محتوای خوب بشنویم

در این اپیزود داستان یک فعال اقتصادی را خواهیم گفت که خودش و پسرش کارهای بسیار زیادی برای ایران کرده‌اند کسی که هم ضراب بوده و هم امین و ناصرالدین شاه به او لقب امین الضرب را اعطا کرده.
امین الضرب نماد یک آدم مسئول و فعال در یک عصر ناامیدی است، کسی که در سرنوشت خودش و کشورش منفعل نبوده، پایه گذاری اتاق بازرگانی، بانک ملی، صنعت برق و…. بخشی از فعالیت‌های این بزرگ‌مرد اقتصادی است.

https://castbox.fm/vd/555950058

✅ @karkhone

بعضی ریال دیجیتال یا به طور کلی CBDC رو با روش‌های پرداخت الکترونیکی موجود مقایسه می‌کنن و نتایجی می‌گیرن که غلطه. ریال دیجیتال شکل دیگری از خود پوله و نه روش پرداخت. برای درک صحیح ریال دیجیتال رو اسکناسی فرض کنید که قابل برنامه‌ریزیه. اما درک صحیح این موضوع چه اهمیتی داره؟

اسکناسی رو تصور کنید که به واسطه استفاده از توکن دیجیتال متمرکز (بیتکوین غیرمتمرکز است) به جای کاغذ تک به تک قابل برنامه‌ریزیه به این صورت که در جیب یا کیف شما می‌تونه توسط رگولاتور مربوطه فریز یا حتی Burn بشه. اسکناسی رو تصور کنید که خودش در دستان شماست اما قدرت آن خیر.

ریال دیجیتالی که در کیف پول شخصی شما نگهداری بشه معادل اسکناس یا مسکوک (پول به شکل سکه) است که در جیب، کیف، قلک یا گاوصندوق شماست بنابراین متصل به هیچ حساب بانکی نیست. اما اسکناس و مسکوک به عنوان تنها جزء نقدینگی خارج از بانک‌ها چه اهمیتی داره؟

نقدینگی در اقتصاد دو جزء داره:
۱- پول ۲- شبه‌پول
پول جزئی از نقدینگی است که قابلیت نقدشوندگی بالایی داره و به عبارتی در بانک Lock نیست و در هر لحظه قابل برداشت یا خرج شدنه. پول نقد به شکل اسکناس یا سکه در دست مردم یا حساب‌های جاری و همچنین حساب‌های سپرده کوتاه‌مدت از این نوعه.

شبه‌پول جزئی از نقدینگی است که به راحتی و به سرعت برای برداشت یا خرج شدن در دسترس نیست و به عبارتی نقدشوندگی کمی داره. حساب‌های سپرده بلندمدت که نقدینگی شما برای مدت مشخص قفل می‌شه از این نوع هستند. اما درک این دو جزء نقدینگی چه اهمیتی داره؟

هرچقدر امید به بهبود شرایط اقتصادی در یک جامعه کم‌تر بشه و انتظارات تورمی مردم وضعیت خوبی نداشته باشه سهم پول از کل نقدینگی افزایش پیدا می‌کنه و برعکس هرچقدر انتظار بهبود شرایط تورمی در مردم افزایش پیدا کنه سهم شبه‌پول از نقدینگی افزایش پیدا می‌کنه.

به زبان ساده هرچقدر اوضاع خراب‌تر باشه، ترجیح مردم اینه که پول پرقدرت که نقدشوندگی بیشتری داره رو در اختیار داشته باشن. پرقدرت‌ترین شکل پول فیات اسکناسه چون تنها جزء نقدینگیه که خارج از سیستم بانکیه. بنابراین بررسی تغییرات نسبت پول و شبه‌پول از کل نقدینگی در یک اقتصاد مهمه.

در ایران طبق آخرین آمار بانک مرکزی سهم پول از کل نقدینگی رو به افزایشه و در بالاترین میزان خودش در ۱۰ سال اخیر قرار گرفته. این یعنی مردم در حال حاضر انتظار بهبود در وضعیت تورمی اقتصاد رو ندارند. این یعنی مردم ترجیح می‌دن پولشون تو بانک نباشه که البته این خودش تورم‌زاست. اما راهکار اصلی بیرون رفتن از این حلقه بی‌پایان تورم و بی‌ارزش شدن پول، توقف چاپ بی‌انتهای پول و تعریف Hard-cap برای اونه.

تغییرات سهم پول و شبه‌پول از کل نقدینگی در شرایط تورمی نشون میده شکل پول و نحوه‌ توزیع قدرت در اون، زمانی که شرایط اقتصادی جالب نیست و یا اعتماد به سیستم بانکی از بین رفته برای مردم مهمه و بانک‌های مرکزی و به طور کلی ساختارهای مالی متمرکز تمامیت‌خواه این رو به خوبی می‌دونن.

پول از نگاه ترازنامه‌ای بدهی بانک مرکزی به مردمه. بانک‌های مرکزی سال‌هاست تلاش می‌کنند پول پرقدرت (اسکناس) از دستان مردم جمع بشه چون بعد از چاپ امکان کنترلش رو ندارند.
ترویج روش‌های پرداخت الکترونیکی به همین دلیل بوده که پول پرقدرت از دستان مردم جمع بشه و به بانک‌ها بیاد.

بدهکاری رو تصور کنید که می‌خواهد اختیار سند بدهی خودش که در دست شماست را هم داشته باشه. پول سند بدهی بانک‌های مرکزی به مردمه و بانک‌های مرکزی نمی‌خواهند بپذیرند که مشکل اصلی نامحدود بودن امکان چاپ پول توسط آن‌هاست نه شکل پول که کاغذی باشد یا توکن دیجیتال.

با این توضیحات، ترویج CBDC از دیدگاه من دو پیامد قابل تامل دارد:

۱- با ترویج CBDC بانک‌های مرکزی روی اندک جزء نقدینگی که در حال حاضر خارج از سیستم بانکی است یعنی پول نقد و اسکناس هم کنترل خواهند داشت. در مقابل انتظارات مردم از نقدشوندگی پول در مقایسه با شبه‌پول هم تغییر می‌کنه. هر چند این بخش از نقدینگی در حال حاضر سهم کمی از کل نقدینگی داره اما همچنان تاثیرگذاره.

۲- با CBDC نقش بانک‌های تجاری که کمی از تمرکز قدرت در راس ساختار پولی رو کم کرده بودند کمرنگ خواهد شد. هرچند بانک‌های تجاری خودشون در خلق پول نقش داشتند اما به دلایل منافع خصوصی قطعا در تصمیمات و سیاست‌های پولی تاثیرگذار بودند و قطعا تعدد بازیگرها تعادل بهتری ایجاد می‌کرد.

اجرای CBDC به معنی واگذاری تمام قدرت پول به بانک مرکزی است. همون نهادی که با ساختار غلط خود بی‌حساب پول چاپ می‌کنه و از مردم با تورم مالیات می‌گیره. همونی که در آمارش سپرده‌های کوتاه مدت که در لحظه قابل برداشت هستند رو شبه‌پول در نظر می‌گیره تا سهم پول از نقدینگی رو کم نشون بده.

از آنجایی که ریال دیجیتال فعلا در حد طرح است و هنوز قانون نشده، امیدوارم این نکات مدنظر قرار بگیره.

✅ @karkhone

سرما و فراموشی

| حسین رجب‌پور

سال 1387 بود، تازه دانشجوی ارشد شده بودم و راه یافته به دانشگاه علامه ای که اساتید باسابقه اش در حال بازنشسته شدن بودند. مسئله ای که موجب شد محضر دکتر صادقی تهرانی، که از مشهد با او آشنا شده بودم، را نتوانم تجربه کنم. به هر حال در ترم دوم، شاگرد کلاس توسعه دکتر ستاریفر شدم که سابقه ریاست سازمان برنامه و بودجه در دولت قبل را داشت و البته او هم سال بعد بازنشست شد!

در زمستان آن ترم خبرهایی از افتتاح یک فاز پارس جنوبی در رسانه ها مطرح شد. از دکتر درباره تعداد فازهای پارس جنوبی پرسیدم و بحث به اینجا کشید که مطالعات آنها در ابتدای دهه 1380 در سازمان برنامه نشان می‌داده که حد تولید در حدود 450 میلیون مترمکعب بوده در حالی که مصرف در دوره پیک در حدود 500 میلیون مترمکعب (اعداد دقیق خاطرم نیست) بوده است، برنامه‌ریزی آن‌ها این بوده که با تداوم سرمایه‌گذاری‌ها تا سال 1387 به این میزان تولید برسند، این درحالی است که روی کار آمدن احمدی‌نژاد در سال 84 همه چیز را عوض کرده بود.
از یک طرف، طرح بحث هلوکاست توسط رئیس جمهور وقت، خروج ژاپنی‌ها از پروژه پارس جنوبی و تعویق افتتاح فازهای این طرح و عدم افزایش ظرفیت تولید را در پی داشت و از طرف دیگر، سفرهای استانی رئیس جمهور و مطرح کردن بحث گازرسانی به روستاها، حد پیک مصرف را به حدود 550 میلیون مترمکعب رسانده بود، این کسری تولید و مصرف بیکباره در زمستان 86 که آن‌ هم زمستان سخت و سردی بود، خود را نشان داد و گاز بسیاری مناطق قطع شد.

دکتر توضیح‌اش را اینطور تکمیل کرد که در پاسخ به کمبود گاز، احمدی‌نژاد خواستار باز کردن آب پشت سدها و تولید برق از نیروگاه‌های آبی و انتقال گاز نیروگاه‌ها برای مصارف خانگی شد و در نتیجه آن،سال بعد یعنی تابستان سال 1387 با قطعی برق مواجه شدیم!

اکنون نیز که باز زمستان سخت فرا رسیده و البته به‌جای اروپا ما شاهد آن بودیم، خبرهایی می‌رسد که شرکت ذخیره‌سازی گاز در همان سال 1386 تشکیل شده و تلاشی بوده است برای مدیریت توزیع گاز در زمان پیک مصرف. اما این تدبیر هم به سد خصوصی‌سازی خورده است و در قالب واگذاری شرکت‌ها، از سال 90 در لیست واگذاری قرار گرفته و تا سال 95 کاملاً واگذار شده است و مثل بسیاری دیگر از شرکت‌های خصوصی‌شده امروز نه از تاک، نشان هست، نه از تاک‌نشان!

مقایسه این دو زمستان سخت از این رو جالب است، که اگر تدبیر و برنامه پیشین با دولتی روبرو شد که برنامه را تاب نمی‌آورد و جهان را می‌خواست با سفر استانی مدیریت کند، این یکی به رهیافتی خورده که بازار را یگانه راه دانسته و جایی برای تدابیر دولتی و برنامه‌ریزی در نظر نمی‌گیرد.

اما فراتر از مقایسه بالا، در این زمستان سرد، اروپای در تله افتاده، با بحران مواجه نشد، چرا که با سیاستگذاری و برنامه‌ریزی به جنگ آینده رفت، ما اما در این جغرافیای کهن، نه آینده را با پژوهش و تامل در چنگ خویش گرفته‌ایم، نه حتی آنقدر سردمان می‌شود که از تابستان های بعد فکر زمستانمان باشیم و دیگر فراموش نکنیم تجربه‌ها، سخت بدست می‌آیند و آنگاه تجربه‌اند که مبنای عبرت آموزی شود. در سالی که روزهایش آبستن رویدادهای بی‌سابقه بوده است، آیا این تکرار سوابق، آیا این تجربه سخت، مجال عبرت‌های مهم می‌شود؟

✅ @karkhone

چرا بحث «تسلا – توئیتر» مهم است؟

| محمدرضا اسلامی

مقاله زیر در ادامه بحثهای داغِ این چند روز اخیر منتشر شده است. به شکل حیرت آوری «حجم زیادی محتوا» در حال تولید است و همه این مطالب در تلاشند تا پیش بینی کنند که وضعیت سهام تسلا در بورس چه خواهد شد؟

قبل از اینکه به مرور مقاله زیر پردازیم ضروری است که گفته شود چرا توجه به بحث این روزها در آمریکا مهم است:

1- بحث شتاب در اتفاقات
یکی از مهمترین مولفه های تسلا مساله تعجیل و شتاب است. مسالۀ پارامتر "زمان". یک شرکت هیجده ساله توانست در دنیای صنعت و اقتصاد به شتابی حیرت آور متولد شود، به سرعت کودکی را پشت سر بگذارد، به سن بلوغ برسد، به بالندگی برسد و اکنون این سوال مطرح است که: «آیا با همان شتاب به پیری(!) و مرگ هم نزدیک شده است؟!»

تسلا نماد دو چیز است:
یک-نبوغ شخصی و هوشیاری ایلان ماسک،
دو- ساز و کارِ «مهیا» برای بازرگانی و صنعت پیشگی در دنیای امروز.
اگر بخواهیم دومی را دقیقتر توضیح دهیم، باید به اجمال چنین گفت که بسترِ رشد بشر و مهیا بودنِ منابع انسانی تحصیلکرده/باتجربه در دنیای جدید به شکلی است که اگر «نادر شاه»ی پیدا بشود، به یکباره لشکری عظیم از جنگجویانِ عرصه صنعت و بازرگانی برای فتح قله ها شکل خواهد گرفت!

عملا تسلا نمادی است که نشان داد امکان رشدی فراتر از تعاریفِ کلاسیکِ بخش صنعت وجود دارد. دنیای جدید این امر را در شرکتهای فن آوری (مانند گوگل، آمازون، فیس بوک و ...) تجربه کرده بود، ولی تسلا صرفا در حوزه «تِک» نبود. در حوزه صنعت خودرو بوده و این امر مساله ی تسلا را متمایز می کند. همانگونه که مساله SpaceX هم مجزا از شرکتهای عرصه تِک است.

2- توئیت بازی!
یک نابغۀ عرصه صنعت و بازرگانی رفته و شرکت توئیتر را خریده و این روزها هزاران سهامدار بورس (از آن پیرمرد شهروند بازنشسته معمولی در میشیگان تا فلان سرمایه دار کالیفرنیایی) نگرانند که سال 2023 بلایی که در بورس تهران به سر مردم آمد قرار است به سر سرمایه یک عمر آنها بیاید! اما ماجرا از یک جهت دراماتیک تر از بورس تهران است. در قضیۀ مال باختگیِ سهامداران بورس ایران، بی تجربگی و "کارنابلدی" باعث و بانی از بین رفتن امید سرمایه گذاران/سهامداران شد، اما در خیابان مارکت سانفرانسیسکو قضیه فرق می کند. همه نگرانند که «یک کاربلد» دارد گند می زند به یک مجموعه عظیم صنعتی – مالی.

چیزی در مایه های قصۀ شیخ صنعان شده است. در آن ماجرا پیرِ دِیر بعد از عمری عبادت، محصولِ دعا و خرقه را بر سر عشق دخترک نصرانی نهاد . بی آنکه نگرانِ آبرو باشد؛ تا آنجا که حافظ شیراز هم از سر تعجب گفته:
گر مرید راه عشقی فکر بدنامی مکن/
شیخ صنعان خرقه رهنِ خانه خمّار داشت!

بخش دراماتیک ماجرا الان این است که این «پیر» نصرانی نیست و «جوانی» کارآفرین است. مضافا که «خرقه» را رهنِ خانه خمّار نگذاشته، بلکه سرمایه و سهامِ هزاران شهروند را در معرض ریسک و خطر قرار داده است!
آنچه که قرار است بر باد برود "آبرو" نیست بلکه "پول" است. و از قدیم گفته اند که از جان می توان گذشت اما از پول نه.

اما بازگردیم به مقاله زیر:
نویسنده دارد می گوید وضعیت سهام تسلا از روزی که ایلان ماسک رفته و نشسته دنبال کارهایِ توئیتر 45% درصد افت داشته است. ایلان ماسک انگیزه های شخصی خودش را از این تصمیم مهم داشته، اما جملاتی تا به این حد صریح از طرفِ رفقای قدیمی ایلان ماسک ذکر می شوند:

"I just want you back at Tesla and I just miss you, Elon … there’s a huge community of people who want to know ... how long is this going to be," (!!)
می گوید: کلی آدم منتظر «تو» نشسته اند که برگردی.

یا در این قسمت دیگر مقاله به صراحت به موضوعی که در پست قبلی اشاره کردم می پردازند. می گویند: آقا جان متمرکز باش! متمرکز نیستی. و ما نگرانیم.

• Investors have grown increasingly worried about Musk being distracted with running Twitter, as well as about reputation contagion from the saga rubbing off on Tesla.

چرا بحث «تسلا – توئیتر» مهم است؟
این بحث از منظر توسعه بسیار مهم است. در مکانیزم بازار و سازوکاری که اجازه ی رشد لگاریتمی و نجومیِ شرکتها را می دهد، این اولین بار است که چنین تداخلی مابین عرصه «تِک» ، «صنعت» و «بازارهای مالی» پیش آمده است و نکته جالب توجه این است که این زلزله به خاطرِ دخالتهای دولتی (یا حتی به خاطر یک ماهیتِ صرفا اقتصادی) و ... نیست.
در یک عرصۀ «بخش خصوصیِ محض» تجربه ای بدیع در حال رخ دادن است و سرعت رخدادها به شکلی است که حتی پیگیری روند امور را مشکل می کند. خصوصا در کشور ما که این روزها درگیر مسائلی دیگر است متاسفانه.


آدرس مقاله

در همین راستا توصیه می‎‌شود

✅ @karkhone

| آدام اسمیت

یک کارآفرین هزاران بار بهتر از یک فیلسوف، اقتصاددان، مهندس و دکتر می‌تواند در وضع زندگی مردم بهبود ایجاد کند. کار‌آفرینان نقش کلیدی در بهبود اوضاع اقتصادی یک کشور دارند، آن‌ها همیشه از شرایط ناراضی هستند و می‌خواهند همه چیز را تغییر دهند، پیشروی می‌کنند و وضع موجود را مورد پرسش قرار می‌دهند.

✅ @karkhone

قصۀ پول

| امیررضا عبدلی

صدهاهزار سال قبل، انسان پیش از آنکه تولید را شروع کند مبادله را شروع کرد. انسان دریافت که برای بعضی کالاها به خاطر کمیابی بیشتر و استهلاک کمتر، تقاضای نسبی بیشتری وجود دارد: پوست، نمک، صدف، شاخ و غیره. انسان فهمید بهتر است برای روز مبادا چیزی ذخیره کند و فهمید مثلاً ذخیره کردن نمک از ذخیره کردن پیاز یا بزغاله عاقلانه تر است. چون به این زودیها نابود نمیشود، تقسیم پذیرتر است، و در ضمن مشتری بیشتری دارد و با داشتن آن خیلی چیزهای دیگر را که لازم شوند میتوان خرید. به این ترتیب مفهوم واسطۀ مبادله و وسیلۀ حفظ ارزش در ذهن بشر شکل گرفت. پول پدید آمد. در حالی که هنوز هیچ حکومتی و هیچ اقتصاددانی وجود نداشت.

هزاران سال گذشت. همۀ انسانها فهمیدند طلا از همه چیز کمیاب تر است، تقریباً مستهلک نمی شود و همیشه مشتری دارد. بشر به این نتیجه رسید که قطعات طلا از هر پول دیگری بهتر است. و البته تقلبهایی هم در آن میشد، همانطور که همیشه در مورد هر کالای دیگری می شود.

در همین اثنا کسانی پیدا شدند که دیدند می توان به جای زحمت کشیدن و عرق ریختن، در سایه خوابید و از دسترنج دیگران حتی بیش از خود آنها سهم برداشت. همیشه زورمندانی بودند که از مردم باج میگرفتند. امّا از زمانی به بعد کارشان بالا گرفت به فکر ایجاد اعتبار و رسمیت افتادند. عدّه ای را مأمور کردند تا برایشان حمایت جلب کنند و افسانه بسرایند و مشروعیت بتراشند. و به این ترتیب باج گیری به شغل پیچیده تر و کم زحمت تری به نام حکومت تبدیل شد. و بعدها علم سیاست مُدُن پدید آمد تا باجگیری حکومت را مشروع و موجّه و اجتناب ناپذیر جلوه دهد. «سیاست مدن» جدّ اعلای اقتصاد کلان متعارف امروزی بود.

پایۀ حکومت که محکم شد، حکومتیان خیلی چیزها را حق ذاتی خود دانستند. یکی از آن ها انحصار انتشار پول بود. حکما شروع به نظریه پردازی کردند: «قوّۀ ابراء پول ناشی از اقتدار حاکمیت است ولاغیر». مردم کوچه و بازار که معنی این حرفهای های قلنبه سلنبه را نمیفهمیدند. آنها فقط پولی برای رواج دادن معاملاتشان میخواستند. پولی که تا آن زمان همیشه در بازار مثل همۀ کالاهای دیگر تولید و عرضه و معامله شده بود. امّا حالا حکومت میگفت فقط چیزی پول است که مُهر ضرّابخانۀ من بر آن باشد. چاره ای جز پذیرش نبود. حکومت پول را غصب کرد و به انحصار خود درآورد و این شاه بیت همۀ باجگیری های تاریخ بود. از طریق دستکاری پول میشود از مردم باج گرفت و قدرت خرید آنها را غصب کرد، بی آن که حتّی بفهمند: پایین آوردن عیار سکّه ها و تقلب در پول، در نتیجه تورم و بالا رفتن قیمتها. وقتی به دوران مدرن رسیدیم، قدرت حکومتها برای سوءاستفاده از بی خبری مردم به اوج رسید. به نحوی که نقش تاریخی طلا به عنوان پول را هم انکار کردند: پول کاغذی است که ما پشت آن را امضا کرده باشیم؛ پول عددی است که در حسابهای بانکی شما کم و زیاد شود و مورد تأیید ما باشد. به این ترتیب هزینۀ ایجاد تورم برای حکومتها تقریباً به صفر رسید.

تا روزی که پول در انحصار حکومت باشد، تورم وجود خواهد داشت و دسترنج مردم به مرور زمان غارت خواهد شد. تورم «غارت نرم» است. غارتی که ما آن را نمیبینیم چه رسد که بخواهیم یا بتوانیم به آن اعتراض کنیم. روش های مزوّرانۀ ایجاد تورم روش هایی هستند که اتفاقاً مردم را خوشحال و راضی میکنند؛ مثلاً افزایش یارانه یا کاهش نرخ سود وام ها. مردم شیرینی آنی یارانه و وام را خیر حکومت می بینند امّا تلخی زهر تورم را که بعداً آشکار خواهد شد شرّی می دانند که از آسمان نازل شده. تورم گاه می تواند تا دهها سال خود را پشت بدهی های دولت یا نرخ مصنوعی ارزان ارز خارجی پنهان کند (اوّلی ترفند دولتها در اقتصادهای صنعتی و دومی روش معمول اقتصادهای خام فروش است)، امّا بالاخره روزی از پشت سدهای پنهانکاری سر میرود و مثل سیل به راه می افتد و زندگی همه را به هم میریزد و تنها منتفع آن حکومت و نزدیکان حکومت خواهند بود.

پایان خوش قصّۀ پول می تواند خلع سلاح حکومتها از اسلحۀ غارت تورمی باشد. لغو انحصار دولتی پول. بازگرداندن پول به دست گره گشای رقابت و بازار. و بازگشتن جهان به یک اقتصاد کمابیش پایدارتر، زندگی های آرام تر، حکومتها و ارتشهای بسیار کوچک تر، انسانهای آزادتر. این همه به دانستن و خواستن مردم بستگی دارد و اینکه شکل گیری خِرَد جمعی ضدتورمی چقدر طول خواهد کشید.

پایان ناخوش قصّۀ پول طبق پیشبینی فردریش هایک می تواند حتّی تا سقوط کامل تمدن پیش برود.
هزاران سال قبل، تمدّن ابتدا از خاورمیانه رویید. دور از ذهن نیست که نجات تمدن از وحشیگری پولی دولتها نیز از همینجا آغاز شود. این آرزوست امّا با این وجود در مقایسه با راهکارهای این روزهای اقتصاددانان برای «هدایت نقدینگی!» کمتر تخیّلی به نظر می آید.

✅ @karkhone

تجارت، عامل پیشرفت اقتصادی

| عقل معاش

اساس تجارت، سود دوجانبه است. زمانی مردم با یک مبادله موافقت میکنند که انتظار دارند با آن، وضعشان بهتر شود. انگیزه دادوستد این است: «اگر کار خوبی برای من انجام دهید، من هم کار خوبی برای شما انجام خواهم داد» تجارت مولد است، زیرا به هر دو طرف معامله اجازه میدهد مقدار بیشتری از چیزی که درنظرشان مطلوب است، بدست آورند. در تجارت سه منبع عمده برای کسب منفعت وجود دارد:

1. تجارت، باعث میشود کالا از دست کسانی که ارزش کمتری برایش قائل‌اند، به کسانی منتقل شود که آن را ارزشمندتر میشمارند

در تجارت حتی باوجود اینکه هیچ تولیدی صورت نمیگیرد، ارزش بدست آمده از کالاها افزایش می‌یابد. وقتی کالاهای دست‌دوم در مغازه‌های سمساری یا در فروش اینترنتی دادوستد میشود، کمیت کالاهای در دسترس افزایش نیافته اما این دادوستدها، محصولات را بسوی مردمی که ارزش بیشتری برای آنها قائل‌اند حرکت میدهد‌ خریدار و فروشنده هر دو از مبادله نفع میبرند، درغیر این صورت هرگز مبادله‌ای صورت نمیگرفت‌

سلیقه، آگاهی و اهداف افراد بسیارمتفاوت است. کالایی که برای شخصی بی‌ارزش است شاید برای دیگری گرانبها باشد. کتاب تخصصی مهندسی الکترونیک برای کلکسیونر آثار هنری ارزشی ندارد، اما برای یک مهندس صدها دلار میارزد. درعوض، تابلوی نقاشی‌ای که یک مهندس علاقه‌ای به آن ندارد، شاید گمشده کلکسیونر آثار هنری باشد. مبادله اختیاری که کتاب الکترونیک را بسوی مهندس و نقاشی را بسوی کلکسیونر حرکت دهد، منفعت ناشی از هر دو کالا را افزایش میدهد. تنها مقدار کالا و خدمات تولیدشده در یک کشور ثروت ملت را تعیین نمیکند، بلکه چگونگی تخصیص این کالا و خدمات نیز مهم است

2. تجارت، افزایش میزان تولید و مصرف را امکانپذیر میکند، زیرا به هر یک از ما اجازه میدهد تا در کاری که آن را بهتر انجام میدهیم، متمرکزتر و تخصصیتر کار کنیم

وقتی مردم در تولید کالا یا خدمات بخصوصی با هزینه کمتر تخصص پیدا کنند، قادر خواهندبود این محصولات را به دیگران فروخته و از محل عواید فروش، کالا یا خدماتی خریداری کنند که خود قادر به تولید آن با هزینه پایین نیستند‌ بدین ترتیب مردمی که بصورت تخصصی به تولید میپردازند، بیش از آنچه به تنهایی ممکن است کالا و خدمات تولید خواهندکرد. ترکیب کالاهای تولیدی نیز متنوعتر و مرغوبتر خواهدشد. اقتصاددانان این اصل را قانون مزیت نسبی نامیده‌اند. این قانون همه‌جا کاربرد دارد: در مبادلات میان افراد، شرکتها، مناطق و ملل

اگر کسی میتواند و مایل است که محصولی را با هزینه کمتر(یادمان باشد که منظور از هزینه، هزینه‌ی فرصت از دست رفته‌ست) از آنچه برای شما امکان دارد، تولید کرده و با شما مبادله کند، عقل سلیم حکم میکند که مبادله را بپذیرید. آنگاه میتوانید وقت و منابعتان را برای تولید چیزهایی بکار گیرید که شما، تولیدکننده کم‌هزینه آن هستید. نتیجه این فرآیند آن است که تولید تخصصی، نسبت به اینکه افراد مجبور باشند مایحتاجشان را -که در تولیدش مزیت نسبی ندارند- خود تولید کنند، کم‌هزینه‌تر خواهدشد

برای مثال با اینکه بیشتر پزشکان، مشکلی در ثبت سوابق و تنظیم قرارملاقاتها ندارند، ولی به نفعشان است که یک منشی استخدام کنند. زمان مورد نیاز جهت منشی‌گری، زمانی است که میشود درعوض صرف ویزیت بیماران گردد. از آنجاکه صرف وقت برای ویزیت بیمار، ارزش به مراتب بیشتری دارد، هزینه‌ی فرصت از دست رفته برای پزشکی که خود منشی‌گری میکند، بسیار بالاست. اینطور است که استخدام منشی به نفع پزشک است‌ و خروجی بیشتری حاصل میگردد

3. مبادله داوطلبانه این امکان را برای شرکتها بوجود می‌آورد که با اتخاذ روشهای تولید انبوه، هزینه تولید هر واحد محصول را کاهش دهند

تجارت برای شرکتهای تجاری، فروش تولیداتشان در بازار وسیعی را ممکن میکند، بنابراین میتوانند برای تولید بیشتر برنامه‌ریزی و فرآیند تولید را طوری طراحی کنند که از اثر مقیاس بهره‌مند گردند. چنین فرآیندهایی به هزینه کمتر تولید به ازای هر واحد محصول و افزایش عظیم بازده هر کارگر منجر میشود

نیروهای بازار تولید را به سمت تولیدکنندگان کم‌هزینه‌تر سوق داده و از تولیدکنندگان پرهزینه دور میسازد درنتیجه تمایل حرکت بازارهای آزاد به سمتی است که تخصیص منابع، به حداکثرشدن ارزش، مقدار و تنوع کالاها و خدمات تولیدی منجر شود. تجارت برای اکثر ما، امکان مصرف مجموعه کالاهایی را مهیا میسازد که بسیارفراتر از چیزی است که ما قادر باشیم برای خود تولید کنیم

تصور کنید صرفنظر از چیزهایی نظیر کامپیوتر، تلویزیون، موبایل، ماشین‌لباسشویی و اتوموبیل چقدر دشوار است کسی فقط بخواهد خودش مسکن، پوشاک و خوراک خود را تامین کند؟ کشورهایی که موانعی را برای مبادله تحمیل میکنند -خواه داخلی یا بین‌المللی- توانایی شهروندانشان را در رسیدن به منفعت از راه تجارت و نیل به کامیابی در زندگی کاهش میدهند

✅ @karkhone

شواهد بر علیه فدرال رزرو

| مورای روتبارد

بیایید این واقعیت مورد توافق را با توجه به افسانه‌ای که در مورد فدرال رزرو وجود دارد، بررسی کنیم فرضاً ما مردمی داریم که مصرانه تقاضای تورم دارند. در حالی که فدرال رزرو با هم‌پیمانانش یعنی بانک‌داران ملی قاطعانه با این خواسته‌ی شدید و کوته‌بینانه‌ی مردم مخالفت کرده و با آن مبارزه می‌کنند. اما مردم چگونه قرار است تورم ایجاد کنند؟ مردم چگونه می‌توانند پول بیشتری خلق کنند. مثلاً پول بیشتری چاپ کنند این کار مشکلی است، چون تنها یک نهاد در جامعه قانوناً مجاز به چاپ پول است. هر کس دیگر برای چاپ پول تلاش کند در زمره‌ی «جعل‌کنندگان» قرار می‌گیرد که جرم بزرگی است و دولت مرکزی (فدرال) واقعاً با این جرم به طور جدی برخورد می‌کند. دولت ممکن است با تمام بزهکاری‌ها و جنایات دیگر مثل راهزنی، دزدی و قتل با دیده‌ی اغماض بنگرد و ممکن است در مورد جوانان محروم مجرم نگران باشد و با دل‌سوزی و مهربانی با آن‌ها رفتار کند، اما یک گروه از مجرمین هستند که دولت هیچ‌گاه از آن‌ها به سادگی نمی‌گذرد و آن جعل‌کنندگان هستند. جعل‌کنندگان به طور جدی و مؤثر مورد پیگیری قرار می‌گیرند و برای مدتی طولانی باید آب خنک بخورند، چون در درآمد دولت مداخله کرده‌اند و این جرمی است که دولت آن را بسیار جدی می‌گیرد، مخصوصاً دخالت در قدرت انحصاری چاپ پول که فدرال رزرو از آن برخوردار است.

«پول» در اقتصاد ما تکه کاغذی منتشر شده، توسط فدرال رزرو است که پشت آن نوشته شده: «این اسکناس پول رایج کشور برای همه‌ی بدهی‌های خصوصی و عمومی است.» تنها این «اسکناس فدرال رزرو» پول است و همه‌ی فروشندگان و بستانکاران خواسته یا ناخواسته باید این اسکناس را بپذیرند.

بنابراین اگر علت تورم مزمنی که توسط مردم آمریکا و تقریباً تمامی کشورها تحمل می‌شود، خلق مداوم پول جدید است، و اگر در هر کشوری «بانک مرکزی» دولتی (در ایالات متحده فدرال رزرو) تنها منبع انحصاری و خالق همه‌ی پول هاست، حال چه کسی مسئول بیماری تورم است؟ آیا کسی به‌جز مؤسساتی که منحصراً قدرت خلق پول را در اختیار دارند یعنی خود فدرال رزرو (بانک انگلند، بانک ایتالیا و سایر بانک‌های مرکزی) مسئول هستند؟

خلاصه این‌که تا این‌جا و حتی قبل از بررسی دقیق مسأله، یک سوسویی از واقعیت را به دست آورده‌ایم و آن این که تبلیغات مداومی که ادعا می‌کند فدرال رزرو با تشکیلات مستحکم خود در برابر خطر تورمی که توسط دیگران ایجاد می‌شود ایستاده است، چیزی جز یک شوخی پوشالی و فریبنده نیست. تنها مجرم مسئول تورم، فدرال رزرو است که پیوسته در مورد «تورم» جار و جنال به پا می‌کند تا دیگران را در این زمینه مقصر و مسئول جلوه دهد. آنچه ما امروزه می‌بینیم شگرد قدیمی دزدی است که در طول خیابان می‌دود و به دیگران اشاره می‌کند و فریاد میزند «ایست، دزد!». ما به این مسأله می‌پردازیم که چرا این موضوع، همیشه برای فدرال رزرو و بانک‌های مرکزی دیگر مهم بوده است که خود را در هاله‌ای از وقار و راز قرار دهند. اگر مردم می‌دانستند چه خبر است، اگر پرده از چهره‌ی مرموز جادوگر شهر اُز کنار می‌رفت، به زودی روشن می‌شد که فدرال رزرو، نه تنها راه حل گریز ناپذیر تورم نیست، بلکه خودش اساس این مشکل و علت اصلی آن است. چیزی که ما نیاز داریم یک فدرال رزرو کاملاً مستقل و قدرتمند نیست، آن چه ضروری است این که، اصلاً نباید به‌هیچ وجه فدرال رزروی وجود داشته باشد.

✅ @karkhone

سیاست صنعتی جدید آمریکا: می‌توان مزیت نسبی را مهندسی کرد

| سرمقاله اکونومیست

«موریس چانگ» ، بنیانگذار ۹۱ ساله «شرکت صنایع نیمه‌رسانای تایوان» (۱)، در جشن افتتاحیه کارخانه جدید تراشه‌ (فاب) آریزونا، که نقطه عطفی برای این شرکت به حساب می‌آمد، حرف دل تایوانی‌ها را مکتوم نگذاشت و ضد حال بزرگی به همه زد و گفت: «تجارت آزاد تقریبا مرده است». البته چنین اظهارنظری از جانب او چندان دور از انتظار هم نبود. «چانک» یکبار دیگر در ماه جولای ۲۰۲۲، سیاست‌ آمریکا برای بازگرداندن خط تولید تراشه‌ها به خانه را «بی‌حاصل» خوانده بود. عموم کشورهای صنعتی تا همین اواخر عموما قضاوتی شبیه «چانگ» دارند، اما نگرانی‌ها در مورد امنیت زنجیره تامین در دنیایی پر‌آشوب، منجر به آزمودن مسیر دیگری از سوی مقامات آمریکایی شده است. تاریخ گرچه دلایلی برای خوش‌بینی دارد، اما حجت‌های فراوانی نیز برای نگرانی می‌آورد.

قدمت سیاست صنعتی به اندازه خود صنعت است. زمانی که «الکساندر همیلتون»، اولین وزیر خزانه‌داری آمریکا، برای حفاظت از صنعت این کشور استدلال‌های آدام اسمیت به نفع تجارت آزاد را «به لحاظ هندسی» درست اما «عملا نادرست» خواند، شواهد دال بر شروع انقلاب صنعتی در بریتانیا هنوز به چشم نمی‌‌آمدند. آمریکا، فرانسه و آلمان صنعتی‌شدن خود را مدیون موانع تعرفه‌ای شدند. پس از جنگ جهانی دوم، تعداد زیادی از دولت‌ها تلاش کردند تا مسیر صنعتی‌شدن را در پیش‌ گیرند که گاه در مواردی مانند ژاپن و کره‌جنوبی موفق و در موارد دیگر به نتایج متفاوت دست یافتند. گرچه امروز سیاست صنعتی با کشورهایی در مرزهای فناوری و جهانی متشکل از زنجیره‌های ارزش جهانی، از جنس دیگری شده است، با این وجود بررسی تجربه‌ها و نگاه تاریخی گذشته‌نگر هنوز درس‌های ارزشمندی برای ما دارد.

مبنای مداخله‌های اخیر دولت در لوای سیاست صنعتی عموما حمایت از «صنایع نوزاد» است. ایده این است که اصلاح شکست‌های بازار توسط دولت می‌تواند منجر به موفقیت و کامیابی صنایع نوپا یا ناموجود در اقتصاد شود. صنایع داخلی برای رقابت‌پذیر شدن نیازمند سرمایه‌گذاری در دانش یا تجهیزات هستند که بازارهای سرمایه ناقص قادر به تامین مالی آنها نیست. از سوی دیگر، تولید آنها نیازمند شبکه‌ای از تامین‌کنندگان و تولیدکنندگان است که خود در ایجاد این هماهنگی با شکست مواجه می‌شوند. مورد دیگر مشکلات اطلاعاتی است. یک اقتصاد ممکن است ظرفیت‌های کشف‌نشده‌ای داشته باشد و کارفرمایان در تلاش برای آشکار و عملیاتی‌سازی این پتانسیل‌ها نیازمند سرمایه‌گذاری و ابداع هستند که در این مسیر با مخاطرات متعدد افشا و دسترسی رقبا به اطلاعات مواجه‌‌ و بعضا فرصت سودآوری از دستاورد خود را از دست می‌دهند. در اینجا تضامین دولتی یا وضع یک دوره کوتاه‌مدت محافظت در برابر رقبای خارجی و یا هر دو، می‌تواند فضای لازم برای رشد را در اختیار صنعت بگذارد

تشخیص اینکه این نظریه‌ها از نظر عملی یا صرفا به شکل هندسی درست هستند، کار ساده‌ای نیست. سیاست صنعتی هرگز به صورت مجرد اجرا نمی‌شود و همواره جداسازی اثرات آن (از آثار دیگر سیاست‌ها) چالش‌برانگیز است. با این حال، مطالعه‌‌ای دقیق در این زمینه نشان می‌دهد که سیاست صنعتی (صنایع) نوپا در عمل نیز کار می‌کند. به عنوان مثال، در دهه ۱۹۷۰، آمریکا صادرکننده غالب تراشه‌های کامپیوتری بود. دولت ژاپن سرمایه‌گذاری سنگینی در تحقیقات نیمه‌رسانا به انجام رساند و در هدایت صنایع ژاپنی مصرف‌کننده تراشه به تامین بیشتر نیاز خود از تولیدکنندگان نوپای داخلی (و خارج ساختن تولیدکنندگان آمریکایی از بازار)، نقش هماهنگ‌کنندگی داشت. «ریچارد بالدوین» از «مرکز ادغام اقتصادی و تجاری» در «مرکز تحصیلات تکمیلی ژنو» و «پل کروگمن» از «دانشگاه سیتی نیویورک» در تحقیقی مشترک به این نتیجه رسیدند که چنین سیاست‌هایی، انباشت تخصص در صنعت نوپا را تشویق می‌کند و بدون ورود دولت صنایع ژاپنی هرگز نمی‌توانستند در بازارهای صادراتی بازیگر موفقی باشند.

«میرتو کالوپساید» از دانشگاه هاروارد در مطالعه اخیر خود نشان می‌دهد که یارانه اعطایی دولت چین به صنعت نوپای کشتی‌سازی این کشور بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۲ هزینه‌ها را تا ۲۰ درصد کاهش داد. او بر این باور است که این یارانه‌ها به تخصیص مجدد (افزایش سرمایه‌گذاری داخلی، افزایش ورود سازندگان جدید و افزایش سهم بازار بین‌المللی چین) منابع به سمت صنعت کشتی‌سازی چین انجامید و به ضرر کشتی‌سازی ژاپن شد. تحقیقات دیگر در زمینه یارانه‌های صنعتی نشان می‌دهد که مداخله دولت به صنایع کمک کرده تا جای پای خود را در بازار سفت کنند و به طور معناداری توزیع تولیدات صنعتی در جهان را افزایش داده است. به عبارت بهتر، حداقل گاهی می توان مزیت نسبی را مهندسی کرد.
(۱) Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC)

ادامه
✅ @karkhone

| ریچارد لم

کریسمس؛ زمانی است که بچه‌ها خواسته‌هایشان را به پاپانوئل می‌گویند و بزرگترها هزینه‌اش را می‌پردازند.

کسری بودجه؛ زمانی است که بزرگسالان خواسته‌هایشان را به دولت می‌گویند و بچه‌هایشان هزینه‌اش را خواهند پرداخت.

✅ @karkhone

رکورد عرضه در سامانه نیما

فرض کنید قیمت وارداتی دسته بیل 1 دلار باشد، کافی است وارد کننده قیمت را 2 دلار فاکتور کند و 1 دلار را به قیمت 28500 تومان از کشور خارج کند. یا اگر نفوذ کافی برای تخصیص دلار نیمایی وارداتی نداشته باشد خط تولید دسته بیل را وارد می کند و محصول را بصورت قاچاقی با دلار آزاد صادر کند. نمونه روغن خوراکی را در چند سال گذشته داشتیم که موجب شد آمار غیر واقعی مصرف از 1.5 میلیون تن به بیش از 2میلیون تن برسد. یا در خصوص قاچاق دارو به خارج از کشور و ...

سیاست های دستوری پس از مدتی کشور را از منابع و ثروت تهی (یا تهی تر !) می کند. همین اتفاق در خصوص حامل های انرژی هم تکرار می شود. تفاوت فقط این این است که در زمان دلار جهانگیری مقدار بیشتری از منابع برای هدر رفت موجود بود و در حال حاضر منابع کمی برای آقای رئیس کل باقیمانده و سریعا آچمز می شود. وقتی دلار نفتی برای ماستمالی موجود نباشد نتیجه تصمیمات اقتصادی سریعتر مشخص می شود.

روز گذشته 500 میلیون دلار از دارایی شرکت ها با تخفیف 30 40 درصدی در سامانه نیما عرضه شد اما بنظر می رسد بساط عرض ترجیحی زودتر از انتظار برچیده شود. مانند سیاست دلار 4200 تومانی دلار نفتی دولتی به قیمت 28500 تومان به کالای اساسی تخصیص پیدا می کند و شرکت ها با نرخ نزدیک به آزاد دلار خود را خواهند فروخت. دلار کالای اساسی هم تا جایی که به نقطه بحران نزدیک شویم ادامه پیدا می کند.

اما به هر حال نظر بازار سهام چیزی دیگریست و انگار دلار 45 هزار تومانی را متعلق به شرکت ها نمیداند.

✅ @karkhone

برای این توهمات تکراری

طرفداران ملی کردن نفت در آغاز روی دو نکته تاکید میکردند: ۱-منافع اقتصادی بسیارزیاد و ۲- استقلال سیاسی کشور و مصون ماندن از نفوذ سیاسی بیگانگان

این نکات در نطق 26 آذر 1329مصدق در مجلس بروشنی مورد تاکید قرار گرفته:

«حقیقت اینست که ایران دچار هیچگونه ضرر اقتصادی و ارزی در اثر ملی کردن نفت نخواهد شد زیرا اگر فرض کنیم که ایرانیان بجای 30 میلیون تن استخراجی شرکت در سال 1950 فقط 10 میلیون تن استخراج کنند و برای هر تن که شرکت یک لیره خرج میکند دو لیره مصرف نمایند بازهم بر اساس فروش هر تن 5 لیره (که قیمت فرضی خلیج فارس خواهدبود) دولت ایران 30 میلیون لیره عایدی خواهد داشت و حال آنکه با استخراج 30 میلیون تن در سال 1950 و طبق اظهار وزیر دارایی عایدی دولت ایران حداکثر 25 میلیون لیره خواهد گردید و تازه هم 20 میلیون تن باقی مانده که 100 میلیون ارزش دارد ذخیره خواهد ماند تا فرزندان آتیه ایران بتوانند از آن به نفع خود بهره‌برداری نمایند. محاسن و برتری‌های دیگری که اهمیت سیاسی دارد و با ملی کردن صنعت نفت تامین خواهد شد این است که 1- دولت و ملت از اعمال نفوذهایی که شرکت و دولت انگلیس معمول داشته مصون خواهد ماند. 2- سایر کشورها هم بهانه‌ای برای تقاضای این قبیل امتیازات که با استقلال و تمامیت کشور متعرض است نخواهند داشت»

اما در مقابل عبدالرحمن فرامرزی در جلسه 19 بهمن 1329 مجلس نسبت به توانایی اداره صنعت نفت اظهار نگرانی میکند و میگوید: «آنچه بنده شخصا میترسم اینست که پوست‌کنده بگویم که ما نتوانیم اداره کنیم یعنی من از آن‌ میترسم همین حالتی را که در کارخانه‌ها و معادن ما است در آنجا هم جاری بشود یعنی مجبور بشویم که وضع یک مالیاتی بکنیم که از آن مالیات صرف اداره آن بکنیم.»

در همان جلسه حسین مکی در پاسخ میگوید: «آقای فرامرزی فرمودند ممکن است استخراج این منابع نفتی از بین برود. دنیای امروز 30 میلیون تن نفت [ایران] را نمیتواند از جای دیگر استخراج بکند ... مجبور هستند اگر تنی 50 لیره هم شده پول بدهند و ما استخراج بکنیم. این یک رقم عمده‌ای است که دنیا نمی‌تواند از آن صرف‌نظر بکند. آنها مجبور هستند حتی مهندسین مجانی هم به اختیار دولت ایران قرار بگذارند برای این که بتوانند بازار دنیا را اداره بکنند.»

دکتر مصدق در همان جلسه سخنان مکی را تایید میکند: «بنده صدی صد اطمینان میدهم که این نفت از چاه بیرون خواهد آمد و احتیاج طرف مقابل سبب بیرون آوردن نفت از چاه می‌شود.»


اظهاراتی از این دست که مرتب تکرار میشد و به تهییج افکار عمومی دامن میزد، برخلاف ادعای طرفداران نهضت ملی نه تنها مبتنی بر نظرات کارشناسی دقیق نبود بلکه حکایت از بی‌خبری و ساده‌انگاری گویندگان و مبلغان ملی کردن صنعت نفت داشت. در همان سال اول ملی شدن صنعت نفت ایران، تولید نفت کویت از 17 میلیون تن به 27 میلیون، تولید عراق از 7 به 15 و تولید عربستان سعودی از 26 به 49 میلیون تن افزایش یافت.

بدین ترتیب از بین دو هدف اصلی، به مرور هدف رفاه اقتصادی کنار میرود و استقلال‌طلبی که جنبه بیگانه‌ستیزی به خود گرفته پر رنگ میشود.

این گرایش بوضوح در سخنرانی دکتر مصدق در 23 فروردین 1331 پیدا است:

«...البته آقایان انتظار دارید و در این انتظار نیز محق هستید که تصور فرمایید همانطور که دولت در خلع ید شرکت اقدام نموده بایستی به فوریت در فروش محصولات نفتی هم اقدام میکرد که این بحران کنونی پیش نیاید. اما پیشامدهایی رخ داد که کاملا غیرمنتظره بود و نمیشد قبلا پیش‌بینی نمود. روزی که تصمیم گرفته شد اتباع انگلیس از خوزستان خارج شوند و قسمتی از خاک کشور را که قبضه کرده بودند ترک کنند پاره‌ای مشکلات پیش‌بینی میشد. تصور میشد به جای 32 میلیون تن مواد نفتی که در سال اخیر شرکت سابق نفت تهیه می‌کرده ما لااقل بتوانیم خودمان 5 میلیون تن تهیه کنیم ... متاسفانه مشکلات جدی بوده است که تا حال نتوانستیم از نظر اقتصادی کامیاب شویم ... ما تصور میکردیم اگر به عواید نفت احتیاج داریم دولت انگلیس هم به نفت ما نیازمند است ... اکنون ما بر سر دوراهی بهشت و جهنم واقع شده‌ایم. اگر به حیثیات ملی خود پشت پا بزنیم و آزادی و استقلال خود را از دست بدهیم و طوق بندگی به گردن نهیم و با هرگونه شرایطی که بانکهای بین‌المللی به ما تحمیل میکنند موافقت کنیم، این همان راهیست که ما را به جهنم می‌برد»

زعمای نهضت ملی بجای درس گرفتن از این تجربه تلخ ناشی از فکر خطا و ناروا و تصحیح مسیر نادرست طی شده، فرار به جلو می‌کنند و با شانه خالی کردن از مسئولیت مربوط به اشتباهات خود همه تقصیرها را به گردن خارجی‌ها می‌اندازند و هرگونه توافق مسالمت‌آمیز و مرضی‌الطرفین میان دولت ایران و شرکت نفت سابق را پشت پا زدن به حیثیات ملی و آزادی و استقلال دانسته و آن را راهی به جهنم تلقی میکنند.

✅ @karkhone

کمتر از دو ماه پیش از این، وب‌سایتی اعلام وجود کرد که کاربران اینترنت به‌سرعت برای کشف توانمندی‌های آن هجوم آوردند زیرا کاربران متوجه شدند که این وب‌سایت، برای نخستین بار در تاریخ، فناوری هوش مصنوعی را در دسترسی آسان عموم مردم قرار داده است.

در این وب‌سایت، یک جعبه گپ‌وگفت کاربران با هوش مصنوعی قرار داده شده که کاربر، هرگونه پرسشی دارد در آنجا از مغز مصنوعی می‌پرسد و پاسخ می‌گیرد. این مغز مصنوعی زبان انسان را می‌فهمد. اگر از او بخواهیم، برای ما قصه می‌گوید، رزومه می‌نویسد، جوک می‌گوید، مقاله می‌نویسد و محتوای کتاب‌ها را خلاصه می‌کند.

به او بگویید که در یخچال شما چه مواد غذایی باقی مانده و این هوش مصنوعی بهترین دستور غذای ممکن با این مواد محدود را برای شما تایپ می‌کند. به او بگویید که برای تکالیف مدرسه یا دانشگاه شما مقاله‌ای تحقیقاتی بنویسد، و می‌نویسد. شعر هم می‌گوید، نمایشنامه هم می‌نویسد.

عملکرد این مغز مصنوعی به حدی خوب است که ظرف ۵ روز یک میلیون نفر در آن وب‌سایت ثبت‌نام کرده و با جعبه چت آن شروع به کار کردند.

برای مقایسه، رسیدن به مرز یک میلیون کاربر برای فیس‌بوک و اینستاگرام چندین ماه طول کشید و برای نت‌فلیکس سه سال و نیم به درازا انجامید.

نام این مغز مصنوعی، یعنی رباتِ گپ آن‌لاین، چت‌جی‌پی‌تی (ChatGPT) است و شرکت ایجادکننده آن اوپن‌اِی‌آی (OpenAI) نام دارد. اوپن‌اِی‌آی یک پژوهشکده مستقل است که توسط ایلان ماسک، ثروتمندترین مرد جهان، به همراه سم آلتمن تأسیس شده و این پژوهشکده، ربات هوشمند خود یعنی چت‌جی‌پی‌تی را در آخرین روز ماه نوامبر ۲۰۲۲ (نهم دی امسال) در وب‌سایت خود در دسترس عموم قرار داد.


چت‌جی‌پی‌تی برای نوشتن جواب‌های خود، از اطلاعات کتاب‌های بی‌شماری استفاده می‌کند که به‌صورت اسکن‌شده در اختیارش گذاشته شده، این ربات آن‌لاین، اطلاعات وب‌سایت‌های بسیاری را نیز کنار هم گذاشته و با اطلاعات کتاب‌ها مقایسه کرده و پاسخ شما را می‌دهد. شما می‌توانید از او بخواهید که پاسخش را در ۲۰ کلمه، ۵۰۰ کلمه، در حد سطح فهم کودک پنج‌ساله یا یک فرد ۲۰ساله یا فهرست‌وار بدهد. می‌توانید از او بخواهید که جوابش را در سبک داستان وسترن یا ادبیات کلاسیک بنویسد، و می‌نویسد.

چت‌جی‌پی‌تی اما فعلا در نسخه کنونی، اطلاعات اینترنتی را تا سال ۲۰۲۱ بررسی می‌کند و هنوز نمی‌توان از او اخبار جدیدی خواست یا موضوعات روز را تقاضا کرد. آزمودن توانایی‌های چت‌جی‌پی‌تی نشان می‌دهد که در حال حاضر بیشتر توان آن در حوزه زبان انگلیسی متمرکز شده و برای نمونه قابلیت‌های فارسی‌نویسی آن هنوز در سطح ابتدایی است.

اما این تازه آغاز راه است. در حال حاضر نسخه مورد استفاده چت‌جی‌پی‌تی، نسخه چت‌جی‌پی‌تی-۳ است که برای فراهم کردن پاسخ‌های خود از ۱۷۵ میلیارد پارامتر استفاده می‌کند. نسخه بعدی که قرار است تا اواخر سال جاری میلادی در دستان ما قرار گیرد، به یک تریلیون پارامتر دسترسی خواهد داشت. چنین جهشی به این معنی است که کیفیت مقاله‌ها و متونی که آن ربات خواهد نوشت به مراتب بهتر و دقیق‌تر خواهد بود و زبان‌های مختلف، ازجمله فارسی را نیز پوشش خواهد داد. نسخه‌های بعدی همچنین قرار است برای سنجیدن بهترین پاسخ‌ها، تمامی محتوای اینترنت را در دسترس داشته و کاملا به‌روز باشند.


چه قرار است بر سر شغل‌های ما بیاید؟
این درجه از توانایی که از حدود دو ماه پیش از هوش مصنوعی به منصه ظهور درآمده، نگرانی گسترده‌ای در زمینه آینده و امنیت شغلی در بین کاربران پیش آورده است.

حال که مغز مصنوعی آنلاین می‌تواند ظرف چند دقیقه نمایش‌نامه و فیلم‌نامه بنویسد، استراتژی بازاریابی و کتاب آشپزی و راهنمای مسافرتی تهیه کند و بهتر از آموزگاران مدارس و دانشگاه‌ها جزوه تهیه کرده و درس بدهد، دیگر برای انسان‌ها چه آینده‌ای باقی می‌ماند؟

برای رسیدن به تصویری واضح از تاثیر این تحول جدید بر امنیت شغلی افراد جامعه هنوز زود است اما در برخی موارد تحلیلگران به‌نوعی اجماع رسیده‌اند، برای نمونه در مورد دشواری‌های پیش رو برای برنامه‌نویسان رایانه.

چت‌جی‌پی‌تی، حتی در شکل فعلی خود، نه تنها متن‌نویسی، بلکه کدنویسی کامپیوتری را نیز بلد است و شما می‌توانید به وب‌سایت آن مراجعه کرده هرگونه برنامه کامپیوتری را از او درخواست کرده و ظرف یک یا چند دقیقه نتیجه را برداشت کنید. تحلیلگران می‌گویند به این خاطر، آینده شغلی برنامه‌نویسان رایانه‌ای چشم‌انداز خوبی نشان نمی‌دهد.

ادامه مطلب

✅ @karkhone

اعلام سیاست‌های جدید دولت چین برای سال ۲۰۲۳: اقتصاد رقیق و زبان‌ شفیق

| چانگ شی
/نیویورک تایمز

رفتار سخت‌گیرانه دولت چین در قبال شرکت‌ها امروز تبدیل به رفتاری انگیزشی شده است. «شی جین-پینگ» دوم ژانویه ۲۰۲۳ در سخنرانی تحویل سال نو میلادی گفت: «اقتصاد چین از انعطاف‌پذیری قوی، پتانسیل فوق‌العاده و نشاط فراوان برخوردار بوده و عوامل بنیادی حفظ رشد بلندمدت آن قوی باقی مانده‌اند». طبق نشانه‌های موجود مقامات چینی در هفته‌های اخیر، از زبان اقتصادی دوستانه‌تری استفاده می‌کنند که در سال‌های اخیر جای خالی آن به شدت حس می‌شد. چین با همان شور و حرارتی که زمانی از ضرورت جنگ همه جانبه علیه کووید دفاع می کرد، کمپینی به راه انداخته که کسب و کارهای مختلف را متقاعد کند تا رشد اقتصادی را در اولویت قرار دهند.

ابتکارات سیاستی معروف آقای «شی» ظرف سنوات گذشته در حال تغییراند. پس از اینکه حدود یک هفته پیش در هفتم ژانویه ۲۰۲۳ خبر آمد که «جک ما»، معلم سابق زبان انگلیسی و معروف‌ترین سرمایه‌دار حوزه فناوری چین در حال حاضر، مجبور شده تا از کنترل خود بر شرکت فناوری مالی «آنت گروپ» که دارایی بسیار ارزشمندی بود چشم پوشیده و سهام خود را کاهش دهد، اکنون نشانه‌هایی وجود دارد که فرصتی پیدا شده تا فناوری‌های بزرگ بالاخره از ذیل نظارت شدید دولت خارج شوند. به همان اندازه که یک ماه پیش چین به طور ناگهانی مسیر خود را در مسیر استراتژی «کووید صفر» را تغییر داد، این مورد اخیر نیز نشانه‌ای دال بر وضعیت شکننده اقتصاد این کشور است. رشد اقتصادی چین کندترین نرخ خود در دهه‌های اخیر را تجربه نموده و سال‌ها سیاست‌های سفت و سخت کووید صفر نتیجه‌ای جز بازار دارایی بحران‌زده، مشاغل امیدوارکننده کمیاب برای جوانان، اعتماد متزلزل مصرف‌کنندگان و خزانه‌های ضعیف دولت‌های محلی نداشته است.

در سال‌های اخیر، چین اصلاحات اساسی بازار محور فضای کسب‌ و کار را به نفع یک اقتصاد سرشار از کنترل‌های دولتی، که در آن منافع تجاری در درجه دوم اهداف حزب کمونیست چین قرار داشت، کنار گذاشته بود. مدیریت چین با همه‌گیری و نفوذ ایدئولوژیک فزاینده بر سیاست‌های اقتصادی، بسیاری از تجار را به این پرسش واداشته بود که آیا این کشور مکانی قابل اعتماد برای فعالیت باقی می‌ماند یا خیر. شرکت‌هایی مانند «اپل» با فوریت بیشتری به دنبال تنوع بخشیدن به خط تولید خود و انتقال به خارج از چین رفتند.

بانک مرکزی چین هفته گذشته اعلام کرد که نظارت بر شرکت‌های فناوری را کاهش می‌دهد. چین از طریق مجموعه‌ای از اقدامات که از ماه گذشته آغاز شده است، به تدریج محدودیت‌های استقراض سنگین توسط بسازوبفروش‌های ملک را لغو و برنامه‌هایی برای ادامه کار آنان مطرح ساخت. «لیو کان»، وزیر دارایی چین، به رسانه‌های دولتی گفته است که این کشور قصد دارد در سال ۲۰۲۳ هزینه‌های زیادی را برای حمایت از بهبود اقتصادی که شامل ترکیبی از مخارج محرک، یارانه‌ها و کاهش مالیات می‌شود صورت دهد. هنوز مشخص نیست که آیا این تغییرات کافی خواهد بود یا خیر.

در حال حاضر کمبود اعتماد وجود دارد و این کمبود به زودی از بین نخواهد رفت. «دانکن کلارک»، رئیس یک شرکت مشاوره سرمایه‌گذاری مستقر در پکن، می‌گوید کسب‌وکارها اکنون برای فعالیت در چین ریسک بیشتری نسبت به گذشته تقبل می‌کنند. «شیانگ سونگزو»، اقتصاددان چینی و یکی از مقامات سابق بانک مرکزی چین، نیز عنوان کرده که فکر نمی‌کند اساسا تغییر عمده‌ای در رویکرد رهبران چین به تجارت ایجاد شده باشد، اما زبان آنها به دلیل مشکلات نرم شده است. در اقتصاد کنونی، چین به شرکت‌های خصوصی برای سرمایه‌گذاری بیشتر، استخدام بیشتر و پرداخت مالیات بیشتر نیاز دارد. در نتیجه، لحن مقامات دولتی برای «اطمینان بخشیدن و آرام کردن آنها» تغییر کرده است. آقای «شیانگ» ادامه می‌دهد: اما تنش همچنان پابرجاست؛ چراکه چین می‌خواهد کنترل شرکت‌های خصوصی را حفظ کند و نظارت را صرفا به بازارها یا قوانین موجود نمی‌سپارد. از حدود سال ۲۰۲۰، چین نظارت بر فعالیت‌های تجاری و جمع‌آوری داده‌های بزرگترین شرکت‌های فناوری خود را تشدید کرد. مانند سرویس سواری «دی‌دی گلوبال» و «آنت گروپ» که شرکت خواهر فناوری مالی غول تجارت الکترونیک جهان «علی بابا» است.

ادامه مطلب

✅ @karkhone

| والتر بلاک
/دفاع از دفاع‌ناپذیر

کمک‌های خارجی، راه‌حلّ سوسیالیستی قدیمی برای رفع فقر در جهان سوم، کارآمد و راه‌چاره نیست. تجربه و منطق نشان می‌دهد که پول «کمک خارجی» فقط جهت خرید لیموزین برای حاکمان، سلاح برای حفظ آنان در قدرت، ساخت کارخانه‌های فولاد بی‌فایده و مجسّمه‌ها برای ارتقای شکوه بیهوده‌ی آنان استفاده می‌شود، و صرف این می‌شود که اقتصاد خود را متمرکزتر و سوسیالیستی‌تر کنند و در نتیجه مردم را در بدبختی بیشتر و ژرف‌تر فرو برند. شعار کسانی که واقعاً نگران مصائب مردم تحت ستم جهان سوم هستند باید این باشد: «میلیون‌ها دلار در تجارت خارجی، نه یک پنی کمک خارجی.»

✅ @karkhone

آقای خوب و کندوی زنبور عسل

یک بار در شرکت محل کار قبلیم که ولش کردم، رئیس کارخونه و جمع مهندسین حاضر، جملگی مزخرفاتی در باب پیشرفت و طراحی محصول بهتر و اینکه باید فلان شود و بهمان شود تلاوت کردند که آن موقع تمثیلی در باب آقای خوب و کندوی زنبور عسل آوردم.

بعدها هر جا هر احمق چپولی مشابه همان پنبه‌دانه را جوید، همین را برایش دوباره عینا نقل کردم.

فرض کنید یک آدم خوبی یک کندوی زنبور عسل دارد، او چون خیلی زنبورهایش را دوست می‌دارد، برای اینکه فشار زندگی‌شان را کم کند، هر از گاهی یک سطل عسل از کیسه خلیفه خرج کندو می‌کند.
بماند که کارکرد کندو و زنبور تولید عسل است و اصلا اگر عسل بهشان بدهی تا بخورند و بخوابند، زنبورداری دیگر توجیه ندارد.
اما فرض کنیم طرف می‌خواهد کندوی رفاه تاسیس کند و وقتی عسل هست، دیگر نیازی به جان کندن هم نیست.
زنبورها چون عسل آماده و البته دائمی دریافت می‌کنند، دیگر چرخه و روال عادی زندگیشان مسیرش عوض می‌شود.
مدتی بعد زنبورها تنبل می‌شوند و چند کرم و سوسک کوچک هم وارد کندو شده و از محل عسل موفت ارتزاق می‌کنند.
کم‌کم زنبورها مریض شده و تعداد زیادیشان تلف می‌شوند و تعداد سوسک و کرم‌ها هم رو به فزونی می‌نهد.
یک مدت بعد دیگر کندو فقط اسمش کندو هست و خانه و معدن انواع آفات و انگلها می‌شود.
این کارخانه هم مثل مملکتمان، کپی همین کندوی زنبور عسل است، شما وقتی کمپلت قطعات را از رفقای چینی و تحت رانت دولتی در قالب همان سطل عسل وارد می‌کنید، دیگر اینکه کسی بلد باشد موتور و گیربکس طراحی بکند ارزشی ندارد.
بنابراین اصلا دیگر در این خراب شده، مهندس هم لازم نخواهید داشت.
علت اینکه رئیس بخش فنی و مهندسی یا تحقیق و توسعه هم یک کاردانی زبان یا بازرگانی است هم همین است.
نباید بابت نداشتن پیشرفت ناراحت باشید.
اینجا به خاطر مداخلات پی‌در‌پی و نبود رقابت درون و بیرون کارخانه، نیازی به مهندس ندارید.
وقتی هم مهندس ندارید، نمی‌توانید بودجه به چند نفر کله‌پوک بدهید و انتظار طراحی جهادی یک خودرو داشته باشید.
اینها اسمشان مهندس است، یعنی این کارخانه به اینها این عنوان را اعطا کرده وگرنه چهار پایه هم نمی‌توانند بسازند.
دولت‌تان هم همین است.
با خارج کردن اجتماع از مسیر سالم رقابتی، همه این مصائب را به وجود آورده‌اید و با شعار و خواستن خواستن هم فقط برای اینکه جلوی چند نفر نمایش پیشرفت بدهید، کاری از پیش نخواهید برد.
خلاصه که زنبوری (مهندس) در این کندو (کارخانه) نیست، چندتا کرم و سوسک هستید که وقتی هم زنبوری بخت برگشته راهش به اینجا می‌افتد، زیر آبش را می‌زنید تا گورش را گم کند و برایتان نقش برج زهر مار را بازی نکند.

✅ @karkhone

راه‌آهن در چند پرده

1. لاخمان اقتصاددان شهیر مکتب اتریش در «سرمایه و ساختار آن» مینویسه:

«زیرساختهای اضافی حمل‌ونقل ریلی، علاوه بر اتلاف منابع فعلی میتواند تاثیر دیگری هم داشته باشد: محروم کردن راه‌آهن از عبور و مرور آینده، از طریق محروم کردن مشتریان راه‌آهن از سرمایه

بعنوان مثال، بدون تردید توسعه صنعتی سوئیس از 1850 تا 1900 به شدت از توسعه بیش از حد حمل‌ونقل ریلی آسیب دید؛ زیرا ماهیت انحصار چندجانبه بازار حمل‌ونقل ریلی اقتضا میکرد که برای ایجاد حق و ادعای مالکیت، خطوطی احداث شوند که هیچ امکانی برای کاربرد سودآور آنها وجود نداشت. کمبود سرمایه‌ای که درنتیجه این امر رخ داد تا مدتی مانعی جدی در مسیر رشد صنایع سوئیس بود

(البته خطوط ریلی سوئیس یک حلقه اتصال ضروری در زنجیره تحول اقتصاد اروپای غربی بوده و مقصود ما اینست که این حلقه اتصال برای مدتی، بزرگتر از اندازه مورد نیاز بود)»

2. مهدی تدینی که با ترجمه کتاب لیبرالیسم میزس میشناسیمش تاخیر در ساخت راه‌آهن سراسری رو یکی از نشانه‌های عقب‌موندگی ایران میشمره و احداثش در سالهای1306 تا 1317رو چون با اتکا به توان مالی داخلی (مالیات!) بوده مایه مباهات میدونه. در ادامه به علاقه شدید ناصرالدین‌شاه به راه‌آهن و امتیاز رویتر که با فشار روسها و علما و درباریا لغو شد اشاره میکنه و مینویسه:

«تا اینکه متمول‌ترین ایرانیِ آن روزگار، پیشقدم شد تا با سرمایه و نیروی انسانی ایرانی خط‌آهن بسازد: حاجی امین‌الضرب امتیاز راه‌آهن محمود‌آباد‌ـ‌آمل را در 1266شمسی از ناصرالدین‌شاه گرفت و چند مهندس بلژیکی استخدام کرد، اما سرمایه و نیروی انسانی ایرانی بودند. اگر موفق میشد شاهکاری تمام‌عیار خلق شده بود و ایران چهل سال زودتر از طرح رضاشاه خط‌آهن ساخته بود. اما حساب و کتاب حاجی خطا بود و هزینه‌های طرح فراتر از برآوردهای او بود. حاجی حساب کرده بود سرمایۀ او و چند سرمایه‌دار دیگر کافی است، اما در آن مسیر دشوار کوهستانی این محاسبه غلط بود. بهرحال، احداث خط از ده محمودآباد آغاز شد و کار تا کیلومترها پیش رفت. اما او با مهندسان بلژیکی به مشکل خورد و آنها از ایران رفتند. لوکوموتیو و چند واگن و راننده‌ای آلمانی ماند و او کوشید با نیروی ایرانی که دانش و تجربۀ کافی نداشتند کار را پیش برد. خط‌آهن به آمل رسید، اما بدلیل نقایص فنی جز خسارت چیزی برای حاجی نداشت. این طرح شکست‌خورده کافی بود تا مشخص شود این الگوی توسعه، یعنی همان الگوی کاپیتالیستی فردمحور که اساس توسعۀ غرب بود، در ایران محال بود

21سال بعد، دولتمرد باسواد ایرانی دیگری، به نام صنیع‌الدوله در کتابچه «راه نجات» راه‌حل این مشکل را تیزبینانه شرح داد. این کتاب را میتوان نقشۀ راهی برای توسعۀ ایران دانست. او شرح داده بود که برای تأمین مالی احداث راه‌آهن باید مالیات ویژه بر قند و چای وضع کرد و این دقیقا همان کاری بود که رضاخان 20سال بعد کرد»

‌3. در یه سیستمی که درست کار میکنه اصلا مهم نیست دل ناصرالدین‌شاه و رضاشاه و صنیع‌الدوله و تدینی واسه چی غنج میره. نظر هر کسی صرفا بر دارایی خودش حاکمه و شاه و روشنفکرای همدستش نمیتونن با وضع مالیات یا ایجاد تورم، دارایی مردم و سرمایه‌ها رو به سمت چیزی که دوست دارن سوق بدن. تو این سیستم هر کارآفرینی با دارایی خودش ریسک میکنه و البته هیچ تضمینی هم واسه موفق بودنش وجود نداره. دولت بیمه نیست و همونطوری که سود واسه کارآفرینه، ضرر هم واسه خودشه. حتی اگه دولتها با ایجاد تورم، تحریف نرخ بهره و دستکاری قیمتای نسبی، محاسبه کارآفرینانه رو دشوار نکنن باز هم امکان نگرورزی اشتباه هست. تاریخ کارآفرینی در دنیا پر از مثالهایی دراین‌باره است

مسلما تا زمانی که مقدار کالاهایی که حمل‌ونقل میشن به اندازه مشخصی نرسه، پرداخت هزینه احداث راه‌آهن توجیه نخواهد داشت. هازلیت وقتی داره از سود و سودجویی کارآفرینا در برابر هجمات چپولها دفاع میکنه میگه در یه دوره 50ساله از هر 10فروشگاه خواربار، 7تاش تا سال دوم در صحنه باقی موندن و فقط 4تا تونستن چهارمین سال تولد رو جشن بگیرن! این هیچ ایرادی نداره. اشتباه کارآفرین با ضرر خودش جبران میشه همونطور که درمورد امین‌الضرب شد. مشکل جاییه که دولتمردا بخاطر وعده‌های انتخاباتی یا تمایلات شخصی با پول مردم دست به قمار میزنن و واسه فلان شهر کوچک فرودگاه میزنن، تو شهر 40هزارنفری استادیوم 15هزارنفری افتتاح میکنن، رو سازند نمکی سد میسازن و هرگز پاسخگوی زیان طرح نیستن. آقای تدینی اگه فکر میکنه میمون فرستادن به فضا و شبیه‌سازی گوسفند با سلول بنیادی به هزینه مالیات‌دهنده‌ها خدمته نه اتلاف منابع و دزدی، و ایضا همینطور احداث راه‌آهن دولتی با مالیات بر مردمی که میتونستن اون سرمایه رو صرف چیزهای دیگه‌ای کنن که از نظر ذهنی واسشون مرجح بوده، بهتره جای ترجمه کتاب بعدی میزس، یه دور اقتصاد در یک درس رو روخونی کنه.

✅ @karkhone

یک تیر و دو نشان بحران دلار در عراق!

| صابر گل عنبری

در دو دهه گذشته، معاملات دلاری بغداد تا حدود زیادی خارج از چارچوب تعریف شده نظام مالی جهانی سویفت انجام می‌شد و همین خود کانال دلاری مهمی برای ایران برای دور زدن تحریم‌ها به ویژه در 5 سال اخیر فراهم کرده بود، اما در یک سال اخیر توام با بن بست مذاکرات برجامی واشنگتن برای تشدید فشار بر تهران بر آن شد تا این کانال را تا حد امکان محدود سازد و ببندد.
در دوران مصطفی الکاظمی نیز دولت آمریکا هشدارهایی در مورد "قاچاق ارز" به ایران و سوریه داده بود و مذاکراتی انجام شد، اما برگردانی عملی در جهت وضع محدودیت‌های شدید برای معاملات دلاری در عراق نداشت؛ تا این که محمد السودانی چهره نزدیک به تهران اکتبر گذشته به قدرت رسید و چند هفته بعد در نوامبر، فدرال رزرو آمریکا محدودیت‌های شدیدی را برای معاملات دلاری در عراق وضع کرد که به موجب توافقی پیشینی با بانک مرکزی عراق باید متقاضیان دلار درخواست خود را با درج اطلاعات کامل خود و طرف نهایی معامله در سایتی ثبت کنند که برای این مهم راه‌اندازی شده که به بانک فدرال آمریکا وصل است و معاملات دلاری تحت نظارت آن انجام می‌گیرد.
همین رویه، موجب کاهش 80 درصدی تزریق دلار در بازار عراق به علت رد بیشتر درخواست‌های معاملاتی از طرف فدرال رزرو شده است؛ به گونه‌ای که دلارپاشی روزانه 250 میلیون دلاری در عراق به 60 میلیون دلار کاهش یافته است. اما کمبود بی‌سابقه دلار در بازار عراق در سایه تقاضای بالا موجب کاهش ارزش دینار این کشور و بالا رفتن قیمت دلار شده و همین خود افزایش قیمت کالاهای وارداتی به ویژه مواد غذایی را در عراق به دنبال داشته است. سیستم بانکی در عراق بسیار ضعیف است و مردم اعتماد چندانی به آن ندارند و از قدیم هم حدود 90 درصد معاملات خود را در چارچوب‌های غیر بانکی انجام می‌دهند. به همین خاطر، کلا تجار و بازرگانان عراقی به مشکل خوردند و افت مستمر ارزش دینار از 1460 دینار به 1660 در مقابل هر دلار آمریکا و کاهش قدرت خرید مردم زمینه‌ساز نارضایتی از دولت السودانی شده است.
از این رو، در واقع، بحران ارزی عراق تیری با دو نشان است که هم می‌تواند موقعیت السودانی و نیروهای سیاسی همسوی ایران در سپهر سیاست عراق را متزلزل کند و هم تهران را از دسترسی به منبع دلاری خوبی در این وضعیت محروم نماید. در واقع یکی از دلایل افزایش نرخ ارز در ایران در برهه اخیر نیز همین مساله است؛ البته احتمالا در ماه‌های پیش‌رو تاثیر این وضع بر بازار ارز در ایران بیشتر شود. ناگفته هم نماند که بحران ارزی در عراق ناشی از کمبود منابع نیست و این منابع هم اکنون بالغ بر 100 میلیارد دلار شده است؛ بلکه به سازکار جدید بانک فدرال آمریکا برای بستن کانال‌های تزریق دلار به ایران و سوریه بر می‌گردد.
السودانی در مواجهه با بحران افزایش قیمت‌ها تلاش کرد که با اتخاذ تدابیری همچون برکناری رئیس بانک مرکزی وضعیت را سامان دهد، اما چندان کارساز نبوده و بعید هم هست که موثر واقع شود. در کنار آن نیز گویا از آمریکا خواسته است که شش ماه اجرای سازکار جدید برای نظارت بر معاملات دلاری در عراق را به تعویق بیندازد و این مساله در کنار توافق راهبردی با واشنگتن دو دستور کاری سفر السودانی به آمریکا خواهد بود. السودانی در مقابل تهدید پیشین آمریکا مبنی بر مجازات بانک مرکزی عراق عملا نمی‌تواند از اجرای دستور العمل جدید بانک فدرال آمریکا سرباز زند. کلیه درآمدهای نفتی بغداد که هم اکنون به 100 میلیارد دلار می‌رسد به حسابی نزد این بانک واریز می‌شود که در صورت مخالفت با دستور العمل پیشگفته، عراق از این منابع محروم خواهد شد.
امروز بر خلاف تصور برخی، نفوذ و تاثیرگذاری آمریکا در عراق به حضور چند صد نظامی آمریکایی بر نمی‌گردد، بلکه این نفوذ بیشتر معطوف به اهرم‌های دیگر است که عملا بغداد را چه متحدان ایران و چه غیر از آن‌ها قدرت را در دست داشته باشند، در تنگنای سیاست‌ورزی بر مقتضای آن قرار می‌دهد. از این رو است که سیاست خارجی السودانی تاکنون تفاوت چندانی با الکاظمی نداشته و حتی در مواردی مثل تداوم حضور نیروهای آمریکایی در عراق مواضعی اتخاذ کرده است که الکاظمی به این صراحت بیان نمی‌داشت.
رویکرد آمریکا در به کارگیری بیشتر اهرم‌های نرم خود در عراق در مواجهه با ایران، عملا بغداد را در موقعیت بسیار سختی در برقراری توازن در روابط میان تهران و واشنگتن قرار داده است.
در بحران دلاری اخیر نیز برخی کشنگران و نیروهای سیاسی عراق، محدودیت‌های معاملات دلاری را برای هدر نرفتن منابع ارزی عراق و جلوگیری از خروج آن مفید می‌دانند؛ اما در عین حال، آثار اقتصادی این محدودیت‌ها السودانی را در داخل در وضعیت دشواری قرار داده است که تداوم آن ممکن است دولت او را متزلزل کند و در انتخابات آتی برای چارچوب هماهنگی پرهزینه باشد.

✅ @karkhone

نفت و سیاست ایران در دهه ۱۳۵۰

بخش اول

سیاست محمدرضا پهلوی در قبال نفت، مبتنی بر تولید هرچه بیشتر و افزایش بهای آن بود و پیگیری چنین سیاستی موجب شد که اواسط دهه ۱۳۴۰، نفت به عنوان مهم‌ترین شاخص اقتصادی تک‌محصولی ایران، جایگاه تعیین‌کننده و سرنوشت‌سازی در امور داخلی و خارجی ایران کسب کند. در همین اثنا، روزنامه اطلاعات به نقل از روزنامه‌ها و خبرگزاری‌های خارجی نوشت که "شرکت ملی نفت ایران" از لحاظ درآمد در ردیف دوم پس از شرکت "داچ رویال" قرار دارد. در این سال‌ها نیازمندی روزافزون کشورهای غربی به نفت خلیج‌فارس از یک سو و وابستگی ایران به ارز ناشی از فروش نفت برای توسعه اقتصادی و اجتماعی، محمدرضا شاه را به اتخاد موضع‌گیری‌های سخت‌تر در مقابل "کنسرسیوم"(ائتلاف شرکت‌های نفتی بین‌المللی) واداشت. طی ۱۸ سالی (۱۳۳۳-۱۳۵۱) که از فعالیت کنسرسیوم در ایران می‌گذشت، به دلیل مسائل و مشکلات مختلفی که در امور فنی و اداری و مالی پیش آمد، دولت ایران متوجه وجود نقایصی در مقررات قرارداد کنسرسیوم شد؛ به عبارت دیگر بر اثر "نقض مکرر قرارداد"، تجدید و یا ابطال آن ضرورت یافته بود. شاه به این امر تأکید ورزید که «مواد قرارداد باید منافع ما را به بهترین وجه تأمین می‌کردند، حال آن‌که این اتفاق نیوفتاده است». محمدرضا شاه درباره علت ضرورت تجدیدنظر در قرارداد ۱۳۳۳ گفت: «ایران به لحاظ تاریخی، سیاسی، اقتصادی و نظامی نیرومندترین کشور خاورمیانه است و کاملا قادر است منافع ملی خود را حفظ کند و صنعت نفت را "مستقلا" اداره نماید». شاه با ارائه ۲ پیشنهاد که اولی؛ ادامه حیات قرارداد ۱۳۳۳ تا پایان مدت قرارداد یعنی تا سال ۱۳۵۸ با شرط افزایش میزان صادرات به ۸ میلیون بشکه در روز و تعهد کنسرسیوم مبنی بر درآمد بیشتر ایران از هر بشکه در مقایسه با کشورهای حوزه خلیج‌فارس و دومی انعقاد قرارداد جدید بر اساس شرایط بین‌المللی و مالکیت واقعی ایران بر نفتش خواهد بود و شرکت‌های خارجی مشتریان ایران شناخته خواهند شد.
با توجه به شرایط مساعد بین‌المللی برای کشورهای عضو "اوپک"، شرکت‌های نفتی ناگزیر تن به مصالحه دادند و پیشنهاد دوم شاه را پذیرفتند. قرارداد جدید بین شاه و نمایندگان کنسرسیوم در شهر "سن موریتس سوئیس" جایی که شاه تعطیلات زمستانی‌اش را می‌گذراند، امضا شد و در ۳۰ تیر ۱۳۵۲ به تصویب مجلس شورای ملی و در ۶ مرداد همان سال به تایید مجلس سنا رسید.
از مفاد جالب توجه قرداد جدید به گفته هویدا در مجلس شورای ملی؛ «پس از ۲۳ سال به دلیل مدیریت و کنترل کامل عملیات نفتی، "قانون ملی کردن صنعت نفت" در حد کامل به اجرا درخواهد آمد». طبق قرارداد جدید، درآمد هر بشکه نفت برابر درآمد کشورهای حاشیه خلیج‌فارس خواهد بود و یک شرکت جدیدالتأسیس ایرانی تمام وظایف کنسرسیوم را برعهده خواهد گرفت و درصورت نیاز به تکنولوژی و متخصصان، یک شرکت پیمانکار بر طبق قوانین ایران و با ملیت ایرانی عهده‌دار آن خواهد بود.
باید یادآور شد که تصویب قانون نفت و آمادگی دولت ایران برای عقد قرارداد جدید نفتی با پیمانکاران همزمان با جنگ اکتبر ۱۹۷۳ اعراب و اسرائیل بود که به تحریم نفتی یک‌ساله انجامید. جنگ اعراب و اسرائیل زمینه سیاسی بسیار مناسبی برای کشورهای عربی تولیدکننده نفت فراهم آورد تا از نفت به عنوان سلاح سیاسی علیه کشورهای اروپایی و ایالات متحده آمریکا استفاده کنند. تحریم نفتی کشورهای صنعتی جهان از سوی کشورهای عربی با این امید انجام گرفت که با استفاده از اهرم‌های فشار بتوانند اسرائیل را به خروج از فلسطین وادارند.
در پی شوک اول نفتی، ظرف مدت کوتاهی بهای نفت در بازارهای جهانی به بیش از ۴ برابر افزایش یافت. افزایش قیمت نفت ظاهرا ناشی از نیاز ارزی ایران و کشورهای عربی به خرید تسلیحات و تامین طرح‌های صنعتی بود ولی در واقع افزایش سرمایه‌گذاری‌های شرکت‌های بزرگ نفتی در سایر منابع انرژی و هزینه‌های سنگین این سرمایه‌گذاری‌ها افزایش قیمت نفت را توجیه می‌کند و سودهای هنگفتی نصیب شرکت‌های بزرگ نفتی کرد.

ادامه مطلب

✅ @karkhone

| لودویگ فون میزس

دولت در وهله نخست به این موضوع اهمیت نمی‌دهد که با ایجاد تورم و بالا رفتن قیمت‌ها، برخی افراد ضرر می‌کنند. قانونگذاران می‌گویند: "این نظام [خلق پول] محشر است[!]" اما این نظام محشر، یک نقطه‌ضعف اساسی دارد: دوام نمی‌آورد[!] اگر تورم می‌توانست همیشگی باشد، لازم نبود دولت‌ها از ایجاد تورم برحذر داشته شوند. اما واقعیت حتمی درباره تورم این است که دیر یا زود باید جمع شود. سیاست تورمی نمی‌تواند همیشگی باشد. تورم در بلندمدت بر اثر فروپاشی پول، به پایان می‌رسد؛ به چنان فاجعه‌ای می‌انجامد که وضعی مانند وضع آلمان در سال ۱۹۲۳ پیدا می‌کند. روز اول ماه اوت ۱۹۱۴ هر دلار آمریکا با چهار مارک و بیست فینیگ آلمان مبادله می‌شد. نُه سال و سه ماه بعد در نوامبر ۱۹۲۳ هر دلار آمریکا معادل ۴.۲ تریلیون مارک بود. به تعبیر دیگر، مارک به هیچ نمی‌ارزید. هیچ ارزشی نداشت.

✅ @karkhone

محتوای خوب بشنویم

شاید برایتان این سوال مطرح شود که چطور می‌شود شخصی به هم نوع خود آسیب برساند، چطور ممکن است افراد در حق هم ظلم کنند، یا چطور ایدئولوژی‌ها شکل می‌گیرد و افراد به خود اجازه هر مدل تجاوز و ظلمی می‌دهند، در این اپیزود به این موضوع خواهیم پرداخت.
به این موضوع که چطور وجدان از بین می‌رود و هر مدل کار بدی توجیه می‌گردد!

از طریق کست باکس اپیزود هفتم رو گوش کنید

https://castbox.fm/vd/557446353


✅ @karkhone