Karkhoone | کارخانه | کارخونه
7.29K subscribers
4.04K photos
472 videos
81 files
1.42K links
کارآفرینی به روایتی دیگر...


وبسایت:
Karkhoone.com

توییتر:
twitter.com/karkhoone

📌گروه تبلیغاتی عدد:
@ADD_ADDS

دالان ارتباطی:
@channel_kar
Download Telegram
از پرل هاربر تا خلیج فارس

جنگ جهانی دوم که آغاز شد، آمریکا ابتدا اعلام بی‏‌طرفی کرد اما آرام آرام به پشتیبانی و فروش مواد صنعتی و اسلحه به متفقین پرداخت.
در آن زمان ژاپن به عنوان یکی از سه ضلع پیمان سه جانبه (متحدین) از جانب متفقین و آمریکا تحت تحریم بود. این کشور بدون دسترسی به آهن، نفت، کتان، لاستیک و دیگر مواد حیاتی توان ادامه جنگ در چین را نداشت به همین دلیل وارد مذاکراتی فشرده با آمریکا شد تا بتواند این مواد را تهیه کند. (مقایسه کنید با تحریم ایران) ممانعت روزولت از ارائه پیشنهادی درخور، باعث شد تا دولت میانه‌روی ژاپن به سرکردگی کونویه شکست خورده و دولتی جدید و جنگ‌طلب به ریاست ژنرال توجو در ژاپن سر کار آید (مقایسه با فشار بر روحانی در وضعیت فعلی و تغییر ادبیات دیپلماتیک دولت او) در نوامبر 1941، سفیر آمریکا در ژاپن طی تلگرافی به وزارت خارجه اعلام کرد که تحریم‌های اقتصادی ممکن است ژاپن را وادار به یک هاراکیری ملی کرده و این کشور وارد جنگ با آمریکا شود. بخش اعظمی از منابع خبری آمریکا نیز به این کشور اطلاع می‌دادند که ژاپن دست به حمله‌ای علیه آمریکا خواهد زد.
ژاپنی‏ ها برای دسترسی به مواد خام، برنامه حمله به شرق آسیا از جمله سنگاپور، فیلیپین، اندونزی و هنگ کنگ را طراحی کردند اما از یک موضوع بی‏‌خبر بودند. با توجه به فشاری که آمریکا بر ژاپن اعمال می‏‌کرد که مانع از رسیدن مواد اولیه به ژاپن می‏‌شد، روزولت با توجه به رمزگشایی از پیام‏‌های مقامات ژاپنی، پایگاه پرل هاربر را تقریباً بدون دفاع برای حمله ژاپنی، مهیا کرد!

رمزگشایی از ارتباطات ژاپنی‏‌ها نشان می‏‌داد آنها یک ضرب‏‌العجل غیرقابل تغییر برای رسیدن توافق با آمریکا بر سر دسترسی به مواد اولیه ابلاغ کرده‏‌اند. در مواجهه با آن، روزولت یک ضرب‏‌العجل برای سه روز قبل از ضرب‏‌العجل ژاپنی‏‌ها برای آنان ارسال کرد شامل؛ از چین خارج شوند، از هند و چین خارج شوند و از بلوک متحدین خارج شوند! (مقایسه کنید با شروط دوازده‌گانه پمپئو)

مشخص بود که ژاپنی‏‌ها به هیچ وجه چنین ضرب‏‌العجلی را نخواهند پذیرفت. یک روز قبل از پایان یافتن ضرب‏‌العجل ژاپنی‏‌ها که مصادف با دو روز بعد از ضرب‏‌العجل آمریکا بود، یک پیام توسط انگلیس‏‌ها ردیابی شد که مشخص می‏‌کرد ژاپنی‏‌ها به دلیل تحقیرآمیز بودن ضرب‏‌العجل آمریکا، آن را رد خواهند کرد. این در حالی بود که نزدیک‏ترین پایگاه آمریکا به ژاپن یعنی پرل هاربر، عملاً در بی‏‌خبری مطلق از تصمیمات کاخ سفید به سر می‏‌برد!
در حالی که به مک آرتور در فیلیپین خبر داده شده بود که آماده جنگ باشد، برای پرل هاربر هشدار خرابکاری ارسال شد و دستور داده شد که از هرگونه جابجایی اجتناب شود! آن هم در حالی که انگلیسی‌ها، خبر حرکت ناوگان ژاپن به سمت اقیانوس آرام و پرل هاربر را به آمریکایی‌ها ارسال کرده بودند. کاخ سفید می‏‌دانست که ژاپنی‏‌ها طی روزهای آینده به پرل هاربر حمله می‏‌کنند اما پرل هاربر را بی‏‌خبر گذاشتند تا این حمله کاملاً غافلگیرکننده به نظر برسد!

در ارسال پیام به پرل هاربر آنقدر تأخیر صورت گرفت که سرانجام وقتی پیام به فرماندهی پرل هاربر رسید که پرل هاربر در ستونی از آتش در حال سوختن بود! روز بعد، روزولت به راحتی مجوز ورود به جنگ را از کنگره گرفت!
هیأت ژاپنی مذاکره کننده هم آنقدر معطل نگه داشته شد تا وقتی بمب‏‌های ژاپنی در حال ریخته شدن روی پرل هاربر بود، به جای پیشنهاد تجاری، نامه قطع رابطه آمریکا به ژاپن به آنها تسلیم شود!

شباهت‏‌های زیادی در آرایش فعلی ایران و آمریکا هم دیده می‏‌شود! شاید با تروریستی خواندن نهادهای حاکمیتی، قطع معافیت فروش نفت و تنگ‏‌تر شدن و شدت یافتن حلقه تحریم‏‌ها، جمهوری اسلامی هم دست به همان کاری بزند که ژاپنی‏‌ها در پرل هاربر مجبور به انجام آن شدند. البته، این احتمال در مقیاسی کوچکتر از پرل هاربر ممکن است رخ دهد اما همین برای کنگره آمریکا کفایت می‏‌کند!

✅ @karkhone
آخ سوختم....!
راه نجات ايران از نگاه مرتضي قلي خان صنيع الدوله

| مهدي تديني

پانزدهم بهمن ۱۲۸۹، تهران، مخبرالدوله ــ ساعتی مانده به غروب آقای وزیر پس از یک روز کاری سوار بر کالسکه به خانه آمد. تا کالسکه ایستاد صدای شلیک بلند شد. مردی از شیشۀ کالسکه وزیر را به گلوله بست. ضارب فرار کرد و وزیر غرق خون کف کالسکه افتاد. تنها کلامی که از او شنیدند این بود که «سوختم…».

او را نیمه‌جان به خانه بردند و ساعتی بعد درگذشت. او مرتضی‌قلی‌خان بود، معروف به صنیع‌الدوله؛ دولتمردی که همۀ فکر و ذکرش احداث معدن و خط‌آهن و کارخانه بود. این ایده که هزینۀ ساخت راه‌آهن باید از منابع داخلی و با مالیات بر کالاهای اساسی مثل قند و چای تأمین شود، ایدۀ او بود که سال‌ها بعد رضاشاه پیاده کرد. چرا صنیع‌الدوله را کشتند و قاتل که بود؟

مرتضی‌قلی خان از خاندان «هدایت» بود. افراد این خاندان تحصیلات عالی داشتند. پدرش، علی‌قلی خان، معروف به مخبرالدوله، چهار پسر داشت: مرتضی‌قلی، محمدقلی، مهدی‌قلی و حسین‌قلی که همه دولتمرد شدند. مهدی‌قلی شش سال نخست‌وزیر رضاشاه بود (مرتضی‌قلی پسرعموی پدر صادق هدایت می‌شد).

مرتضی‌قلی در زمان ناصرالدین‌شاه در آلمان درس معدن خواند و وقتی به ایران بازگشت به مقامات بالا رسید. در چند کابینه وزیر بود، از وزیر فواید عام تا وزیر مالیه و فرهنگ. با محترم‌السلطنه، دختر مظفرالدین‌شاه ازدواج کرد، اما داماد شاه بودن فایدۀ خاصی برایش نکرد. وزیر بودن و داشتن مقامات عالی ویژگی خاصی نیست، آنچه در مورد او جذاب است، تکاپوهایش برای «صنعتی‌سازی» ایران است. از تلاش برای احداث معدن تا احداث کارخانۀ ریسندگی و به خصوص ایده‌هایی برای بهبود وضع مالی، بودجه و احداث راه‌آهن.

در همین رؤیاها به سر می‌برد که چهار سال پس از مشروطه به قتل رسید. پس از سوءقصد، دو نفر در تعقیب و گریز از سوی مردم و پلیس بازداشت شدند که هر دو خارجی بودند، یکی فردی گرجی‌ـ‌روس به نام ایلاریون و دیگری یک ارمنی به نام ایوان. ضارب همان فرد گرجی بود و مدعی بود برای صنیع‌الدوله در مازندران کار کرده و چون حق و حقوقش را کامل نداده او را کشته است.

شرح ترور او را به نوشتاری دیگر می‌سپرم. فقط بگویم، ضاربان او طبق قانون کاپیتولاسیون تحویل دولت روسیه شدند و اصلاً معلوم نیست با چه مجازاتی روبرو شدند. از دیگر سو، ادعاهای ضارب به خصوص دربارۀ تهیۀ تفنگ باورپذیر نیست و به احتمال زیاد افرادی ایرانی یا خارجی ضارب را مأمور قتل صنیع‌الدوله کرده بودند، به خصوص خود روس‌ها.

صنیع‌الدوله رساله‌ای دارد با عنوان «راه نجات» و در آن نجات ایران از وضع موجود را احداث راه‌آهن معرفی می‌کند. نکتۀ بسیار جالب دریافت عمیقی است که او از مفهوم «امنیت» دارد. می‌گوید امنیت فقط داشتن نیروی نظامی نیست، وقتی کشور آموزش و پرورش درستی ندارد تا مردم تخصصی برای نان درآوردن کسب کنند و وقتی کشور راه‌های مناسبی ندارد تا مردم معیشت خود را تأمین کنند، امنیت وجود ندارد. دقیقاً چنین می‌گوید:

«بالفرض در مملکتی قوۀ حربیه و نظمیه به اندازه‌ای تکمیل شده باشد که مافوق آن متصور نباشد. ولی از مردمش به علت نادانی [= عدم تخصص] غیر از… عملگی کاری برنیاید، و یا به واسطۀ بی‌راهی [= عدم جاده‌کشی] از مسافت قلیل مایحتاج خود را حمل و نقل نتوانند و به این جهات بیچاره بمانند. باز جان آن‌ها در مخاطره است، هرچند امنیت بلاواسطه [= نظامی] به سر حد کمال رسیده باشد.»

صنیع‌الدوله در این رساله شرح می‌دهد سرانۀ مصارف عمومی (یعنی بودجۀ عمومی) در ایران بسیار ناچیز است و دلیلش این است که مردم فقیرند و نمی‌توانند مالیات چندانی دهند. باید راهی یافت تا در کوتاه‌ترین زمان بتوان بودجۀ عمومی را از طریق مالیات بالا برد. او جملۀ درخشانی دارد؛ می‌گوید: «تمام رمز مملکت‌داری همین است که باید در مملکت تولید ثروت نمود؛ یعنی اسبابی فراهم کرد که ثروت اهل مملکت رو به تزاید گذارد تا بتوانند متناسب با مکنت خود مالیات زیادتری بدهند.»

اما تعلیم و تربیت زمانبر است، می‌ماند «جاده‌سازی». می‌گوید راه نجات ایران این است که در اسرع وقت راه‌آهن ساخته شود و شرح می‌دهد از این طریق سالی میلیون‌ها تومان از جیب مردم ذخیره می‌شود و می‌توان آن را روانۀ بودجۀ عمومی کرد، ضمن اینکه با گسترش راه‌ها تجارت داخلی سریع رشد می‌کند. اما بیش از همه تأکید دارد بودجۀ این کار نه از خارج، بلکه از جیب مردم ایران باید تأمین شود! رضاشاه ۲۰ سال بعد، همین ایده را برای احداث راه‌آهن به کار بست.

✅ @karkhone
Karkhoone | کارخانه | کارخونه
داستان 40 نفر از آن ۵۳ نفری که اموال آنها مصادره شد و به باد رفت! | ندا گنجی شادی معرفتی 24. طاهر ضیایی سهامدار بزرگ شرکت سیمان فارس و خوزستان، بخش اعظم اوقات خود را در حوزه سیاست می‌گذراند. «طاهر ضیایی» به حرفه موروثی خاندان ضیایی که طبابت بود،…
داستان 40 نفر از آن ۵۳ نفری که اموال آنها مصادره شد و به باد رفت!

| ندا گنجی
شادی معرفتی

28. گروه فرمانفرماییان

عبدالحسین میرزا‌فرمانفرما از نوادگان قاجار، صاحب هفت همسر و 36 فرزند دختر و پسر بود. اما جمعیت این خانواده، مانع از آن نشد که فرزندان فرمانفرماییان از تحصیل در اروپا یا آمریکا باز بمانند. از میان پسران و دختران او، خداداد بیش از همه در وادی سیاست ماندگار شد. از دیگر افراد این خانواده که در تاریخ این دوره نقش ایفا کردند، می‌توان به ستاره و مهرماه فرمانفرماییان اشاره کرد.


29. خداداد فرمانفرماییان

از صاحب‌نام‌ترین تحصیل‌کردگان ایرانی خارج از کشور که ابوالحسن ابتهاج موفق به جذب آنها در سازمان برنامه شد و یک تیم متخصص را تشکیل داد. آشنایی او با «ابوالحسن ابتهاج» در آمریکا کلید ورود او به دستگاه دولت بود. او تا مقطع دکترا در دانشگاه‌های کلرادو و استنفورد اقتصاد خواند و سپس به ایران بازگشت. او که به دعوت ابتهاج، مدتی به استخدام سازمان برنامه درآمده بود به ریاست این سازمان رسید. گفته می‌شود، فرمانفرماییان و ابتهاج در تحولات ساختار برنامه‌ریزی ایران نقش جدی داشته‌اند. او مدتی نیز رئیس بانک مرکزی بود. اما مدیر عاملی شرکت سهامی فرش و شرکت سهامی نفت پارس، مدیریت شرکت سهامی لامپ پارس، عضویت در هیات‌مدیره بانک صنعت و معدن، عضویت در هیات‌مدیره شرکت سهامی لامپ ایران و پیمانکاری سازمان برنامه، بخشی از فعالیت‌های اقتصادی خاندان فرمانفرماییان بوده است. او در دوران نخست‌وزیری هویدا، به علت اختلافات با او، استعفا داد.


30. عبدالحمید قدیمی‌نوایی

پدر «عبدالحمید قدیمی‌نوایی» از مدیران میانی دولتی بود و به سبب ماموریت‌های شغلی به شهرهای مختلف ایران سفر می‌کرد. اما عبدالحمید، دوران دبیرستان خود را در «دارالفنون» سپری کرد. او که از جوانان وابسته به حزب توده بود، سپس به آمریکا سفر کرد تا با تحصیل در دانشگاه «برکلی» کالیفرنیا با مدرک مهندسی ساختمان به ایران بازگردد. عبدالحمید قدیمی پس از بازگشت، شرکت مهندسی ساختمان ملی را تاسیس کرد که البته گفته می‌شود «برادران فاتح»، «هدایت بهبهانی» و «علی ابراهیمی» نیز در تاسیس این شرکت سهیم بوده‌اند. اما گرایشات سال‌های جوانی او به ایدئولوژی حزب توده مانع از آن نشد که بعدها از ساخت عمارت‌های معروف درباری و ویلاهای سلطنتی، مانند کاخ شمس و کاخ نوشهر خودداری کند.

31. محمود لاجوردی

خاندان لاجوردی از مشهورترین فعالان اقتصادی قبل از انقلاب بودند که کمتر در زمینه سیاست فعالیت می‌کردند. خانواده لاجوردی فعالیت اقتصادی خود را از سال 1270 خورشیدی، با فعالیت سید‌محمد لاجوردی و برادرش آغاز کرد. این فعالیت‌ها، توسط محمود لاجوردی ادامه یافت. لاجوردی‌ها تا اوایل دهه 1330 بیشتر در زمینه اقتصاد فعالیت می‌کردند، اما وقتی آینده را در توسعه صنعت دیدند، به صنعت روی آوردند. لاجوردی‌ها در بسیاری زمینه‌ها جزو پایه‌گذاران بخش خصوصی مدرن در ایران محسوب می‌شوند. آنها اولین شرکت کامپیوتری ایران را بعد از شرکت ملی نفت ایران تاسیس کردند که با داشتن بیش از 250 پردازنده مرکزی نظام پرداخت حقوق کارمند و دستمزد کارکنان و کارگران، حسابداری و هزینه‌های سرمایه‌گذاری را با محاسبات کامپیوتری انجام می‌داد. آنان اولین شرکت خصوصی بودند که بیمه درمانی را برای کارمندان خود راه‌اندازی کردند. سید‌محمود در حجره پدر، الفبای تجارت را آموخت. گفته می‌شود او در شش‌سالگی به مکتب رفت اما چیزی نیاموخت. سید‌محمود در مدرسه دیگری که در کاشان تاسیس شده بود، توانست خواندن و نوشتن بیاموزد. او استعدادش را در عرصه فعالیت‌های اقتصادی یافت و در سال 1320 نخستین شرکت تجاری خانوادگی‌اش را به نام آرین تاسیس کرد. او از سال‌های 1310 به بعد تا تاسیس سلسله آرین نیز در برخی شرکت‌های تمام ایالتی، تنباکو و قند و توتون و … به عنوان بازرس و هیات‌مدیره فعال بود. سید‌محمود لاجوردی تا مهر‌ماه 1363 در ایران ماند و در این سال برای معالجه سرطان به آمریکا رفت و در همان‌جا درگذشت.

انتهای بخش نهم
✅ @karkhone
ارسنجاني وزیر کشاورزی نیست بلکه وزیر کشاورزان است

| خاطرات مئیر عزری" (یهودی اصفهانی تبار و اولین نماینده دولت اسراییل در ایران)

در بسیاری کشورها منجمله ایران اینکه مقام بالا دست نگران محبوبیت مقام اجرایی پایین دست شود اتفاق غیر معمولی نیست، در ایران ما اما موقع تحولات و تصمیم های بزرگ این مساله حادتر و به قیمت خالی کردن زیر پای مسئول بخت برگشته تمام می شود.
یکی از نمونه های این رفتار که "مئیر عزری" در کتاب خاطراتش (خاطرات مئیر عزری- ص 472 ) آورده مربوط به زمانی می شود که انقلاب سفید شاه اتفاق افتاده و کمی بعد هم همکاری اسراییلی ها در دشت قزوین و شیرازو مابقی نقاط باعث بهبود برخی محصولات کشاورزی و (به قول عزری: سه متری شدن ذرت های 40سانتی) شده است .

وزیر کشاورزی در این دوره، کسی نیست جز دکتر ارسنجانی که دامنه محبوبیتش آنقدری است که برخی دختران به او نامه می نویسند و تقاضای ازدواج می کنند . موشه دایان به ایران می آید و از مراغه و قزوین و ..بازدید می کند تا نوبت دیدار با شاه در کاخ فرا می رسد، عزری می نویسد:

گل سرسبد دیدارهای موشه دایان از ایران در کاخ شاه بود که در آن ارسنجانی، دایان را "سرباز و وزیر کشاورزی" اسراییل معرفی کرد و او را ستود. در پایان جشن، شاه از دایان پرسید:"ارسنجانی را چگونه وزیری یافتند"؟ دایان پاسخ داد:" او وزیر کشاورزی نیست بلکه وزیر کشاورزان است". این پاسخ بی پیرایه و روشن دایان زنگی موجدار در سرشاه شد و دریافت که کشاورزان ارسنجانی را به راستی دوست دارند بنابراین همین که فرصت به چنگش افتاد او را از ایران دور کرد وروانه ایتالیا کرد!...ارسنجانی بعدها این سفر را تبعید اجباری خواند.

*حسن ارسنجانی وزیر کشاورزی، مجری اصلی برنامهٔ اصلاحات ارضی در ایران

✅ @karkhone
اگر در جریان اخبار و خروجی های مهم نشستِ پیرامون این عکس هستید، رو خودتون حساب ویژه باز کنید.
بعد از دو سال مرخصی کرونایی، با دو خبر مهم

✅ @karkhone
دوعاملی که کره جنوبی را پیش انداخت؛
جلب اعتماد ملی و هنر عبور از بحران های مالی

| مجتبی لشکر بلوکی

ما با هم شروع کردیم؛ حدود شصت سال پیش! اما کره جنوبی اکنون جزو قدرت های اقتصادی جهان و دارای کیفیت زندگی بالاتری است. این در حالی است که ایران با وجود داشتن منابع غنی تر و شرایط مناسب تر عقب ماند! شاید بلافاصله چالش‌های خاص پیش روی ایران را برشمریم که از کنترل ما خارج بود. اما مشکلات پیش روی کره اگر از ما بیشتر نبود کمتر هم نبود


کره جنوبی در عرض کمتر از بیست سال، چهار بحران را تجربه کرد: استقلال از ژاپن، جنگ کره جنوبی و شمالی، انقلاب آوریل 1960 و کودتای نظامی.

پس از جنگ دو کره و در ‌‌نهایت جدایی این دو از یکدیگر، نود درصد برق شبه جزیره و هشتاد درصد تولیدات معدنی و شیمیایی و فلزی در بخش شمالی قرار گرفت و کره جنوبی از این امکانات محروم شد و خروج تکنسین‌های ژاپنی نیز بر وخامت اوضاع افزود.

حاصل این جنگ خانمان‌سوز چیزی جز کشته شدن پنج میلیون نفر کره نبود! اوضاع اقتصادی بسیار اسف‌بار بود. فقر کره جنوبی در زمینه منابع طبیعی باعث شد که تأمین غذای مردم نیز با دشواری‌ همراه باشد.

درآمد سرانه اهالی این کشور در دهه ١٩٦٠ حدود هفتاد دلار بود یعنی کمتر از درآمد سرانه کشورهایی مانند هاییتی و اتیوپی. یعنی فقر مطلق!

اما چگونه کشوری اینچنین به درآمد سرانه ملی سی هزار دلار رسید؟ برای پیشرفت کره ریشه های متعددی برشمرده اند. در این نوشته کوتاه فقط می خواهم روی دو نکته تاکید کنم و برای ایران آینده درس بیاموزيم.


1. جلب اعتماد عمیق ملی و همگام سازی ملت

هنر حاکمیت کره جنوبی آن بود که مردم را همراه خود کرد و مناسبات ملی را به گونه ای چید که مردم، حاکمیت را باور کردند و همراه او شدند و در زمان های حساس نه در برابر و نه در کنار که در پشت حاکمیت ایستادند. بگذارید چند مثال کوچک بزنم:

دولت کره برای گرفتن وام های بین المللی به شدت در مخمصه افتاده بود. آمریکا آنان را پس زده بود. دولت کره هزاران کارگر معدن و پرستار به سوی آلمان غربی اعزام کرد. مزیت کارگران کره‌ای این بود که آنها از همه ملیت‌ها با سوادتر بودند. این کارگران درآمدهای خود را به کره می‌فرستادند و دولت کره با وجود کم بودن مقدار آن، با وثیقه گذاشتن این درآمدها به اخذ وام از بانک‌های خارجی از جمله دویچه بانک آلمان موفق شد.

طی بحران مالی 1997 ارزش پول کره سقوط کرد و قیمت طلا سیر صعودی سرسام‌‌آوری را آغاز کرد. در پاسخ به این اوضاع، مردم کره در کمپین ملی طلا با بخشیدن داوطلبانه طلا به دولت جهت فائق آمدن بر بحران جهان را شگفت‌زده کردند!

با شیوع آنفلوآنزای خوکی از مکزیک در سال 2009، کارکنان شرکت‌های کره ای در مکزیک با پوشیدن ماسک به کار خود ادامه دادند که نتیجه آن افزایش نفوذ شرکت‌های کره ای در آن بازار بود. این در حالی بود که کارکنان سایر ملت‌ها ترجیح دادند که برای حفظ سلامتی خود مکزیک را ترک کنند.

۲. مهارت تبدیل کردن بحران‌های مالی به سکوهای پیشرفت

دومین متغیری که دوست دارم آن را برجسته کنم، مهارت تبدیل بحران به سکوی پرش است. چند مثال فشرده را با هم مرور کنیم:

سال 1973 میلادی جنگی بین اعراب و اسرائیل شروع شد و قیمت نفت بیش از سه برابر شد! این ضربه مهلکی بود به اقتصاد کره که یک قطره نفت نداشت و تازه شروع به سرمایه‌گذاری در صنایع مربوطه آن کرده بود. اما دولت کره یک تصمیم استراتژیک گرفت: تمرکز روی فرصت رشد بالای ساخت و ساز در خاورمیانه (به خاطر بالا رفتن قیمت نفت) و اعزام کارگران خود به منطقه و احداث پروژه‌هایی به ارزش سالیانه 10 میلیارد دلار.

حدود سال 1997 بحران مالی آسیا از تایلند آغاز شد و کشورهای آسیای شرقی را فرا گرفت. شش شرکت از ده شرکت بزرگ کره ای تا مرز سقوط رفتند. دولت کره تا مرز ورشکستگی پیش رفت و زیر بار بزرگ ترین وام (قرض) تاریخ رفت. کره این وضعیت را به یک فرصت اصلاحات عمیق تبدیل کرد: شرکت های ورشکسته بسته و یا ادغام شدند و شرکت های بزرگ دست به تجدید ساختار زدند. دولت کره این تحولات را با قاطعیت عملیاتی کرد. نتیجه اصلاحات فوق العاده بود:ذخایر ارزی کره از چهار میلیارد دلار، به صد میلیارد رسید و کره سه سال زودتر وامش را پس داد! (برگرفته از نوشته آقای دکتر زینت بخش)

✅ @karkhone
داستان 40 نفر از آن ۵۳ نفری که اموال آنها مصادره شد و به باد رفت!

| ندا گنجی
شادی معرفتی

32. اکبر لاجوردی

عضوی از خانواده بزرگ نیل‌فروش‌ها و بنیانگذار اصلی «صنایع بهشهر». ابتکار اکبر لاجوردی برای توسعه صنعت نساجی ایران، اعطای بورس تحصیلی به دانشجویان این رشته بود. گفته می‌شود او با نیت حمایت از برادرش «سید‌محمود» به اتاق بازرگانی رفت اما بعدها در جایگاه رئیس سندیکای نساجی به گستره فعالیت‌های خود در اتاق افزود. اکبر لاجوردی، مدیریت کارخانه‌های «مخمل کاشان»، «راوند کاشان» و «پلی‌اکریل» را نیز بر عهده داشت. او اما با وقوع انقلاب، ایران را ترک نکرد و برای بازگرداندن اموال و دارایی‌های خود، نامه‌های اعتراض‌آمیزی به سازمان حفاظت و توسعه برای انکار وابستگی به رژیم شاه نوشت. اکبر تا اواخر تابستان 1359 در ایران ماند، اما پس از ترور برادرش «احمد» به آمریکا رفت و فعالیت‌های اقتصادی خود را از سر گرفت.

33. حبیب لاجوردی

حبیب لاجوردی اما هنگامی که پا به دوره میانسالی گذاشت، راه خود را از برادرانش جدا کرد. اگرچه او نیز پس از پایان تحصیلاتش، بخشی از مدیریت گروه صنعتی بهشهر را بر عهده گرفت، اما اکنون از او به عنوان یک محقق یاد می‌شود. او از دانش‌آموختگان دانشگاه‌های «هاروارد» و «ییل» در رشته MBA و اقتصاد بود. او در سال 1348 از فعالیت‌های اقتصادی دست کشید و مرکز مطالعات مدیریت را در تهران تاسیس کرد و تا سال 1357 نیز در این مرکز به تدریس پرداخت. حبیب لاجوردی، مدیر پروژه تاریخ شفاهی ایران در مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه هاروارد است.

34. قاسم لاجوردی

آنچه «قاسم لاجوردی» را از سایر افراد خاندان لاجوردی متمایز می‌ساخت، میل برتری‌جویی او بود؛ این ویژگی را «سید‌محمود لاجوردی» پدرش، برازنده او می‌دانست. قاسم لاجوردی در مدرسه تجارت، رشته بازرگانی را برگزید. لاجوردی البته پیش از آنکه برای ادامه تحصیل راهی آمریکا شود، بخشی از سهام شرکت آرین را که از جمله بنگاه‌های اقتصادی خانوادگی او بود، به نام خود ثبت کرد. او در مدت اقامتش در این کشور، نمایندگی شرکت آرین را نیز در آمریکا تاسیس کرد. قاسم لاجوردی از بنیانگذاران صنایع «بهشهر» و «بانک بین‌المللی ایران و ژاپن» نیز به شمار می‌رود. او به عرصه تجارت اکتفا نکرد و نیم‌نگاهی نیز به سپهر سیاست داشت. لاجوردی می‌خواست با ورود به بدنه قدرت، بهبود وضعیت فضای کسب و کار را دنبال کند. او پس از یک بار شکست در انتخابات اتاق بازرگانی تهران، سرانجام به فعالیت‌های تشکیلاتی بخش خصوصی راه یافت و حتی بعدها در نقش یک سناتور نیز ظاهر شد. او در سال 1389 در ایالت آریزونای آمریکا در بیمارستان درگذشت. لاجوردی‌ها بیش از 80 شرکت و کارخانه در نقاط مختلف کشور از جمله تهران، کاشان، بهشهر، کرمانشاه، قزوین، مشهد، گنبد کاووس، گرگان، نکا، اراک، خرمشهر، نوشهر و حومه محمودآباد تاسیس کردند. در این شرکت‌ها که عمدتاً در چارچوب گروه صنعتی بهشهر بود تا سال 1357 بیش از 15 هزار مهندس، کارشناس، مدیر، کارمند و کارگر مشغول به کار بودند.


35. محمد‌رحیم متقی‌ ایروانی

خاطره کیکرزهای دوست‌داشتنی و نشان فیل در بیضی زردرنگ. ایروانی از پیشتازان و بنیانگذاران صنعت مدرن کفش در ایران است که از سال 1336 تا 1357 بیش از 52 شرکت در صنعت کفش و چرم و بیش از 400 فروشگاه زنجیره‌ای کفش ملی در سطح ایران تاسیس کرد. ایروانی می‌دانست چگونه عطش مصرف کفش‌هایش را در میان ایرانیان بیفزاید که در سال‌های میانی دهه 50 حجم تولیدات خود را به 100 هزار جفت کفش در روز رساند. کفش ملی، نه‌تنها پاپوش مردان و زنان ایرانی بود که کفش ارتش سرخ اتحاد جماهیر سوسیالیستی و مردان و زنان مجاری، لهستانی و رومانیایی و حتی اروپایی را تامین می‌کرد. ایروانی پیش از انقلاب دو برادر را که در زلزله بویین‌زهرا خانواده خود را از دست داده بودند، به فرزندخواندگی پذیرفت و بعدها برای ادامه تحصیل به اروپا فرستاد. همین دو برادر در روزهای انقلاب در کارخانه را به روی ایروانی بستند و او را از ملک خویش بیرون کردند. کفش ملی پس از مصادره، زیرمجموعه سازمان صنایع ملی ایران شد، اما چندی بعد بابت رفع دیون (بدهی دولت) به سازمان بازنشستگی کشوری واگذار شد و امروز رونق چندانی ندارد. ایروانی پس از عزیمت به آمریکا ابتدا کارخانه‌ای برای تولید کفش و چرم‌سازی در «بوستون» تاسیس کرد و در قاهره نیز کارخانه کفش استاندارد را بنیان گذاشت. حتی در حوالی شهر آتلانتا در ایالت جرجیا «پارک صنعتی کامن‌ولث» و صنایع جرجیا و کارخانجات کفش اوکاباشی را با مشارکت شرکت‌های ایتالیایی و ژاپنی که در ایران با او همکاری داشتند تاسیس کرد و سرانجام در 12 اسفند 1384 درگذشت.


انتهای بخش دهم

✅ @karkhone
به هویدا گفتم موضوع تشنگی و گرسنگی مردم را نمی شود ماست مالی کرد

| یادداشت های علم، جمعه۲۷ خرداد ۱۳۵۶

به هویدا گفتم: «موضوع تشنگی و گرسنگی را نمی‌شود مثل سایر کار‌ها ماست‌مالی کرد، اگر آب نباشد، آن هم در این گرما آدم می‌میرد. برق را راه بیندازید.» قدری خجل شد. گفت: «البته، البته.»، ولی این حرف‌ها نیست. کار از پایه خراب است. اکنون باز در تهران بی‌برقی است.

نخست‌وزیر هم گاهی با لباس دفاع ملی عکس تیراندازی خود را به روزنامه‌ها می‌دهد. گاهی هم شهردار خرقان می‌شود و لباده مردم خرقان را به تن می‌کند. کار به حدی مسخره شده که از تصور خارج است.

در منزل ماندم. [ذوالفقار علی] بوتو استدعای شرفیابی کرده بود، موافقت فرمودند. آیت‌الله [احمد]خوانساری تلن کرد که «در قم برق نیست و مردم بی‌آب مانده‌اند.» تلفنی عرض کردم.

فرمودند: «فوری به دولت بگو.» به نخست‌وزیر [هویدا]تلفن کردم. گفت: «الان یک نفر آدم می‌فرستم.» گفتم: «آدم فرستادن چه فایده دارد؟ موضوع تشنگی و گرسنگی را نمی‌شود مثل سایر کار‌ها ماست‌مالی کرد، اگر آب نباشد، آن هم در این گرما آدم می‌میرد. برق را راه بیندازید.» قدری خجل شد. گفت: «البته، البته.»، ولی این حرف‌ها نیست. کار از پایه خراب است.

اکنون باز در تهران بی‌برقی است، من‌جمله منزل خودم هر شب برق قطع می‌شود و ناچار یک موتور برق کوچک خریده‌ام که این دو سه روزه به کار بیفتند. گرچه از این کار خجلم که از همرنگی و همدردی مردم بیرون می‌آیم، ولی چاره ندارم؛ سیم‌های تلفن فوری من به اتاق‌های مختلف قطع می‌شود و گرفتارم. نخست‌وزیر هم گاهی با لباس دفاع ملی عکس تیراندازی خود را به روزنامه‌ها می‌دهد.

گاهی هم شهردار خرقان می‌شود و لباده مردم خرقان را به تن می‌کند. کار به حدی مسخره شده که از تصور خارج است. خیال نخست‌وزیر هم راحت است که کار کمیسیون شاهنشاهی برای نمایش اتوکریتیک است، نه تنبیه کسی.

من گاهی از حوصله و بردباری و ملاحظات و دوراندیشی شاهنشاه محبوبم انگشت تحیر به دندان می‌گیرم. اما به هر حال یقین دارم که اشتباهی نمی‌کند و کار خودش را بلد است. مشکلات و محظورات او را که ما نمی‌دانیم. ولی می‌ترسم یکدفعه امور از داخله بگسلد، ولی امیدوارم چنین چیزی پیش نیاید.

از اخبار مهم جهان موافقت بوتو با مخالفین برای تجدید انتخابات است. دیگر انتخابات اسپانیا پس از چهل سال که با آرامشی خاص برگزار شد. حزب طرفدار پادشاه و طرفدار اعتدال، متعلق به سوارز نخست‌وزیر ۴۴ ساله و عاقل آن‌جا اکثریت نسبی را برد، اما نه اکثریت قطعی. پس از از آن سوسیالیست کارگر، بعد کمونیست‌ها (پس از چهل سال که قانونی شدند) و بعد فرانکیستها.

خبر مهم دیگر مخالفت سناتور‌های آمریکا با کارتر رئیس‌جمهور در مورد خارج کردن ارتش آمریکا از کره جنوبی است. خیلی شدید هم به او اخطار کردند که رئیس‌جمهور حق این فضولی‌ها را بدون مشورت با کنگره ندارد. چند روز پیش هم که به برنامه انرژی او مخالفت کلی کردند که او هم کنگره را ملامت و متهم نمود که آلت [دست]صنایع بزرگ است. الله اشغل الظالامین بالظالمین، یا یشغِلُ الحمقاء بالاحمقاء!


گزارش سفر یکی از رجال ناصری [اشاره به سفرنامه خراسان نوشته علینقی حکیم‌الممالک از رجال دوره ناصری] را به سیستان این‌جا می‌گذارم. این حشمت‌الملک، پدربزرگ من، بالاخره یک خونی در رگ‌های من دارد که مرا این چند روزه از خوابیدن مانع آمده است.

✅ @karkhone
یارانۀ کشاورزی در اقتصادهای آزاد و صنعتی

| رضا امیدی

توزیع یارانه به‌ویژه یارانۀ کالایی چه در سمت تولید و چه در سمت مصرف به‌عنوان یکی از مصداق‌های بارز مداخلۀ دولت در مکانیسم بازار شناخته می‌شود. طی سال‌های اخیر این مسئله در ایران به‌گونه‌ای بازنمایی می‌شود که گویی ایران تنها کشوری است که چنین یارانه‌هایی می‌پردازد و مدام تکرار می‌شود که هیچ کشوری در دنیای امروز به‌ویژه به بخش تولید یارانه نمی‌دهد و تمام یارانه‌ها صرفاً به‌صورت نقدی به افراد داده می‌شود. فضای سیاست‌گذاری کشور نیز پر شده از چنین گزاره‌هایی؛ بحثی درگرفته با عنوان یارانۀ پنهان، و «حذف» آن به‌عنوان حل‌المسائل اقتصاد و سیاست معرفی می‌شود، بدون اینکه کوچک‌ترین مطالعه‌ای در زمینۀ ارزیابی اجتماعی و اقتصادی و سیاسی آن انجام شده باشد! در این متن کوتاه که داده‌های آن برگرفته از آژانس بین‌المللی انرژی، سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، و سایت کوچک‌سازی دولت فدرال گرفته شده، آماری از یارانۀ بخش کشاورزی در جهان ارائه شده است.

در آمریکا در سال ۲۰۱۹ حدود ۲۴ میلیارد دلار یارانه به بخش کشاورزی (منهای شیلات و دامپروری) اختصاص یافته است. این رقم تقریباً ۱.۳ برابر کل یارانۀ نفت و مشتقات نفتی در ایران است. در تدوین بودجۀ سال ۲۰۱۹ آمریکا بحثی در گرفت مبنی بر هدفمندکردن یارانه‌های کشاورزی. معیار پیشنهادی این بود که یارانه صرفاً به کشاورزانی اختصاص یابد که درآمد سالانۀ آن‌ها کمتر از ۵۰۰ هزار دلار است. برآورد دولت این بود که با اعمال این محدودیت حدود ۶ میلیارد دلار صرفه‌جویی می‌شود. جالب این است که در سال ۲۰۱۶ میانگین درآمد خانوارهای کشاورز حدود ۱۱۸ هزار دلار، و ۴۲ درصد بیش از میانگین درآمد خانوارهای آمریکایی بوده است. با این وجود، با پیشنهاد دولت مبنی بر کاهش رقم یارانه‌ها و حذف کشاورزان پردرآمد موافقت نشد و یارانه‌ها در سال ۲۰۱۹ نسبت به سال قبل از آن حدود ۲۰ درصد نیز افزایش یافت.

براساس آمارها، از مجموع یارانۀ بخش کشاورزی در جهان، سهم کشورهای OECD حدود ۲.۵ برابر کشورهای درحال‌توسعه و نوظهور است. در کشورهای OECD به‌طور میانگین بیش از ۳۰ درصد درآمد ناخالص کشاورزان از طریق یارانه تأمین می‌شود؛ یارانۀ بیمه‌ای، تضمین قیمت محصولات، یارانۀ تسهیلات، و ... این نسبت در کشورهایی نظیر نروژ و ایسلند بالای ۵۰ درصد و در کرۀ جنوبی، سوییس، و ژاپن بالای ۴۵ درصد است. یک سؤال مهم این است که چرا کشورهایی که تحت عنوان «صنعتی» شناخته می‌شوند چنین سطحی از یارانه را به بخش کشاورزی اختصاص می‌دهند؟ این موضوع دستکم با بسیاری از آنچه در نظریه‌های توسعه‌ای گفته می‌شود، همخوانی ندارد.

نگاهی به چین هم بد نیست. در سال‌های اخیر مدام این گزاره تکرار شده که ایران تقریباً معادل چین به بخش نفت و مشتقات آن یارانه می‌دهد. براساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی، کل یارانۀ نفت و مشتقات نفتی (بنزین و گازوییل و ...) ایران در سال ۲۰۱۹ حدود ۱۸ میلیارد دلار بوده است؛ جایگاه پنجم بعد از کشورهای هند، اندونزی، عربستان، و چین. چین با جمعیتی ۱۶ برابر جمعیت ایران، تقریباً ۳۰ برابر ایران تولید ناخالص داخلی دارد و یارانه‌ای که به بخش کشاورزی اختصاص می‌دهد نزدیک به ۲۲۰ برابر یارانۀ بخش کشاورزی در ایران است! یارانۀ کشاورزی در چین به‌تنهایی بیش از ۱۲ برابر یارانۀ نفت و مشتقات نفتی و حدود ۳ برابر کل یارانۀ انرژی (نفت و برق و گاز) در ایران است.

پی‌نوشت: در اینکه نظام یارانه در ایران ایرادهای اساسی دارد تردیدی نیست، اما بازنمایی مسئلۀ یارانه به‌نحوی که گویی تنها ایران است که چنین نظام یارانه‌ای دارد، بسیار فریبنده است. نشستن تکنیسین‌ها و مهندسان اقتصادی به‌جای اقتصاددانان، جایگزین‌شدن عدد و رقم‌های حسابداری به‌جای ارزیابی و تحلیل اقتصادی و اجتماعی، و ساده‌سازی سیاست‌گذاری، به‌تعبیر کلاوس اوفه؛ جامعه‌شناس آلمانی، تنها به تداوم و تشدید حکومت‌ناپذیری و ناکارآمدی هرچه‌بیشتر نظام حکمرانی می‌انجامد.

✅ @karkhone
Karkhoone | کارخانه | کارخونه
داستان 40 نفر از آن ۵۳ نفری که اموال آنها مصادره شد و به باد رفت! | ندا گنجی شادی معرفتی 32. اکبر لاجوردی عضوی از خانواده بزرگ نیل‌فروش‌ها و بنیانگذار اصلی «صنایع بهشهر». ابتکار اکبر لاجوردی برای توسعه صنعت نساجی ایران، اعطای بورس تحصیلی به دانشجویان…
داستان 40 نفر از آن ۵۳ نفری که اموال آنها مصادره شد و به باد رفت!

| ندا گنجی
شادی معرفتی

36. مهدی میر‌اشرافی

فرزند سید حسین شکوه‌السلطان. او فارغ‌التحصیل دانشکده افسری بود و به خدمت ارتش درآمد. پس از اشغال ایران توسط قوای متفقین از ارتش استعفا داد و با تاسیس روزنامه جنگ به فعالیت مطبوعاتی روی آورد و پس از مدتی امتیاز روزنامه آتش را گرفت که از روزنامه‌های تندرو و منتقد دولت قوام بود. او در مجلس هفدهم به عنوان نماینده مشکین‌شهر به مجلس راه یافت و در دوره نهضت ملی شدن نفت، در دعوای مصدق و کاشانی طرف کاشانی را گرفت و در روزنامه‌اش علیه مصدق بسیار نوشت. روز 28 مرداد، پس از کودتا اولین کسی بود که در رادیو خبر سقوط مصدق و به حکومت رسیدن زاهدی را اعلام کرد. او پس از کودتا، بار دیگر در دوره‌های نوزدهم و بیستم به مجلس راه یافت و علاوه بر خرید دو کارخانه پارچه‌بافی در اصفهان، روزنامه‌اش را گسترش داد و چاپخانه بزرگی خرید. گفته می‌شود بخشی از سهام کارخانه ریسندگی «تاج اصفهان» به واسطه تلاش‌های بی‌شائبه‌‌اش برای تحکیم حکومت کودتا از سوی شاه به او اعطا شد. او اما پنج سال بعد، یعنی در سال 1338 با خرید بخش دیگری از سهام کارخانه تاج، مدیریت این کارخانه را به دست گرفت. پس از مدتی، فعالیت این واحد تولید به دلیل فرسودگی ماشین‌آلات، متوقف شد و او با انتقال بخشی از این تجهیزات در جاده تهران، کارخانه تاج را تاسیس کرد. این کارخانه در سال 1349 با بحران مالی مواجه شد و در مرداد‌ماه سال 1350، هیات حمایت از صنایع از سوی بانک ملی ماموریت یافت که این کارخانه را تحت تملک درآورد. مهدی میراشرافی و پسرش، کیوان، با پیروزی انقلاب دستگیر و در دادگاه انقلاب اسلامی اصفهان به اعدام محکوم شدند.

37. برادران نمازی

بانک «هنگ‌کنگ» شانگهای، بانک «شاهنشاهی انگلیس و ایران» و کمپانی کشتیرانی «شبه‌جزیره و شرق»، بزرگ‌ترین بنگاه‌های اقتصادی است که خاندان نمازی در آن سرمایه‌گذاری کرده‌اند. بزرگان خاندان نمازی دو برادر به نام‌های «محمد‌حسن» و «محمد‌حسین» بودند که این سرمایه‌گذاری‌ها نخست از سوی آنان صورت گرفته بود. اگرچه این دو برادر به ترتیب در سال‌های 1310 و 1326‌دار فانی را وداع گفتند، اما فرزندان نمازی‌ها نیز به خوبی جوهره خود را در توسعه کسب و کار پدران‌شان نشان دادند. محمد فرزند محمدحسن، پس از سال‌ها سکونت و تجارت در آمریکا، به ایران بازگشت و در کابینه زاهدی به عنوان مشاور وزیر گماشته شد. اما مهدی فرزند محمدحسین، نقش جدی‌تری در پهنه سیاست ایران ایفا کرد. او تا دوره چهاردهم بدون وقفه نمایندگی مجلس شورای ملی را عهده‌دار بود و البته به عضویت مجلس سنا نیز درآمد. گفته می‌شود این برادران در تجارت تریاک نیز دست داشته‌اند. مهدی نمازی نمایندگی شرکت «بیوک» و صادرات کتیرا به اروپا و آمریکا را نیز در اختیار داشت. او در سال 1351 درگذشت.

38. سعید هدایت

فرزند غلامعلی مکرم‌الملک در سال 1297 خورشیدی متولد شد. پس از اتمام تحصیلات عالی و اخذ دانشنامه مهندسی در رشته راه و ساختمان، به شغل آزاد روی آورد. مهندس هدایت در سال 1335 در دوره نوزدهم قانونگذاری به نمایندگی از شهرستان زنجان وارد مجلس شورای ملی شد. او در دوره بعد، از سوی مردم تهران به وکالت انتخاب شد. علاوه بر این قائم‌مقام دبیر کل حزب مردم بود.

39. مهندس حاج‌مهدی هرندی

کرمانی‌ها روشنایی خانه‌هایشان را باید مرهون تدبیر «حاج‌مهدی هرندی» بدانند. مردی که منشاء خیرات بسیاری در زادگاهش بود. زادگاهش را به بخش‌ها و تجهیزات بیمارستانی از جمله بخش سوانح سوختگی بیمارستان شفای کرمان، مدرسه و کتابخانه‌‌های عمومی تجهیز کرد. او در سال 1312 متولد شد و تحصیلات خود را در انگلیس و آمریکا گذراند. حاج‌مهدی گویی آرزوهای بسیاری برای شهر و دیار خود در سر داشت؛ او می‌خواست کویر را آباد کند، اما نخستین ارمغان مهدی هرندی به مردم کرمان در روزهایی که بسیاری از شهرها هنوز از برق محروم بودند، برق بود. او در صنعت نساجی نیز فعالیت داشت و بنیانگذار چند کارخانه پوشاک نظیر «برک» و «ایران پوپلین» بود؛ هرندی در آذر‌ماه 1357 در 57سالگی به دیار باقی شتافت. علی هرندی، پس از انقلاب توانست بخشی از اموال پدرش را که مزارع کشاورزی بود، باز پس بگیرد.
Karkhoone | کارخانه | کارخونه
داستان 40 نفر از آن ۵۳ نفری که اموال آنها مصادره شد و به باد رفت! | ندا گنجی شادی معرفتی 32. اکبر لاجوردی عضوی از خانواده بزرگ نیل‌فروش‌ها و بنیانگذار اصلی «صنایع بهشهر». ابتکار اکبر لاجوردی برای توسعه صنعت نساجی ایران، اعطای بورس تحصیلی به دانشجویان…
40. منصور یاسینی

در سال 1310 در تهران به دنیا آمد. پس از اتمام تحصیلات در حد سیکل، به فعالیت در رشته‌های مختلف اقتصادی و بازرگانی از قبیل تولید شیشه، پارچه و خرید و فروش آنها و واردات و فروش ماشین‌آلات روی آورد. او همچنین مدیر عامل و رئیس هیات‌مدیره کارخانجات ممتاز، عضو هیات‌مدیره و سهامدار شرکت‌های آبگینه، تولی‌پلاس و پارس شیشه و عضو هیات‌مدیره بانک شهریار نیز بوده است. یاسینی در سال 1354 در دوره بیست و چهارم به عنوان نماینده مردم تهران وارد مجلس شورای ملی شد. او در مدت نمایندگی مجلس به اتهام احتکار و تخلف از مقررات قانون نظام صنفی و ارتکاب اعمالی از جمله احتکار شیشه و گرانفروشی، مورد تعقیب قضایی قرار گرفت و در سال 1357 مصونیت پارلمانی او سلب شد.

انتهای متن

✅ @karkhone
تأمین مالی نوآوری

❞..اهمیت حمایت‌هایی که اداره‌ی کسب‌وکارهای کوچک آمریکا در ابتدایی‌ترین مراحل توسعه‌ی شرکتمان، Qualcomm، به عمل آورد را نباید کوچک تلقی کنیم. پژوهش‌های پیشرفته‌ی فناورانه می‌توانند اکتشافات تحول‌آفرین فناورانه را پدید آورند، اما کارآفرینان نوآور برای آنکه بتوانند سرمایه‌ی مورد نیازشان را از بخش خصوصی جذب کنند، نیازمند حمایتی اولیه هستند تا قابلیت تکنولوژی‌های نوین، پُر-ریسک و ناشناخته‌ی کسب‌وکارشان را به دیگران اثبات نمایند. اداره‌ی کسب‌وکارهای کوچک آمریکا این حمایت را برای کسب‌وکارمان فراهم کرد. اگرچه حمایت‌های این اداره تنها منبع تأمین مالی ما در روزهای اول نبوده است، اما به مثابه‌ی "مُهر تأیید"ی بر کسب‌وکارمان بوده است تا بتوانیم به پشتوانه‌ی این مهر تأیید سرمایه‌گذاران بخش خصوصی را مجاب کنیم که در کسب‌وکارمان سرمایه‌گذاری کنند..❝

این جملات بخشی از اظهارات اروین جیکوبز، یکی از مؤسسان ابرشرکت تکنولوژی ارتباطات Qualcomm (کوالکام) در صحن کنگره‌ی آمریکاست. در سال ۱۹۸۷، کوالکام کسب‌وکاری خرده‌پا بود که تنها ۳۵ کارگر در استخدام داشت. این شرکت با دریافت منابع مالی از اداره‌ی کسب‌وکارهای کوچک آمریکا، فرصت پرورش یافت، تبدیل به شرکتی فراملّیتی شد و اکنون ۳۸ هزار کارگر را در استخدام دارد.

اداره‌ی کسب‌وکارهای کوچک آمریکا، تحت برنامه‌ای به نام پژوهش‌های نوآورانه‌ی کسب‌وکارهای کوچک (SBIR)، با مشارکت مالی یازده سازمان عمومی، بیشترین پشتیبانی را از پژوهش و توسعه‌ی کارآفرینان کوچک‌مقیاس و نوآفرین آمریکا به عمل می‌آورد. این برنامه در مرحله‌ی اول، ایده‌های نوین کسب‌وکارهایی که چشم‌انداز تجاری نامطمئنی دارند را تأمین مالی می‌کند تا آنان را امکان‌سنجی نماید. در مرحله‌ی دوم، اگر این ایده‌ها از آزمونشان کامیاب بیرون آیند، منابع مالی بیشتری برای مراحل بعدی توسعۀشان دریافت می‌کنند.

برنامه‌ی پژوهش‌های نوآورانه‌ی کسب‌وکارهای کوچک آمریکا، تأمین مالی محدود و سختگیرانه‌ای برای کارآفرینانی که نیازمند حمایت اولیه‌اند فراهم می‌کند، به طوری که تنها ده درصد از درخواست‌کنندگان تأمین مالی موفق به دریافت حمایت می‌شوند. اما علیرغم این سختگیری، این برنامه 'پنج تا هفت برابرِ' صندوق‌های سرمایۀ خطرپذیر (که مهم‌ترین نهاد تامین مالی استارتاپ‌ها تلقی می‌شوند) توانسته است که کارآفرینان نوآوری که در مراحل آغازین توسعه‌ی کسب‌وکارشان قرار دارند را تأمین مالی کند. این سطح از تفاوت در تأمین مالی بدین خاطرست که در مراحل آغازین توسعه‌ی کسب‌وکارهای نوآفرین، چشم‌انداز تجاری مبهم و نامطمئنی وجود دارد و به همین خاطر انگیزه‌های تجاری تأمین مالی تضعیف می‌شود.

علاوه بر آن، حمایت‌های این برنامه از کارآفرینان نوآور، به تأمین‌کنندگان مالی خصوصی سیگنال‌های مهم اقتصادی ارسال می‌کند تا اطلاعات و انگیزه‌ی سرمایه‌گذاری در فرصت‌های بالقوه‌ارزشمند را پیدا کنند. همانطور که اروین جیکوبز اشاره کرده، حمایت‌های اداره‌ی کسب‌وکارهای کوچک آمریکا یک مهر تائید بر شرکت نوپایمان بوده است. این مهر تائید، سرمایه‌گذاران خصوصی را انگیزه بخشید که در کسب‌وکارمان سرمایه‌گذاری کنند.

به طور مشابه، یکی دیگر از نوآورانی که در مراحل اولیه‌ی توسعه‌ی کسب‌وکارش از حمایت‌های SBIR بهره‌مند شد، گری هندریکس بود. هندریکس یک پژوهشگر ارشد در شرکت هوش ماشینی بود. با ورشکستگی این شرکت، روند پژوهش‌های او با وقفه مواجه شد، اما با سرمایه‌ای که از برنامه‌ی پژوهش‌های نوآورانه‌ی کسب‌وکارهای کوچک دریافت کرد، توانست شرکت فناورانه‌ی Symantec را راه اندازد و پروژه‌اش را از سر گیرد. فرآورده‌ی این پروژه، نرم‌افراز بدیع Q&A بود که درآمد حاصل از فروش آن به ۵۰ میلیارد دلار رسید. به گفته‌ی هندریکس، توسعه‌ی این نرم‌افزار، که تنها با حمایت اولیه‌ی SBIR میسّر شد، یازده میلیارد دلار تأمین مالی سرمایه‌ی خطرپذیر و عرضه‌ی اولیه‌ی سهام را به سویمان جذب کرد، و در عین حال کارآزموده‌ترین نیروهای انسانی در عرصه‌ی مدیریت، علوم، مهندسی و بازاریابی را برایمان به ارمغان آورد.

برنامه‌ی پژوهش‌های نوآورانه‌ی کسب‌وکارهای کوچک، با هدایت اداره‌ی کسب‌وکارهای کوچک آمریکا، از یک سو 'ریسک‌پذیری' و از سوی دیگر 'ریسک‌زدایی' می‌کند: این برنامه با تأمین مالی ابتدائی‌ترین مرحله‌ی توسعه‌ی تکنولوژی، بیشترین ریسک‌های نوآوری را به جان می‌خرد، و در عین حال، با امکان‌سنجی ایده‌های کسب‌وکارهای نوآور، ریسک تأمین مالی کسب‌وکارهای نوپا و نوآور را از پیشِ چشم سرمایه‌گذاران خصوصی بر می‌دارد. طبق یک مطالعه، حمایت‌های مالی SBIR موجب می‌شود که میزان ثبت اختراع (نوآوری) توسط کسب‌وکارهای حمایت‌شده دست کم ۳۰ درصد افزایش یابد. این موضوع باعث می‌شود که شانس این کسب‌وکارها در دریافت تأمین مالی از صندوق‌های سرمایه‌ی خطرپذیر بیشتر شود.

✅ @karkhone
چگونه 600 هزار لیره در زمان رضاشاه به فنا رفت و او نفهمید؟

| محسن جلال پور

کتاب «خاطرات ابوالحسن ابتهاج» را در دست دارم. به جایی رسیده‌ام که ابتهاج به مدیریت بانک ملی رسیده و به نقل از همکارانش ماجرای عجیبی را تعریف می‌کند.

این بخش را عینا از کتاب نقل می‌کنم:

« در ایامی که پول ایران تنزل می‌کرد و نرخ لیره بالا می‌رفت، رضا قلی امیر‌خسروی رئیس بانک ملی به تشویق عده‌ای ناشی به این نتیجه می‌رسد که اگر مبالغ عمده‌ای ارز در بازار برای فروش عرضه شود، نرخ ارز تنزل خواهد کرد و در نتیجه کسانی که ارز داشتند ناچار خواهند شد لیره‌های خود را با نرخ نازلتری در بازار بفروشند و او مجددا آن لیره‌ها را با قیمت کمتری خریداری کرده و سود قابل توجهی نصیب بانک ملی خواهد شد.

متأسفانه کسی هم نبود که امیرخسروی را از این کار منصرف کند چون او هم برای خودش در بانک ملی یک رضاشاه کوچک بود و بانک را مثل یک سربازخانه اداره می‌کرد. تنها ارزی که امیرخسروی برای فروش در اختیار داشت در حساب مخصوصی بود که رضاشاه از عایدات نفت برای خرید اسلحه کنار می‌گذاشت و حساسیت خاصی هم نسبت به این حساب داشت.

بدین ترتیب رئیس بانک ملی اقدام به فروش لیره‌ها می‌کند و به اطلاع خریداران ارز می‌رساند که بانک حاضر است هر مبلغی لیره که خریداران طالب باشند به نرخ روز به آنها بفروشد. موجودی این حساب آن زمان در حدود یک میلیون لیره بود که امیر خسروی 600 هزار لیره از آن را به فروش می‌رساند.

به هرحال دلال‌های ارز هم از فرصت استفاده کردند و هرچه لیر بوده بود خریدند و طبعا اقدامی هم برای فروش آن در بازار نکردند. امیرخسروی ارزها را بدون اجازه شاه فروخته بود و اگر او از موضوع با خبر می‌شد بدون تردید وضعیت بسیار وخیمی پیدا می کرد. امیرخسروی که از همه جا نا‌امید شده بود دست به دامن علی اکبر داور-وزیر وقت مالیه- شد.

داور هم با شهامت و مردانگی که داشت بدون این که از عاقبت کار واهمه‌ای نشان دهد تصمیم می‌گیرد او را کمک کند و برای جبران این عمل و تهیه ارز به جای ذخیره ارزی که به فروش رسیده بود،مقداری از اندوخته‌های نقره بانک را صادر و تبدیل به ارز می کند. داور می‌دانست که این بدبخت چه خبطی کرده و اگر رضاشاه بفهمد روزگارش را سیاه خواهد کرد. رضاشاه هیچ وقت از این ماجرا اطلاع پیدا نکرد و این یکی از مردانگی‌های داور بود که سکوت کرد و هیچ بروز نداد.»

ماجرای عجیب و غریب رئیس وقت بانک ملی را خواندید. قضاوت با شما اما اجازه دهید چند نکته را در این زمینه مطرح کنم:

خبط امیرخسروی در اواخر سال 1312 اتفاق افتاده، یعنی بیش از 86 سال پیش. از آن سال‌ها سیاست‌های اقتصادی حکومت‌ها و به خصوص خط مشی آنها درباره مسائل ارزی،عمدتا در خدمت تولید نبوده و واسطه‌گری را تشویق کرده است.

از همان ایام قدیم هوش و ذکاوت «دلالان ارزی» از سیاستگذاران اقتصادی بیشتر بوده و برنده واقعی سیاست‌های اقتصادی واسطه گران بوده‌اند نه مردم ایران.

ارقام اتلاف منابع ملی حتی ۸۶ سال پیش هم بزرگ بوده. کافی است بدانیم در آن ایام، درآمد ایران از فروش نفت به سالی دو میلیون لیره هم نمی‌رسید اما رئیس بانک ملی فقط در یک اقدام، 600 هزار لیره را به باد فنا داده است.

ابتهاج، علی‌اکبر داور را مردی با معرفت و کارش را نهایت شجاعت و مردانگی توصیف می‌کند. این در حالی است که داور به عنوان وزیر مالیه خطای بزرگ امیرخسروی را نادیده گرفته و چشم بر اتلاف گسترده منابع ملی بسته است. این کار بدون شک یکی از بزرگ‌ترین مصداق‌های رفیق‌بازی و زد‌و‌بند سیاسی در تاریخ معاصر ایران است که متأسفانه هنوز هم میان سیاستمداران ما رواج دارد. یعنی سیاستمداران به همین راحتی می‌توانند خبط و خطا و دزدی یکدیگر را نادیده بگیرند.

مردم کشور ما به دزدی و اختلاس حساس‌ترند تا اتلاف منابع. سیاستمداران‌مان نیز چنین عادتی دارند. مثلا رضاشاه کارمندان جزء را به خاطر خطاهای کوچک به بدترین شکل تنبیه می‌کرد اما سازوکار حکمرانی‌اش حتی قادر به شناسایی خطاهای به این بزرگی نبود. برای من سؤال است که چطور رضا‌شاه متوجه تخلف به این بزرگی -در حساب زیرنظر خودش- نشده و به گفته مرحوم ابتهاج دست آخر هم جریان را نفهمیده است.

✅ @karkhone
‏آیا این ادعا درسته که گفته می‌شه «همه چیز را بسپارید به بازار، اقتصاد مسیر درست خودش رو از کانال «بازار آزاد» و «دست نامرئی» پیدا می‌کنه؟

| حسین صبوری
‏
پاسخ کوتاه؛ بله درسته ولی یک اما داره که در داخل ایران اقتصاددان‌های طرفدار بازار آزاد بهش توجهی ندارن.

‏آدام اسمیت خالق این نظریه‌ست. او هنگام بازدید و مطالعه کارگاه‌های سنجاق‌سازی بریتانیا در اوایل سده ۱۸ تنها متوجه افزایش قابل توجه بهره‌وری در این کارگاه‌ها از مسیر تقسیم کار شد. ‏اما از خود نپرسید که «چطور چنین افزایش قابل توجه تولید، توانسته بود راه خودشو به بازار و تقاضای قابل توجه پیدا کنه».

در عوض، این تحول بزرگ را به فرایند بازار و کانال «دست نامرئی» نسبت داد.
‏مشکل اینجاست که آدام اسمیت توجهی به مفهوم بسیار مهم «تهییج بازار» Market Fermentation و ۱۵۰ سال زمانی که صرف ایجاد بازار عمیق و گسترده بریتانیای آن زمان شده بود، نداشت. او ندید که اگر در آن زمان بازار آزاد داشت درست کار می کرد، این عملکرد درست را مدیون سال‌های سال تهییج بازارهای تجاری و شبکه‌های توزیع و زنجیره‌های تامین بعنوان پیش شرط تخصصی شدن تولید و همچنین تفکیک تقاضا و عرضه و تقسیم کار، بود.

‏برخلاف قانون موسوم به «قانون سی»، عرضه تقاضای خودشو بوجود نمیاره بلکه درست بالعکس، تا زمانی که بازار به مفهوم بازاری عمیق با شبکه‌های توزیع و زنجیره تامین مناسب، وجود نداشته باشد، تولیدی نیز شکل نخواهد گرفت و اگرم بگیره میشه صنعت خودروی ما!!هیچ صاحب کسب و کار و شرکتی جرأت نداره ظرفیت تولید و عرضه خودش رو افزایش بده مگر اینکه تقاضای کافی در بازار برای این ظرفیت و تولید جدید، وجود داشته باشه.

‏اما یک شرکت کوچک روستا-شهریTVE چطور می‌تونست بازار خودشو پیدا کنه؟ چطور می‌تونست از تامین کافی و بموقع مواد اولیه مورد نیاز خود، ثبات قیمت‌ها و ثبات تقاضا در بازار مطمئن باشه؟

‏تقسیم کار در یک شرکت الزاما نیازمند تقسیم کار در دیگر شرکت‌هاست.
لذا این یک «مشکل هماهنگی اجتماعی» در مقیاسی بزرگه. این مشکل هماهنگی اجتماعی در اروپا بویژه بریتانیا پیش از شروع انقلاب صنعتی و از طریق استعمار و تجارت برده و ... و در طول ۱.۵ قرن تهییج طبیعی بازار که همان دوره Proto Industrialization نامیده می‌شه، حل و فصل شده بود نه یک شبه!


✅ @karkhone
دانستن مهم است!

| محسن صفايى فراهانى

مرحوم یزدی در خاطراتش نکته‌ای را عنوان می‌کند، می‌گوید قبل از پیروزی انقلاب، ما سران انقلاب در پاریس بودیم، یکی از روزنامه‌های انگلیسی سرمقاله‌ای می‌زند نزدیک به این مفهوم که پیروزی «ندانستن بر ظلم».
ایشان می‌گوید: «آنجا من خیلی ناراحت شدم و گفتم که ملتی به پا خواسته است، ببین انگلیس‌ها چقدر جنسشان خراب است که نمی‌خواهند بپذیرند که این ملت همه معترض هستند و شرایط دیگری را می‌خواهند». دکتر یزدی در ادامه می‌گوید «بعد که ما آمدیم و خودم عضو شورای انقلاب و بعد وزیر امور خارجه شدم، هر چقدر ما جلو رفتیم هر اتفاقی که افتاد، رفتم ته آن را نگاه کردم و دیدم، آن «ندانستن» پررنگ است»! و بعد می‌گوید «هر چقدر جلوتر رفتم حتی وقتی از دولت بیرون آمدم باز هم دیدم همان «ندانستن» عامل اکثر اتفاقات است.»

من به عنوان کسی که در دولت موسوی، در وزارت صنایع و در دولت هاشمی وزارت نیرو بودم و همچنین در مجلس ششم و بعد در دولت خاتمی به وزارت اقتصاد آمدم، واقعاً این حرف را تأیید می‌کنم، یعنی میزان تصمیمات اشتباهی که به دلیل کم اطلاعی مسوولین در ایران گرفته شد، کم نیست!
این بحث من اصلاً بحث سیاسی نیست که من بگویم این جناح سیاسی بد است یا آن جناح سیاسی خوب است، آن به جای خود، بحث‌ دیگری است. آنچه که باعث شده است که سطح موفقیت‌ها محدود باشد، کمبود دانش تخصصی در اکثر مدیران ارشد است.

چند وزیر و دستیارانش را می‌شناسید که واقعاً مسایل منطقه را خوب بشناسند، اصلاً کار خودشان را بتوانند در منطقه خوب تحلیل کنند؛ چند وزیر صنایع می‌شناسید، از اول انقلاب تا حالا، که بگویید عمده صنایع منطقه و رقبایش را می‌شناخته است، می‌دانسته که باید به چه بخش‌هایی برای رشد کمک کند، کارخانجات فرش ماشینی و ماکارونی در ایران بیش از نیاز منطقه است! ابعاد اقتصادی و بانکی هم چنین است؛ البته مثالی که زدم، فقط مثال بود نه اینکه بخواهم بگویم همین‌ها دچار مشکل هستند و دیگر بخش‌ها نه.

مجموعه‌ای که می‌خواهند کشور را اداره کنند باید از پتانسیل قابل قبولی برخوردار باشند. من در صحبت اولیه هم یک اشاره‌ای کردم که سال‌های ۴۲ تا ۵۳ را بررسی کنید، اگر به آن دوره برگردید می‌بینید که عالی‌خانی، مهدی سمیعی، یگانه و خداداد فرمافرماییان را می‌آورند، این‌ها عموماً سابقه‌ی بانک جهانی و آشنایی با فرآیندهای بانکی و اقتصادی در کشورهای بزرگ را داشتند؛ مثل این می‌ماند که شما یک استاندار را بگویی برو یک بخش را اداره کن و او نیز خودش را دانگرید نداند و قبول کند به آن بخش برود، به استانداری که سابقه دارد بگویید که بخش را اداره کن، مشخص است که آن بخش را خیلی خوب اداره می‌کند؛ چون فضای بزرگتر از آن را اداره می‌کرده است. آدم‌هایی که به ایران آمدند این شرایط را داشتند.

شما کتاب تکنوکراسی آقای دکتر نیازمند که سازمان گسترش نوسازی صنایع ایران را بنیاد گذاشته است، بخوانید؛ واقعاً این‌ها آدمهایی با پتانسیل بالا بوده‌اند.
من ۱۱ سال از سال ۵۸ تا آخر ۶۹ عضو هیات عامل سازمان گسترش نوسازی ایران بودم، به روسای مختلف سازمان گسترش می‌گفتم: نیازمند آنقدر اینجا را خوب سازماندهی و آنقدر خوب بنا کرده است که با این همه خرابکاری‌هایی که ما داریم می‌کنیم، خراب نمی‌شود! پس داشتن آدم‌های آگاه و آدم‌های مطلع، تشکیلات و سازمان مناسب را به وجود می‌آورد!

قانون خزانه‌داری ایران مربوط به ۸۰ سال پیش است؛ چرا آن را اصلاح نمی‌کنند؟ مشکل چیست؟ می‌دانید ابعاد خزانه‌داری در دنیا از نظر اقتصادی چقدر تغییر کرده است؟ اصلاً مگر ابعاد خزانه‌داری زمان رضاشاه با الان یکی است؟ حجم پول ، میزان گردش کار، تنوع منابع، نحوه‌ی استفاده از منابع، تزریق این منابع در اقتصاد کشور، همه‌ی اینها امروز با ۸۰ سال پیش تغییر کرده است. شما با آن ابزار می‌خواهید کشور را اداره کنید! هنوز قانون برنامه بودجه ۱۳۲۷ در ایران اجرا می‌شود.
شما در این ده دوره مجلس بعد از انقلاب ۵ نفر رییس کمیسیون مجلس را نام ببرید که پتانسیل و توان لازم برای بررسی و اصلاح این قوانین داشتند!

مگر کشور ۶ برنامه‌ی توسعه را بعد از انقلاب تصویب و اجرا نکرده است؟ همه‌ی اینها مگر در یک دولت یا یک مجلس بوده است؟ می‌توانیم متهم کنیم و بگوییم که این مجلس بد بوده آن خوب بوده است؟ چرا با این برنامه‌ها هنوز تولید سرانه‌ی کشور به سال ۵۶ نرسیده است؟ چرا بهره‌وری در حد صفر است؟ اینها حاصل برنامه‌های توسعه است؟

آن چیزی که می‌تواند کشور را متحول کند، دانایی است، آن چیزی که ارکان حکومت نیاز دارند دانش و مدیریت است. ما به جای دانستن، مدرک‌گرایی را در ایران متداول کردیم! امروز کابینه‌ی انگلستان اکثراً لیسانس هستند. پس لزومی ندارد حتماً دکترا باشند، ولی تصمیماتی که می‌گیرند آگاهانه و بر اساس دانش روز است.

✅ @karkhone
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
داستان تولید لوله های 32 اینچی درزجوش با مهر کیفیت توتال فرانسه تا سند انگلیسی نحوه تهیه قهوه در دفتر مدیرعامل در فاز یک پارس جنوبی از زبان اکبر ترکان

یکی از معدود کسانی که به درستی هندسه انتخابات رو پیش بینی کرده بود.
سلام خدا بر او

✅ @karkhone
💛 هر کودک، یک کتاب مخصوص خودش 💛

۱۵ درصد #تخفیف برای خرید همزمان دو کتاب یا دو دفتر اختصاصی ✌️
برای دریافت کد تخفیف به قسمت "تخفیف ها" در سایت دوزلی بوک به آدرس www.doozlibook.ir مراجعه کنید 💜



📕 @doozlibook

#تبلیغ
جنت یلن، وزیر خزانه‎داری ایالات متحده، اعلام کرده است که بیش از 130 کشور دنیا، به طرح حداقل رسمی مالیات شرکتها پیوسته‎اند.
این موفقیت بزرگ، که طبیعتاً مرهون هنرمندی فردی مانند جنت یلن است، بخشی از کلیت طرح بزرگی است که ساختار مالیاتی بین‎المللی را متحول خواهد ساخت.
در صورت پیشبرد این روند تحول، بهشت‌های مالیاتی و کشورهای ویژه و جذاب مالیاتی، دیگر وجود نخواند داشت تا شرکت‌ها و بیزینس‌ها به سوی آنها کوچ کنند.


✅ @karkhone
میدان اقتصاد، میدان جنگ نیست

زمانی ویکسل اقتصاددان سوئدی گفته بود "در علم اقتصاد وضعیت جنگی برقرار بوده و همیشه باقی خواهد ماند." اگرچه در برخی مبانی نظری میدان اقتصاد میدان جدل‌های فکری است اما در بسیاری از موارد جدل هم بی‌معناست چه برسد به جنگ البته به شرطی که اقتصاددانان و اقتصادخوانان بتوانند با بینشی متفاوت به اقتصاد بنگرند.

برای تبیین موضوع از یک مثال ذهنی شروع می‌کنیم، فرض کنید دو نفر در خصوص رابطه باران و پوشش جنگی مناظره می‌کنند، نفر اول که فردی از اهالی مناطق بیابانی است معتقد است این بارش باران است که منجر به ایجاد پوشش جنگلی می‌گردد. نفر دوم که از اهالی جنگل‌های بارانی است معتقد است که این پوشش جنگلی است که منجر به باراش باران می‌شود چرا که جنگل باعث حفظ، تراکم و سرد شدن ابرها شده و باعث باران می‌شود.

کدام یک از این دو نفر درست می‌گویند، در واقع هر دو، نظریه هر دو نفر می‌تواند درست باشد. علوم اجتماعی منجمله اقتصاد سرشار از روابط متقابل اینچنینی است، عرضه و تقاضا است که قیمت را تعیین می کند یا قیمت، عرضه و تقاضا را؟ توسعه سیاسی است که به توسعه اقتصادی منجر می‌شود یا توسعه اقتصادی به توسعه سیاسی؟ تقاضای پول وابسته به نرخ بهره است یا نرخ بهره وابسته به تقاضای پول؟ بهبود فضای کسب و کار باعث رشد اقتصادی است یا رشد اقتصادی باعث بهبود فضای کسب و کار؟ کنترل تورم منجر به بهبود عملکرد اقتصادی است یا بهبود عملکرد اقتصادی به کنترل تورم منجر می‌شود؟ می‌توان صدها رابطه اینچنینی را طرح و به بحث و بررسی در مورد آن پرداخت.

حال به مثال قبلی بر می‌گردیم، فرض کنید توافقی شکل گرفته که پوشش جنگلی منجر به افزایش بارندگی می‌شود فردی که از سرزمین‌های بیابانی است با فرض تأمین تکنولوژی اقدام به درخت کاری می‌کند به احتمال فراوان تلاش او حداقل به بهبود وضعیت آب و هوا منجر خواهد شد، خاک تثبیت می‌شود، هوا خنک تر می‌شود و اگر در کار خود کوشا باشد احتمالا بارندگی هم بهبود خواهد یافت.

فرد ساکن جنگل‌های بارانی هم دست به چنین اقدامی می‌زند او بر تراکم پوشش جنگلی می‌افزاید احتمالا اتفاقی که خواهد افتاد این است که تغییر محسوسی در شرایط دیده نخواهد شد یا اگر زمان را به اندازه کافی طولانی فرض کنیم احتمالا منابع مصرفی برای درختان دچار کمبود شده و از پوشش جنگلی کاسته شده و در نهایت بر آب و هوا تأثیر منفی گذاشته و در نهایت از بارندگی بکاهد. حال باید به این نتیجه برسیم که درختکاری باعث کاهش بارندگی می‌شود یا بر آن بی اثر است؟

حتی اگر عکس این توافق شکل گیرد و دو نفر بخواهند با تکنولوژی باران مصنوعی به اهداف خود برسند نتیجه تغییر چندانی نخواهد داشت. در اقتصاد به این پدیده بازدهی نزولی نسبت به مقیاس گفته می‌شود.

بسیاری از پدیده‌های اقتصادی عمدتا از این جنسند، به عنوان مثال شما در اروپای غربی احتمالا ارتباط ضعیفی بین توسعه سیاسی و رشد اقتصادی خواهید یافت اما در کشوری جهانی سومی رابطه قوی‌تری خواهید دید احتمالا در یک اقتصاد جهان سومی اتفاقی که خواهد افتاد این است که با باز شدن فضای سیاسی شاهد بهبودهای ملموس در اقتصاد خواهیم بود و از مرحله‌ای به بعد این اقتصاد خواهد بود که به توسعه بیشتر سیاسی بیانجامد این فرایند بسته به ساختار نهادی جامعه حتی می‌تواند برعکس باشد و یا حتی رابطه‌ای کشف نگردد. نکته اساسی آن است که باید اقتصاد را در بستر زمان و مکان بررسی کرد. ساختار بین زمانی اقتصاد با توجه به روابط و ساختار نهادی حاکم بر اقتصاد است که تعیین کننده واقعیات‌اند نه روابط علت و معلولی منتج از اقتصادسنجی، این روابط احتمالا بتوانند اندکی در روشن شدن مسیر برای پژوهش بیشتر به ما کمک کنند.

✅ @karkhone
‍ ‍«فولکس قورباغه‌ای یا ققنوس کوچک فولادی»

| مهدی تدینی

فولکس واگن که در ایران به فولکس قورباغه‌ای و در جهان به فولکس سوسکی معروف است، سرنوشتی دارد که نشان می‌دهد در سیاست و کشورداری چه مسیرهای متفاوتی را می‌توان پیمود. گاه نمی‌توان رفاه و رؤیاهای شهروندان را با ایدئولوژی در یک سبد گنجاند و فولکس قورباغه‌ای نمونه‌ای تمام‌عیار از سوختن رؤیاهای شهروندان در پای ایدئولوژی است.

پورشه نام آشنایی است. شرکت پورشه را فردیناند پورشه بنیانگذاری کرد، اما معروف‌ترین یادگار او خودروی دیگری است که در دهۀ ۱۹۵۰ جهان را فتح کرد: فولکس قورباغه‌ای. اما این ماشین محبوب در اصل پدر دیگری هم دارد و نمی‌توان نقش و ابتکار آدولف هیتلر را در پیدایش آن انکار کرد، گرچه وقتی فولکس آمریکا را فتح می‌کرد، چند سال از خودکشی هیتلر گذشته بود.

هیتلر اندکی پس از به قدرت رسیدن، در نمایشگاه بین‌المللی خودروی آلمان در ۱۹۳۴ خواستار ساخت خودرویی ملی شد (فولکس واگن). طبعاً خودرویی ملی یا همگانی که همه بتوانند آن را بخرند، باید ارزان ساخته می‌شد. سفارش ساخت این خودرو به مهندس محبوب هیتلر، فردیناند پورشه، واگذار شد؛ کسی که در وین بزرگ شده بود و به اصرار هیتلر تابعیت چکسلواکی خود را با تابعیت آلمانی عوض کرده بود. پورشه پیش‌تر با طرح‌های اسپورت مرسدس بنز خلاقیت بالای خود را اثبات کرده بود. وقتی پیشوا چنین خواسته‌ای داشت، نهادهای حزبی‌ـ‌حکومتی هم طبعاً از ایدۀ او حمایت می‌کردند: «سازمان نیرو از طریق نشاط» (Kraft durch Freude) نهادی دولتی بود که به عنوان زیرمجموعۀ «جبهۀ کار آلمان» برای تفریحات و سرگرمی مردم، به ویژه کارگران، فعالیت می‌کرد. مخفف «سازمان نیرو از طریق نشاط» «کا.دِ.اف» بود و فولکس‌ واگن هم ابتدا «کا.د.اف واگن» نامیده می‌شد.

پورشه قول داد این خودروی همگانی را ده‌ماهه طراحی کند، اما کار چند سال طول کشید. او مدل‌های اولیۀ فولکس واگن را تا ۱۹۳۸ طراحی کرد. ابتکار ویژه‌ای برای خرید این خودرو مطرح شده بود تا هر کس بتواند با برچسب‌های پس‌اندازِ پنج‌مارکی (معادل ۲۲ یورو) شروع کند به خریدِ پس‌اندازیِ این ماشین. برچسب‌های پس‌انداز را سازمان نیرو از طرق نشاط عرضه می‌کرد. قیمت خودرو از ابتدا قرار بود هزار مارک باشد (حدود ۴.۳۰۰ یورو). افراد زیادی شروع کردند به خرید برچسب‌های پس‌اندازی تا به زودی سوار این خودروی شیک، مدرن و دوست‌داشتنی شوند، اما...

اما این رؤیا قرار بود از همان جایی ویران شود که ساخته شده بود. همان ایدئولوژی که جامعۀ آلمان را سرتاسر با حاکمیت همسو کرده، همۀ احزاب را تعطیل کرده و «جبهۀ کار» و «نیرو از طریق نشاط» و ایده‌های جذاب این‌چنینی چیده بود، این همبستگی ملی سترگ را برای اهدافی والاتر می‌خواست. نیرویی که قرار بود از طریق نشاط ایجاد شود، بیهوده نبود! بنا بود جبهۀ نیرومندی را در برابر دنیای بیرون ایجاد کند. همان ایدئولوژی که هیتلر را به پیروزی رسانده و به او اجازه داده بود جامعه را به آسانی و با طرح‌های ضربتی بازسازماندهی کند، رؤیاهای توسعه‌طلبانه و امپریالیستی هم داشت، دنبال خودکفایی محض بود و باید اروپای شرقی را تصاحب می‌کرد... این تخیلات فرجامی جز یک جنگ جهانی دیگر نداشت؛ چیزی که باعث شد جوانانی که برای خودروی ملی ثبت‌نام کرده بودند، از جبهه‌های سرد لنینگراد سر درآورند و آوارۀ اروپای شرقی شوند.

آن‌ها حالا به جای چشیدن لحظه‌های عاشقانه در خودروی ملی، پشت زره‌پوش و کامیون در جبهه‌ها جابجا می‌شدند. خود پورشه هم به یکی از چهره‌های کلیدی در طراحی و تولید خودروهای زرهی تبدیل شد. ۳۳۰ هزار نفر برای خودروی ملی ثبت‌نام کرده بودند، اما جنگ امان نداد. حالا معلوم می‌شد آن روی سکۀ رخدادهای باشکوهی که حزب طراحی می‌کرد، چقدر تیره بود!

همۀ رؤیاهای آلمانی در شلیک تپانچه‌ای که هیتلر با آن خودکشی کرد فرو ریخت. پورشه که چند ماه آخر جنگ در ویلای شخصی خود گوشه‌نشینی پیشه کرده بود، بازداشت شد و ۲۲ ماه در اسارت فرانسوی‌ها بود. اما از میانۀ این ویرانی، از زیر خاک و خاکستر، ققنوس کوچکی پر کشید: فولکس قورباغه‌ای. تولید این خودرو پس از جنگ تازه شروع شد و به سرعت فروش خیره‌کننده‌ای یافت و محبوب آن نسل جوان آمریکایی‌ شد که از خودروهای بدقوارۀ آمریکایی خوششان نمی‌آمد.

در طول چند دهه بیش از ۲۱.۵ میلیون فولکس تولید شد و تا ۲۰۰۲ رکورددار فروش بود، تا اینکه «گولف» رکورد آن را شکست (تا ۲۰۱۹ با ۳۵ میلیون دستگاه). فتح بازارهای جهان ایده‌ای لیبرالیستی بود که طبعاً به ذهن ناسیونال‌سوسیالیستی هیتلر نمی‌رسید. می‌شد با همین فولکس سوسکی جهان را فتح کرد، به شرط باور به ایده‌های لیبرال!

عکس پیوست: پورشه و هیتلر

✅ @karkhone