Karkhoone | کارخانه | کارخونه
7.29K subscribers
4.04K photos
472 videos
81 files
1.42K links
کارآفرینی به روایتی دیگر...


وبسایت:
Karkhoone.com

توییتر:
twitter.com/karkhoone

📌گروه تبلیغاتی عدد:
@ADD_ADDS

دالان ارتباطی:
@channel_kar
Download Telegram
۸۰ سال رانت

| محسن جلال پور

نوع حکمرانی در پنج دهه اخیر و قبل‌تر از آن باعث شده که شاهد ایجاد و شکل‌گیری بخش خصوصی سالم و با نشاط نباشیم.

در دوره امین الضرب ساختار حکومتی در کشور وجود نداشت و بوروکراسی و حضور نهادها در ادارات کشور به شکلی که امروز هست، نبود و البته منابع فراوان هم وجود نداشت که حاکمیت بخواهد از آن منتفع شود. شاه قاجار خزانه‌داری داشت و براساس سلیقه یا عده‌ای که دور ایشان به عنوان وزیر و وکیل بودند تصمیمات اقتصادی اتخاذ و کشور اداره می‌شد. در آن دوره بازار، بازار واقعی و بازاریان نگاهشان به اقتصاد، رقابتی بود. در آن زمان، بازاری مقتدر احساس کرد که نیاز است بازاریان در مقابل برخی از سیاست‌ها یک جمع داشته باشند. از این‌رو مجوزی از شاه می‌گیرند و اتاق تجارت شکل می‌گیرد. به روایتی 140 سال این اتاق فعالیت کرد

اما در دوره پهلوی اول نگاه دولتی وارد اقتصاد شد. اصولاً حکومت‌های دیکتاتوری و حکومت‌هایی که قائم به ذات و به فرد هستند سعی می‌کنند همه جا عنان کار دستشان باشد. تأثیرگذار‌ترین گروهی که می‌توانستند در آن زمان برای حاکمیت مسأله ایجاد کنند، بازاریان بودند لذا نگاه به اقتصاد دولتی جزو سیاست‌های بقای حکومت پهلوی در دوره رضا خان بوده است.

در دوره پهلوی دوم این مسأله پررنگ‌تر می‌شود. وقتی صحبت از توسعه کشور می‌کنند، توسعه صنعتی را مدنظر قرار می‌دهند و خیلی جدی از این‌که توسعه صنعتی توسط بخش خصوصی گذاشته شود، پرهیز می‌کنند . در توسعه صنعتی پالایشگاه‌ها، فولاد اصفهان و ساخت و سازهای بزرگی که در کشور شکل گرفت دولت وقت سعی کرد بنیان‌گذار آن باشد تا بخش خصوصی سهمی نداشته باشد.

در کتاب خاطرات رضا نیازمند آمده است، زمانی که معادن مس سرچشمه توسط دو برادر کشف می‌شود و آنها شروع به بهره‌برداری می‌کنند متوجه می‌شوند که این معدن بسیار بزرگ است و استخراج آن از توان شان خارج است. بدین جهت سراغ سرمایه‌گذار و شریک گشتند. این خبر به گوش شاه رسید و وی فوری به وزیر وقت خود دستور می‌دهد که این معدن از دو برادر خریداری و معدن دولتی شود. وقتی از طرف علینقی عالیخانی، وزیر اقتصاد مأمور مذاکره با دو برادر می‌شود آنها مقاومت می‌کنند، بدین جهت از طرف نهادهای امنیتی به آنها اولتیماتومی داده می‌شود. در نهایت دو برادر معدن کشف شده را می‌فروشند.

سران جمهوری اسلامی ایران مثل مرحوم شهید بهشتی و آیت‌الله هاشمی رفسنجانی بارها در کلام شان آمد که ما اصلاً تصور نمی‌کردیم که با این سرعت به پیروزی برسیم. از آنجا که تصور نمی‌کردند با سرعت به پیروزی برسند استراتژی و برنامه‌ای برای نظام جمهوری اسلامی در هیچ زمینه‌ای از جمله اقتصادی نداشتند.

قبل از انقلاب اقتصاد دولتی توسط رضا شاه پایه‌گذاری شد، در زمان محمدرضا شاه هم این سبک و سیاق ادامه پیدا کرد و در جمهوری اسلامی به‌علاوه اقتصاد دولتی کلمه «عدالت» اضافه شد. یعنی یک اقتصاد دولتی که می‌خواهد عدالت هم در خود داشته باشد. از آنجا که برای تغییر برنامه‌ریزی صورت نگرفت قانون اساسی ما معجونی شد از قوانین کمونیستی، سوسیالیستی، اسلامی، مشروطه و کشورهای اروپایی.

در واقع قانون اساسی داریم که هر تکه آن از جایی آمده و با رویکرد پررنگ اقتصاد دولتی و سوسیالیستی است. حال به اقتصاد دولتی که از 80 سال پیش به ما رسیده و در 40 سال اخیر هم به اوج خود رسیده است باید بی‌سیاستی‌ها، بی‌کیاستی‌ها، تصمیم‌های نابخردانه، رانت‌ها و فسادها را هم اضافه کرد.آن چیزی که در کشور اتفاق افتاده است زاییده این اقتصاد است. در چنین اقتصادی از بخش خصوصی چه انتظاری می‌توان داشت. ما اکنون با بخش خصوصی رانتی، وابسته به منابع دولتی مواجه هستیم. بخش خصوصی بیش از آنکه دنبال یک اقتصاد رقابتی باشد دعوای یک اقتصاد حمایتی را دارد. حال این بخش خصوصی شکل دهنده اتاق بازرگانی می‌شود!

مسئولان سه قوه برای بقا نسبت به حفظ جایگاه خود در اقتصاد اقدام می‌کنند. اما در گروه‌های پایین‌تر افراد برای حفظ جایگاه خود در برابر خصوصی‌سازی مقاومت می‌کنند. آنها نگران این هستند که منافع‌شان به خطر بیفتد. وقتی یک مدیر بدون اینکه پاسخگوی عملکرد خود باشد، حقوق بالا و پاداش هیأت مدیره می‌گیرد آرامش و آسایش خود را در عدم واگذاری می‌داند. همین نگاه‌ها باعث شد که بخشنامه اصل 44 قانون اساسی که می‌توانست ریل اقتصاد کشور را عوض کند به درستی اجرا نشود.

وقتی کشوری در فضای انحصار دولتی نیست تحریم نمیشود.حالا جریان انتفاعی، منفعت طلب، سیطره بر بازار و اقتصاد از 80 سال پیش شکل گرفته و در 40 سال اخیر هم تقویت شده است، اجازه نمی‌دهد تغییری صورت گیرد.جریانی که مثل زالو خون بازار و مردم می‌کشد بشدت نگران و متوجه است که اگر اقتصاد آزاد اتفاق بیفتد دیگر دور، دور آنها نخواهد بود.


✅ @karkhone
رویداد بسیار مهمّ دیروز در آمریکا، امضاء فرمان اجرایی "ترویج رقابت در اقتصاد آمریکا"، توسّط جو بایدن بود.
این فرمان اجرایی که بخشها مختلفی مانند بازار کار و قواعد استخدامی به طور خاص، بهداشت و درمان، حمل و نقل، خدمات اینترنت، مقوله فناوری، کشاورزی و بانکداری را پوشش می‎دهد، قدمهای جدّی برای بهبود زمینه رقابت با تکیه بر منافع شهروندان برداشته شده است. این فرمان اجرایی که با تکیه بر سرمایه‎داری رقابتی با تأکید بر حقوق شهروندی، عدالت و منافع مردم صادر شده است، از تفصیلی‎ترین فرمانهای اجرایی بایدن است. بخشهای خاصی از فرمان اجرایی را می‎توانید ببینید. همچنین بخشی از صحبت‌های وی پیرامون سرمایه‌داری.

✅ @karkhone
کسب‌وکارهای بزرگ‌مقیاس و سیاستگذاری اجتماعی

اقتصادهایی که بر پایه‌ی کسب‌وکارهای بزرگ‌مقیاس شکل گرفته‌اند، از ظرفیت مناسبی برای مقررات‌گذاری و سیاستگذاری رفاهی - اجتماعی برخوردارند. این موضوع بدین خاطرست که مقررات‌گذاری بر کسب‌وکارهای بزرگ و مالیا‌ت‌ستانی از آنها هزینه‌های ثابتی بر دوش این کسب‌وکارها می‌گذارد و آنها می‌توانند این هزینه‌های ثابت را بر پایه‌های بزرگ درآمدی و حجم عظیم تولیداتشان 'سرشکن' کنند و بدین طریق هزینه‌ی متوسط تولیدشان را کاهش دهند (این موضوعی‌ست که اداره‌ی کسب‌وکارهای کوچک آمریکا به آن اشاره کرده است). کسب‌وکارهای کوچک‌مقیاس از چنین مزیتی برخوردار نیستند.

این موضوع مشابه بحث صرفه‌های ناشی از مقیاس می‌باشد، که بر اساس آن بنگاه‌های بزرگ‌مقیاس هزینه‌های ثابت تولیدشان (نظیر اجاره‌بها، استهلاک، بهره‌ی وام و.. که با افزایش حجم تولید تغییری نمی‌کنند) را بر شمار فراوان تولیداتشان سرشکن می‌کنند و بدین طریق هزینه‌ی متوسط تولید را کاهش می‌دهند. به گزارش اداره‌ی کسب‌وکارهای کوچک آمریکا، بنگاه‌های کوچک‌مقیاس ۶۷ درصد هزینه‌ی بیشتری از محل هر واحد درآمد فروششان را صرف پیروی از مقررات مالیاتی می‌کنند (در مقایسه با بنگاه‌های بزرگ). همچنین، هزینه‌ای که بنگاه‌های کوچک بابت رعایت مقررات دولتی متحمل می‌شوند برابر با ۱۰,۵۸۵ دلار به ازای هر کارگر می‌باشد، که ۳۶ درصد بیش از هزینه‌ای‌ست که بنگاه‌های بزرگ بابت رعایت مقررات دولت تحمل می‌کنند. از همین رو، دولت‌ها کسب‌وکارهای کوچک را از بسیاری قوانین و مقررات کاری و زیست‌محیطی و ... که بسیاری از آنان را ضروری می‌پنداریم مستثنی می‌کنند تا اشتغال و سرمایه‌گذاری‌شان آسیبی نبیند، و در مقابل کسب‌وکارهای بزرگ را هدف می‌گیرند.

یکی از پیش‌نیازهای موفقیت سیاستگذاری اجتماعی، مقررات‌گذاری و مالیات‌ستانی، حضور کسب‌وکارهای بزرگ‌مقیاس (و نه تعدد کسب‌وکارهای کوچک‌مقیاس) در اقتصاد می‌باشد، چرا که کسب‌وکارهای بزرگ هزینه‌های مقرراتی و مالیاتی‌شان را بر حجم بالای تولیدات و درآمدشان سرشکن می‌کنند و بدین طریق تاب‌آوری‌شان را در مقابل سیاست‌های مالیاتی و مقرراتی افزایش می‌دهند. در نتیجه، هزینه‌های مقررات‌گذاری و مالیات‌ستانی دولت‌ها آسیب جدی به سرمایه‌گذاری کسب‌وکارهای بزرگ وارد نمی‌کند. در همین زمینه شاید بتوان گسترش موفقیت‌آمیز و کم‌هزینه‌ی دولت‌های رفاه اروپایی (به ویژه اروپای شمالی) در سال‌های پسا-جنگ دوم جهانی و بعد از آن را به تولید بزرگ‌مقیاس اقتصادهایشان نسبت داد.

✅ @karkhone
ابوالحسن بنی‌صدر چه میراثی به جا گذاشت؟

|پرویز گیلانی

40 سال از عزل نخستین رئیس‌جمهور ایران می‌گذرد. رای عدم کفایت ابوالحسن بنی‌صدر در 31 خرداد‌ماه 1360 در مجلس شورای اسلامی صادر شد. بنی‌صدر چهار دهه است که در نظام اداری و سیاستگذاری ایران نقشی ندارد اما میراث مخربش، به این زودی‌ها گریبان اقتصاد ایران را رها نخواهد کرد. او را مبتکر اصلی بانکداری اسلامی، نقض گسترده مالکیت، مصادره اموال کارآفرینان، ملی شدن(دولتی شدن) صنایع و بانک‌ها و آغازگر عدم تعادل‌های اقتصادایران می‌دانند.
ابوالحسن بنی‌صدر از معدود روشنفکران مذهبی عصر خود بود که ادعای نظریه‌پردازی داشت و با نگارش کتاب «اقتصاد توحیدی» تلاش کرد راه سومی غیر از سرمایه‌داری و سوسیالیسم پیش‌روی اقتصادایران بگذارد.


بنی‌صدر مدعی بود با تدوین نظریه اسلامی مالکیت و مبانی و ضابطه‌های اقتصاد اسلامی انقلاب بزرگی در علوم اجتماعی از جمله اقتصاد رخ خواهد داد. نزدیک به نیم قرن از طرح چنین تئوری‌های خامی می‌گذرد و «اقتصاد توحیدی» او جز آنکه به اقتصاد دولتی بینجامد و بر سوسیالیسم، جامه اسلامی بپوشاند نتیجه دیگری نداشته است.


با چنین تفکراتی، او نقش مهمی در تحریف اصول اقتصادی قانون اساسی جمهوری اسلامی در مجلس خبرگان اول داشت. او را مبتکر ملی کردن بانک‌ها می‌دانند و بنیانگذار بانکداری اسلامی. بنی‌صدر معتقد بود: «نظام بانکی ایران با اتصالات چندجانبه‌ای که با نظام بانکی جهان سرمایه‌داری دارد مجری سیاست‌های چندملیتی در ایران است و به دست این بانک‌هاست که درآمدها و سرمایه‌هایی را که در کشور ایجاد می‌شوند به مدار اقتصادی چندملیتی‌ها جذب می‌کنند.» او بانک‌ها را به مثابه شبکه‌های جهانی سرمایه‌داری چندملیتی می‌دانست و با همین نگاه تیشه به ریشه بانکداری ایران زد.


یکی دیگر از بدفهمی‌های بنی‌صدر این بود که با پشتوانه تئوری اقتصاد توحیدی، به اقتصاددانان آزادیخواه با عنوان «علم‌بازان» تاخت و نوشت: «اینان از علم همین را آموخته‌اند که هر حرفی درباره جامعه‌های دیگر گفته شده است درباره ایران هم صادق است».
بنی‌صدر حتی پا را از این‌ هم فراتر گذاشت و در جریان تدوین قانون اساسی فعال ظاهر شد. به طور مشخص نقش او در تدوین اصل 43 قانون اساسی که قرار بود دولت را فعال مایشاء اقتصاد کند، غیرقابل انکار است خیال‌پردازی‌های خطرناک او می‌توانست اقتصادایران را به طور کامل دولتی کند اما با مقاومت برخی از اعضای مجلس خبرگان روبه‌رو شد.

بر مبنای تئوری «خدامالکی» او و هم‌فکرانش «لایحه قانونی واگذاری و احیای اراضی» به تصویب رسید و هیئت‌های هفت‌نفره واگذاری مجدد زمین برپا شد. اقداماتی که بر این اساس صورت گرفت نظام مالکیت اراضی کشاورزی را آنچنان دچار آشوب کرد و به هم ریخت که هنوز پس از گذشت بیش از 40 سال سامان مناسبی پیدا نکرده است.
یکی از بحث‌برانگیزترین سیاست‌های اقتصادی پس از انقلاب، مصادره صنایع و بانک‌ها بود. دولت موقت به نخست‌وزیری مهدی بازرگان با طرح‌هایی که در شورای انقلاب به تصویب رسید، اموال و دارایی‌های 335 تن از صاحبان صنایع و کارآفرینان را مصادره کرد. در ادامه این سیاست‌ها، همه بانک‌های خصوصی، ملی اعلام شد و پس از آن با ترفند ادغام، کل بانک‌ها به تملک دولت درآمد.


کارخانه‌ها و صنایع نیز ابتدا مصادره و پس از مدتی ملی(دولتی) شد. به ایم ترتیب، بنگاه‌ها و کارخانه‌ها از مالکان اصلی آنها گرفته شد و جوانان بی‌تجربه مدیریت آنها را در دست گرفتند. سرمایه‌داران و کارآفرینان از کشور گریختند و درجه تمرکز دولت در اقتصاد به شدت افزایش یافت.

جدا از همه این اقدامات خطرناک، بنی‌صدر را باید آغازگر سیاست‌گذاری پوپولیستی در ایران پس از انقلاب دانست. او زمانی که وزیر اقتصاد بود، دو اقدام پوپولیستی انجام داد: یکی بخشودگی همه جرایم دیرکرد و بخش‌هایی از بهره بانک‌ها که به سرعت اعمال شد و دیگری اعطای وام‌ مسکن 300 هزارتومانی با سپرده 30 هزارتومانی و سود چهاردرصدی که بعدها به ورشکستگی بانک‌ها کشیده شد. «وام‌ مسکن بنی‌صدری» که یکی از دلایل پیروزی بنی‌صدر در نخستین دوره انتخابات ریاست جمهوری بود،بانک‌ها را مرز ورشکستگی کشاند.


به هرحال یکی از بداقبالی‌های جامعه ایران در ابتدای انقلاب این بود که فردی متوهم مثل بنی‌صدر نخستین رئیس‌جمهور ایران شد. این را از باب جهت‌گیری‌های سیاسی و اجتماعی یا شخصیت او نمی‌گوییم، موضوع این بود که بنی‌صدر نقش مهمی در انحراف حکمرانی اقتصادی و دولتی شدن اقتصاد ایران ایفا کرد و میراثی به‌جا گذاشت که همچنان منشأ بسیاری از کج‌روی‌ها در اقتصاد کشور است.

✅ @karkhone
دیپلماسی اقتصادی

بازرگانی را شنیدم که صد و پنجاه شتر بار داشت و چهل بنده خدمتکار.
شبی در جزیرهٔ کیش مرا به حجره خویش در آورد.
همه شب نیارمید از سخنهای پریشان گفتن که: فلان انبازم به ترکستان و فلان بضاعت به هندوستان است و این قبالهٔ فلان زمین است و فلان چیز را فلان ضمین.

گاه گفتی: خاطر اسکندریه دارم که هوایی خوش است.
باز گفتی: نه! که دریای مغرب مشوش است. سعدیا! سفری دیگرم در پیش است، اگر آن کرده شود بقیت عمر خویش به گوشه بنشینم.

گفتم: آن کدام سفر است؟

گفت: گوگرد پارسی خواهم بردن به چین که شنیدم قیمتی عظیم دارد و از آنجا کاسهٔ چینی به روم آرم و دیبای رومی به هند و فولاد هندی به حلب و آبگینهٔ حلبی به یمن و برد یمانی به پارس، و زآن پس ترک تجارت کنم و به دکانی بنشینم.

گلستان سعدی در سال ۶۵۶ ه.ش نگاشته شده است.

| سعدی علیه الرحمه

✅ @karkhone
عملیات سرکوب
نوه امین‌الضرب چگونه بزرگ‌ترین عملیات سرکوب بازار را رهبری کرد؟

| محسن جلال پور

هرچه حاج محمدحسن و پسرش حاج محمدحسین امین‌الضرب برای بازار و بازاریان رشته کردند، توسط نوه‌شان پنبه شد.
این پدر و پسر از زمان ناصرالدین‌شاه بی‌وقفه تلاش کردند تا تجار و بازاریان را صاحب تشکیلاتی صنفی کنند و مالکیت خصوصی را تحکیم بخشند و قیمت‌گذاری و دخالت‌های حکومتی را برچینند.

نوه‌شان «فریدون مهدوی» اما این زحمات را در عصر محمدرضا پهلوی به باد سپرد. او که قطعاً پرحاشیه‌ترین وزیر بازرگانی تاریخ اقتصاد ایران است، آدم را یاد یکی از شخصیت‌های رمان معروف هاینریش بل می‌اندازد. داستان «بیلیارد در ساعت نه و نیم» زندگی پدربزرگی را روایت می‌کند که کلیسایی را می‌سازد و پسرش که همان کلیسا را تخریب می‌کند. به نظر می‌رسد فریدون مهدوی همان پسر است که دستاوردهای خاندانش را به باد می‌دهد.

فریدون مهدوی پسر حسن مهدوی و نوه حاج محمدحسین امین‌الضرب و نتیجه حاج محمدحسن امین‌الضرب، در دانشگاه سوربن فرانسه اقتصاد خواند و پس از بازگشت به ایران در بانک توسعه صنعتی و معدنی استخدام شد و تا مقام معاون این بانک پیش رفت. امیرعباس هویدا که با پیشینه خانوادگی مهدوی آشنا بود و در نشست‌های مختلف اظهارنظرهایش را شنیده بود، از او دعوت کرد که به عنوان مشاور اقتصادی، همراهی‌اش کند.

در سال ۱۳۵۳ وزارت بازرگانی از وزارت اقتصاد تفکیک شد و هویدا از فریدون مهدوی خواست به عنوان وزیر بازرگانی به کابینه‌اش بپیوندد. نوه امین‌الضرب از اردیبهشت 1353 تا بهمن 1354 وزیر بازرگانی بود و به خاطر فعالیت زیادی که داشت به او «بولدوزر» کابینه می‌گفتند که در نهایت با حواشی بسیار از کابینه کنار گذاشته شد. اما پیش از آن گسترده‌ترین عملیات سرکوب بازار را رهبری کرد.

در تابستان 1354 اصل چهاردهم انقلاب سفید تحت عنوان «تعیین و تثبیت مداوم قیمت‌ها، توزیع صحیح کالاها بر اساس سود عادلانه، مبارزه پیگیر با استثمار مصرف‌کنندگان و پایان دادن به عادت ناپسند گران‌فروشی» اعلام شد. برای اجرایی شدن این اصل، قانونی به تصویب رسید که دولت را مکلف می‌کرد با ایجاد سازمان‌ها و نهادهایی به کنترل و نظارت قیمت‌ها بپردازد. از طرف دیگر «حزب رستاخیز نیز مکلف شد که با استفاده از تمام ظرفیت خود در جنبش علیه گران‌فروشی شرکت جوید». در آن دوران مهدوی علاوه بر این‌که وزیر بازرگانی بود،قائم مقامی حزب رستاخیز را هم بر عهده داشت.

با وارد کردن حزب رستاخیز به عرصه اقتصادی، شاه در واقع می‌خواست کل قدرت سیاسی را که در انحصار خود داشت برای کنترل نظام اقتصادی بسیج کند.

به این ترتیب در مرداد 1354 که تورم افزایش یافته بود، 10 هزار دانشجوی عضو حزب رستاخیز به بازارها هجوم آوردند تا «گران‌فروشی» را گزارش کنند.اشتباه بزرگ شاه این بود که تورم را با گرانی اشتباه گرفت.
کار بازرسان دولتی و هزاران دانشجوی عضو حزب این بود که قیمت صدها قلم کالا را به قیمت‌های قبل از دی‌ماه 1353 برسانند. در حالی که سیاست‌های غلط اقتصادی دلیل اصلی افزایش تورم شده بود، بازرسان ابتدا به جان واحدهای تولیدی افتادند و آنها را وادار کردند که قیمت‌ها را کاهش دهند. وقتی فشار به صاحبان صنایع و تجار و بازرگانان موثر نیفتاد، صدها فروشنده و مغازه‌دار را جریمه کردند.

به گفته «بنجامین اسمیت» بیش از 7500 نفر در سراسر کشور دستگیر شدند و بیش از 600 مغازه تعطیل شد. امیرعباس هویدا بازرسان جوان را «ابزار توسعه ایران» و بازاریان به گفته او متخلف را «دشمنان دولت» نامید.
جلیل شرکا قائم‌مقام وقت بانک مرکزی، اتفاقات آن‌روزها را این‌گونه روایت کرده است: «وقتی درآمدهای نفتی شاه بی‌توجه به آثار منفی سیاست تزریق نقدینگی بر اثر سیاست‌های اقتصادی آن زمان تورم خود را نشان داد و قیمت‌ها رو به افزایش گذاشت شاه مصر بود که این اتفاق ریشه اقتصادی ندارد. بلکه فکر می‌کرد غرض سیاسی پشت افزایش قیمت‌هاست. به بیانی دیگر، شاه می‌گفت قیمت‌ها بر اثر تورم افزایش نیافته بلکه کسبه، گران‌فروشی می‌کنند تا به او ضربه بزنند. فریدون مهدوی این نظرات را تایید کرد.»

برخورد سیاسی با بازاریان برای حکومت پهلوی گران تمام شد. شرکا می‌گوید: «اوضاع به قدری بد شد که شاه دستور داد مهدوی را بردارند. برداشتند و کاظم خسروشاهی را که از فعالان خوش‌نام اقتصادی بود به عنوان وزیر بازرگانی معرفی کردند. فکر می‌کنم از زمانی که شاه متوجه اشتباه خود شد و کوتاه آمد و دست از سر بازار برداشت خیلی دیر شده بود. اما به هر حال این کار یک قربانی نیاز داشت که آن هم فریدون مهدوی بود».

و این‌گونه بود که نوه امین‌الضرب یکی از گسترده‌ترین عملیات سرکوب بازار را رهبری کرد.عملیاتی که هم برای او خیلی هزینه داشت و هم حکومت پهلوی را تا لبه پرتگاه کشاند.

✅ @karkhone
از نفرین مضاعف منابع تا توسعه صنعتی

| دکتر روح‌اله کهن‌هوش‌ نژاد

منابع نفت و گاز در بسیاری از کشورهای درحال توسعه غالباً مانع رشد بوده و به مفهومی به نام نفرین منابع یا تناقض فراوانی تبدیل شده است. براین اساس، وفور منابع در کشورهایی که نهادهایشان پیش از رونق ضعیف بوده‌اند، نفرین ایجاد می‌کند. این مسأله باعث تضعیف اراده برای توسعه تولید صنعتی شده است. بنابراین، ماهیت نفرین منابع عبارت است از حبس شدن در بخش منبع محور به همراه شانس ضعیف یا انگیزه ناکافی برای ورود به بخش تولید صنعتی. اگر اقتصادها بخواهند با کاهش ارزش پول خود مزیت صادراتی برای خود بسازند و از نفرین نجات یابند، این تضعیف ارزش نه‌تنها بی‌فایده خواهد بود، بلکه با کاهش درآمد دلاری به اقتصاد آسیب می‌رساند که می‌توان این مسأله را نفرین مضاف منابع نامید. در واقع برخلاف تصور اولیه که با تضعیف پول ملی، می‌توان صادرات را تقویت کرد، باید به این نکته اشاره نمود که تضعیف پول ملی بدون توجه به الزامات آن، رقابت‌پذیری و رشد را به ارمغان نمی‌آورد.

به علاوه، علیرغم توسعه نظام ملی نوآوری در کشور، یکی از مشخصه‌های اصلی این نظام بخش ضعیف صنعت می‌باشد که حاصل شرکت‌های بومی ضعیف است. این شرکت‌ها در بخش تولید ضعیف‌اند و شرکت‌های صادراتی موفقی نیز به‌شمار نمی‌آیند. این شرکت‌ها باعث ضعف همکاری با نهادهای عمومی یا دانشگاه‌ها شده‌اند. دلیل این امر تمرکز بخش علمی بر تحقیقات پایه دانشگاهی است که به دلیل تقاضای پایین برای این نوع تحقیقات در بخش صنعتی، برای این بخش بی‌اهمیت است.

برای رهایی از نفرین منابع و حرکت به سمت تولید صنعتی، سیاست‌گذاران باید کارگروه مشترک دولتی و خصوصی تشکیل دهند و از شرکت‌های خصوصی و کارآفرینان درباره ماهیت اقلام حوزه‌های فناوری یا کسب و کار، حوزه‌های بالقوه در آینده نزدیک، فرصت‌ها، ریسک‌ها و گلوگاه‌های شروع کار نظرسنجی کنند. این دسته از حوزه‌های کسب و کار از نظر بخش خصوصی دارای ظرفیت بالقوه بازار و چرخه عمر کوتاه مدت بوده، لکن با نااطمینانی‌هایی در حوزه فنی، مالی، زیست‌محیطی یا مقرراتی همراه هستند.

بنگاه‌های خصوصی ممکن است از بازارهای آتی آگاه باشند، اما نسبت به قابلیت خود برای توسعه فن‌آور‌ی‌های ضروری و مناسب و تامین بودجه برای تحقیق و توسعه و بازاریابی اولیه مطمئن نباشند.

به عنوان مثال می‌توان به صنعت الکترونیک کره در اوایل دهه ۱۹۹۰ اشاره کرد. صنعت تلویزیون به سرعت در بازار جهانی رشد می‌کرد. علاوه‌براین، فناوری‌های جدیدی مانند تلویزیون‌های با وضوح عالی (HD) در حال ظهور بودند. فناوری تلویزیون HD به دو شکل‌ فناوری‌HD آنالوگ شرکت‌های ژاپنی و تلویزیون‌هایHD شرکت‌های غربی که مبتنی بر فناوری دیجیتال بود، ارائه شد. بنابراین، بنگاه‌های عقب‌تر کره‌ای از ظرفیت بازار مطمئن بودند، اما سه گزینه داشتند: ادامه تولید تلویزیون آنالوگ قدیمی (غیرHD)، پیروی از شرکت‌های ژاپنی و اخذ مجوز بهره‌برداری فناوری‌های تلویزیونHD آنالوگ، و یا پرش به فناوری‌ تلویزیون دیجیتالی. کنسرسیوم تحقیق و توسعه دولتی و خصوصی گزینه سوم را انتخاب کرده و فناوری تلویزیون دیجیتال خود را توسعه داده است. در این میان، شرکت‌های ژاپنی برای مدتی به تولید تلویزیون‌هایHD آنالوگ خود ادامه دادند. بنابراین، شرکت‌های کره‌ای (مثل سامسونگ) با پیشرو شدن در تولید تلویزیون‌های دیجیتالی، نقطه عطفی را تجربه کردند و در صنعت نمایش از شرکت‌های ژاپنی (مثل سونی) پیشی گرفتند.

نمونه فوق در کره را می‌توان با نمونه‌ای ناموفق در آفریقای جنوبی مقایسه کرد که در آن خودرویی الکتریکی به نام «ژول» تولید شد، اما نتوانست به یک سرمایه‌گذاری تجاری تبدیل شود. دولت آفریقای جنوبی بودجه اولیه را تأمین و در سال ۲۰۰۵ شرکت بهینه‌سازی انرژی را تأسیس كرد. شرکت بهینه‌سازی انرژی شرکتی نوپا با هدف «ایجاد و هدایت صنعت خودروهای الكتریكی در آفریقای جنوبی» بود. شرکت در ابتدا موفق بود و تا سال ۲۰۱۰ چهار نمونه اولیه ارائه داد. ژول یک خودروی سواری پنج‌سرنشین با طرحی کاملاً جدید و باتری، موتور و فناوری‌ نرم‌افزاری بومی بود. با این حال، این شرکت علیرغم موفقیت فنی و شبکه گسترده شرکا و تأمین‌کنندگان خود، در ژوئن ۲۰۱۲ تعطیل شد. دولت به عنوان سهامدار اصلی این شرکت، تصمیم گرفت به دلیل عدم قطعیت موفقیت بازار، تأمین مالی مورد نیاز برای شروع تولید انبوه خودروهای برقی را متوقف کند. شکست طرح ژول به دلیل عدم مشارکت شرکت‌های خصوصی داخلی در تولید و فروش در مقیاس انبوه بود. نمونه فوق در آفریقای جنوبی بیش از اینکه شکست هدف‌گذاری باشد، شکست طراحی است.
البته هراس از حضور دولت در یک فعالیت اقتصادی غالباً بدان معنا نیست که شکست حاصل ناشی از هدفگذاری یا طراحی به تنهایی بوده بلکه در اکثر موارد این شکست ترکیبی از هر دو موضوع است.

✅ @karkhone
‏نقد دقیق (و البته کمتر دیده شده) ‎راتبارد به روح متجاوز، ضدآزادی و سوسیالیستی ‎اسرائیل

| راتبارد

"چرا موجی از ستایش و تحسین از حمله رعدآسای اسرائیل علیه کشورهای عربی شکل گرفت؟ البته استقبال ‏از این پیروزی، بیشتر در آمریکا بود، وگرنه بقیه کشورها عمدتا در بهت و حیرت قرار داشتند. آیا این به‌معنای روح بیمار آمریکاست؟ یا اینکه ما[آمریکایی‌ها] خیلی راحت و بی‌دردسر طرفدار برنده‌ایم؛ خاصه اینکه اگر آن برنده با استفاده از قدرت نظامی و تاکتیک‌های رعدآسایش پیروز شود؟ ‏یا -مانند اسرائیل- با پرتاب بمب به زنان و کودکان بی‌گناه در روستاهای عرب‌نشین فاتح میدان شود؟ آیا ما احساس اصول اخلاقی و احساس عدالت را از دست داده‌ایم؟ دو دلیل عمده برای تحسین اسرائیل توسط افکار عمومی آمریکا مطرح شده است: اول، «اسرائیل سنگر ضد کمونیسم در خاورمیانه است» ‏این هم از آن حرف‌ها است؛ چون اولا هیچکدام از کشورهای عربی، کمونیست یا چیزی مانند آن نیستند و با نظام کاملاً مذهبی اداره می‌شوند. بله، اعراب کمک نظامی شوروی را پذیرفتند، اما بعد از اینکه فهمیدند نمی‌توانند چنین کمک‌هایی را از ایالات متحده -که اسرائیل را مسلح می‌کند- دریافت کنند. ‏ثانیا، کشورهای عربی هرچه باشند از اسرائیل سوسیالیست‌تر نیستند: اسرائیل از زمان تاسیس خود توسط یک حزب سوپر سوسیالیست! (حزب ماپای) اداره می‌شود. بخش چشمگیری از اقتصاد این کشور در دست دولت قرار دارد و یک جنبش اتحادیه کارگری فوق‌العاده قوی (هیستادروت) نیز در این کشور حضور دارد که ‏به‌مثابه یک قدرت پنهان، کنترل‌گر و مالک بخش بزرگی از اقتصاد اسرائیل است. علاوه بر اینها، در اسرائیل، دهکده اشتراکی (کیبوتص)، -همان کمون معروف!- وجود دارد که کمونیسم در آن به معنای واقعی آن (یعنی عدم وجود مالکیت خصوصی) وجود دارد؛ آن‌هم در مقیاسی بسیار بزرگتر از ‏هر کشور کمونیستی دیگر (به‌استثنای چین)؛ و با اینکه عضویت در کیبوتص عموماً داوطلبانه است، تعداد زیادی از پناهندگان اسرائیلی، به‌معنای واقعی کلمه تحت کلاهبرداری آن هستند؛ چون تا زمانی که دولت اسرائیل پولی که از کشورهای اروپایی گرفته را پس ندهد، نمی‌توانند آنجا را ترک کنند. ‏به‌علاوه، از آنجا که حقوق آن‌ها در کیبوتص بسیار کم است، تقریباً غیرممکن است که زمان آزادی خود را بتوانند تعیین کنند. بنابراین این پناهندگان اسرائیلی عموما با بی‌میلی زیاد، در [اردوگاه] کار اجباریِ کمون‌های اسرائیل باقی می‌مانند. دلیل دوم هم که در این زمینه ذکر می‌شود این است که ‏اسرائیل در مقایسه با همسایگان عرب خود «کوچک» است، و بنابراین توسط غول‌ها -به‌عنوان یک عنصر فرومایه- (همانطور که داویدها توسط جالوت‌ها احاطه شده‌اند) محاصره شده است. برای کسانی که چنین ادعایی دارند واقعا باید کف زد! چون این طرز فکر درباره «کوچک» بودن، یک کج‌فهمی «بزرگ» در مسائلِ ‏جهانی است و دقیقا به همان اندازه «پوچ» است که انگلیس را به‌خاطر اینکه به‌راحتی هند را فتح کرد، تحسین کنیم. با این استدلال، در آن مورد هم امپراطوری بریتانیا «زیر دست» محسوب می‌شد چون وسعت خیلی کمتری نسبت به هند داشت؛ اما این حرف مطلقا درست نبود:چون مثل روز روشن بود که سطح فناوری ‏و استانداردهای نسبی زندگی بین دو کشور آنقدر فرق داشت که کشور «کوچکتر» به‌راحتی می توانست کشور «بزرگتر» را تسخیر کند. همین امر در مورد «اسرائیل كوچك» صادق است. حاکمان اسرائیل مانند همسایگان عرب خود خاورمیانه‌ای نیستند؛ چه، عمدتا تبار اروپایی دارند و توسط صهیونیست‌های ثروتمندِ ‏اروپایی و آمریكایی تأمین می‌شوند. بنابراین، این افراد اروپائیانی بودند که با استفاده از فناوری، ثروت و دانش فنی اروپا در کنار تبانی با امپراتوری انگلیس (از پایان جنگ جهانی اول تا پایان جنگ جهانی دوم)، برای به‌دست گرفتن سرزمین‌ها و خانه‌های اعراب، و استعمار فلسطین مهاجرت کردند. ‏این طرز فکر درباره صهیونیست‌ها و اسرائیلی‌ها [که به‌خاطر کوچک بودن مورد هجوم هستند] با توجه به وجود متقلبانه خودشان، چیزی جز طنز تلخ نیست. همانطور که در حملات برق‌آسای ۱۹۴۸ ، ۱۹۵۶ و امروز اسرائیل مشاهده می‌شود."

منبع:
Never a Dull Moment: A Libertarian Look at the Sixties, p35,36


✅ @karkhone
فیش حقوقی مهندس بازرگان و باقی قضایا

| اکبری

مهندس هاشم صباغیان وزیر کشور دولت موقت در خاطره‌ای از مهندس بازرگان می‌نویسد: «چند ماه از نخست‌وزیری مهندس مهدی بازرگان گذشته بود که فیش حقوقی ایشان از حسابداری نخست‌وزیری رسید. بازرگان نگاهی به آن افکند و گفت: مگر این مردم چند بار باید به من حقوق بدهند. من حقوق بازنشستگی را از دانشگاه دریافت می‌کنم و آن نتیجه سی سال خدمت فرهنگی اینجانب بوده است. بنابراین این مبلغ را به خزانه برگردانید و از ماه بعد دیگر فیش حقوقی به نام من صادر نکنید.
پس از ترورهای گروه فرقان آقای مهندس بازرگان آمادگی پیدا کردند که حفاظت مختصری از ایشان و محل کار و خانه‌شان به عمل آید لذا آقای بازرگان و همسرش مدتی از دوران نخست‌وزیری را در یکی از آپارتمان‌های دولتی که قبلاً محل زندگی نگهبانان کاخ شاپور غلامرضا در دوران طاغوت بود زندگی می‌کرد چون در آغاز انقلاب شب و روز به کارهای مردم و امور مملکت می‌رسید و نمی‌توانست به خانه خود برود. غذای ایشان و همسرش مانند همه کارمندان نخست‌وزیری هنگام ناهار و شام در منزل و یا دفتر کار ایشان داده می‌شد. یک روز از من (هاشم صباغیان) پرسیدند که هر پرس غذا چقدر برای دولت تمام می‌شود جواب دادم باید سئوال کنم. پس از آنکه از مسئول سئوال نمودم، ‌ایشان گفتند ۱۴۰ تومان هزینه می‌شود. چندماه بعد مهندس بازرگان چکی در حدود سی هزار تومان از حساب شخصی خود امضا کرد و دستور داد که به حساب خزانه دولت بریزند من با حیرت گفتم این چک را برای چه نوشته‌اید؟ جواب داد: در مورد غذای خود حرفی ندارم، ‌اما پول غذای همسرم را باید به بیت‌المال بپردازم!

پ.ن
در مورد پاکدستی بازرگان گمان نکنم کسی چون و چرا کند .
نقش بازرگان درشورای انقلاب و تصویب قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران که منجر به مصادره ی اموال بخش خصوصی شد ، چقدر بوده است؟
بعضی ها اعتقاد دارند بازرگان همانطور که روند اعدامها را کند می کرد ، جلو مصادره ها هم ایستاده بود..
و در مواردی بیان شده بازرگان روند مصادره ها را تسریع می کرده همراه بنی صدر ، و تاکید می کنند که روحانیون در ابتدا موافق سلب مالکیت بزرگ سرمایه داران نبوده اند.

کیانوری (حزب توده) مفاهیمی مانند اعدام انقلابی یا سرود انقلابی را مستقیم به روحانیون قبولاند(که هیچکدام پیشینه ی شرعی نداشتند) و مصادره های انقلابی را به جبهه ی ملی و نهضت آزادی محول کرد تا به روحانیون بقبولانند .

✅ @karkhone
وقتی اميرکبير با واردات لوازم آرايشی مخالفت می کند!

در تاريخ روايتهای مختلف از نوع سيره رفتاری امير کبير در حمايت از اقتصاد داخلی و توليد ملی نقل شده است.

در يکی از اين حکايت‌های کمتر شنيده شده می خوانيم:
«امير نظام هفته ای دو روز مستمراً به دروازه غربی تهران(گمرک) می رفت تا به بررسی کالاهای وارد شده از خارج بپردازد. هر متاعی از خارجه وارد مي کردند، در گمرک نگاه می داشتند تا امير نظام آنها را معاينه نمايد و هر جنسی را که صلاح نمیدانست به ايران وارد شود حکم به استرداد آن ميداد.

از اين جهت تجار و بازرگانان هر جنس جديدی را از امتعه خارجه مي خواستند به ايران حمل کنند ابتداء نمونه ای از آن را مي آوردند و به امير نظام ارائه ميدادند. هرگاه اجازه ورود می داد وارد مي کردند والا معامله و حمل آن را موقوف می داشتند.

مرحوم آقا علی از مرحوم معين الدوله احمد ميرزا حکايت می کرد که يکروز با اميرنظام بدروازه امام زاده حسن(دروازه قزوين)رفته بودم برای تماشای امتعه خارجه که تجار از نظر امير می گذرانيدند، و چون بنشستم يکنفر از خرازی فروشان صندوقی پيش گذاشته و نمونه ها از امتعه خارجه بيرون می آورد و امير يک يک را ديده و از قيمت و خواص آنها سوال کرده و اجاره ورود يا رد آن را می فرمود‌.

تا آنکه قوطی مقوائی باز نموده و شاخه گلی مصنوعی بيرون آورده بدست اميرنظام داد و شاخه آن از مفتول نازک آهني و برگ و گل آن پارچه های رنگين و پرهای لطيف بعضی طيور بود. فرمود صنعتی ظريف نموده اند ليکن فايده و مورد استعمال آن را بگوی. آنمرد گفت زينتی است که نسوان بالای پيشانی و موهای پيش سر نصب می کنند. فرمود قيمت آن چيست؟ عرض کرد پانزده قرون.

گفت اگر کسی چند روزه اين زينت را که خريده و فی الجمله مستعمل شده بخواهد بشما بفروشد يا گرو بگذارد تا چه مقدار باو وجه نقد می دهيد؟ آنمرد گفت وجهی در ازای آن نمی توان داد زيرا که پس از استعمال به پشيزی نمی ارزد. اميرنظام فرمود اين متاع و مانند آنرا که پس از استعمال به پشيزی نيرزد البته وارد نکنيد که مورد سياست سخت خواهيد شد.

معين الدوله گفت چون ظرافت و نيکی صنعت اين زينت زنانه در نظرم خيلی جلوه کرده بود، بی اختيار گفتم با آنکه زيوری کم بهاست، چرا قدغن فرموديد که نياورند. اميرگفت شاهزاده والا برای امثال من و شما خريداری آن ضرر و اهميتي ندارد.

ليکن يقينی است که چون استعمال اين زينت در نسوان اشراف و اعيان، متداول و معمول شد، البته تجار و رعايای با ثروت نيز برای زنان خود ابتياع خواهند کرد و در حمام های عمومی که با اين زينت می روند و خودنمايی می کنند، زن های مردم بی مايه مانند سبزی فروش و نظاير او تماشا کرده و نفوس سرکش ايشان با آرزو و حسرت به هيجان آمده به خانه روند و مردان بيچاره ی خود را که با رنج و مشقت بيش از روزی دو يا سه قران عايد ندارند دچارصدمات گوناگون کرده و با عربده و جدال و يا با غنج و دلال و اگر نه با مکر و فريب و خدعه های عجيب و غريب، آن بيچاره را ناچار کرده و به خريداری آن با دخل چند روزه خود مجبور و گرفتار سازند و او را به قرضی يا شايد سرقتی دچار نمايند که به جز وخامت عاقبت نتيجه ای نبرند.

راوی گفت پس از اين نتيجه ای نبرند. تقرير امير نظام شاخه گل را به قيمت مرقوم بگرفت و به ارباب صنايع ارائه داد و تشويق نمود تا مانند آن را بساختند و به بهای مناسب بفروختند!


✅ @karkhone
وقتی موسولینی به قدرت رسید تخم مرغها همانقدر طول میکشید آب پز شوند که قبل از به قدرت رسیدنش طول میکشید، وقتی به قدرت رسید باز باید صبح ها میرفتی بیرون خرید روزانه را انجام میدادی و با سبزی فروش همان بگومگوهایی را میکردی که قبلا میکردی
در همان روزها برخی ها عاشق شدند و بعضی ها گفتند روزی که موسولینی در فلان جا سخنرانی میکرد ما نامزد کردیم!
احتمالا بعضی بناها بعدها وقتی با نوه هاشان به پیاده روی میرفتند خانه ای را نشان میدادند و می گفتند این را زمان موسولینی ساختم، و نوه میگفت واقعا؟! و جواب میگرفت بله و صاحبش را هم میشناسم...
وقتی کشور در لجن فرو رفت، لجن از لوله های آب و پریزهای برق بیرون نزد!
زندگی ادامه داشت…
فقط آدمها تغییر میکردند، قدم به قدم، روز به روز...
اگر کسی بگوید خبری نیست دروغ نگفته، نباید هم خبری باشد;
تغییر خزنده ی آدمها سروصدا ندارد!

کارل اشمیت
نظریه پارتیزان

✅ @karkhone
سوسیالیسم شاهی
انقلاب سفید قرار بود از ایران چگونه کشوری بسازد و چه ساخت؟

| پرویز گیلانی

«انقلاب سفید» که به «انقلاب شاه و ملت» هم مشهور شد، مجموعه‌ای از برنامه‌های اصلاحی اجتماعی و اقتصادی محمدرضا پهلوی در اوایل دهه 1340 بود؛ اصلاحاتی شامل اصلاحات ارضی و پنج برنامه دیگر که در ششم بهمن‌ماه 1341 به رفراندوم گذاشته شد.

دهه 1950 میلادی، دهه تحولات جهانی بود. جنبش‌های استقلال‌طلبانه سرتاسر خاورمیانه را فرا گرفته بود، استقلال هند، انقلاب کمونیستی چین، شورش‌های کمونیستی در آسیای جنوب شرقی (ویتنام، کامبوج، لائوس)، شورش‌های چریکی در اندونزی و روی کار آمدن سوکارنو، جنگ‌های چریکی مراکش و الجزایر و تشکیل بلوک بزرگ کشورهای غیرمتعهد و جهان سوم به رهبری جواهر لعل نهرو، قوام نکرومه رئیس‌جمهور غنا، سوکارنو، عبدالناصر و مارشال تیتو اوضاع جهانی را به نفع کمونیسم سنگین کرده بود.

در همین دوران، اوضاع داخلی نیز چندان به نفع شاه نبود. از یک‌سو، در آمریکا، حزب دموکرات به رهبری سناتور جان اف کندی پیروز انتخابات شده و شاه حمایت یار دیرینش نیکسون را از دست داده بود. از سوی دیگر اعتصابات و اعتراضات داخلی اوج گرفته بود. شاه تحت فشار آمریکایی‌ها و تحت تاثیر جنبش‌های ملی‌گرایانه خاورمیانه و از ترس گسترش کمونیسم، نسخه‌ای بدلی از سوسیالیسم را با نام پرطمطراق انقلاب سفید ارائه کرد.

انقلاب سفید دو ریشه داشت: یکی به دغدغه شخصی شاه نسبت به اشراف و زمین‌داران بزرگ مربوط می‌شد -که نقش سیاسی مهمی در کشور داشتند- و دیگری برای جلوگیری از نفوذ کمونیسم که جان اف کندی معتقد بود کمونیسم در صورتی می‌تواند نفوذ کند که کشوری فقیر باشد و غیر دموکراتیک اداره شود. بنابراین تأکید داشت که کشورهای جهان سوم باید دست به اصلاحات اساسی بزنند و فضای سیاسی را باز کنند.

با این وجود در اصول انقلاب سفید به روشنی گرایش‌های سوسیالیتی شاه را می‌توان دید. اصول شش‌گانه اولیه اصلاحات ارضی کمابیش همان برنامه‌ای است که در دهه 1320 از سوی حزب توده و نیروی سوم خلیل ملکی توصیه می‌شد. کار به جایی رسید که زمانی جلال آل‌احمد گفت: اصلاحاتی که شاه انجام می‌دهد، همان حرف‌های خلیل ملکی است؛ شاه آنها را از خلیل ملکی دزدیده، ولی به درستی اجرایشان نمی‌کند.

خلیل ملکی یکی از رهبران حزب توده بود که در سال 1326 از این حزب جدا شد و به اندیشه‌های مارکسیستی خود رنگی به ظاهر تازه پاشید. تفکرات اقتصادی ملکی، در واقع ملهم از ایدئولوژی مارکسیستی و کم و بیش همان چیزی بود که حزب توده پیش از آن دنبال می‌کرد.


خیلی از اندیشه‌های اقتصادی ملکی در جهت محدود کردن «سرمایه‌داری» و گستردن «دخالت دولت در تنظیم امور اقتصادی» در دوره مصدق، به ویژه در مدت یک سال پس از 30 تیر 1331 به اجرا گذاشته شد و بسیاری دیگر نیز در سال‌های اقتدار پهلوی دوم در سال‌های 1340 و 1350 عملی شد. در 15 آبان 1331 لایحه ملی شدن تلفن به قید دو فوریت به مجلس داده شد و در 16 دی همان سال از شرکت تلفن «خلع ید» شد و دولت امور شرکت را، تحت عنوان شرکت سهامی تلفن، در دست گرفت.

در 27 آذر 1331 لایحه تاسیس شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه به قید دو فوریت به مجلس داده شد. به علاوه، شرکت شیلات، بانک شاهی، جنگل‌های سراسر کشور و شرکت برق تهران نیز در زمان مصدق ملی شدند.

مداخله دولت در امور اقتصادی، اصلاح نظام مالکیت ارضی، ملی کردن ثروت‌های طبیعی و وسایل تولید همگی مطالبات مشترک حزب توده و خلیل ملکی را تشکیل می‌داد و عملاً به اندیشه غالب اکثریتی از روشنفکران، تحصیل‌کردگان و تکنوکرات‌ها تبدیل شده بود.

57 سال از انقلاب سفید می‌گذرد اما برخی اصول آن همچنان در اقتصادایران به کار گرفته می‌شود.به اعتقاد اقتصاددانان؛ شباهت‌های زیادی بین اصول انقلاب سفید -به‌خصوص اصولی که بعد از دهه 1350 به آن اضافه شد- و ایدئولوژی اقتصادی غالب میان سیاستمداران پس از انقلاب وجود دارد. به عنوان مثال کنترل قیمت‌ها، دقیقاً همان کاری است که شاه در انقلاب سفید دنبال می‌کرد؛ با همان سازمان‌ها و همان ریشه‌ها.

امروز بیش از هرزمانی مشخص است که شاه گرایش‌های سوسیالیستی داشته و تحت تأثیر اندیشه‌ روشنفکرانی همچون خلیل ملکی بوده است. آبشخور فکری خیلی از سیاستگذاران ابتدای انقلاب هم کمابیش افرادی نظیر خلیل ملکی،جلال آل احمد،علی شریعتی، محمود عسگری زاده و دیگر روشنفکران چپ‌گرا بوده است.

به عقیده اندیشمند بزرگوار-دکتر غنی نژاد- ریشه این مشابهت‌ها و مشترکات از آنجا آب می‌خورد که دیدگاه شاه کمابیش یک دیدگاه اقتصاد دولتی و چپ بود، ایدئولوژی مسلط در میان انقلابیون هم یک ایدئولوژی چپ بود. پس جای تعجب ندارد که میان اصول اقتصادی انقلاب سفید و سیاستهای مورد علاقه سیاستگذاران دولت‌های پس از انقلاب این قدر مشابهت فکری وجود دارد.

✅ @karkhone
‍ ‍ ‍ ‍نفتی که نان شبمان شد

داستان نفت ایران قدیمی‌ترین داستان نفت در خاورمیانه است. پس از کشف یک میدان نفتی بزرگ در مسجد سلیمان در سال ۱۹۰۸، استخراج نفت در خاورمیانه برای نخستین بار در ایران انجام شد و چند سال بعد بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان در آبادان ساخته شد. پرسش دردناک این است که چرا کشوری که نخستین استخراج نفت خاورمیانه در آن صورت گرفت، امروز باید در صنعت نفت درجا بزند و برای فروش نفتش این در و آن در بزند؟ به هر حال، داستان نفت پیوند تنگاتنگی نیز با تاریخ معاصر ایران داشته است و نفت سرنوشت ما را رقم زده است. برخلاف سرخوردگانی که امروز تقصیر بسیاری از مشکلات را به گردن نفت می‌اندازند، باید گفت نفت همای سعادتی بود که بر بام ما نشست، اما ما با این هما چه کردیم؟

شروع داستان نفت در ایران، ماجرایی کاملاً غربی است و مردانی غربی دست‌اندرکاران و ماجراجویان آن بودند. در این نوشتار به مرحلۀ کشف نفت، امتیاز استخراج آن و تأسیس شرکت نفت ایران و انگلیس می‌پردازیم. صنعت نفت در ایران به نام سرمایه‌داری انگلیسی، یعنی ویلیام ناکس دارسی گره خورده است.

دارسی متولد انگلستان بود، در هفده سالگی با خانواده به استرالیا مهاجرت کرد، حقوق خواند و وکیل شد. وکالت یک سندیکای معدن طلا را از سال ۱۸۸۲ عهده‌دار بود، سندیکا به شرکت تبدیل شد و او به عنوان عضو مؤسس ۱۲۵.۰۰۰ سهم دریافت کرد. قیمت سهام شرکت به سرعت از یک پوند به ۱۷ پوند رسید و دارسی میلیونر شد.

دارسی در ۱۸۸۹ دفتر وکالت را بست و به لندن بازگشت. او زندگی تجملاتی داشت، در چند شهر اروپا خانه داشت و بزرگ‌ترین سرمایه‌داران اروپا را به لژ مخصوص خود در اپرا و مسابقات اسب‌دوانی یا به شکار دعوت می‌کرد. خرج این زندگی از درآمدش بالا زده بود و دنبال پروژۀ اکتشافی جدیدی می‌گشت تا مثل معدن طلای استرالیا خزانه‌اش را بسازد. دارسی دوباره اثبات کرد شامۀ تیزی دارد، او این بار هم موفق شد، به معدن طلای جدیدی دست یافت، البته طلای سیاه، نفت؛ نفت مسجد سلیمان.

ماجرا از این‌جا آغاز شده بود که ژاک دو مورگان، زمین‌شناس و باستان‌شناس فرانسوی، پس از سفری دو ساله (۱۸۸۹ـ۱۸۹۱) به ایران در گزارشی ادعا کرد که احتمالاً در ایران منابع غنی نفتی وجود دارد. آنتوان کتابچی‌خان، ژنرال ارمنی‌تباری ایرانی که چند سالی پیش از آن رئیس گمرک ایران بود و در آن زمان در پاریس اقامت داشت، این گزارش را جدی گرفت و در این مورد کوشید با سِر هنری وُلف، سفیر سابق بریتانیا در ایران، سرمایه‌گذار مناسب این پروژه را بیابند. هنری وُلف دارسی را راضی کرد به اکتشاف نفت روی آورد. با حمایت دیپلمات‌های بریتانیایی و مشارکت آنتوان کتابچی که نمایندۀ ایران در نمایشگاه بین‌المللی پاریس (در سال ۱۹۰۰) بود و در دولت نفوذ داشت، رایزنی‌ها و مقدمه‌چینی‌های لازم فراهم شد. دارسی در مه ۱۹۰۱ (خرداد ۱۲۸۰) توانست امتیاز استخراج نفت در حدود ۷۵ درصد قلمرو ایران را برای ۶۰ سال از مظفرالدین بگیرد؛ طبق قرارداد ۱۶ درصد سود و ۱۰ درصد سهام شرکت به ایران تعلق می‌گرفت، بعلاوۀ ۲۰.۰۰۰ پوند پیش‌پرداخت؛ پس از اتمام قرارداد نیز همۀ تجهیزات به دولت ایران می‌رسید.

دارسی ۱۹۰۲ کار اکتشاف نفت را در غرب ایران آغاز کرد، اما میدان خوبی نیافت و وارد منطقۀ بختیاری شد. با خان ایل بختیاری هم قراردادی جدید بست تا از حمایت او بهره برد، در ازادی مقرری سالیانه و سهم سه درصدی از سود. دارسی که تا ۱۹۰۵ حدود ۲۵۰.۰۰۰ پوند برای یافتن نفت هزینه کرده اما به نتیجۀ مطلوبی نرسیده بود، مجبور شد از کمپانی انگلیسی نفت برمه کمک بگیرد.

کمپانی نفت برمه هم به او کمک کرد، اما اوایل ۱۹۰۸ پاک ناامید شد، به گونه‌ای که اوایل مه به رینولدز (مسئول گروه اکتشاف) تلگرافی زد و گفت: «کار را تعطیل کن، کارگران را مرخص کن... و به خانه بازگرد». رینولدز کوتاه نیامد، کار را ادامه داد و تنها چند روز بعد کمپانی برمه در مسجدسلیمان یکی از بزرگ‌ترین میدان‌های نفتی جهان را در عمق ۳۶۰ متری یافت. نان دارسی در روغن بود.

دارسی و شرکت نفت برمه در آوریل ۱۹۰۹ شرکت نفت ایران و انگلیس (The Anglo-Persian Oil Company) را تأسیس کردند (همین شرکت در ۱۹۵۴ به «بریتیش پترولیوم» تغییر نام داد). و بدین‌سان، نفت در زمانی که ما نه اراده، نه توان، نه دانش و نه آگاهی لازم را برای استخراج آن داشتیم، با تجربه و دانش غربی از خاک ایران فواره کشید.

در پیوست فیلمی تاریخی از اولین چاه نفت در مسجد سلیمان در سال ۱۹۰۸ (۱۲۸۷ شمسی) ببینید. جورج رینولدز، سرپرست تیم اکتشافی دارسی و کارگرانش را می‌بینید که مته بر زمین می‌کوبند.

✅ @karkhone
u_s_v_farhani_et_al_s1_21_cr_430_ra_signed_color_redacted_1.pdf
2.9 MB
با توجّه به گفتگوهای مختلف در شبکه‎های اجتماعی درباره پرونده باز شده برای چند ایرانی که متّهم به تلاش برای آدم‎ربایی و پولشویی و ... هستند، اصل پرونده فکّ مُهر شده را که در دادگاهی در نیویورک ثبت شده، ارائه می‎کنیم.
امید است که دست‎کم برخی بدیهیات و مبانی عقلانی باقی مانده در گفتگوهای تحلیلگران؟ و فعّالان رسانه، به فنا نروند.

(دو توییت دیشب رابرت مالی پیرو این اقدام و حوادث پیرامونی آن زده شد که مورد توجه رسانه ها قرار گرفت.)

✅ @karkhone
اقتصاد ۵ سال آینده ایران به روایت اکونومیست

اکونومیست با تکیه بر لغو تحریم های آمریکا در صورت احتمال زیاد احیای برجام و همکاری با چین ، تصویری کلی از اقتصاد ۵ سال آینده ایران ارایه کرد .

اکونومیست در گزارشی اعلام کرد: پیش‌بینی اقتصاد ایران طی 5 سال آینده وابستگی شدیدی به وضعیت تحریم‌ها دارد و احتمالاً تا سال ۲۰۲۲ ، توافق موقت برای کاهش غنی‌سازی اورانیوم در مقابل کاهش تحریم های نفتی ایران حاصل می شود، اما تا سال ۲۰۲۴ روابط تیره خواهد شد.

براساس این گزارش، ایران با وجود سه سال رکود عمیق و تحریم‌های آمریکا، همچنان دومین اقتصاد بزرگ منطقه با دومین نرخ جمعیت است که در صورت تنش‌ زدایی با واشنگتن، چشم‌انداز اغواکننده‌ای برای سرمایه‌گذاران خواهد داشت.

با توجه به انگیزه‌های طرفین، احتمالاً تا سال آینده، توافق موقت برای کاهش غنی‌سازی اورانیوم در مقابل کاهش تحریم های نفتی ایران حاصل می شود اما در بلندمدت، اختلافات اساسی م وجب تیرگی روابط آنها تا سال 2024 خواهد شد.

با وجود اینکه بایدن مواضع نرم‌تری نسبت به سیاست‌های فشار حداکثری ترامپ در پیش گرفته اما تجربه نشان می‌دهد هرگونه خطای محاسباتی ایران از جانب رئیس‌جمهور آمریکا بدون پاسخ نخواهد ماند.

اقتصاد ایران که تحت فشارهای سه‌جانبه تحریم‌ها، قیمت‌های پایین نفت و اثرات همه‌گیری ویروس کرونا قرار دارد با محدودیت دسترسی به منابع مالی خارجی و محدودیت نقدینگی در داخل مواجه است. از طرف دیگر، افزایش مخارج دولت تا حدی از طریق پولی کردن کسری بودجه تأمین می‌شود که در اثر این سیاست، فشارهای تورمی بالا در اقتصاد باقی خواهد ماند.

البته با گذشت زمان طی دوره 5 ساله، دولت تلاش خواهد کرد هزینه‌های مرتبط با ویروس کرونا را مهار کند و درعین‌حال، افزایش قیمت و افزایش صادرات نفت باعث رشد درآمدها خواهد شد. بنابراین انتظار می‌رود کسری بودجه طی سال های 24-2023 الی 26-2025 به‌طور متوسط به میزان 1.5 درصد از تولید ناخالص داخلی تثبیت شود.

همچنین دولت برای تأمین کسری بودجه به انتشار اوراق قرضه داخلی و استقراض از چین و روسیه روی خواهد آورد. باوجود این شرایط، چنانچه دولت در میان‌مدت مخارج را به‌ طور معقولانه‌تری مدیریت نکند، کشور وارد مارپیچ ابرتورمی و پولی شدن کسری بودجه می شود.

سند همکاری 25 ساله ایران و چین قصد دارد نشان دهد ایران از پشتوانه اقتصادی بین‌المللی برای مقاومت در برابر تحریم‌ها برخوردار است و حمایت سیاسی لازم را در ارتباط با تقاضا مبنی بر لغو تحریم‌ها پیش از بازگشت به اجرای کامل توافق هسته‌ای دارد.

ایران تا رفع تحریم‌ها بر تقویت روابط اقتصادی با چین متمرکز خواهد شد. به‌ویژه در زمینه ترغیب چین به خرید نفت بیشتر در ازای دسترسی ترجیحی به قراردادهای زیرساختی در ایران برای شرکت‌های چینی.

✅ @karkhone
آنچه چین گذاشت و ما برداشتیم

سرمقاله شماره ۲۶ ژوئن هفته‌نامه اکونومیست به مناسبت یکصدسالگی حزب کمونیست چین: اول ژوئیه، حزب کمونیست چین صدمین سالگرد تولد خود را جشن می‌گیرد. این حزب همیشه خود را «بزرگ، شکوهمند و درست» خوانده است و با شروع قرن دوم خود، دلیل خوبی برای رجزخوانی دارد. نه‌تنها بسیار بیشتر از آنچه اکثر منتقدانش پیش‌بینی کرده‌اند زنده مانده است. همچنین به نظر می‌رسد که درحال‌رشد است. هنگامی‌که اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ منحل شد، بسیاری از صاحب‌نظران فکر می‌کردند که بعد از آن نوبت به قدرت بزرگ دیگر کمونیست خواهد رسید. یک حزب بدون کسب اختیار از رأی دهندگان، ۷۲ سال بر چین حکمرانی کرده است. این یک رکورد جهانی نیست. لنین و وراث مأیوس‌کننده‌اش، برای مدتی طولانی‌تر قدرت را در مسکو در دست داشتند و همچنین حزب کارگران در کره شمالی نیز عمری طولانی تر داشته است. اما هیچ دیکتاتوری دیگری نتوانسته است خود را از یک فاجعه سخت قحطی در زمان مائو تسه تونگ، به دومین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل کند، اقتصادی که تکنولوژی و زیرساخت‌های پیشرفته آن باعث شرمساری جاده‌ها و راه‌آهن‌های قراضه آمریکا شده است. کمونیست‌های چین موفق‌ترین اقتدارگرایان جهان هستند...

| دکتر محمدرفیع جلالی

با مرگ مائو و چوئن لای در سال 1976 و به قدرت رسیدن ” دنگ شیائوپینگ”؛ و پس یک جنگ قدرت 2 ساله؛ سران پیروز حزب کمونیست چین در سال 1978؛ وارد”دنیائی جدید با مفاهیمی جدید شدند که پس از چهل و اندی سال چین را به وضع کنونی در آوردند”.

در ایران نیز تقریبا از همان زمان و پس از فراز و نشیت های فراوان؛ هیات حاکمه حدید وارد “دنیائی جدید با مفاهیمی جدید شد که پس از چهل و اندی سال، ایران را به وضع کنونی رسيده است”.

دنگ شیائوپینگ؛ تئوریسین تغییرات عظیم چین ” تفکرات خاصی را پیاده و آنها را تحکیم بخشید”. بدین ترتیب اولویت های رهبران و سران چینی تغییر کرد و اصلاح اقتصادی، تحقق یک سطح زندگی آبرومندانه برای شهروندان چینی و تأمین رفاه آنان به اولویت اصلی رهبران چینی تبدیل شد.

نيروهاي انقلابي و تندروي ايران نیز “تفکرات خاصی را پیاده و آنها را تحکیم بخشیدند”. بدین ترتیب اولویت‌های نيروهاي سياسي جديد از اصلاح وضع اقتصادی، تحقق یک سطح زندگی آبرومندانه برای شهروندان ایرانی و تأمین رفاه آنان به توسعه تفکرات ایدئولژیک تغییر کرد!

چین از سال ۱۹۴۹ الی ۱۹۷۸ از نظر اقتصادی یک دولت فقیر محسوب می شد به طوری که درآمد سرانه، تولید ناخالص ملی و میانگین رشد اقتصادی آن بسیار پائین بود. علاوه بر آن سرمایه گذاری خارجی قابل ذکری در این کشور انجام نمی‌شد و سهم این کشور در تجارت جهانی بسیار ناچیز بود که هیچ گونه همخوانی با وسعت عظیم این کشور نداشت.

ایران بخصوص از سال ۱۳۵۱ تا ۱۳۷۹؛ از نظر اقتصاديی دولتی غنی محسوب میشد و رشد اقتصادیش اغلب ۲ رقمی بود. سرمایه گذاری ملی و خارجی زیادی در کشور انجام میشد.گشودن درهای چین به روی جهان خارج بعد از سال ۱۹۸۷ به یک گزینه و شیوه استراتژیک تبدیل شد.

بسته شدن درهای ایران به روی جهان خارج بعد از سال ۱۹۷۹ به یک گزینه و شیوه استراتژیک بدل شد!

برای چینی ها درخصوص ارتباط با عالم خارج ” نام کشورها” خیلی مهم نبود و حتی این سخن در آن زمان مطرح شده بود که «رنگ گربه ای که می خواهد موش بگیرد”اصلاً مهم نیست که سیاه باشد یا سفید”؛ بلکه هر گربه ای که موش بگیرد گربه خوبی است».

برای نيروهاي حاكم درجمهوری اسلامی درخصوص ارتباط با عالم خارج “نام کشورها ” خیلی مهم بود! و حتی این سخن در آن زمان مطرح شده بود(و هنوز هم مطرح است) که «رنگ گربه ای که می خواهد موش بگیرد “کاملا مهم است که سیاه باشد یا سفید”. هر گربه‌ای که موش بگیرد ؛ الزاما گربه خوبی نیست».

افزایش قدرت سازگاری چین با تغییرات ساختاری اقتصاد جهان؛ ار الویت خاص برخوردار بود و هست.

کاهش قدرت سازگاری جمهوری اسلامی با تغییرات ساختاری اقتصاد جهان؛ از الویت خاص برخوردار بود و هست!

روان تر کردن کانال های تجارت خارجی با کاهش تعرفه های گمرکی از سیاست های استراتژیک چین شد.

پر دست انداز تر کردن کانال های تجارت خارجی با افزایش تعرفه های گمرکی از سیاست‌های استراتژیک كشور ما شد.

تلاش برای “ملحق نشدن” به هیأت های مالی و تجاری بین المللی؛ به اصلی اساسی در جمهوری اسلامی بدل گشت. تشویق بخش گردشگری و آغاز عملیات گسترده برای توسعه آن در زمره سیاست‌های کاربردی چین در آمد.

طعن و لعن عملی بخش گردشگری و آغاز عملیات گسترده برای جلوگیری از توسعه آن در زمره سیاست های کاربردی جمهوری اسلامی در امد‌.

چینی‌ها از پشت کردن به بخش کشاورزی به نفع بخش صنعت خودداری کردند.

جمهوری اسلامی از پشت کردن به بخش کشاورزی به نفع بخش صنعت به شدت جانب داری کرد!

ادامه متن
✅ @karkhone
حرکت و پویشی خاص در عالم فناوری مدّتها است که شکل گرفته برای وادار کردن کمپانیهای فناوری محور، به فراهم کردن همه اطلاعات و داده‎ها، قطعات و ابزار برای مشتریان به منظور استقلال آنها از این کمپانیها در "تعمیر" ابزار و ادوات مختلف.
در این راستا، برخی از ایالتها مانند کالیفرنیا که خود میزبان بخش مهمّی از شرکتهای فناوری است، در زمینه قانونگذاری درون ایالتی در این باره پیشرفتهایی داشته‎اند.
حالا، جو بایدن در صدد امضاء فرمانی اجرایی است که دست کم Right to Repair را برای کشاورزان فراهم خواهد کرد تا ابزار و ادوات مدرن کشاورزی برای تعمیر، از انحصار شرکتهای تولید کننده آنها خارج شود.
این رویکرد دولت بایدن می‎تواند زمینه را برای گسترش این انحصارزدایی به سایر حیطه‎های فناوری، فراهم کند. دموکراتها مجلس نمایندگان نیز پیگیر قانون کردن این موضوع هستند.


✅ @karkhone