در همان بنگاه برای ایجاد خطوط تولید جدید و یا ایجاد واحدهای جدید می شود. لذا کاهش سود در بلندمدت فرصت‌های اشتغال زایی جدیدی را از بین می برد.
با این توصیف مشخص می شود که باید بین دو چیز انتخاب کرد:

گزینه الف) نیروی انسانی موجود تعدیل نشود ولی در بلندمدت کل حیات بنگاه در معرض تهدید قرار گیرد و همه تعدیل شوند یا فرصت‌های اشتغال جدیدی خلق نشود،

ب) بگذاریم با تعدیل کوتاه مدت نیروی موجود، حیات و سودآوری بنگاه تضمین شود و در بلندمدت شرکت بتواند فرصت‌های جدیدی خلق کند. به عبارت دیگر برخی کشورها نظیر کشور ما حیات شرکت را فدای نیروی کار موجود می کنند و به سادگی می پذیرند که به شرکت آسیب برسد اما در مقابل کشورهای غربی هستند که نیروی کار را فدای شرکت می کنند و می گذارند شرکت با قدرت و سودآوری ادامه حیات داشته باشد تا در بلندمدت فرصت‌های شغلی خوبی خلق کند.

دقیقا به همین دلیل است که در کشورهای غربی شرکتهای زیادی دیده می شوند که سابقه صدساله دارند اما در ایران شرکتهای کمی هستند که عمرشان به بیش از سی سال برسد.
با این توصیف مشخص می شود که تصمیم مدیران این شرکت لزوما محکوم نیست و می تواند قابل دفاع باشد. اینکه حداقل دستمزد با جهش شدید روبرو شود طبیعتا چنین پیامدی دارد و نمی‌توان با قدرت قهریه مانع از بروز این پیامدها شد. در بنگاه های بزرگ دولتی که حساسیتی در قبال سود و زیان وجود ندارد کارگران خواستار رشد شدید دستمزد می شوند اما در بنگاه های خصوصی کوچک، کارگران می دانند که خیلی مواقع امکان افزایش شدید وجود ندارد و آنها شغلشان را از دست خواهند داد و یا مجبور می شوند به شکل سیاه و محروم از حقوق قانونی کار کنند و به همین دلیل با آن مخالفند. در ایران نمایندگان جامعه کارگری عمدتا از شرکتهای بزرگ انتخاب می شوند و منافع کارگران بنگاه های بزرگ دولتی را نمایندگی می کنند و توجهی به پیامدهای چنین تصمیماتی بر کارگران بنگاه های خصوصی کوچک ندارند.

نتیجه راهبردی: اقتصاد دستور بردار نیست. اگر سیاستی مثل رشد شدید حداقل دستمزد اتفاق افتد نمی توان با زور و تهدید مانع از تحقق پیامدهای آن شد و پیامدهای آن به شکلی مثل اخراج نیرو، کاهش سود، عقب افتادن یا تعلیق ایجاد خطوط تولید جدید و سرمایه گذاری جدید ظاهر می شود. لذا باید در اتخاذ چنین تصمیماتی بسیار حساس بود و از دانش و تجربه کارشناسی بیشترین استفاده را کرد.

✅ @karkhone