دولت و تورّم

| محمد ایمانی

بیایید دربارهٔ یکی از عمده‌ترین مشکلات اقتصادی و رابطهٔ آن با دولت صحبت کنیم: تورّم.

تورّم چگونه شکل می‌گیرد؟

در همان قرنی که دولت متولّد شد -یعنی قرن نوزدهم- ایدهٔ چاپ اسکناس نیز شکل گرفت. ممکن است بگویید ریشه‌های دولت تا قرن هفدهم و تعریف ژان بُدَن از حاکمیّت و تعریف هابز از دولت برمی‌گردد. درست است که پادشاهی‌های قرن هفدهم و هجدهم در اروپا حق حاکمیّت یعنی حق انحصاری قانونگذاری، قضاوت در دعاوی حقوقی و تنظیم مالیات درون یک قلمروی مشخّص را پیدا کردند (به زبان کارل‌ اشمیت حق تصمیم‌گیری نهایی) اما این دو قرن، قرن درگیری و تنش‌های طولانی بین آریستوکرات‌ها و زمین‌داران (مالکان) با این پدیدهٔ جدید یعنی دولت بود که در نخستین فُرم ظهور خود صورتی مطلقه‌گرایانه داشت. دو اتّفاق اما منجر به تغییر فورماسیون اجتماعی در اروپا شد، یکی صنعتی شدن و تولّد طبقهٔ جدیدی به نام طبقهٔ بورژوا، و دیگری انقلاب‌هایی که از مالکان و زمین‌داران سلب مالکیت کرد، همچون انقلاب فرانسه. پس از آن بود که دولت پایه‌های خود را تحکیم کرد.

دولت‌های جدید یا همچون انگلستان با فرم مشروطه، از طریق ائتلاف طبقهٔ عوام با آریستوکرات‌ها، بر قدرت این پدیدهٔ جدید یعنی شاه مطلقه افسار زدند و یا همچون فرانسه با انقلاب طبقهٔ سوم و سرنگونی سلطنت مطلقه، اولین دموکراسی‌های مدرن را آفریدند (البته به قیمت قربانی شدن جان صدها هزار انسان). بنابراین قرن نوزدهم را باید قرن تولّد دولت دانست، دولتی که دیگر ویژگی‌های قرون وسطایی پادشاهی‌های قرن هفدهمی/هجدهمی اروپا را نداشت.

در همین قرن نوزدهم بود که دولت‌ها با مشکلات بزرگی مواجه شدند. آنها با هدف «جهان را سقف بشکافیم و طرحی نو در اندازیم» قصد داشتند روی زمین بهشت درست کنند، اما حاصل جهنمی شد عمیقاً فجیع و بسیار بدتر از رژیم‌های قدیم. دولت، که حالا بر اساس تعریف، صاحب «انحصار اعمال خشونت»، «انحصار قانونگذاری و قضاوت»، «انحصار وضع و افزایش مالیات» در یک قلمرو مشخص بود، بر اساس حق خود در «تصمیم‌گیر نهایی» بودن، تصمیم گرفت برای حل مشکلات و البته افزایش درآمدهای خود ۱) مالیات‌ها را افزایش دهد و بر دارایی و درآمد نیز مالیات وضع کند. قدم اول ولی وضعیت را بدتر کرد چون افزایش مالیات الف) منجر به نارضایتی بیشتر می‌شد و موقعیت دولت‌ها را به خطر می‌انداخت، ب) انگیزهٔ تولیدکنندگان برای تولید ثروت را کاهش می‌داد چون آنها نمی‌خواستند مالیات زیادی دهند و ج) افزایش مالیات ارزش پول را کاهش می‌داد.

۲) در این مرحله دولت‌ها شروع کردند به پول قرض گرفتن از بانک‌ها تا بدون کاهش درآمدهایشان بتوانند هزینه‌هایشان را نیز تأمین کنند. بانک‌ها در ازای وام سود دریافت می‌کردند و چون بقای دولت‌ها در گرو بقای بانک‌ها بود، دولت‌ها می‌دانستند که باید بهرهٔ وام‌ها را پرداخت می‌کردند تا بانک‌ها سرپا بمانند و بتوانند مجدّد به دولت‌ها وام دهند. اما چون دولت‌ها معمولا توان بازپس‌دهی وام‌ها را نداشتند در یک مخمصهٔ بزرگ قرار گرفتند.

۳) در این مقطع بود که دولت‌ها بدین فکر افتادند که چطور از این مخمصه می‌توانند نجات پیدا کنند. بالاخره هر چه بود آنها مونوپولیست اعمال خشونت، قانونگذاری، قضاوت و تصمیم‌گیری نهایی بودند. راه‌حل‌ سخت نبود! کافی بود دولت‌ها علاوه بر بقیهٔ انحصارها، انحصار تولید پول در قلمروی خود را نیز از آن خود کنند. اما لازمهٔ تولید پول پشتوانهٔ بزرگی از طلا و نقره و فلزات گرانبها بود.

۴) اینجا بود که برای کاهش هزینه‌های تولید پول ایدهٔ چاپ پول کاغذی جرقه خورد. (قرن نوزدهم) البته در ابتدا پول کاغذی فاقد پشتوانه نبود، اما خیلی سریع چاپ پول بی‌پشتوانه (فیات) تبدیل به راه‌حل حل مشکلات دولت‌ها و افزایش درآمد آنها شد. دولت‌ها موفق شدند چیزی را بدست بیاورند که در طول تاریخ کیمیاگران تنها توانسته بودند وعدهٔ آن را بدهند: تبدیل چیزی بی‌ارزش (کاغذ) به چیزی که با آن همه چیز می‌توان خرید (پول).

ادامه مطلب

✅ @karkhone

در چین شرکتهای بزرگی در بخشهای مختلف وجود دارد ... ولی جای تعجب است که هیچ شرکت چینی از نظر ارزش بازار در بین 10 شرکت بزرگ دنیا وجود ندارد. شرکت تنسنت Tencent قبلا در بین 10 شرکت بود، لکن فشار دولت چین بر حوزه تکنولوژی ... شرایط را برای افت 338 میلیارد دلاری این غول فناوری چین فراهم آورد و ارزش بازار آن اکنون تنها 556 میلیارد دلار است! جالب است که در بین 10 شرکت بورسی بزرگ دنیا، 8 شرکت آمریکایی هستند!

✅ @karkhone

چرا کارآفرینان و موسسان استارت‌آپ‌ها باید زندگی‌نامه بنویسند

| فریدون شیرین‌کام

در سال‌های پیش از انقلاب سنت نوشتن خاطرات و زندگی‌نامه در بین کارآفرینان ایرانی رایج نبود و به چند مورد محدود شده است. از جمله این موارد، تلاش منوچهر فرهنگ برای ثبت زندگی محمود لاجوردی است. اما این کتاب در آن زمان منتشر نشده است.

تلاش دیگر پایان‌نامه دکتری یکی از مدیران بانک مرکزی با نام
«entrepreneur of iran»
است. نویسنده در آن زمان به دلیل رویکردهای بدبینانه به فعالان اقتصادی و سلطه افکار چپ، شهامت ترجمه و انتشار یافته‌هایش را پیدا نکرد. این پایان‌نامه از طریق پرسشنامه و مصاحبه با بسیاری از فعالان سنتی برجسته در جامعه کارآفرینی ایران تهیه شد و تا سال 57، به فارسی ترجمه نشد.

امروز در فضای کارآفرینی ایران، با ظهور فناوری تحولاتی رخ داده که ازجمله آن شکل‌گیری اکوسیستم استارت‌آپی است. اگر بخواهیم از تجربه گذشته استفاده کنیم، باید گفت کارآفرینان، نوآوران و مؤسسان استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های فناوری‌محور هم از ثبت تحولات درونی و مسیری که طی می‌کنند، بی‌نیاز نیستند.

این کنشگران اقتصادی ناچارند با بوروکراسی کار کنند و با بخش عمومی و دولتی برای حل معضل‌های خود ارتباط بگیرند. نکته مهم، حفظ استقلال در عین ارتباط با بخش عمومی است. جامعه باید توان تفکیک مؤسس یک بنگاه اقتصادی، استارت‌آپ، پایه‌گذار یک شرکت فناوری‌محور و شرکت‌های استارت‌آپی را از ساخت‌های سیاسی پیدا کند و این مهم، با توجه به ثبت تحولات و رویدادها و مسیر کاری فعالان استارت‌آپی ممکن است.

لزوماً ارتباط بنگاه‌های اقتصادی با حوزه سیاسی به معنای یکی بودن آن‌ها نیست چراکه دریافت مجوز و طی دیگر فرایندهای تولید و کار در ارتباط با سازمان‌های مختلف شدنی است. اما نباید در جامعه این تلقی ایجاد شود که پیشرفت شرکت‌ها و انجام کار در آن‌ها محصول پیوستگی با قدرت و رانت است. ثبت وقایع روزمره، مسیری که کارآفرینان و موسسان استارت‌آپ‌ها طی می‌کنند و شفافیت هرچه بیشتر در عملکردها، از شکل‌گیری چنین تلقی‌هایی جلوگیری می‌کند.

✅ @karkhone

مشروح گفتگوی افشاگر فیسبوک با برنامه 60 دقیقه

✅ @karkhone

قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران/ ‌مصوب ۱۰ تیر ۱۳۵۸ شورای انقلاب

‌نظام گذشته ضمن حمایت ظاهری از صنایع کشور که به بهای نابودی کشاورزی به عمل می‌آورد آنها را به صورت وسائلی برای چپاول سرمایه‌های ملی‌ به دست عمال خود و وابستگی اقتصاد ایران به سرمایه‌داری خارجی و مصرفی ساختن کشور درآورده بود. ‌صنایع ایران بر پایه صنعت و اقتصاد وابسته به سرمایه‌داری غارتگر جهانی به وجود آمده بود و طبیعی بود که دیر یا زود دچار نابسامانی شود. آثار این‌نابسامانی در دو-سه سال اخیر روز به روز نمایان‌تر می‌شد و در اعتصابات سال ۱۳۵۷ و بعد از سقوط رژیم(پهلوی) به حد اعلی رسید و در اثر آشفتگی روابط‌کارگری و مدیریت و مالکیت از یک طرف و مشکلات سفارش مواد اولیه و فروش کالاهای ساخته شده از طرف دیگر دچار بحران شدید گردید و اینک‌ نجات صنعت و اقتصاد کشور ایجاب میکند اقدامی قاطع در جهت احیاء و اداره صحیح و توسعه آنها به منظورهای ذیل به عمل آید:

‌الف: رعایت نظام اسلامی در مورد حقوق کار، ب: خروج اقتصاد ایران از وابستگی به نفت و احراز استقلال از طریق تولید نیازهای داخلی تا سرحد خودکفایی و توسعه صادرات، ج: گسترش زمینه کار و اشتغال و تخصص، ‌د: قطع ید از عمال نظام استبدادی و استثمارگران، ه: احتراز از دولت سالاری و تشویق و حمایت از فعالیتهای غیر دولتی و ابتکار در بخش خصوصی. لذا قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران در دو ماده‌اعلام می‌گردد:

‌ماده ۱ - صنایع موجود بر حسب شرایط به چهار دسته تقسیم می‌گردد و درباره هر گروه به نحو خاص عمل می‌شود:

‌الف - علاوه بر نفت، گاز، راه‌آهن، برق، شیلات که قبلاً ملی شده صنایع زیر نیز ملی میشوند: ‌۱- صنایع تولید فلزاتی که در صنعت مصرف عمده دارند (‌مانند فولاد، مس و آلومینیوم) شامل مرحله نورد گرم و ‌۲- ساخت و مونتاژ کشتی هواپیما و اتومبیل

ب: صنایع و معادن بزرگی که صاحبان آن از طریق روابط غیرقانونی با رژیم گذشته، استفاده نامشروع از امکانات و تضییع حقوق عمومی به‌ثروتهای کلان دست یافته‌اند و برخی از آنها از کشور متواری هستند و دولت طبق لایحه قانونی شماره ۶۷۳۸ مورخ ۱۳۵۸/۰۳/۲۸ مدیریت آنها را در‌اختیار گرفته است. سهام اینگونه اشخاص به تملک دولت در می‌آید. هر گونه رسیدگی مالی و فنی و حقوقی نسبت به این گونه اشخاص در اختیار‌ دولت خواهد بود.

‌تبصره: بهای سهامی که طبق فرمان امام متعلق به بنیاد مستضعفان می‌شود، پس از ارزیابی در صورتی که مازاد بر دیون به دولت باشد، از طرف‌دولت به این بنیاد پرداخت می‌گردد.

ج: کارخانجات و مؤسساتی که وامهای قابل توجه برای احداث یا توسعه از بانکها دریافت داشته‌اند در صورتی که کل بدهی آنها از دارایی خالص‌آنان بالاتر باشد متعلق به دولت است و بقیه بدهی ایشان به عنوان طلب دولت و مردم به هر صورت که مقتضی باشد وصول خواهد شد. در صورتی که‌دارایی این واحدها بیشتر از مطالبات بانکها و مردم باشد. دولت به سمت مالک بانکها و نسبت به مطالبات خود و مردم در مالکیت آن واحد سهیم‌ می‌شود.

‌د: کارخانجات و مؤسسات تولیدی که متعلق به بخش خصوصی بوده و وضع مالی و اقتصادی مساعدی دارند و مشمول بند ب ماده ۱ نباشد بر‌اساس قبول اصل مالکیت مشروع مشروط، مالکیت آنها از طرف دولت به رسمیت شناخته می‌شود و مورد حمایت قانونی قرار می‌گیرد.

‌تبصره: بدهی‌ها، وثیقه‌ها و تضمین‌هایی که مالکین و مدیران مؤسسات مورد بحث در قبال وام بانکها داشته و سپرده‌اند به قوت خود باقی است و‌ مطالبه خواهد شد.

‌ماده ۲ - آیین‌نامه اجرایی این قانون باید ظرف مدت یک هفته به وسیله وزارتخانه‌های صنایع و معادن بازرگانی و سازمان برنامه و بودجه تنظیم‌ شود و به تصویب هیأت وزیران برسد و افراد مشمول بند ب ماده ۱ به تصویب جلسه مشترک وزرای بازرگانی، صنایع و معادن و سازمان برنامه و‌ بودجه و نمایندگان شورای انقلاب اسلامی برسد و همراه با اصل لایحه اعلام گردد.

‌اسامی ۵۱ نفر افراد مشمول بند ب قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران که به تصویب جلسه مشترک وزرای بازرگانی - صنایع و معادن - سازمان برنامه‌و بودجه و نمایندگان شورای انقلاب اسلامی رسیده است ذیلاً اعلام می‌شود.


✅ @karkhone

مشکلات غول اقتصادی دنیا

الان چندین هفته است که در آمریکا کمبود برق به یک معضل بسیار بزرگ تبدیل شده است. بسیاری از کارخانه‌ها مجبور شده‌اند که روزهای کاری خود را به نصف یا کمتر تقلیل دهند و بسیاری از سفارشات مشتریان‌شان عقب افتاده است‌. این مسئله می‌تواند مشکلات زیادی را برای اقتصادِ این غول اقتصادی، لااقل در کوتاه مدت، به وجود آورد. ولی در رسانه‌ها خبر زیادی از این‌ موضوع نمی‌شنویم و بسیاری از مردم دنیا کاملاً
از این مسئله بی‌خبرند. چرا؟!

خوب، پاراگراف فوق فقط یک‌کلمه‌ی اشتباه دارد: این مسئله به واقع در چین اتفاق افتاده، و نه در آمریکا! علتش هم عمدتاً به خاطر نرخ‌گذاری دولتی برق توسط دولت چین است. علت کمبودِ هر چیزی معمولاً همین نرخ‌گذاری دولتی است.

اگر در آمریکا (یا اروپا) چنین مشکل بزرگی رخ داده بود، انواع و اقسام رسانه‌ها، چه در خود آمریکا و چه در خارج آن، از همان ساعت اولِ پدیدار شدن‌مشکل، شروع می‌کردند شبانه‌روزی در موردش صحبت کردن! تجزیه و تحلیل می‌کردند و با کارخانه‌دار ضرردیده مصاحبه می‌کردند و اجتماعات مردم ناراضی را نمایش می‌دادند و.... خیلی از رسانه‌ها (به خصوص تلویزیون ایران) و خیلی از روشنفکران این را به منزله پایانِ دورانِ سرمایه‌داری یا پایانِ لیبرالیسم یا نئولیبرالیسم جشن می‌گرفتند! خیلی از اقتصاددانان نیز پیشنهاد می‌کردند که آمریکا باید از مدل چین بیاموزد و اینکه چین با مدل اقتصاد سرمایه‌داری دولتی‌ اش بسیار بهتر از سرمایه‌داری لجام‌گسیخته‌ی آمریکایی عمل‌کرده است و از آن بسیار کارآمدتر است، و ترهات دیگری از این نوع! اما وقتی در چین اتفاق بیفتد، انگار نه انگار!

آمریکا (و یا اروپا) مشکلات عدیده‌ای دارد، مثلاً نئوکان‌های احمقی که می‌خواهند به این‌ گوشه و آن گوشه دنیا لشگرکشی کنند، و یا دموکرات‌های خبیثی که می‌خواهند آمریکا را مثل چین اداره کنند یا مارکسیسم فرهنگی در آنجا راه بیندازند. به واقع من شکی ندارم آمریکا و اروپا رو به افول‌اند. ولی هر بار از مشکلات داخل آمریکا شنیدید و هر بار پیش‌بینی شد که آمریکا به زودی فروخواهد پاشید و چین جایش را خواهد گرفت، به یاد آورید که چین چندین هفته نصفه‌نیمه برق داشت، و کسی هم چندان باخبر نشد. این‌ نیست که مشکلات آمریکا یا اروپا بیش از بقیه باشد، فقط این است که در آنجا هر مشکلی داد زده می‌شود و با بلندگو اعلام می‌شود، ولی خیلی جاهای دیگر (مثلاً چین) مشکلاتشان با سکوت سپری می‌شود.

✅ @karkhone

قانون ملی شدن بانکها ‌
مصوب ۱۳۵۸/۰۳/۱۷

ماده ۱- برای حفظ حقوق و سرمایه‌های ملی و به کار انداختن چرخ‌های تولیدی کشور و تضمین سپرده‌ها و پس‌اندازهای مردم در بانکها ضمن‌ قبول اصل مالکیت مشروع مشروط و با توجه به- نحوه تحصیل درآمد بانکها و انتقال غیر مشروع سرمایه‌ها به خارج - نقش اساسی بانکها در اقتصاد کشور و ارتباط طبیعی اقتصاد کشور با مؤسسات بانکی - مدیون بودن بانکها به دولت و احتیاج آنها به سرپرستی دولت - لزوم هماهنگی فعالیت بانک‌ها با سایر سازمانهای کشور - لزوم سوق دادن فعالیت در جهت اداری و انتفاعی اسلامی ‌از تاریخ تصویب این قانون کلیه بانکها ملی اعلام می‌گردد و دولت مکلف است بلافاصله نسبت به تعیین مدیران بانکها اقدام نماید. ‌

ماده ۲- از این تاریخ تنها امضای مدیرانی که از طرف دولت برای بانکها معین می‌گردند دارای اعتبار قانونی می‌باشد.

پ.ن: به همین سادگی قریب به ۲۸ بانک کشور که سرمایه خصوصی و مختلط(یعنی سرمایه خصوصی داخلی و خارجی) داشتند را مصادره میکنند و اسم آنرا "ملی‌‌سازی" میگذارند!

✅ @karkhone

| محمد ایمانی


کسانی هم مخالفند که محمّدرضا پهلوی مهم‌ترین و تأثیرگذارترین کمونیست تاریخ ایران بوده است. آیا مخالفت‌شان به خاطر کیش شخصیت و پرستش شخصیت محمّدرضا پهلوی است، یا برای این مخالفت دلیلی هم دارند؟ چه دلایل و استدلال‌هایی؟ مثلا نظرشان دربارهٔ انقلاب سفید چیست؟ دربارهٔ اصلاحات ارضی، دولتی کردن جنگل‌ها، مراتع و منابع آبی، دولتی کردن تولید و واگذاری سهام کارخانه‌ها به کارگران و سهیم کردن آنها در سود کارخانه‌ها، مبارزه با فروشندگان تحت قالب مبارزه تورم و گرانی، طرح بیمه دولتی کردن همهٔ ایرانیان و مواردی دیگر مثل آموزش دولتی.

می‌توانیم برای مثال روی اصلاحات ارضی متمرکز شویم که اصلی‌ترین سیاست کمونیستی محمّدرضا پهلوی بود و اقدام کمونیستی بی‌سابقه‌ای در تمام تاریخ ایران. از نظر مخالفان کمونیست خواندن محمّدرضا پهلوی، آیا اصلاحات ارضی لغو حق مالکیّت خصوصی نبود؟ اگر نه، چرا؟

‎
ناسیونالیست‌ها یا همان کمونیست‌های پهلوی‌چی وقتی با این استدلال مواجه می‌شوند که
محمّدرضا پهلوی با اصلاحات ارضی بی‌‌سابقه‌ترین و گسترده‌ترین الغای حق مالکیّت خصوصی را در تاریخ ایران رقم زد و به همین دلیل مهم‌ترین و تأثیرگذارترین کمونیست تاریخ ایران بود، اینگونه پاسخ می‌دهند:


-اصلاحات ارضی نه لغو مالکیت خصوصی، بلکه لغو نظام «ارباب و رعیتی» بود.

- اصلاحات ارضی نه لغو مالکیت خصوصی بلکه انتقال مالکیت از زمینداران ظالم بهره‌کش به کشاورزان ‌و دهقانان مظلوم بود.

- اصلاحات ارضی ضرورتی بود برای خروج ایران از اقتصاد کشاورزی به اقتصاد صنعتی.
و مواردی شبیه این.

این پاسخ‌ها در انتقاد از اصلاحات ارضی اما از کجا می‌آیند؟ ممکن است فکر کنید یک نفر یا یک عده نشسته‌اند فکر کرده‌اند و این پاسخ‌ها به ذهن‌شان رسیده. انتقاد از اصلاحات ارضی از همان زمانی که این طرح کمونیستی می‌خواست اجرا شود وجود داشت و این «پاسخ‌ها» هم از همان زمان وجود داشت و خود محمّدرضا پهلوی هم همین پاسخ‌ها را می‌داد. اما این پاسخ‌ها از همان جایی می‌آیند که اصل ایدهٔ لغو مالکیت خصوصی می‌آید: از کمونیسم و متون بنیادین‌اش منجمله مانیفست کمونیست. شاید برایتان جالب باشد که عین همین پاسخ‌های ناسیونالیست‌های پهلوی‌چی در مانیفست کمونیست مارکس/انگلس آمده، برای مثال:

Was den Kommunismus auszeichnet, ist nicht die Abschaffung des Eigentums überhaupt, sondern die Abschaffung des bürgerlichen Eigentums. Aber das moderne bürgerliche Privateigentum ist der letzte und vollendetste Ausdruck der Erzeugung und Aneignung der Produkte, die auf Klassengegensätzen, vorangestellt: die auf der Ausbeutung der Mehrheit durch die Minderheit beruht.

ترجمه:
‎آنچه کمونیسم را کمونیسم می‌کند لغو کلی مالکیت خصوصی نیست، بلکه لغو مالکیت بورژوازی است. مالکیت خصوصی بورژوایی مدرن آخرین و کامل‌ترین صورت بیان تولید و تصاحب کالاهایی است که با تضاد طبقات آغاز می‌شود: [و] بر بهره‌کشی اکثریت بدست اقلیت استوار است.

Ihr entsetzt euch darüber, dass wir das Privateigentum aufheben wollen. Aber in eurer bestehenden Gesellschaft ist das Privateigentum für neun Zehntel ihrer Mitglieder aufgehoben; es existiert gerade dadurch, dass es für neun Zehntel nicht existiert. Ihr werft uns also vor, dass wir ein Eigentum aufheben wollen, welches die Eigentumslosigkeit der ungeheuren Mehrzahl der Gesellschaft als notwendige Bedingung voraussetzt.

ترجمه:
شما دچار وحشت شده‌اید که ما می‌خواهیم مالکیت خصوصی را برداریم. اما در جامعهٔ موجود شما ۹۰ درصد اعضاء آن مالکیت خصوصی ندارند، [این] مالکیت خصوصی دقیقاً به این دلیل وجود دارد که برای ۹۰ درصد وجود ندارد. شما در واقع ما را متهّم می‌کنید که می‌خواهیم مالکیتی را الغاء کنیم که پیش‌شرط ضروری آن، عدم مالکیت اکثریت بزرگی از جامعه است.

ادامه مطلب

✅ @karkhone

تولید صنعتی و اشتغال‌زایی

هر ۱ عدد شغل تمام‌وقت در بخش تولید صنعتی کالای نهایی، ۳.۴ عدد شغل تمام‌وقت در بخش‌های غیرصنعتی خلق می‌کند؛ چیزی که به آن "اثر گسترش‌یابنده‌‌ی شغلی" (Job Multiplier) می‌گویند. بخش تولید صنعتی آمریکا بیش از هر بخش دیگری (خدمات، کشاورزی و..) اثر گسترش‌یابنده‌ی شغلی به همراه می‌آورد. در واقع بسیاری از مشاغل بخش‌های غیرصنعتی در نتیجه‌ی بخش تولید صنعتی پدید آمده‌اند و وابسته به آن هستند.

کتاب Advanced Manufacturing: The New American Innovation Policies

✅ @karkhone

در باب توهم و غروری مضحک

| احمد باستانی

نگاه برخی ایرانیان به گذشته[مشخصاً عصر قاجار] به گونه‌ای است که گویی این گذشته متعلق به کشور دیگری است و ایرانیان امروزی از سرزمینی دیگر آمده اند و با نگاهی از بالا به پایین به آن دوره و زمانه نگاه میکنند. گویی تاریخ، منقطع شده است و نسل های امروزی ریشه در خاکِ فلورانس یا نروژ دارند و عصر قاجاریه به سرزمین و مردمانی در قلب صحاری آفریقا مربوط بوده است! اما همین که از قاجار به زندیه و قبل آن می رسیم، ناگهان همه چیز گل و بلبل شده و عموم شاهان عادل میشوند و وقتی این تاریخ به عهد اسلامی میرسد باز نوعی بدبینی و تبختر ایرانیان را فرا می گیرد و در نهایت وقتی به تاریخ باستان می‌رسیم، دیگر بهشت برین آغاز میشود و من آنم که رستم بود پهلوان.

این غرور مضحک و پوچ ناشی از تاریخ خوانی ایدئولوژیک و از جلو به عقبی است که ریشه در آموزش دولتی عصر پهلوی و پروپاگاندای ناجوانمردانه آن علیه دوره قاجاریه دارد. کاری که ج.ا هم آن را الگو قرار میدهد و تاریخ را با تبلیغات اشتباه گرفته، و اینبار علیه کل تاریخ ایران عمل میکند و به جای ایدئولوژی باستانی‌گرایی، اسلامگرایی را مبنا قرار میدهد. بطوریکه قبل انقلاب۵۷ تماماً عصر تاریکی و جهالت بوده است و بس!

حالا بگذارید در مورد قرن نوزدهم ایران کمی دقت کنیم. ایران یک امپراطوری ضعیف در مقایسه با بزرگترین قدرت تاریخ یعنی بریتانیا و دو همسایه قدرتمند به نام روسیه تزاری و عثمانی بود. به جرات می توان گفت سه قدرت اصلی جهان با ایران همسایه بوده اند و سرحدات ایران را احاطه کرده بودند. بریتانیا در جنوب و شرق، روسیه در شمال و عثمانی در غرب. در قرن خاصِ نوزدهم بخش کوچکی از جهان به یکباره از بخش اعظم آن جدا شده و به قدرت صنعتی و نظامی جهان تبدیل میشوند. ممالک محروسه در این شرایط است که حفظ میشود و به ایرانیان امروز به ارث میرسد. ایران آن زمان در همان جایی بود که منطقاً باید می‌بود با تمام بدی‌ها، ظلم‌ها و سنن و پیچیدگی های اجتماعی خود، نه ادعایی داشت و نه ستیز خانمان براندازی با خارجی‌ها. پادشاه مالک کشور بود و سعی وافر داشت که سرزمین های تحت فرمانروایی خود را حفظ کند اما اگر این مهم امکان پذیر نبود از آن می گذشت و تنها سرزمین اصلی را مراقبت میکرد. پادشاه به همین دلیل از هرات، مرو و ایروان گذشت چراکه حفظ آنها با قشون و توان آن زمان بمعنی از دست رفتن بندر شاه‌عباس، بندر محمره و حتی دارالسلطنه تبریز بود.

تجددخواهی و تغییرات تدریجی ایران تماماً ریشه در عصر قاجار دارد. شاید بتوان گفت ترور قبله عالم آغاز یک پایان برای نظم تاریخی ایران بود. گفتن تاریخ جایگزین بسیار سخت است اما اگر انتقال سلطنت در ربع آخر قرن نوزدهم و ربع اول قرن بیستم به روال آرام آن انجام می گرفت چه بسا ثبات و سنت های خوب حفظ، و حرکت بسمت تغییرات مثبت ادامه می یافت. اما آن عصر پرآشوب در کنار تحولات منفی بین المللی نهایتاً به برآمدن نوعی مدرنیسم آمرانه انجامید که در اوج خود به انقلاب۵۷ میرسد.

اما ایرانِ مدرن، خصوصاً در طی شصت سال اخیر از میلیاردها دلار درآمد نفت برخودار بوده است. به اصطلاح ارتش مدرن داشته[که البته در تمام جنگها شکست خورده] و از تمام تکنولوژی های روز برای کنترل مردم برخوردار است. عوارض و مالیات های سنگین و مداخلات حداکثری و قدرت اهریمنی چاپ پول نیز که نقل هر محفل است. در قرن نوزدهم بخش اعظم جهان در وضعیت مشابه ایران قرار داشتند و چه بسا بدتر. اعتبار ایران در دنیا در خور توجه بود، و ناصرالدین شاه جزء اولین حاکمان مسلمان بوده است که عالی‌ترین نشان های سلطنتی خاندان های بزرگ اروپایی را دریافت کرده است. "پرشیا" هر چند نسبت به قدرت های جهانی وقت، امپراطوری ضعیفی بود اما یاغی نبود و احترام خاص خود را داشت و تغییرات در آن تدریجا در حال رخ دادن بود. این را هم در نظر بگیرید یک صدم درآمد و توان فنی دولت های مدرن را نداشته اند.

حالا به ایران امروز بیاییم. کشوری که به جرات می توان آنرا جز یکی از عقب مانده ترین ها در جهان دانست. تکنولوژی های که مردم امروز ایران از آن استفاده میکنند، ربطی به خودشان و اقتصاد رانتیر آن ندارد و فراورده سرمایه داری است. حتی در استفاده از تکنولوژی ها نیز آزادی انتخاب ندارند. از اعتبار و احترامی در جهان برخوردار نیست. معماری شهرهایش بدوی و مفتضح است‌. زیبایی در آن مرده است. این در حالی است که دیگر قرن نوزدهم نیست و غیر از قدرت های جهانی، تعداد زیادی از کشورها از جهات مختلف از ایران رفاه و اعتبار بیشتری دارند. حالا چگونه است که ایرانیان امروزی به ایرانِ عصر قاجار با غرور و تبختر نگاه میکنند و گمان میکنند که از نروژ آمده‌اند! این توهمات را باید پیرایش کرد.

✅ @karkhone

فرشته رفیعی، دبیر اقتصادی خبرگزاری سازمان تبلیغات اسلامی ( همون مهر خودمون!)


✅ @karkhone

قیمت گذاری اپل و عبرت بزرگ

یادمه زمانی که اپل برای اولین بار عدد ۸۰۰ رو برای قیمت آیفون اعلام کرد، خیلی‌ها (از مهندس‌ها و خوره‌های تکنولوژی، تا اونایی که از تکنولوژی سر درنمیارن ولی خوره بازار بورس هستن) گفتن مدیران اپل ماریجوانا کشیدن احتمالا، کی انقدر پول میده به یه گوشی؟ این حرف‌ها انقدر تکرار شد که من ساده‌دل فکر کردم مدیران اپل واقعا اشتباه کردند. چندماه گذشت و مشخص شد عده کثیری دنبال گوشی ۸۰۰ دلاری هستند! و این رویه انقدر پیش رفت که هرسال متوسط پرداختی مشتریان اپل به ازای هر خرید‌ بالاتر رفت، که در نهایت منجر به این شد که تقریبا ۹۰ درصد کل سود صنعت اسمارتفون‌ها بره تو جیب اپل! که یعنی به عبارتی تمام برندهای دیگه در حال خرحمالی برای مصرف‌کننده بودند. تا اینکه رسید به امروز، که اپل به راحتی برای بالاترین مدل آیفون که معرفی شد، قیمت ۱۴۵۰ دلار! رو اعلام کرد. عددی که ده سال پیش هیچ کس باور نمیکرد، اما امروز عادی شده، و خواهیم دید که باز هم فروش میلیونی خواهد داشت.
این ماجرا خودش یه عبرت بزرگ بود. اینکه در فضای مجازی و حتی در محاوره‌های خودمونی در فضای واقعی، یک واقعیت خاص در جریان باشه، و تو باورش کنی، اما در خارج ازون فضا، عملا یک واقعیت دیگه در جریان باشه. این ربطی به تفکیک کلیشه‌ای بین دنیای مجازی و دنیای واقعی که معمولا به کار میبرند تا نقش مهم شبکه‌های اجتماعی رو زیر سوال ببرند، نداره.‌ این شامل خود فضای واقعی هم میشه.‌ همون‌طور که گفتم در صحبت‌های روزمره هم به نظر می‌رسید که همه متفق‌القولند که اپل اشتباه کرد. این تفکیکیه بین واقعیت، و اون چیزی که ما فکر می‌کنیم واقعیته. حالا این منفک‌شدگی هم میتونه در فضای مجازی دیده بشه، هم در فضای واقعی.

اون چیزی که ذهنیتم از واقعیت رو شکل می‌داد، علاوه بر تصورات خودم، اظهارنظرات دیگران هم بود. وقتی هزاران کامنت میخوندی که نوشته بودن گوشی ۸۰۰ دلاری رو نخواهند خرید چون اصلا منطقی نیست، به نظرت معقول می‌رسید که به عنوان نشانه‌ای در نظر بگیری که اپل اشتباه کرد. یعنی این اظهارنظرها، بدون اینکه سازمان‌یافتگی خاصی پشت‌شون باشه، یک موج پروپاگاندا رو ایجاد می‌کنند. اما چرا این موج میتونه شکل بگیره؟ دلیلش خیلی ساده‌ست: غالبا از کسی صدا درمیاد که ناراضیه! نه اونی که راضیه. اونی که مشکلی نداره با ۸۰۰ (یا ۱۵۰۰) دلاری بودن یک گوشی، لزومی نمی‌بینه بیاد کامنت بذاره یا مقاله بنویسه و بگه ایهاالناس من مشکلی ندارم با این قیمت. اونی به خودش زحمت میده که بگه ایهاالناس، لعنت به اپل طماع حریص، که ناراضیه.

بنابراین خود به خود، اظهارنظرها یک جهت‌گیری خاص و یک رنگ واحد به خودشون می‌گیرند، و اون جهت‌گیری در برداشت ما از واقعیت اعوجاج ایجاد می‌کنه، چون به هیچ‌وجه کل اجتماع مورد نظر رو نمایندگی نمی‌کنه. همزمانی که ما داشتیم درباره اشتباه اپل فکر می‌کردیم، عده زیادی در دنیا، بدون سر و صدا، و بدون اینکه از ما اجازه بگیرند، و بدون اینکه به اطلاع ما برسونند، و بدون اینکه نظرشون رو به ما بگن و بدون اینکه جایی کامنت بذارن، داشتن ۸۰۰ دلار واریز می‌کردند به حساب اپل!

اگر فکر می‌کنید این مسئله فقط در حیطه تکنولوژی و بازار و اقتصاد مصداق داره سخت در اشتباهید. اتفاقا در سیاست هم بوضوح دیده میشه. نظر شما، و برداشت شما از واقعیت، متأثر ازوناییه که دارن نظرشون رو درباره واقعیت اعلام می‌کنند.


✅ @karkhone

‏پس از گذشت سالها ، فروشگاههای آمریکایی موجودی ندارند! سیاست کنترل همه گیر بایدن منجر به کمبود نیروی کار و مشکلات حمل و نقل شده است. در چنین شرایط اضطراری ، وزیر حمل و نقل بایدن درخواست "مرخصی زایمان" کرد. او یک مرد است که اخیراً دو فرزند را با همسر همجنسگرای خود به فرزند خواندگی پذیرفته. باقی ماندن بایدن در قدرت ، ایالات متحده را به مسخره ترین کشور تبدیل خواهد کرد.

✅ @karkhone

سرنوشت اقتصاد ایران بدون لغو تحریم‌ها/چشم‌انداز میان‌مدت

پایگاه رسانه‌ای مؤسسه خاورمیانه در مطلبی با عنوان «سه سناریو برای اقتصاد ایران» بر اساس سه نتیجه احتمالی مذاکرات هسته‌ای شامل، بازگشت به برجام (خوشبینانه)، توافق موقت (میانی)، و ادامه وضع موجود (بدبینانه)، ۳ چشم‌انداز اقتصادی میان‌مدت را تبیین و آمار و ارقام مربوط به هریک از سناریوها را پیش‌بینی کرده است.

پس از سه سال افول و بی‌ثباتی، اقتصاد ایران به ساحل ثبات رسیده است.

برخی از شاخص های اقتصاد کلان، به ویژه تورم، همچنان نگران کننده است، اما تولید ناخالص داخلی کشور به رشد ناچیز بازگشته است، که حاکی از این است که اقتصاد در برابر فشارهای عظیم خارجی و داخلی مقاوم بوده است. کارشناسان متفق‌اند دلیل اصلی این انعطاف‌پذیری، تنوع فعالیت‌های اقتصادی ایران بوده است.

با این حال، با افزایش اثر تورم بر قدرت خرید متوسط خانواده ایرانی و تداوم فرار سرمایه، چشم‌انداز میان مدت اقتصاد در غیاب تصمیمات سیاسی و اقتصادی مورد نیاز می‌تواند مبهم باشد.

✅ @karkhone

مهدی سمیعی؛ رئیس کل بانک مرکزی در اواخر دهه چهل در مصاحبه با پروژه تاریخ شفاهی ایران(هاروارد) در باب مداخلات پهلوی دوم در امور اجرایی می‌گوید:

(شاه) گفتند که: "خیلی خوب ولی معذلک اگر دلتان می‌خواهد(برای نخست وزیر شدن تلاش کنید) از لحاظ من اشکالی ندارد، ولی شما خیال نکنید که ما اگر بخواهیم مثلاً یک کسی را نخست وزیر بکنیم به او می‌گوییم که حتما برو تو حزب. نه، اگر فردا لازم شد که یک کسی را دستش را از توی پیاده‌رو بگیریم و بیاوریمش نخست وزیر بکنیم می‌کنیم این کار را. نخست وزیر کاری نمی تواند بکند! حداکثرش این است که یک جاده‌ای هست کم و بیش پهن، حداکثرش این است که از چپ جاده می‌تواند برود به راست جاده، از راست جاده برود به چپ جاده، از جاده هیچ وقت نمی تواند خارج بشود!"

✅ @karkhone

عطش جهانی برای سوخت‌های فسیلی و سراب انرژی‌های جایگزین

| دکتر روح­‌اله کهن‌هوش‌ نژاد

نیروگاه وست بورتن با دودکش‌هایی که ۲۰۰ متر از قلب صنعتی انگلستان بالاتر هستند، از نظر انگلیسی‌ها یادگار دوران سوخت‌های فسیلی به‌شمار می‌آید. دیگ‌های بخار این نیروگاه وقتی به جوش می‌آیند، روزانه هزاران تن زغال سنگ می‌سوزانند و دی اکسید کربنی را به هوا متصاعد می‌کنند که عامل گرمایش زمین است.

این نیروگاه قرار است پس از ۵۰ سال فعالیت، طبق برنامه گذار به انرژی‌های سبز نظیر انرژی بادی و خورشیدی، سال آینده به طور کلی تعطیل شود. وست بورتن به ندرت مورد استفاده قرار می‌گیرد اما از یک ماه پیش دولت انگلیس مجبور شد از این غول قدیمی و آلاینده، جهت تأمین برق برای چندین روز متوالی استفاده کند. وست بورتن تنها یک نمونه است. در سراسر جهان، با افزایش تقاضای ناشی از بهبود شرایط پساکرونا، سوخت‌های فسیلی بازگشتی مقتدرانه داشتند.

در اروپا که خودروهای الکتریکی بیش از پیش متداول شده، فروش بنزین رونق گرفته و در برخی کشورها رکورد ۱۰ ساله را شکسته است. در کشورهای درحال توسعه، از چین تا برزیل، مصرف گاز طبیعی شدت بیشتری گرفته است. عطش جهان برای انرژی با محدودیت عرضه مواجه شده و این مسأله قیمت‌ برق را نیز در بسیاری از کشورها به اوج رسانده است.

با همه این‌ها، تقاضا برای سوخت‌های فسیلی هنوز به سطوح پیش از همه‌گیری کرونا نرسیده و این بدان معناست که انتشار آلاینده‌ها نیز در مسیر صعودی قرار دارد. در صورت ادامه روند کنونی، مجموع مصرف زغال سنگ، گاز طبیعی و نفت تا نیمه سال ۲۰۲۲ به یک رکورد تاریخی و بی‌نظیر خواهد رسید.

مصرف‌کنندگان انرژی به ویژه در کشورهای توسعه‌یافته سال‌هاست اهداف ناهمگونی نظیر کاهش انتشار آلاینده‌ها، پایین نگاه داشتن قیمت انرژی و تأمین امنیت انرژی را در قالب موضوع گذار انرژی دنبال می‌کنند، اما وضعیت فعلی تهدیدی جدی برای این اهداف به‌شمار می‌آید. افزایش قیمت‌ها همچنین باعث کاهش حمایت عمومی از سیاست‌های گذار انرژی می‌شود.

این درحالیست که در آستانه اجلاس آب و هوایی COP۲۶ سازمان ملل متحد قرار داریم، اجلاسی که بسیاری بر این باورند که آخرین فرصت برای جلوگیری از تغییر فاجعه‌آمیز اقلیم است. آژانس بین‌المللی انرژی نیز به تازگی اعلام کرده که برای رسیدن به هدف کربن صفر در سال ۲۰۵۰، لازم است سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک تا سال ۲۰۳۰ به سه برابر سطح فعلی خود برسد (یعنی از ۴ تریلیون دلار به ۱۲ تریلیون دلار).

سال‌هاست که اصلاح اوج تقاضا برای سوخت‌های فسیلی از نفت گرفته تا زغال سنگ وارد ادبیات اقصاد انرژی شده لکن هیچ‌گاه به واقعیت تبدیل نشده است. بسیاری فکر می‌کردند بخشی از کاهش تقاضا در دوران همه‌گیری کرونا ساختاری بوده و ناشی از تغییرات اجتماعی نظیر دورکاری است.
اما درحال حاضر، تقاضای نفت از سال ۲۰۱۹ نیز بالاتر است. مردم با دوری از حمل و نقل عمومی، با خودروهای شخصی خود به خیابان‌ها و مراکز شهر می‌آیند. در بسیاری از کشورها، گاز به سوخت مکمل تولید برق برای جبران افت و خیزهای انرژی خورشیدی و بادی شده است. حتی زغال سنگ به عنوان آلوده‌ترین سوخت فسیلی نیز به میدان آمده و به تنی ۲۰۰ دلار رسیده که از رکورد قبلی خود در سال ۲۰۰۸ بالاتر است. قیمت برق در انگلستان ۱۰ برابر شده و همان‌طور که گفته شد، نیروگاه وست بورتن را فعال کرده است.

در این میان، زغال سنگ حالت پارادایمی دارد. حدود یک دهه بود که به نظر می‌رسید این سوخت فسیلی مراحل پایانی افول خود را پشت سر می‌گذارد، سرمایه‌گذاران از این حوزه خارج شده بودند و نیروگاه‌های زغال‌سوز یکی پس از دیگری تعطیل می‌شدند. اما آلاینده‌ترین سوخت فسیلی از رده خارج نشد و مصرف آن در سال ۲۰۱۴ به اوج خود رسید، لکن مجدداً نزولی شد و انتظار می‌رفت که در یک سطح ملایمی تثبیت شده است. اما همانطور که اشاره شد، مصرف این سوخت به رهبری چین تجدید حیات یافته است.

نفت، سوخت دیگری است که انتظارات برای رسیدن تقاضا به اوج به سرعت درحال محو شدن است. در سال ۲۰۲۰، غول نفتی انگلیسی، BP، کرونا را ورود به دوره پس از اوج تقاضا می‌دانست اما اکنون پیش‌بینی کرده که تقاضا برای نفت در نیمه سال ۲۰۲۲ به سطوح پیش از همه‌گیری کرونا خواهد رسید.

سر به فلک کشیدن تقاضا باعث شده تا بسیاری از فرض‌های مربوط به سرعت کربن‌زدایی از جهان زیر سؤال برود. این مسأله نشان داد که انرژی‌های پاک و سبز، با همه برنامه‌های طراحی شده و امیدها، همچنان در دوران نوزادی خود بسر می‌برند و جهان هنوز هم به شدت وابسته به سوخت‌های فسیلی است. این وابستگی، اعتیادی است که طی بیش از دو قرن به وجود آمده و عمیقاً ریشه دوانده است.


✅ @karkhone

علی اکبر داور:
به اعتقاد علمای از ما بهتران، طرز تولید ثروت اساس اخلاق و ادبیات و سیاست ملل دنیا است. حکومت امروزی ما زندگانی ایلات، قدرت ایلخان‌ها و خوانین محلی، نبودن آزادی و همه عیب‌ها، همه تراوشات طبیعی سبک و شیوه‌ای است که ما در تولید ثروت و به عمل آوردن محصول داریم. اگر واقعا میل دارید اوضاع عمومی اصلاح بشود زندگانی اقتصادی را تازه و نو کنید، کاری نداشته باشید من شبی چند مرتبه از عشق آزادی ضعف می‌کنم، نگاه کنید برای اصلاح زندگی مادی شما چه نقشه و فکر عملی دارم. خلاصه دنبال نان بروید آزادی خودش دنبال شما می‌آید.
منبع: کتاب اقتصاد و دولت در ایران

✅ @karkhone

سناریوهای گازی ارز

| امیر کرمانی

قسمت اول: ‌تشریح مساله

زمستان ۱۴۰۰ شاید یکی از گازی‌ترین زمستان‌های دهه‌های اخیر در جهان و در ایران باشد.
در ماه‌های اخیر مجموعه‌ای از اتفاقات طبیعی و سیاست‌های اقتصادی باعث افزایش تقاضا برای گاز طبیعی شده‌است. در عین حال وقفه‌های زنجیره تولید گاز (علی‌الخصوص در روسیه) باعث کاهش عرضه‌ی گاز شده. در نتیجه‌ قیمت‌های جهانی گاز در هفته‌های اخیر به شدت افزایش یافته. (اطلاعات بیشتر ۱ و ۲)

بالتبع چنین شرایطی می‌توانست فرصت بسیار ویژه‌ای را در اختیار سومین تولید کننده‌ی گاز جهان قرار بدهد و این کشور را مالامال از درآمدهای ارزی بکند!

اما متاسفانه ایران اسیر در بند سیاست‌های اشتباه اقتصادی نه تنها سومین تولید‌کننده‌ی گاز طبیعی در جهان است، بلکه چهارمین مصرف‌کننده‌ی گاز در جهان (تنها پس از آمریکا، روسیه و چین)‌ هم هست. ایران ۸۵ میلیون نفری بیش از ۷۰٪ چین صنعتی با ۱.۴ میلیارد نفر جمعیت، حدود ۳ برابر آلمان و انگلیس، ۴ برابر هند و ۵ برابر ترکیه گاز مصرف می‌کند.

ما چقدر گاز تولید می‌کنیم: چیزی در حدود۸۰۰ میلیون متر مکعب در روز.

اما ما چگونه این مقدار گاز را مصرف می‌کنیم؟ به طور متوسط حدود ۲۰% گاز در بخش خانگی، ۵٪ در بخش تجاری و عمومی، ۳۰% در صنایع، ۲۷.۵% در نیروگاه‌ها و حدود ۱۰% هم صرف خود فرآیندهای تولید گاز و نفت و تلفات انتقال گاز می‌شود. کل میزان صادرات گاز کشور نیز تنها در حدود ۵% میزان تولید گاز کشور است.

در واقع قیمت‌گذاری به غایت اشتباه در حوزه‌ی گاز (و انرژی) باعث رقابت شدید بین بخش‌های مختلف اقتصادی در بهره‌مندی هر چه بیشتر از رانت گازی شده. ترکیب همین سیاست‌ها با تحریم‌های اقتصادی باعث کاهش رشد توسعه‌ی میادین گازی هم شده.

در نتیجه حتی در روزهای عادی سال نیز گاز چندانی برای صادرات باقی‌نمانده. گازی که می‌توانست یکی از مهم‌ترین ابزارهای کشور در برقراری تعادل اقتصادی با اروپا و کشورهای منطقه باشد.

اما اصل فاجعه: با فرارسیدن فصل زمستان میزان مصرف گاز خانوارها و بخش تجاری و عمومی به شدت افزایش می‌یابد و در نقطه‌ی پیک، مصرف این بخش به بیش از ۶۰۰ میلیون متر مکعب در روز می‌رسد. حتی در بهترین سناریو در این حالت ما دچار ۲۰۰ میلیون متر مکعب کسری گاز هستیم.


برنامه‌ی فعلی ما برای مقابله با این بحران چیست؟
قطع گاز نیروگاه‌ها و جایگزینی آن با مازوت، برش سنگین و گازويیل، قطع گاز صنایع عمده و قطع گاز صادراتی.

نتیجه‌ی مورد اول از دست رفتن درآمدهای ارزی حاصل از فروش گازوییل و برش سنگین، آلودگی شدید هوا و قطعی احتمالی برق در زمستان است.

قطع گاز صنایع هم موجب کاهش درآمدهای ارزی کشور در زمستان، افزایش قیمت داخلی محصولات این صنایع (به دلیل کاهش شدید تولید) و کاهش سود شرکت‌های بورسی می‌شود.

قطع گاز صادراتی در زمستان هم موجب هر چه کم اهیت‌تر شدن نقش گاز ایران در برقراری تعادل اقتصادی با کشورهای همسایه می‌شود. عاملی که تاثیر مستقیم بر دسترسی ایران به منابع ارزی‌اش در این کشورها هم دارد. به عبارت دیگر قطع گاز صادراتی در زمستان نه تنها موجب کاهش درآمدهای ارزی می‌شود بلکه باعث کاهش دسترسی ایران به درآمدهای فعلی نیز می‌شود.

خلاصه‌ی قسمت اول: نتیجه‌ی مستقیم راهکار پیشنهادی فعلی، افزایش فشار بر بازار ارز و همچنین افزایش شتاب تورم در ماه‌های پایانی سال ۱۴۰۰ است.

توجه بشود که در ماه‌های پایانی سال به دلیل افزایش تقاضا برای ارز و افزایش فشار دولت بر پایه‌ی پولی آسیب‌پذیری اقتصاد ایران از شوک‌های ارزی بیشتر از ایام دیگر سال است.


اما آیا برای زمستان ۱۴۰۰ راه حل بهتری وجود دارد؟
ادامه در قسمت دوم

✅ @karkhone