پس از گذشت سالها ، فروشگاههای آمریکایی موجودی ندارند! سیاست کنترل همه گیر بایدن منجر به کمبود نیروی کار و مشکلات حمل و نقل شده است. در چنین شرایط اضطراری ، وزیر حمل و نقل بایدن درخواست "مرخصی زایمان" کرد. او یک مرد است که اخیراً دو فرزند را با همسر همجنسگرای خود به فرزند خواندگی پذیرفته. باقی ماندن بایدن در قدرت ، ایالات متحده را به مسخره ترین کشور تبدیل خواهد کرد.
✅ @karkhone
✅ @karkhone
سرنوشت اقتصاد ایران بدون لغو تحریم‌ها/چشم‌انداز میان‌مدت
پایگاه رسانه‌ای مؤسسه خاورمیانه در مطلبی با عنوان «سه سناریو برای اقتصاد ایران» بر اساس سه نتیجه احتمالی مذاکرات هسته‌ای شامل، بازگشت به برجام (خوشبینانه)، توافق موقت (میانی)، و ادامه وضع موجود (بدبینانه)، ۳ چشم‌انداز اقتصادی میان‌مدت را تبیین و آمار و ارقام مربوط به هریک از سناریوها را پیش‌بینی کرده است.
پس از سه سال افول و بی‌ثباتی، اقتصاد ایران به ساحل ثبات رسیده است.
برخی از شاخص های اقتصاد کلان، به ویژه تورم، همچنان نگران کننده است، اما تولید ناخالص داخلی کشور به رشد ناچیز بازگشته است، که حاکی از این است که اقتصاد در برابر فشارهای عظیم خارجی و داخلی مقاوم بوده است. کارشناسان متفق‌اند دلیل اصلی این انعطاف‌پذیری، تنوع فعالیت‌های اقتصادی ایران بوده است.
با این حال، با افزایش اثر تورم بر قدرت خرید متوسط خانواده ایرانی و تداوم فرار سرمایه، چشم‌انداز میان مدت اقتصاد در غیاب تصمیمات سیاسی و اقتصادی مورد نیاز می‌تواند مبهم باشد.
✅ @karkhone
پایگاه رسانه‌ای مؤسسه خاورمیانه در مطلبی با عنوان «سه سناریو برای اقتصاد ایران» بر اساس سه نتیجه احتمالی مذاکرات هسته‌ای شامل، بازگشت به برجام (خوشبینانه)، توافق موقت (میانی)، و ادامه وضع موجود (بدبینانه)، ۳ چشم‌انداز اقتصادی میان‌مدت را تبیین و آمار و ارقام مربوط به هریک از سناریوها را پیش‌بینی کرده است.
پس از سه سال افول و بی‌ثباتی، اقتصاد ایران به ساحل ثبات رسیده است.
برخی از شاخص های اقتصاد کلان، به ویژه تورم، همچنان نگران کننده است، اما تولید ناخالص داخلی کشور به رشد ناچیز بازگشته است، که حاکی از این است که اقتصاد در برابر فشارهای عظیم خارجی و داخلی مقاوم بوده است. کارشناسان متفق‌اند دلیل اصلی این انعطاف‌پذیری، تنوع فعالیت‌های اقتصادی ایران بوده است.
با این حال، با افزایش اثر تورم بر قدرت خرید متوسط خانواده ایرانی و تداوم فرار سرمایه، چشم‌انداز میان مدت اقتصاد در غیاب تصمیمات سیاسی و اقتصادی مورد نیاز می‌تواند مبهم باشد.
✅ @karkhone
Middle East Institute
Three scenarios for Iran’s economic development
After three years of decline and instability, the Iranian economy has stabilized. Some of the macroeconomic indicators, especially inflation, remain worrying, but the country’s GDP has returned to marginal growth, which is a reminder that the economy has…
مهدی سمیعی؛ رئیس کل بانک مرکزی در اواخر دهه چهل در مصاحبه با پروژه تاریخ شفاهی ایران(هاروارد) در باب مداخلات پهلوی دوم در امور اجرایی می‌گوید:
(شاه) گفتند که: "خیلی خوب ولی معذلک اگر دلتان می‌خواهد(برای نخست وزیر شدن تلاش کنید) از لحاظ من اشکالی ندارد، ولی شما خیال نکنید که ما اگر بخواهیم مثلاً یک کسی را نخست وزیر بکنیم به او می‌گوییم که حتما برو تو حزب. نه، اگر فردا لازم شد که یک کسی را دستش را از توی پیاده‌رو بگیریم و بیاوریمش نخست وزیر بکنیم می‌کنیم این کار را. نخست وزیر کاری نمی تواند بکند! حداکثرش این است که یک جاده‌ای هست کم و بیش پهن، حداکثرش این است که از چپ جاده می‌تواند برود به راست جاده، از راست جاده برود به چپ جاده، از جاده هیچ وقت نمی تواند خارج بشود!"
✅ @karkhone
(شاه) گفتند که: "خیلی خوب ولی معذلک اگر دلتان می‌خواهد(برای نخست وزیر شدن تلاش کنید) از لحاظ من اشکالی ندارد، ولی شما خیال نکنید که ما اگر بخواهیم مثلاً یک کسی را نخست وزیر بکنیم به او می‌گوییم که حتما برو تو حزب. نه، اگر فردا لازم شد که یک کسی را دستش را از توی پیاده‌رو بگیریم و بیاوریمش نخست وزیر بکنیم می‌کنیم این کار را. نخست وزیر کاری نمی تواند بکند! حداکثرش این است که یک جاده‌ای هست کم و بیش پهن، حداکثرش این است که از چپ جاده می‌تواند برود به راست جاده، از راست جاده برود به چپ جاده، از جاده هیچ وقت نمی تواند خارج بشود!"
✅ @karkhone
عطش جهانی برای سوخت‌های فسیلی و سراب انرژی‌های جایگزین
| دکتر روح‌اله کهن‌هوش نژاد
نیروگاه وست بورتن با دودکش‌هایی که ۲۰۰ متر از قلب صنعتی انگلستان بالاتر هستند، از نظر انگلیسی‌ها یادگار دوران سوخت‌های فسیلی به‌شمار می‌آید. دیگ‌های بخار این نیروگاه وقتی به جوش می‌آیند، روزانه هزاران تن زغال سنگ می‌سوزانند و دی اکسید کربنی را به هوا متصاعد می‌کنند که عامل گرمایش زمین است.
این نیروگاه قرار است پس از ۵۰ سال فعالیت، طبق برنامه گذار به انرژی‌های سبز نظیر انرژی بادی و خورشیدی، سال آینده به طور کلی تعطیل شود. وست بورتن به ندرت مورد استفاده قرار می‌گیرد اما از یک ماه پیش دولت انگلیس مجبور شد از این غول قدیمی و آلاینده، جهت تأمین برق برای چندین روز متوالی استفاده کند. وست بورتن تنها یک نمونه است. در سراسر جهان، با افزایش تقاضای ناشی از بهبود شرایط پساکرونا، سوخت‌های فسیلی بازگشتی مقتدرانه داشتند.
در اروپا که خودروهای الکتریکی بیش از پیش متداول شده، فروش بنزین رونق گرفته و در برخی کشورها رکورد ۱۰ ساله را شکسته است. در کشورهای درحال توسعه، از چین تا برزیل، مصرف گاز طبیعی شدت بیشتری گرفته است. عطش جهان برای انرژی با محدودیت عرضه مواجه شده و این مسأله قیمت برق را نیز در بسیاری از کشورها به اوج رسانده است.
با همه این‌ها، تقاضا برای سوخت‌های فسیلی هنوز به سطوح پیش از همه‌گیری کرونا نرسیده و این بدان معناست که انتشار آلاینده‌ها نیز در مسیر صعودی قرار دارد. در صورت ادامه روند کنونی، مجموع مصرف زغال سنگ، گاز طبیعی و نفت تا نیمه سال ۲۰۲۲ به یک رکورد تاریخی و بی‌نظیر خواهد رسید.
مصرف‌کنندگان انرژی به ویژه در کشورهای توسعه‌یافته سال‌هاست اهداف ناهمگونی نظیر کاهش انتشار آلاینده‌ها، پایین نگاه داشتن قیمت انرژی و تأمین امنیت انرژی را در قالب موضوع گذار انرژی دنبال می‌کنند، اما وضعیت فعلی تهدیدی جدی برای این اهداف به‌شمار می‌آید. افزایش قیمت‌ها همچنین باعث کاهش حمایت عمومی از سیاست‌های گذار انرژی میشود.
این درحالیست که در آستانه اجلاس آب و هوایی COP۲۶ سازمان ملل متحد قرار داریم، اجلاسی که بسیاری بر این باورند که آخرین فرصت برای جلوگیری از تغییر فاجعه‌آمیز اقلیم است. آژانس بین‌المللی انرژی نیز به تازگی اعلام کرده که برای رسیدن به هدف کربن صفر در سال ۲۰۵۰، لازم است سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک تا سال ۲۰۳۰ به سه برابر سطح فعلی خود برسد (یعنی از ۴ تریلیون دلار به ۱۲ تریلیون دلار).
سال‌هاست که اصلاح اوج تقاضا برای سوخت‌های فسیلی از نفت گرفته تا زغال سنگ وارد ادبیات اقصاد انرژی شده لکن هیچ‌گاه به واقعیت تبدیل نشده است. بسیاری فکر می‌کردند بخشی از کاهش تقاضا در دوران همه‌گیری کرونا ساختاری بوده و ناشی از تغییرات اجتماعی نظیر دورکاری است.
اما درحال حاضر، تقاضای نفت از سال ۲۰۱۹ نیز بالاتر است. مردم با دوری از حمل و نقل عمومی، با خودروهای شخصی خود به خیابان‌ها و مراکز شهر می‌آیند. در بسیاری از کشورها، گاز به سوخت مکمل تولید برق برای جبران افت و خیزهای انرژی خورشیدی و بادی شده است. حتی زغال سنگ به عنوان آلوده‌ترین سوخت فسیلی نیز به میدان آمده و به تنی ۲۰۰ دلار رسیده که از رکورد قبلی خود در سال ۲۰۰۸ بالاتر است. قیمت برق در انگلستان ۱۰ برابر شده و همانطور که گفته شد، نیروگاه وست بورتن را فعال کرده است.
در این میان، زغال سنگ حالت پارادایمی دارد. حدود یک دهه بود که به نظر می‌رسید این سوخت فسیلی مراحل پایانی افول خود را پشت سر می‌گذارد، سرمایه‌گذاران از این حوزه خارج شده بودند و نیروگاه‌های زغال‌سوز یکی پس از دیگری تعطیل میشدند. اما آلاینده‌ترین سوخت فسیلی از رده خارج نشد و مصرف آن در سال ۲۰۱۴ به اوج خود رسید، لکن مجدداً نزولی شد و انتظار می‌رفت که در یک سطح ملایمی تثبیت شده است. اما همانطور که اشاره شد، مصرف این سوخت به رهبری چین تجدید حیات یافته است.
نفت، سوخت دیگری است که انتظارات برای رسیدن تقاضا به اوج به سرعت درحال محو شدن است. در سال ۲۰۲۰، غول نفتی انگلیسی، BP، کرونا را ورود به دوره پس از اوج تقاضا می‌دانست اما اکنون پیش‌بینی کرده که تقاضا برای نفت در نیمه سال ۲۰۲۲ به سطوح پیش از همه‌گیری کرونا خواهد رسید.
سر به فلک کشیدن تقاضا باعث شده تا بسیاری از فرض‌های مربوط به سرعت کربن‌زدایی از جهان زیر سؤال برود. این مسأله نشان داد که انرژی‌های پاک و سبز، با همه برنامه‌های طراحی شده و امیدها، همچنان در دوران نوزادی خود بسر می‌برند و جهان هنوز هم به شدت وابسته به سوخت‌های فسیلی است. این وابستگی، اعتیادی است که طی بیش از دو قرن به وجود آمده و عمیقاً ریشه دوانده است.
✅ @karkhone
| دکتر روح‌اله کهن‌هوش نژاد
نیروگاه وست بورتن با دودکش‌هایی که ۲۰۰ متر از قلب صنعتی انگلستان بالاتر هستند، از نظر انگلیسی‌ها یادگار دوران سوخت‌های فسیلی به‌شمار می‌آید. دیگ‌های بخار این نیروگاه وقتی به جوش می‌آیند، روزانه هزاران تن زغال سنگ می‌سوزانند و دی اکسید کربنی را به هوا متصاعد می‌کنند که عامل گرمایش زمین است.
این نیروگاه قرار است پس از ۵۰ سال فعالیت، طبق برنامه گذار به انرژی‌های سبز نظیر انرژی بادی و خورشیدی، سال آینده به طور کلی تعطیل شود. وست بورتن به ندرت مورد استفاده قرار می‌گیرد اما از یک ماه پیش دولت انگلیس مجبور شد از این غول قدیمی و آلاینده، جهت تأمین برق برای چندین روز متوالی استفاده کند. وست بورتن تنها یک نمونه است. در سراسر جهان، با افزایش تقاضای ناشی از بهبود شرایط پساکرونا، سوخت‌های فسیلی بازگشتی مقتدرانه داشتند.
در اروپا که خودروهای الکتریکی بیش از پیش متداول شده، فروش بنزین رونق گرفته و در برخی کشورها رکورد ۱۰ ساله را شکسته است. در کشورهای درحال توسعه، از چین تا برزیل، مصرف گاز طبیعی شدت بیشتری گرفته است. عطش جهان برای انرژی با محدودیت عرضه مواجه شده و این مسأله قیمت برق را نیز در بسیاری از کشورها به اوج رسانده است.
با همه این‌ها، تقاضا برای سوخت‌های فسیلی هنوز به سطوح پیش از همه‌گیری کرونا نرسیده و این بدان معناست که انتشار آلاینده‌ها نیز در مسیر صعودی قرار دارد. در صورت ادامه روند کنونی، مجموع مصرف زغال سنگ، گاز طبیعی و نفت تا نیمه سال ۲۰۲۲ به یک رکورد تاریخی و بی‌نظیر خواهد رسید.
مصرف‌کنندگان انرژی به ویژه در کشورهای توسعه‌یافته سال‌هاست اهداف ناهمگونی نظیر کاهش انتشار آلاینده‌ها، پایین نگاه داشتن قیمت انرژی و تأمین امنیت انرژی را در قالب موضوع گذار انرژی دنبال می‌کنند، اما وضعیت فعلی تهدیدی جدی برای این اهداف به‌شمار می‌آید. افزایش قیمت‌ها همچنین باعث کاهش حمایت عمومی از سیاست‌های گذار انرژی میشود.
این درحالیست که در آستانه اجلاس آب و هوایی COP۲۶ سازمان ملل متحد قرار داریم، اجلاسی که بسیاری بر این باورند که آخرین فرصت برای جلوگیری از تغییر فاجعه‌آمیز اقلیم است. آژانس بین‌المللی انرژی نیز به تازگی اعلام کرده که برای رسیدن به هدف کربن صفر در سال ۲۰۵۰، لازم است سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک تا سال ۲۰۳۰ به سه برابر سطح فعلی خود برسد (یعنی از ۴ تریلیون دلار به ۱۲ تریلیون دلار).
سال‌هاست که اصلاح اوج تقاضا برای سوخت‌های فسیلی از نفت گرفته تا زغال سنگ وارد ادبیات اقصاد انرژی شده لکن هیچ‌گاه به واقعیت تبدیل نشده است. بسیاری فکر می‌کردند بخشی از کاهش تقاضا در دوران همه‌گیری کرونا ساختاری بوده و ناشی از تغییرات اجتماعی نظیر دورکاری است.
اما درحال حاضر، تقاضای نفت از سال ۲۰۱۹ نیز بالاتر است. مردم با دوری از حمل و نقل عمومی، با خودروهای شخصی خود به خیابان‌ها و مراکز شهر می‌آیند. در بسیاری از کشورها، گاز به سوخت مکمل تولید برق برای جبران افت و خیزهای انرژی خورشیدی و بادی شده است. حتی زغال سنگ به عنوان آلوده‌ترین سوخت فسیلی نیز به میدان آمده و به تنی ۲۰۰ دلار رسیده که از رکورد قبلی خود در سال ۲۰۰۸ بالاتر است. قیمت برق در انگلستان ۱۰ برابر شده و همانطور که گفته شد، نیروگاه وست بورتن را فعال کرده است.
در این میان، زغال سنگ حالت پارادایمی دارد. حدود یک دهه بود که به نظر می‌رسید این سوخت فسیلی مراحل پایانی افول خود را پشت سر می‌گذارد، سرمایه‌گذاران از این حوزه خارج شده بودند و نیروگاه‌های زغال‌سوز یکی پس از دیگری تعطیل میشدند. اما آلاینده‌ترین سوخت فسیلی از رده خارج نشد و مصرف آن در سال ۲۰۱۴ به اوج خود رسید، لکن مجدداً نزولی شد و انتظار می‌رفت که در یک سطح ملایمی تثبیت شده است. اما همانطور که اشاره شد، مصرف این سوخت به رهبری چین تجدید حیات یافته است.
نفت، سوخت دیگری است که انتظارات برای رسیدن تقاضا به اوج به سرعت درحال محو شدن است. در سال ۲۰۲۰، غول نفتی انگلیسی، BP، کرونا را ورود به دوره پس از اوج تقاضا می‌دانست اما اکنون پیش‌بینی کرده که تقاضا برای نفت در نیمه سال ۲۰۲۲ به سطوح پیش از همه‌گیری کرونا خواهد رسید.
سر به فلک کشیدن تقاضا باعث شده تا بسیاری از فرض‌های مربوط به سرعت کربن‌زدایی از جهان زیر سؤال برود. این مسأله نشان داد که انرژی‌های پاک و سبز، با همه برنامه‌های طراحی شده و امیدها، همچنان در دوران نوزادی خود بسر می‌برند و جهان هنوز هم به شدت وابسته به سوخت‌های فسیلی است. این وابستگی، اعتیادی است که طی بیش از دو قرن به وجود آمده و عمیقاً ریشه دوانده است.
✅ @karkhone
علی اکبر داور:
به اعتقاد علمای از ما بهتران، طرز تولید ثروت اساس اخلاق و ادبیات و سیاست ملل دنیا است. حکومت امروزی ما زندگانی ایلات، قدرت ایلخان‌ها و خوانین محلی، نبودن آزادی و همه عیب‌ها، همه تراوشات طبیعی سبک و شیوه‌ای است که ما در تولید ثروت و به عمل آوردن محصول داریم. اگر واقعا میل دارید اوضاع عمومی اصلاح بشود زندگانی اقتصادی را تازه و نو کنید، کاری نداشته باشید من شبی چند مرتبه از عشق آزادی ضعف میکنم، نگاه کنید برای اصلاح زندگی مادی شما چه نقشه و فکر عملی دارم. خلاصه دنبال نان بروید آزادی خودش دنبال شما می‌آید.
منبع: کتاب اقتصاد و دولت در ایران
✅ @karkhone
به اعتقاد علمای از ما بهتران، طرز تولید ثروت اساس اخلاق و ادبیات و سیاست ملل دنیا است. حکومت امروزی ما زندگانی ایلات، قدرت ایلخان‌ها و خوانین محلی، نبودن آزادی و همه عیب‌ها، همه تراوشات طبیعی سبک و شیوه‌ای است که ما در تولید ثروت و به عمل آوردن محصول داریم. اگر واقعا میل دارید اوضاع عمومی اصلاح بشود زندگانی اقتصادی را تازه و نو کنید، کاری نداشته باشید من شبی چند مرتبه از عشق آزادی ضعف میکنم، نگاه کنید برای اصلاح زندگی مادی شما چه نقشه و فکر عملی دارم. خلاصه دنبال نان بروید آزادی خودش دنبال شما می‌آید.
منبع: کتاب اقتصاد و دولت در ایران
✅ @karkhone
سناریوهای گازی ارز
| امیر کرمانی
قسمت اول: تشریح مساله
زمستان ۱۴۰۰ شاید یکی از گازی‌ترین زمستان‌های دهه‌های اخیر در جهان و در ایران باشد.
در ماههای اخیر مجموعه‌ای از اتفاقات طبیعی و سیاست‌های اقتصادی باعث افزایش تقاضا برای گاز طبیعی شده‌است. در عین حال وقفه‌های زنجیره تولید گاز (علی‌الخصوص در روسیه) باعث کاهش عرضه‌ی گاز شده. در نتیجه قیمت‌های جهانی گاز در هفته‌های اخیر به شدت افزایش یافته. (اطلاعات بیشتر ۱ و ۲)
بالتبع چنین شرایطی می‌توانست فرصت بسیار ویژه‌ای را در اختیار سومین تولید کننده‌ی گاز جهان قرار بدهد و این کشور را مالامال از درآمدهای ارزی بکند!
اما متاسفانه ایران اسیر در بند سیاست‌های اشتباه اقتصادی نه تنها سومین تولید‌کننده‌ی گاز طبیعی در جهان است، بلکه چهارمین مصرف‌کننده‌ی گاز در جهان (تنها پس از آمریکا، روسیه و چین) هم هست. ایران ۸۵ میلیون نفری بیش از ۷۰٪ چین صنعتی با ۱.۴ میلیارد نفر جمعیت، حدود ۳ برابر آلمان و انگلیس، ۴ برابر هند و ۵ برابر ترکیه گاز مصرف میکند.
ما چقدر گاز تولید می‌کنیم: چیزی در حدود۸۰۰ میلیون متر مکعب در روز.
اما ما چگونه این مقدار گاز را مصرف می‌کنیم؟ به طور متوسط حدود ۲۰% گاز در بخش خانگی، ۵٪ در بخش تجاری و عمومی، ۳۰% در صنایع، ۲۷.۵% در نیروگاه‌ها و حدود ۱۰% هم صرف خود فرآیندهای تولید گاز و نفت و تلفات انتقال گاز میشود. کل میزان صادرات گاز کشور نیز تنها در حدود ۵% میزان تولید گاز کشور است.
در واقع قیمت‌گذاری به غایت اشتباه در حوزه‌ی گاز (و انرژی) باعث رقابت شدید بین بخش‌های مختلف اقتصادی در بهره‌مندی هر چه بیشتر از رانت گازی شده. ترکیب همین سیاست‌ها با تحریم‌های اقتصادی باعث کاهش رشد توسعه‌ی میادین گازی هم شده.
در نتیجه حتی در روزهای عادی سال نیز گاز چندانی برای صادرات باقی‌نمانده. گازی که می‌توانست یکی از مهم‌ترین ابزارهای کشور در برقراری تعادل اقتصادی با اروپا و کشورهای منطقه باشد.
اما اصل فاجعه: با فرارسیدن فصل زمستان میزان مصرف گاز خانوارها و بخش تجاری و عمومی به شدت افزایش می‌یابد و در نقطه‌ی پیک، مصرف این بخش به بیش از ۶۰۰ میلیون متر مکعب در روز می‌رسد. حتی در بهترین سناریو در این حالت ما دچار ۲۰۰ میلیون متر مکعب کسری گاز هستیم.
برنامه‌ی فعلی ما برای مقابله با این بحران چیست؟
قطع گاز نیروگاه‌ها و جایگزینی آن با مازوت، برش سنگین و گازويیل، قطع گاز صنایع عمده و قطع گاز صادراتی.
نتیجه‌ی مورد اول از دست رفتن درآمدهای ارزی حاصل از فروش گازوییل و برش سنگین، آلودگی شدید هوا و قطعی احتمالی برق در زمستان است.
قطع گاز صنایع هم موجب کاهش درآمدهای ارزی کشور در زمستان، افزایش قیمت داخلی محصولات این صنایع (به دلیل کاهش شدید تولید) و کاهش سود شرکتهای بورسی میشود.
قطع گاز صادراتی در زمستان هم موجب هر چه کم اهیت‌تر شدن نقش گاز ایران در برقراری تعادل اقتصادی با کشورهای همسایه میشود. عاملی که تاثیر مستقیم بر دسترسی ایران به منابع ارزی‌اش در این کشورها هم دارد. به عبارت دیگر قطع گاز صادراتی در زمستان نه تنها موجب کاهش درآمدهای ارزی میشود بلکه باعث کاهش دسترسی ایران به درآمدهای فعلی نیز میشود.
خلاصه‌ی قسمت اول: نتیجه‌ی مستقیم راهکار پیشنهادی فعلی، افزایش فشار بر بازار ارز و همچنین افزایش شتاب تورم در ماههای پایانی سال ۱۴۰۰ است.
توجه بشود که در ماههای پایانی سال به دلیل افزایش تقاضا برای ارز و افزایش فشار دولت بر پایه‌ی پولی آسیب‌پذیری اقتصاد ایران از شوک‌های ارزی بیشتر از ایام دیگر سال است.
اما آیا برای زمستان ۱۴۰۰ راه حل بهتری وجود دارد؟
ادامه در قسمت دوم
✅ @karkhone
| امیر کرمانی
قسمت اول: تشریح مساله
زمستان ۱۴۰۰ شاید یکی از گازی‌ترین زمستان‌های دهه‌های اخیر در جهان و در ایران باشد.
در ماههای اخیر مجموعه‌ای از اتفاقات طبیعی و سیاست‌های اقتصادی باعث افزایش تقاضا برای گاز طبیعی شده‌است. در عین حال وقفه‌های زنجیره تولید گاز (علی‌الخصوص در روسیه) باعث کاهش عرضه‌ی گاز شده. در نتیجه قیمت‌های جهانی گاز در هفته‌های اخیر به شدت افزایش یافته. (اطلاعات بیشتر ۱ و ۲)
بالتبع چنین شرایطی می‌توانست فرصت بسیار ویژه‌ای را در اختیار سومین تولید کننده‌ی گاز جهان قرار بدهد و این کشور را مالامال از درآمدهای ارزی بکند!
اما متاسفانه ایران اسیر در بند سیاست‌های اشتباه اقتصادی نه تنها سومین تولید‌کننده‌ی گاز طبیعی در جهان است، بلکه چهارمین مصرف‌کننده‌ی گاز در جهان (تنها پس از آمریکا، روسیه و چین) هم هست. ایران ۸۵ میلیون نفری بیش از ۷۰٪ چین صنعتی با ۱.۴ میلیارد نفر جمعیت، حدود ۳ برابر آلمان و انگلیس، ۴ برابر هند و ۵ برابر ترکیه گاز مصرف میکند.
ما چقدر گاز تولید می‌کنیم: چیزی در حدود۸۰۰ میلیون متر مکعب در روز.
اما ما چگونه این مقدار گاز را مصرف می‌کنیم؟ به طور متوسط حدود ۲۰% گاز در بخش خانگی، ۵٪ در بخش تجاری و عمومی، ۳۰% در صنایع، ۲۷.۵% در نیروگاه‌ها و حدود ۱۰% هم صرف خود فرآیندهای تولید گاز و نفت و تلفات انتقال گاز میشود. کل میزان صادرات گاز کشور نیز تنها در حدود ۵% میزان تولید گاز کشور است.
در واقع قیمت‌گذاری به غایت اشتباه در حوزه‌ی گاز (و انرژی) باعث رقابت شدید بین بخش‌های مختلف اقتصادی در بهره‌مندی هر چه بیشتر از رانت گازی شده. ترکیب همین سیاست‌ها با تحریم‌های اقتصادی باعث کاهش رشد توسعه‌ی میادین گازی هم شده.
در نتیجه حتی در روزهای عادی سال نیز گاز چندانی برای صادرات باقی‌نمانده. گازی که می‌توانست یکی از مهم‌ترین ابزارهای کشور در برقراری تعادل اقتصادی با اروپا و کشورهای منطقه باشد.
اما اصل فاجعه: با فرارسیدن فصل زمستان میزان مصرف گاز خانوارها و بخش تجاری و عمومی به شدت افزایش می‌یابد و در نقطه‌ی پیک، مصرف این بخش به بیش از ۶۰۰ میلیون متر مکعب در روز می‌رسد. حتی در بهترین سناریو در این حالت ما دچار ۲۰۰ میلیون متر مکعب کسری گاز هستیم.
برنامه‌ی فعلی ما برای مقابله با این بحران چیست؟
قطع گاز نیروگاه‌ها و جایگزینی آن با مازوت، برش سنگین و گازويیل، قطع گاز صنایع عمده و قطع گاز صادراتی.
نتیجه‌ی مورد اول از دست رفتن درآمدهای ارزی حاصل از فروش گازوییل و برش سنگین، آلودگی شدید هوا و قطعی احتمالی برق در زمستان است.
قطع گاز صنایع هم موجب کاهش درآمدهای ارزی کشور در زمستان، افزایش قیمت داخلی محصولات این صنایع (به دلیل کاهش شدید تولید) و کاهش سود شرکتهای بورسی میشود.
قطع گاز صادراتی در زمستان هم موجب هر چه کم اهیت‌تر شدن نقش گاز ایران در برقراری تعادل اقتصادی با کشورهای همسایه میشود. عاملی که تاثیر مستقیم بر دسترسی ایران به منابع ارزی‌اش در این کشورها هم دارد. به عبارت دیگر قطع گاز صادراتی در زمستان نه تنها موجب کاهش درآمدهای ارزی میشود بلکه باعث کاهش دسترسی ایران به درآمدهای فعلی نیز میشود.
خلاصه‌ی قسمت اول: نتیجه‌ی مستقیم راهکار پیشنهادی فعلی، افزایش فشار بر بازار ارز و همچنین افزایش شتاب تورم در ماههای پایانی سال ۱۴۰۰ است.
توجه بشود که در ماههای پایانی سال به دلیل افزایش تقاضا برای ارز و افزایش فشار دولت بر پایه‌ی پولی آسیب‌پذیری اقتصاد ایران از شوک‌های ارزی بیشتر از ایام دیگر سال است.
اما آیا برای زمستان ۱۴۰۰ راه حل بهتری وجود دارد؟
ادامه در قسمت دوم
✅ @karkhone
The Economist
What is behind rocketing natural-gas prices?
The spike reflects both supply and demand
تغییرات قیمت کالاها و خدمات مصرفی از ژانویه ۲۰۰۰ تا ژوئن ۲۰۲۱ در ایالات متحده
هرچه میزان مشارکت و دخالت دولت در تهیه کالاها و خدمات بیشتر باشد، قیمت‌ها با گذشت زمان افزایش می یابد.
✅ @karkhone
هرچه میزان مشارکت و دخالت دولت در تهیه کالاها و خدمات بیشتر باشد، قیمت‌ها با گذشت زمان افزایش می یابد.
✅ @karkhone
قحطی بزرگ؛ افسانه یا واقعیت
یکی از مسائل و چالش‌های دقیق علمی و بی‌طرف در ایران مسائل و موضوعاتی است که تبدیل به هنجارهای مورد استفاده توسط برخی جریان‌های سیاسی میشوند ازاین‌رو پرداختن دقیق و بی‌طرفانه به آنها برای کشف علل و عوامل دخیل در آن بسیار دشوار است؛ زیرا محقق و پژوهشگر به‌جای تمایلات سیاسی خود می‌بایست متغیرهای اصلی را مورد تحقیق و بررسی قرار دهد و در این راه جریان‌های سیاسی منتفع ممکن است حملات خود را علیه پژوهش نقادانه و علمی افزایش دهند.
خطر چنین رویه این است که از موضوعات و رویدادها بهره‌برداری مبتنی بر انتفاع میشود و ازاین‌رو انتفاع جریان‌های سیاسی و یا جریانی خاص به‌جای ریشه‌یابی علل و عوامل ماجرا مطرح میشوند و درنتیجه علل و عوامل اصلی در گردوغبار تبلیغات و پروپاگاندا پنهان شده و به‌جای خود باقی خواهند ماند و در مواقع دیگر فاجعه‌ای دیگر خواهند آفرید.
یکی از مسائل و موضوعات جنجالی در تاریخ معاصر ایران رخ داده به قحطی بزرگ معروف است؛ برای ریشه‌یابی این فاجعه نیاز به بررسی دقیق و در نظر گرفتن متغیرهای متعددی است که پژوهشگر را به علل اصلی رهنمون سازد و درس‌هایی را برای ایران امروز فراهم کند.
برای شناخت ریشه‌های اصلی بروز قحطی و فهم آمار و ابعاد متفاوت آن می‌بایست به اواخر دوره پادشاهی صفویه شروع شود. در اواخر دوره‌ی پادشاهی صفوی کم‌کم الگوی اقتصاد معیشت محور ایران به اقتصاد تجاری و پولی تبدیل شد و ازاین‌رو صادرات محصولات تجاری از ایران به اروپا از طریق عثمانی موجب میشد تورم اروپا و عثمانی وارد ایران شود و علاوه بر این محصولات کشاورزی معیشتی کم‌کم جای خود را به محصولات کشاورزی تجاری دادند و ازاین‌رو با بروز هر خشک‌سالی، قحطی‌های سریالی متعددی در ایران روی داده است.
در دوره‌ی زندیه بر اثر خشک‌سالی یک قحطی بزرگ به وجود درآمد که کریم‌خان زند از طریق گشودن درهای سیلوهای حکومتی و قرار دادن غله در اختیار مردم موجب عدم بروز فاجعه گسترده شد. علاوه بر آن در دوره ناصرالدین‌شاه و بین سال‌های ۱۸۶۹ تا ۱۸۷۲ بر اثر خشک‌سالی دیگری قحطی گسترده‌ای پدید آمد که این قحطی را قحطی بزرگ می‌نامند.
تغییر الگوی معیشت محور ایران به الگوی اقتصاد تجاری موجب شد که ایران در سال ۱۹۱۴ برای نخستین بار وارد کننده گندم شود و بلافاصله پس‌ازاینکه ایران به واردکننده گندم تبدیل شد، در سال ۱۹۱۵ و ۱۹۱۶ خشک‌سالی گسترده‌ای در ایران پدید آمد که موجب شد همان مقدار اندک تولید کشاورزی معیشتی نیز با چالش مواجه شود.
با کشیده شدن جنگ جهانی اول به ایران طبیعتاً عامل جنگ نیز بر عوامل پیشین افزوده شد؛ درحالی‌که کشور واردکننده گندم شده و خشک‌سالی تولید مقدار اندک محصولات کشاورزی معیشتی را با چالش مواجه کرده است؛ همان مقدار اندک نیز می‌بایست میان اشغالگران و مردم ایران تقسیم شود و بدیهی است که بر شدت قحطی افزوده خواهد شد.
اما سؤال اصلی این است که چقدر از جمعیت ایران جان خود را از دست دادند؟ و آیا تنها قحطی را میتوان عامل این تلفات دانست یا خیر؟
افزایش تلفات در زمستان سال ۱۹۱۸ آغاز و تا سال ۱۹۱۹ ادامه داشت. در این دوره آنفولانزای اسپانیایی یک‌سوم جمعیت جهان را از بین برد و علاوه بر آن شیوع تیفوس روسی نیز موجب مرگ‌ومیر فراوانی در خود روسیه و نواحی شمالی ایران گردید. که در اثر تغییر الگوی اقتصادی و همچنین خشک‌سالی سال ۱۹۱۵ و ۱۹۱۶ ایجاد شده بود با خرید غله توسط کارگزاران ایرانی بریتانیا و همچنین راه‌بندان روس‌ها در شمال خراسان و مصادره‌ی آذوقه‌ی مردم شدت یافت.
محمدقلی مجد در کتابی به نام قحطی بزرگ از میان عوامل گوناگون تنها به یک عامل بسنده کرده و سایر عوامل را در زیر آمار و ارقام ناصحیح پنهان کرده است. بر اساس کتاب مجد ۹ میلیون نفر از جمعیت ایران جان خود را از دست دادند درحالی‌که جمعیت ایران در دوره مورد نظر ۱۰ میلیون نفر بوده است و با از بین رفتن جمعیت ۹ میلیون نفری پاسخ به این سؤال جدی است که چگونه جمعیت فعال ایران در سال ۱۹۴۰ به ۴۰ میلیون نفر رسیده است؟ رشد جمعیت ایران طبیعتاً با جمعیت باقی‌مانده یک میلیونی در این دوره‌ی کوتاه میسر نخواهد بود.
علاوه‌براین، مجد به نقش شاه قاجار و احتکار غله توسط وی اشاره‌ای نمی‌کند؛ در این بحران انبار شاهی از غله پر بود اما احمدشاه به‌رغم توصیه‌های مشاوران و نزدیکانش حاضر نبود غله را در اختیار مردم قرار دهد و کاری که برخلاف اقدام کریم‌خان زند بود.
مجدد همچنین به اسنادی اشاره میکند که هرگز به آنها دسترسی نداشته است و بر اساس اتفاق‌نظر سند پژوهان و مورخان، آمار اعلام شده در کتاب مجد محل ایراد بزرگی است.
اگر به رگه‌هایی که مجد با فرمانفرماییان و خاندان قاجار دارد توجه شود مشخص میشود کتاب مجد برگ برندهای برای تطهیر شاهان قاجار و رفع مسئولیت آنها است.
ادامه‌ی مطلب
✅ @karkhone
یکی از مسائل و چالش‌های دقیق علمی و بی‌طرف در ایران مسائل و موضوعاتی است که تبدیل به هنجارهای مورد استفاده توسط برخی جریان‌های سیاسی میشوند ازاین‌رو پرداختن دقیق و بی‌طرفانه به آنها برای کشف علل و عوامل دخیل در آن بسیار دشوار است؛ زیرا محقق و پژوهشگر به‌جای تمایلات سیاسی خود می‌بایست متغیرهای اصلی را مورد تحقیق و بررسی قرار دهد و در این راه جریان‌های سیاسی منتفع ممکن است حملات خود را علیه پژوهش نقادانه و علمی افزایش دهند.
خطر چنین رویه این است که از موضوعات و رویدادها بهره‌برداری مبتنی بر انتفاع میشود و ازاین‌رو انتفاع جریان‌های سیاسی و یا جریانی خاص به‌جای ریشه‌یابی علل و عوامل ماجرا مطرح میشوند و درنتیجه علل و عوامل اصلی در گردوغبار تبلیغات و پروپاگاندا پنهان شده و به‌جای خود باقی خواهند ماند و در مواقع دیگر فاجعه‌ای دیگر خواهند آفرید.
یکی از مسائل و موضوعات جنجالی در تاریخ معاصر ایران رخ داده به قحطی بزرگ معروف است؛ برای ریشه‌یابی این فاجعه نیاز به بررسی دقیق و در نظر گرفتن متغیرهای متعددی است که پژوهشگر را به علل اصلی رهنمون سازد و درس‌هایی را برای ایران امروز فراهم کند.
برای شناخت ریشه‌های اصلی بروز قحطی و فهم آمار و ابعاد متفاوت آن می‌بایست به اواخر دوره پادشاهی صفویه شروع شود. در اواخر دوره‌ی پادشاهی صفوی کم‌کم الگوی اقتصاد معیشت محور ایران به اقتصاد تجاری و پولی تبدیل شد و ازاین‌رو صادرات محصولات تجاری از ایران به اروپا از طریق عثمانی موجب میشد تورم اروپا و عثمانی وارد ایران شود و علاوه بر این محصولات کشاورزی معیشتی کم‌کم جای خود را به محصولات کشاورزی تجاری دادند و ازاین‌رو با بروز هر خشک‌سالی، قحطی‌های سریالی متعددی در ایران روی داده است.
در دوره‌ی زندیه بر اثر خشک‌سالی یک قحطی بزرگ به وجود درآمد که کریم‌خان زند از طریق گشودن درهای سیلوهای حکومتی و قرار دادن غله در اختیار مردم موجب عدم بروز فاجعه گسترده شد. علاوه بر آن در دوره ناصرالدین‌شاه و بین سال‌های ۱۸۶۹ تا ۱۸۷۲ بر اثر خشک‌سالی دیگری قحطی گسترده‌ای پدید آمد که این قحطی را قحطی بزرگ می‌نامند.
تغییر الگوی معیشت محور ایران به الگوی اقتصاد تجاری موجب شد که ایران در سال ۱۹۱۴ برای نخستین بار وارد کننده گندم شود و بلافاصله پس‌ازاینکه ایران به واردکننده گندم تبدیل شد، در سال ۱۹۱۵ و ۱۹۱۶ خشک‌سالی گسترده‌ای در ایران پدید آمد که موجب شد همان مقدار اندک تولید کشاورزی معیشتی نیز با چالش مواجه شود.
با کشیده شدن جنگ جهانی اول به ایران طبیعتاً عامل جنگ نیز بر عوامل پیشین افزوده شد؛ درحالی‌که کشور واردکننده گندم شده و خشک‌سالی تولید مقدار اندک محصولات کشاورزی معیشتی را با چالش مواجه کرده است؛ همان مقدار اندک نیز می‌بایست میان اشغالگران و مردم ایران تقسیم شود و بدیهی است که بر شدت قحطی افزوده خواهد شد.
اما سؤال اصلی این است که چقدر از جمعیت ایران جان خود را از دست دادند؟ و آیا تنها قحطی را میتوان عامل این تلفات دانست یا خیر؟
افزایش تلفات در زمستان سال ۱۹۱۸ آغاز و تا سال ۱۹۱۹ ادامه داشت. در این دوره آنفولانزای اسپانیایی یک‌سوم جمعیت جهان را از بین برد و علاوه بر آن شیوع تیفوس روسی نیز موجب مرگ‌ومیر فراوانی در خود روسیه و نواحی شمالی ایران گردید. که در اثر تغییر الگوی اقتصادی و همچنین خشک‌سالی سال ۱۹۱۵ و ۱۹۱۶ ایجاد شده بود با خرید غله توسط کارگزاران ایرانی بریتانیا و همچنین راه‌بندان روس‌ها در شمال خراسان و مصادره‌ی آذوقه‌ی مردم شدت یافت.
محمدقلی مجد در کتابی به نام قحطی بزرگ از میان عوامل گوناگون تنها به یک عامل بسنده کرده و سایر عوامل را در زیر آمار و ارقام ناصحیح پنهان کرده است. بر اساس کتاب مجد ۹ میلیون نفر از جمعیت ایران جان خود را از دست دادند درحالی‌که جمعیت ایران در دوره مورد نظر ۱۰ میلیون نفر بوده است و با از بین رفتن جمعیت ۹ میلیون نفری پاسخ به این سؤال جدی است که چگونه جمعیت فعال ایران در سال ۱۹۴۰ به ۴۰ میلیون نفر رسیده است؟ رشد جمعیت ایران طبیعتاً با جمعیت باقی‌مانده یک میلیونی در این دوره‌ی کوتاه میسر نخواهد بود.
علاوه‌براین، مجد به نقش شاه قاجار و احتکار غله توسط وی اشاره‌ای نمی‌کند؛ در این بحران انبار شاهی از غله پر بود اما احمدشاه به‌رغم توصیه‌های مشاوران و نزدیکانش حاضر نبود غله را در اختیار مردم قرار دهد و کاری که برخلاف اقدام کریم‌خان زند بود.
مجدد همچنین به اسنادی اشاره میکند که هرگز به آنها دسترسی نداشته است و بر اساس اتفاق‌نظر سند پژوهان و مورخان، آمار اعلام شده در کتاب مجد محل ایراد بزرگی است.
اگر به رگه‌هایی که مجد با فرمانفرماییان و خاندان قاجار دارد توجه شود مشخص میشود کتاب مجد برگ برندهای برای تطهیر شاهان قاجار و رفع مسئولیت آنها است.
ادامه‌ی مطلب
✅ @karkhone
Telegram
karkhone
غفلت از عوامل دیگر و تأکید صرف بر نقش بریتانیا چه پیامدهایی دارد؟
مهم‌ترین اثر غفلت از عوامل متعدد بروز این فاجعه ا ماندن از علل اصلی است که می‌توانند در دوره‌های متعدد بحران‌های مختلفی را ایجاد کنند. به‌عنوان نمونه تأکید بر خودکفایی در حوزه‌ی اقتصاد کشاورزی…
مهم‌ترین اثر غفلت از عوامل متعدد بروز این فاجعه ا ماندن از علل اصلی است که می‌توانند در دوره‌های متعدد بحران‌های مختلفی را ایجاد کنند. به‌عنوان نمونه تأکید بر خودکفایی در حوزه‌ی اقتصاد کشاورزی…
یوسی ملمن، مقالهای در هاآرتز منتشر ساخته و خبر داده است که پوتین در ماههای اخیر، نقش جدّی در کنترل رفتار ایران در قبال برنامه هسته‌ای خود و مذاکرات بازگشت برجام داشته است. این مقاله به دیدار نفتالی بنت و پوتین و دورنمای دستاورد بنت از این دیدار اشاره کرده است.
https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.HIGHLIGHT-putin-draws-a-red-line-for-tehran-bennett-will-try-to-leverage-it-1.10310481
✅ @karkhone
https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.HIGHLIGHT-putin-draws-a-red-line-for-tehran-bennett-will-try-to-leverage-it-1.10310481
✅ @karkhone
پیتزا، میدان سرخ و گورباچف
| مهدی تدینی
او آن زمان احتمالاً یکی از معروف‌ترین دولتمردان جهان بود؛ البته او اینک دولتمردی بازنشسته بود و وقتی هم که در قدرت بود نقش گورکن یا مأمور مراسم تدفین را ایفا کرده بود. انگار آمده بود تا بزرگ‌ترین دولت تاریخ را به خاک سپارد. آمده بود تا گوری بکند و به جهانیان بگوید: آن پیرمرد بیمار و فرتوت با همۀ ابهت و هیمنه‌اش در هفتادوچندسالگی چشم از جهان فروبست. به همین دلیل همه او را می‌شناختند؛ چه کسانی که هیجانزده او را در این مراسم تدفین همراهی می‌کردند و چه آنها که خود او را مسبب این مرگِ به گمانشان نامنتظره می‌دانستند و لعن و نفرینش می‌کردند. چه او مسبب این مرگ بود و چه گورکنی بی‌اراده بود، جهانیان او را می‌شناختند. به همین دلیل وقتی در لحظه‌ای نامنتظره روی صفحۀ تلویزیون پدیدار میشد، همه با حیرت می‌گفتند: «ئه! این گورباچفه که!»
آری؛ او گورباچف بود. واپسین رهبر اتحاد جماهیر شوروی. اما اکنون در یک آگهی بازرگانی ایفای نقش میکرد. اگر قرار است آگهی بازرگانی مخاطب را غافلگیر و میخکوب کند و چیزی را با این غافلگیری در حافظه‌اش حک کند، باید گفت این آگهی بسیار موفق بود. اما سازندگان این تبلیغ فقط به اینکه یک رهبر بزرگ جهان را به شکل غافلگیرکننده در تبلیغی تجاری بگنجانند، بسنده نکرده بودند، بلکه تلویحاً یک بحث داغ و تمام‌ناشدنی سیاسی را هم در تبلیغ گنجانده بودند تا بینندگان پس از تبلیغ شروع کنند به بحث کردن!
تبلیغ با تصویری از بالا آغاز میشود که کلیسای جامع مسیحِ منجی و میدان مانژنایا (Manezhnaya) در آن دیده میشود. برف تازه‌ای زمین را سپیدپوش کرده است. گورباچف چتر در دست با نوه‌اش آناستازیا از میدان می‌گذرد، در حالی که کلیسای جامع سنت باسیل ــ که مانند کرملین یکی از نمادهای اصلی مسکوست ــ در تصویر پیداست. در میدان سرخ، همان‌جایی که به مدت هفت دهه جولانگاه ارتش سرخ و بزرگ‌ترین رهبران کاپیتالیسم‌ستیز دنیا بود، پدربزرگ و نوه وارد فست‌فودِ پیتزا هات (Pizza Hut) میشوند و در گوشه‌ای می‌نشینند.
در میز کناری خانواده‌ای مشغول پیتزا خوردن است که متوجه حضور گورباچف میشوند. بی‌درنگ میان پدر و پسر مشاجره‌ای سر گورباچف شکل می‌گیرد:
پدر: این نابسامانی اقتصادی تقصیر اونه!
پسر: این فرصتی که داریم به لطف اونه!
پدر: این بی‌ثباتی سیاسی تقصیر اونه!
پسر: آزادی‌ای که داریم به لطف اونه!
پدر: این هرج‌ومرج محضه!
پسر: امیده!
مادر خانواده که می‌بیند بحث پدر و پسر بالا گرفته، وارد بحث میشود و می‌گوید: «به لطف او خیلی چیزها داریم... از جمله پیتزا هات!» ناگهان بحث و برافروختگی فروکش میکند و از چهرۀ پدر پیداست در این مورد او هم قدردان گورباچف است (و البته باید هم منتظر چنین پایانی بود!) و بعد همه در آن شعبۀ پیتزا هات قدردانی خود را از گورباچف ــ به خاطر پیتزا ــ بیان می‌کنند.
پیتزا هات (کلبۀ پیتزا) مجموعه رستوران‌های فست‌فودی با خوراک تخصصی پیتزاست که امروز سیزده هزار شعبه در ۱۳۰ کشور دارد. قصۀ تأسیس این امپراتوری پیتزایی مانند بسیاری دیگر از برندهای غربی است که از محقرترین آغاز را داشتند و بعد بر اساس اصول سرمایه‌داری و تجارت آزاد دنیا را فتح کردند. دَن و فرانک کارنی، دو جوان دانشجو در ویچیتای کانزاس، با چند صد دلار سرمایه‌ای که مادرشان به آنها داده بود لوازم دست‌دوم خریدند و در مه ۱۹۵۸ پیتزافروشی کوچکی زدند. ده سال بعد آن پیتزافروشی به ۳۱۰ شعبه تبدیل شده بود. در ۱۹۶۹ شکل شیروانی قرمزرنگ به لوگوی پیتزا هات تبدیل شد. پیتزا هات در ۱۹۷۷ به پپسی و در ۱۹۹۷ به رستوران‌های تریکون گلوبال فروخته شد که امروزه «یام برندز!» (Yum! Brands) نامیده میشود و کی‌اف‌سی و تاکو بل را هم در اختیار دارد.
اما آنچه برای ما که نگاهی تاریخ‌اندیشانه داریم از هر چیز جذاب‌تر است، معنای نمادین این تبلیغ است. انگار همه‌چیز در این تبلیغ می‌خواهد پیروزی کاپیتالیسم بر کمونیسم را در یک دقیقه و در قالب پیتزاخوری به جهانیان نشان دهد. رهبر بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین نظام سوسیالیستی‌ـ‌کمونیستی جهان، چند سال پس از فروپاشی شوروی، می‌تواند به خود افتخار کند که باعث شده بازیگران نظام کاپیتالیستی ــ یعنی برندها و شرکتهای خصوصی ــ در گوشۀ میدان سرخ روبل به جیب بزنند...
این تبلیغ در فوریۀ ۱۹۹۷ فیلمبرداری و در ۱۹۹۸ در جهان ــ به جز روسیه ــ نمایش داده شد. به ادعای روزنامۀ نیویورک تایمز گورباچف از این تبلیغ حدود یک میلیون دلار (معادل دو میلیون دلار امروزی) دستمزد گرفت که آن را خرج «بنیاد گورباچف» کرده بود.
✅ @karkhone
| مهدی تدینی
او آن زمان احتمالاً یکی از معروف‌ترین دولتمردان جهان بود؛ البته او اینک دولتمردی بازنشسته بود و وقتی هم که در قدرت بود نقش گورکن یا مأمور مراسم تدفین را ایفا کرده بود. انگار آمده بود تا بزرگ‌ترین دولت تاریخ را به خاک سپارد. آمده بود تا گوری بکند و به جهانیان بگوید: آن پیرمرد بیمار و فرتوت با همۀ ابهت و هیمنه‌اش در هفتادوچندسالگی چشم از جهان فروبست. به همین دلیل همه او را می‌شناختند؛ چه کسانی که هیجانزده او را در این مراسم تدفین همراهی می‌کردند و چه آنها که خود او را مسبب این مرگِ به گمانشان نامنتظره می‌دانستند و لعن و نفرینش می‌کردند. چه او مسبب این مرگ بود و چه گورکنی بی‌اراده بود، جهانیان او را می‌شناختند. به همین دلیل وقتی در لحظه‌ای نامنتظره روی صفحۀ تلویزیون پدیدار میشد، همه با حیرت می‌گفتند: «ئه! این گورباچفه که!»
آری؛ او گورباچف بود. واپسین رهبر اتحاد جماهیر شوروی. اما اکنون در یک آگهی بازرگانی ایفای نقش میکرد. اگر قرار است آگهی بازرگانی مخاطب را غافلگیر و میخکوب کند و چیزی را با این غافلگیری در حافظه‌اش حک کند، باید گفت این آگهی بسیار موفق بود. اما سازندگان این تبلیغ فقط به اینکه یک رهبر بزرگ جهان را به شکل غافلگیرکننده در تبلیغی تجاری بگنجانند، بسنده نکرده بودند، بلکه تلویحاً یک بحث داغ و تمام‌ناشدنی سیاسی را هم در تبلیغ گنجانده بودند تا بینندگان پس از تبلیغ شروع کنند به بحث کردن!
تبلیغ با تصویری از بالا آغاز میشود که کلیسای جامع مسیحِ منجی و میدان مانژنایا (Manezhnaya) در آن دیده میشود. برف تازه‌ای زمین را سپیدپوش کرده است. گورباچف چتر در دست با نوه‌اش آناستازیا از میدان می‌گذرد، در حالی که کلیسای جامع سنت باسیل ــ که مانند کرملین یکی از نمادهای اصلی مسکوست ــ در تصویر پیداست. در میدان سرخ، همان‌جایی که به مدت هفت دهه جولانگاه ارتش سرخ و بزرگ‌ترین رهبران کاپیتالیسم‌ستیز دنیا بود، پدربزرگ و نوه وارد فست‌فودِ پیتزا هات (Pizza Hut) میشوند و در گوشه‌ای می‌نشینند.
در میز کناری خانواده‌ای مشغول پیتزا خوردن است که متوجه حضور گورباچف میشوند. بی‌درنگ میان پدر و پسر مشاجره‌ای سر گورباچف شکل می‌گیرد:
پدر: این نابسامانی اقتصادی تقصیر اونه!
پسر: این فرصتی که داریم به لطف اونه!
پدر: این بی‌ثباتی سیاسی تقصیر اونه!
پسر: آزادی‌ای که داریم به لطف اونه!
پدر: این هرج‌ومرج محضه!
پسر: امیده!
مادر خانواده که می‌بیند بحث پدر و پسر بالا گرفته، وارد بحث میشود و می‌گوید: «به لطف او خیلی چیزها داریم... از جمله پیتزا هات!» ناگهان بحث و برافروختگی فروکش میکند و از چهرۀ پدر پیداست در این مورد او هم قدردان گورباچف است (و البته باید هم منتظر چنین پایانی بود!) و بعد همه در آن شعبۀ پیتزا هات قدردانی خود را از گورباچف ــ به خاطر پیتزا ــ بیان می‌کنند.
پیتزا هات (کلبۀ پیتزا) مجموعه رستوران‌های فست‌فودی با خوراک تخصصی پیتزاست که امروز سیزده هزار شعبه در ۱۳۰ کشور دارد. قصۀ تأسیس این امپراتوری پیتزایی مانند بسیاری دیگر از برندهای غربی است که از محقرترین آغاز را داشتند و بعد بر اساس اصول سرمایه‌داری و تجارت آزاد دنیا را فتح کردند. دَن و فرانک کارنی، دو جوان دانشجو در ویچیتای کانزاس، با چند صد دلار سرمایه‌ای که مادرشان به آنها داده بود لوازم دست‌دوم خریدند و در مه ۱۹۵۸ پیتزافروشی کوچکی زدند. ده سال بعد آن پیتزافروشی به ۳۱۰ شعبه تبدیل شده بود. در ۱۹۶۹ شکل شیروانی قرمزرنگ به لوگوی پیتزا هات تبدیل شد. پیتزا هات در ۱۹۷۷ به پپسی و در ۱۹۹۷ به رستوران‌های تریکون گلوبال فروخته شد که امروزه «یام برندز!» (Yum! Brands) نامیده میشود و کی‌اف‌سی و تاکو بل را هم در اختیار دارد.
اما آنچه برای ما که نگاهی تاریخ‌اندیشانه داریم از هر چیز جذاب‌تر است، معنای نمادین این تبلیغ است. انگار همه‌چیز در این تبلیغ می‌خواهد پیروزی کاپیتالیسم بر کمونیسم را در یک دقیقه و در قالب پیتزاخوری به جهانیان نشان دهد. رهبر بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین نظام سوسیالیستی‌ـ‌کمونیستی جهان، چند سال پس از فروپاشی شوروی، می‌تواند به خود افتخار کند که باعث شده بازیگران نظام کاپیتالیستی ــ یعنی برندها و شرکتهای خصوصی ــ در گوشۀ میدان سرخ روبل به جیب بزنند...
این تبلیغ در فوریۀ ۱۹۹۷ فیلمبرداری و در ۱۹۹۸ در جهان ــ به جز روسیه ــ نمایش داده شد. به ادعای روزنامۀ نیویورک تایمز گورباچف از این تبلیغ حدود یک میلیون دلار (معادل دو میلیون دلار امروزی) دستمزد گرفت که آن را خرج «بنیاد گورباچف» کرده بود.
✅ @karkhone
توئیت جالب رئیسجمهور آمریکا درباره این واقعیت که شرکتهای بزرگ هیچ مالیاتی در سطح فدرال پرداخت نمیکنند!
مؤسسه Institute on Taxation and Economic Policy ... در ماه آوریل امسال، گزارشی را منتشر کرد که با تحقیق گسترده نشان داده بود که 55 ابَرشرکت آمریکایی، هیچ مالیات فدرالی پرداخت نکردند و روی هم، در سال 2020، بیش از 40 میلیارد دلار درآمد داشتند.
✅ @karkhone
مؤسسه Institute on Taxation and Economic Policy ... در ماه آوریل امسال، گزارشی را منتشر کرد که با تحقیق گسترده نشان داده بود که 55 ابَرشرکت آمریکایی، هیچ مالیات فدرالی پرداخت نکردند و روی هم، در سال 2020، بیش از 40 میلیارد دلار درآمد داشتند.
✅ @karkhone
بوی شراب میدهی، خربزه در دهان مکن
| مسعود زمانی
اتفاقات و تحولات صنعت ساختمان چین حوزه بسیار جالبی است و چون احتمالاً گذشته این‌ها آینده ما خواهد بود، نوشته پیش‌رو می‌تواند کمک خوبی برای شکل‌دهی به ذهن و استراتژی‌های آینده شخصی و بنگاهی شما در کشور و شاید جهان باشد.
همین ابتدای متن اعلام میکنم که من به موفقیت طرح ساخت ۴ میلیون مسکن آقای رئیسی بدبین هستم و بنظرم به احتمال زیاد یک اثر تورمی احمقانه خواهد داشت و در نهایت تاثیری در وضعیت بازار مسکن و قدرت خرید جامعه نخواهد داشت و صدالبته منجر به حبس بخش بزرگتری از اقتصاد در این حوزه و تخریب سرمایه مولد در اقتصاد خواهد شد. بخشی از دلایل این استدلال هم در همین متن قابل مطالعه است.
اول بگویم که چطور نوشتن این متن شروع شد، من چند مدتی بصورت آزاد تحولات پساکرونای چین را دنبال میکردم و چندین بار میان متن‌ها و گفته‌ها، اتفاقات حوزه مسکن در چین برایم برجسته و جالب توجه شد ولی خب در حد همون مطالعه آزاد بهش نگاه میکردم تا اینکه یک توییت روز پنج‌شنبه ۲۹ مهرماه ۱۴۰۰ توجهم را جلب کرد.
«شهر ارواح» به مناطقی از چین میگویند که قرار بود مستاجران در خانه‌های ارزان قیمت آنجا ساکن شوند اما اکنون به‌دلیل نبود خدمات عمومی خالی مانده‌اند.معادل جمعیت فرانسه، خانه‌خالی در چین وجود دارد و این حاصل مداخله در بازار مسکن و خطای مسکن‌سازی در حومه شهرهاست.
من هرکس دیگری این توییت رو زده بود شاید خیلی توجهی نمیکردم ولی چون یک ژورنالیست اقتصادی (ابراهیم علیزاده سردبیر تجارت نیوز) این را نوشته و کلی هم ریتوییت و لایک شده یکم حساس شدم چون بنظرم مطلب اصلاً ژورنالیستی نیست و حتی عوام‌فریبانه هم می‌تواند تصور شود. فلذا حس کردم حق مطلب ادا نشده است و اخلاق حکم میکند اگر جوری دیگری فکر و تفسیر میکنم برای دیگران بازگو و منتشر کنم.
کلا این یک اشتباه متداول هست که همه فکر می‌کنیم معمولاً اول نانوایی و پمپ بنزین و قصابی باید باشد تا مردم بیایند اطرافش خانه بخرند، درصورتیکه در بسیاری موارد دسترسی‌های دور به برخی امکانات و یا حتی بدون هیچ دسترسی به امکانات ولی با آپشن مسکن ارزان باعث خواهد شد اول مردم بروند مستقر شوند و سپس براساس تقاضا بقالی و ماست‌بندی و درنهایت باشگاه بیلیارد! و … شکل بگیرد، در واقع بیشتر خدمات عمومی در اثر تقاضای واقعی و پنهان شکل میگیرند و معمولاً اینجوری نیست که چون اینجا یکی نانوایی زده پس بریم دورش خانه بسازیم.
کلاً مسکن و صنعت ساختمان بدین دلیل از صنایع استراتژیک هست که خودش محرک گردش اقتصادی و پویایی پول در دیگر صنایع میشود که البته این نیز همیشه صادق نیست و در حالت‌های نرمال رخ میدهد و در ادامه برخی از ماجراهای ابنرمال ذکر میشود.
در مورد پرونده صنعت ساختمان و مسکن چین هم انتظار من این هست که سردبیر یک رسانه اقتصادی به ریشه‌های اصلی (که اتفاقا احتمال وقوع آن در ایران بیشتر است بپردازد) تا اینکه اینقدر سطحی آن را تحلیل کند، از کنار مسئله بگذرد. خب حالا بریم سراغ توضیح دقیق اینکه چرا در چین شهرهای ارواح وجود دارد:
در شهریور و مهر ماه ۱۴۰۰ ماجرای ورشکستگی شرکت Evergarden نقل رسانه‌ها بود؟ و اینکه اثرات اقتصادی این ورشکستگی فراتر از آن ۳۰۰-۴۰۰ میلیارد دلار خواهد بود و کلی هم درباره‌اش صحبت شد، ولی فهم چگونگی این اتفاق به فهم دلایل ایجاد شهرهای ارواح کمک زیادی میکند پس قصه را شروع می کنیم:
رشد سرسام آور بازار مسکن چین از سال ۲۰۰۰ شروع شد
که از منظر همه رفتاری طبیعی از دوران گذار از یک اقتصاد کشاورزی محور به اقتصادی صنعتی بود، صدها میلیون کشاورز خانه‌های خود را رها کردند تا برای زندگی بهتر به شهرهای بزرگ بیایند، این موجب شد که افزایش نمایی تقاضای مسکن، قیمت‌ها را در همان سال اول و در مواردی ۳-۴ برابر کند، و شرکتهای ساختمانی نهایت استفاده را از این فرصت بردند و کلی سود کردند و اسمی برهم زدند.
ادامه مطلب
✅ @karkhone
| مسعود زمانی
اتفاقات و تحولات صنعت ساختمان چین حوزه بسیار جالبی است و چون احتمالاً گذشته این‌ها آینده ما خواهد بود، نوشته پیش‌رو می‌تواند کمک خوبی برای شکل‌دهی به ذهن و استراتژی‌های آینده شخصی و بنگاهی شما در کشور و شاید جهان باشد.
همین ابتدای متن اعلام میکنم که من به موفقیت طرح ساخت ۴ میلیون مسکن آقای رئیسی بدبین هستم و بنظرم به احتمال زیاد یک اثر تورمی احمقانه خواهد داشت و در نهایت تاثیری در وضعیت بازار مسکن و قدرت خرید جامعه نخواهد داشت و صدالبته منجر به حبس بخش بزرگتری از اقتصاد در این حوزه و تخریب سرمایه مولد در اقتصاد خواهد شد. بخشی از دلایل این استدلال هم در همین متن قابل مطالعه است.
اول بگویم که چطور نوشتن این متن شروع شد، من چند مدتی بصورت آزاد تحولات پساکرونای چین را دنبال میکردم و چندین بار میان متن‌ها و گفته‌ها، اتفاقات حوزه مسکن در چین برایم برجسته و جالب توجه شد ولی خب در حد همون مطالعه آزاد بهش نگاه میکردم تا اینکه یک توییت روز پنج‌شنبه ۲۹ مهرماه ۱۴۰۰ توجهم را جلب کرد.
«شهر ارواح» به مناطقی از چین میگویند که قرار بود مستاجران در خانه‌های ارزان قیمت آنجا ساکن شوند اما اکنون به‌دلیل نبود خدمات عمومی خالی مانده‌اند.معادل جمعیت فرانسه، خانه‌خالی در چین وجود دارد و این حاصل مداخله در بازار مسکن و خطای مسکن‌سازی در حومه شهرهاست.
من هرکس دیگری این توییت رو زده بود شاید خیلی توجهی نمیکردم ولی چون یک ژورنالیست اقتصادی (ابراهیم علیزاده سردبیر تجارت نیوز) این را نوشته و کلی هم ریتوییت و لایک شده یکم حساس شدم چون بنظرم مطلب اصلاً ژورنالیستی نیست و حتی عوام‌فریبانه هم می‌تواند تصور شود. فلذا حس کردم حق مطلب ادا نشده است و اخلاق حکم میکند اگر جوری دیگری فکر و تفسیر میکنم برای دیگران بازگو و منتشر کنم.
کلا این یک اشتباه متداول هست که همه فکر می‌کنیم معمولاً اول نانوایی و پمپ بنزین و قصابی باید باشد تا مردم بیایند اطرافش خانه بخرند، درصورتیکه در بسیاری موارد دسترسی‌های دور به برخی امکانات و یا حتی بدون هیچ دسترسی به امکانات ولی با آپشن مسکن ارزان باعث خواهد شد اول مردم بروند مستقر شوند و سپس براساس تقاضا بقالی و ماست‌بندی و درنهایت باشگاه بیلیارد! و … شکل بگیرد، در واقع بیشتر خدمات عمومی در اثر تقاضای واقعی و پنهان شکل میگیرند و معمولاً اینجوری نیست که چون اینجا یکی نانوایی زده پس بریم دورش خانه بسازیم.
کلاً مسکن و صنعت ساختمان بدین دلیل از صنایع استراتژیک هست که خودش محرک گردش اقتصادی و پویایی پول در دیگر صنایع میشود که البته این نیز همیشه صادق نیست و در حالت‌های نرمال رخ میدهد و در ادامه برخی از ماجراهای ابنرمال ذکر میشود.
در مورد پرونده صنعت ساختمان و مسکن چین هم انتظار من این هست که سردبیر یک رسانه اقتصادی به ریشه‌های اصلی (که اتفاقا احتمال وقوع آن در ایران بیشتر است بپردازد) تا اینکه اینقدر سطحی آن را تحلیل کند، از کنار مسئله بگذرد. خب حالا بریم سراغ توضیح دقیق اینکه چرا در چین شهرهای ارواح وجود دارد:
در شهریور و مهر ماه ۱۴۰۰ ماجرای ورشکستگی شرکت Evergarden نقل رسانه‌ها بود؟ و اینکه اثرات اقتصادی این ورشکستگی فراتر از آن ۳۰۰-۴۰۰ میلیارد دلار خواهد بود و کلی هم درباره‌اش صحبت شد، ولی فهم چگونگی این اتفاق به فهم دلایل ایجاد شهرهای ارواح کمک زیادی میکند پس قصه را شروع می کنیم:
رشد سرسام آور بازار مسکن چین از سال ۲۰۰۰ شروع شد
که از منظر همه رفتاری طبیعی از دوران گذار از یک اقتصاد کشاورزی محور به اقتصادی صنعتی بود، صدها میلیون کشاورز خانه‌های خود را رها کردند تا برای زندگی بهتر به شهرهای بزرگ بیایند، این موجب شد که افزایش نمایی تقاضای مسکن، قیمت‌ها را در همان سال اول و در مواردی ۳-۴ برابر کند، و شرکتهای ساختمانی نهایت استفاده را از این فرصت بردند و کلی سود کردند و اسمی برهم زدند.
ادامه مطلب
✅ @karkhone
Telegram
karkhone
بوی شراب میدهی، خربزه در دهان مکن (بخش دوم)
البته در سال ۲۰۰۵ تعداد از کارشناسان منتظر از کنترل خارج شدن این موضوع و بادکنکی شدن آن بودند، و اتفاقا همین سال آغاز باد شدن حباب بود، مردم خوش شانسی که توانسته بودند در شهرهای بزرگ مثل شانگهای و بیجینگ (بخوانید…
البته در سال ۲۰۰۵ تعداد از کارشناسان منتظر از کنترل خارج شدن این موضوع و بادکنکی شدن آن بودند، و اتفاقا همین سال آغاز باد شدن حباب بود، مردم خوش شانسی که توانسته بودند در شهرهای بزرگ مثل شانگهای و بیجینگ (بخوانید…
اطلاعات؛ ۲۷مهر ۱۳۶۲
بلاهت عریان و تکراری در این ملک امری جدید نیست اما یک سوال؛ چگونه بخشنامه می‌تواند قیمت‌ها را کاهش دهد!؟
✅ @karkhone
بلاهت عریان و تکراری در این ملک امری جدید نیست اما یک سوال؛ چگونه بخشنامه می‌تواند قیمت‌ها را کاهش دهد!؟
✅ @karkhone
معنای «کور بودن» فرایند انتخاب طبیعی
|هادی صمدی
این پرسش را که «چگونه انتخاب طبیعی، به عنوانی فرایندی کور، می‌تواند طرح‌های پیچیده، عجیب، و زیبا را در جهان زیستی به‌وجود آورد؟» بسیار شنیده‌ایم. در پاسخ، به جای طرح بحثی فلسفی، عرضه‌ی مثالی ملموس کمک میکند تا «تصادفی بودن» را با «بدون علت بودن» اشتباه نگیریم.
فرض کنید می‌خواهید از سیمی سفت به عنوانِ آنتنِ تلویزیون بهره گیرید تا مسابقه‌ی فوتبالی را ببینید. جهت سیم را به کدام سمت می‌گیرید؟ مشخصا به نحوی کاملا کور، یعنی تصادفی، آن را در سمتی از جهت‌های فضایی قرار می‌دهید. اگر صفحه‌ی تلویزیون به خوبی تصویر را به نمایش در آورد که بسیار عالی! بخت یار شما بوده که در اولین اقدام موفق شده‌اید. البته بعید است در اولین اقدام موفق شوید. بنابراین باز هم به نحوی تصادفی آن را در جهات مختلف فضایی تکان می‌دهید، و احتمالا خم‌هایی تصادفی هم در سیم ایجاد می‌کنید، و از میان حالت‌های مختلف، آن را که بهتر باشد انتخاب می‌کنید.
حالا اگر کسی بپرسد «از کجا می‌دانستی که این حالت خاص جواب میدهد» چه خواهید گفت؟ احتمالا به سادگی می‌گویید «نمی‌دانستم! در راه آزمون و خطا به این طرح رسیدم». و اگر پرسش‌کننده اصرار داشته باشد که مگر میشود تصادفی به راه‌حل رسیده باشید احتمالا خواهید گفت «البته فقط «تغییرات» را تصادفی ایجاد کردم و بعد در هر مرحله از میان حالت‌های به‌وجود آمده بهترین را «انتخاب» کردم. بنابراین «تمامی» فرایند طراحی کور نبوده است.»
برای اینکه مثال ما به آنچه انتخاب طبیعی انجام میدهد شبیه‌تر باشد اجازه دهید به سراغ مثالی واقعی از طراحی یک آنتن توسط ناسا برویم. (تذکر: به منطق حاکم بر کار توجه کنید. اعداد واقعی نیستند.)
آنتنی که تصویر می‌بیند به آنتن تکامل‌یافته موسوم است که ناسا از آن در سال 2006 برای یکی از فضاپیما های خود بهره گرفت. مهندسان ناسا به سادگی کاری را که شما در مورد تلویزیون انجام دادید انجام دادند: به این ترتیب که 10 آنتن را، تصادفی، به شکل‌های متفاوتی خم کردند؛ آنها را برای سنجش قدرت آنتن‌دهی امتحان کردند؛ بدترین‌ها را حذف؛ و بهترین‌ها را برحسب موفقیت در آنتن‌دهی رتبه‌بندی کردند. از آنکه رتبه‌ی نخست را کسب کرد 5 مورد، از آنکه رتبه‌ی دوم را داشت 3 مورد، و آنکه رتبه‌ی سوم را داشت یک مورد نمونه‌سازی کردند. (در معنای زیست‌شناسی به آنتن‌های بهتر اجازه‌ی تولیدمثل ناهمسان دادند؛ یعنی هر کدام بهتر بود بچه‌های بیشتری به‌وجود آورد. اما از آنجا که تولیدمثل در جهان زیستی کاملا دقیق نیست در هر کدام از آنتن‌های به‌وجود آمده در نسل جدید اندکی تغییر ایجاد کردند تا دقیقا مانند والد خود نباشد. چگونه؟ باز هم در جهت‌هایی کاملا تصادفی. 9 آنتن نسل جدید، بعلاوه‌ی بهترین آنتن نسل قبل را، به عنوان 10 آنتن جدید مجدد آزمون کردند؛ باز بدترین‌ها را حذف، و به بهترین‌ها بر حسب کارآمدی، اجازه‌ی تولیدمثل ناهمسان، همراه اندکی تفاوت در زادگان دادند. پس از چندین بار تکرار این فرایند به آنتنی رسیدند که تصویر آن را در بالا می‌بینید.
طراحی این آنتن به نحوی ملموس نشان میدهد که چگونه میتوان با به کارگیری اصل انتخاب طبیعی، بر روی تغییرات کور، آنتنی طراحی کرد که بهتر از هر آنتن از پیش‌طراحی‌شده‌ای عمل کند. و فقط فکرش را کنید که چگونه مهندسی می‌توانست بدون بهره‌گیری از اصل انتخاب طبیعی به این طرح عجیب پی ببرد.
اما وقتی فقط نتیجه‌ی نهایی را ببینیم و از فرایند ساخت اطلاعی نداشته باشیم باورش برایمان سخت است که آنتن مشاهده شده بدون طراحی اولیه به‌وجود آمده باشد. جالب آنکه این طرح منحصر به فرد نیست و در اجراهای دیگر، طرح‌های عجیب دیگری نمایان میشوند. (همانطور که در سرشاخه‌های درخت حیات نیز با انبوهی از اَشکال زیستی مواجه هستیم.)
همانطور که ملاحظه می‌فرمایید معنای «کور» در تکامل تنها آن است که کار بدون طرحی اولیه آغاز شده است؛ و نه آنکه تغییرات به نحوی خودبخودی و بدون علت به‌وجود آمده‌اند.
(ممکن است بگوییم اما خود همین فرایند به کار گرفته شده توسط ناسا مطابق «طرحی» انجام شده است. زیست‌شناسان با این تعبیر از «طرح» مخالفتی ندارند و نام آن را «اصل (یا الگوریتم) انتخاب طبیعی» گذاشته‌اند. اینکه خود این الگوریتم از کجا آمده است پرسشی قابل تأمل است که بحث‌های جالبی را در فلسفه و الهیات پیش می‌کشد.
همچنین پرسش دیگری نیز مطرح است که این‌بار خود زیست‌شناسان به آن توجه دارند: اینکه آیا همه‌ی طراحی‌های مشاهده شده در طبیعت «صرفا» توسط این الگوریتم به‌وجود آمده‌اند؟ به عبارت دیگر قدرت انتخاب طبیعی چقدر است؟)
✅ @karkhone
|هادی صمدی
این پرسش را که «چگونه انتخاب طبیعی، به عنوانی فرایندی کور، می‌تواند طرح‌های پیچیده، عجیب، و زیبا را در جهان زیستی به‌وجود آورد؟» بسیار شنیده‌ایم. در پاسخ، به جای طرح بحثی فلسفی، عرضه‌ی مثالی ملموس کمک میکند تا «تصادفی بودن» را با «بدون علت بودن» اشتباه نگیریم.
فرض کنید می‌خواهید از سیمی سفت به عنوانِ آنتنِ تلویزیون بهره گیرید تا مسابقه‌ی فوتبالی را ببینید. جهت سیم را به کدام سمت می‌گیرید؟ مشخصا به نحوی کاملا کور، یعنی تصادفی، آن را در سمتی از جهت‌های فضایی قرار می‌دهید. اگر صفحه‌ی تلویزیون به خوبی تصویر را به نمایش در آورد که بسیار عالی! بخت یار شما بوده که در اولین اقدام موفق شده‌اید. البته بعید است در اولین اقدام موفق شوید. بنابراین باز هم به نحوی تصادفی آن را در جهات مختلف فضایی تکان می‌دهید، و احتمالا خم‌هایی تصادفی هم در سیم ایجاد می‌کنید، و از میان حالت‌های مختلف، آن را که بهتر باشد انتخاب می‌کنید.
حالا اگر کسی بپرسد «از کجا می‌دانستی که این حالت خاص جواب میدهد» چه خواهید گفت؟ احتمالا به سادگی می‌گویید «نمی‌دانستم! در راه آزمون و خطا به این طرح رسیدم». و اگر پرسش‌کننده اصرار داشته باشد که مگر میشود تصادفی به راه‌حل رسیده باشید احتمالا خواهید گفت «البته فقط «تغییرات» را تصادفی ایجاد کردم و بعد در هر مرحله از میان حالت‌های به‌وجود آمده بهترین را «انتخاب» کردم. بنابراین «تمامی» فرایند طراحی کور نبوده است.»
برای اینکه مثال ما به آنچه انتخاب طبیعی انجام میدهد شبیه‌تر باشد اجازه دهید به سراغ مثالی واقعی از طراحی یک آنتن توسط ناسا برویم. (تذکر: به منطق حاکم بر کار توجه کنید. اعداد واقعی نیستند.)
آنتنی که تصویر می‌بیند به آنتن تکامل‌یافته موسوم است که ناسا از آن در سال 2006 برای یکی از فضاپیما های خود بهره گرفت. مهندسان ناسا به سادگی کاری را که شما در مورد تلویزیون انجام دادید انجام دادند: به این ترتیب که 10 آنتن را، تصادفی، به شکل‌های متفاوتی خم کردند؛ آنها را برای سنجش قدرت آنتن‌دهی امتحان کردند؛ بدترین‌ها را حذف؛ و بهترین‌ها را برحسب موفقیت در آنتن‌دهی رتبه‌بندی کردند. از آنکه رتبه‌ی نخست را کسب کرد 5 مورد، از آنکه رتبه‌ی دوم را داشت 3 مورد، و آنکه رتبه‌ی سوم را داشت یک مورد نمونه‌سازی کردند. (در معنای زیست‌شناسی به آنتن‌های بهتر اجازه‌ی تولیدمثل ناهمسان دادند؛ یعنی هر کدام بهتر بود بچه‌های بیشتری به‌وجود آورد. اما از آنجا که تولیدمثل در جهان زیستی کاملا دقیق نیست در هر کدام از آنتن‌های به‌وجود آمده در نسل جدید اندکی تغییر ایجاد کردند تا دقیقا مانند والد خود نباشد. چگونه؟ باز هم در جهت‌هایی کاملا تصادفی. 9 آنتن نسل جدید، بعلاوه‌ی بهترین آنتن نسل قبل را، به عنوان 10 آنتن جدید مجدد آزمون کردند؛ باز بدترین‌ها را حذف، و به بهترین‌ها بر حسب کارآمدی، اجازه‌ی تولیدمثل ناهمسان، همراه اندکی تفاوت در زادگان دادند. پس از چندین بار تکرار این فرایند به آنتنی رسیدند که تصویر آن را در بالا می‌بینید.
طراحی این آنتن به نحوی ملموس نشان میدهد که چگونه میتوان با به کارگیری اصل انتخاب طبیعی، بر روی تغییرات کور، آنتنی طراحی کرد که بهتر از هر آنتن از پیش‌طراحی‌شده‌ای عمل کند. و فقط فکرش را کنید که چگونه مهندسی می‌توانست بدون بهره‌گیری از اصل انتخاب طبیعی به این طرح عجیب پی ببرد.
اما وقتی فقط نتیجه‌ی نهایی را ببینیم و از فرایند ساخت اطلاعی نداشته باشیم باورش برایمان سخت است که آنتن مشاهده شده بدون طراحی اولیه به‌وجود آمده باشد. جالب آنکه این طرح منحصر به فرد نیست و در اجراهای دیگر، طرح‌های عجیب دیگری نمایان میشوند. (همانطور که در سرشاخه‌های درخت حیات نیز با انبوهی از اَشکال زیستی مواجه هستیم.)
همانطور که ملاحظه می‌فرمایید معنای «کور» در تکامل تنها آن است که کار بدون طرحی اولیه آغاز شده است؛ و نه آنکه تغییرات به نحوی خودبخودی و بدون علت به‌وجود آمده‌اند.
(ممکن است بگوییم اما خود همین فرایند به کار گرفته شده توسط ناسا مطابق «طرحی» انجام شده است. زیست‌شناسان با این تعبیر از «طرح» مخالفتی ندارند و نام آن را «اصل (یا الگوریتم) انتخاب طبیعی» گذاشته‌اند. اینکه خود این الگوریتم از کجا آمده است پرسشی قابل تأمل است که بحث‌های جالبی را در فلسفه و الهیات پیش می‌کشد.
همچنین پرسش دیگری نیز مطرح است که این‌بار خود زیست‌شناسان به آن توجه دارند: اینکه آیا همه‌ی طراحی‌های مشاهده شده در طبیعت «صرفا» توسط این الگوریتم به‌وجود آمده‌اند؟ به عبارت دیگر قدرت انتخاب طبیعی چقدر است؟)
✅ @karkhone
Telegram
karkhone
آنتن تکامل یافته، تولید شده توسط ناسا در سال ۲۰۰۶ توسط الگوریتم انتخاب طبیعی
گرایمز دوست دختر پیشین ایلان ماسک با لباسی عجیب در خیابانهای لس آنجلس قدم می‌زند و کتاب کارل مارکس را می خواند!
✅ @karkhone
✅ @karkhone
خاطره ای از ابوالفضل جمشیدی از کارکنان وزارت امورخارجه دوره پهلوی
دورهمی هفتگی با عباس هویدا
| ابوالفضل جمشیدی فرد
تابستانهای دهه پنجاه همه هفته، شبهای جمعه هویدا جلسات اقتصادی با جمعی از کارآفرینان داشت. این جمع حدودا ۵۰ نفر میشدند از جمله برادران خیامی، حاج محمد تقی برخوردار، مدیران بانک ها و بانک مرکزی مهدی سمیعی، برادران رضایی، مدیر گروه صنعتی بهشهر، لاجوردیها و کازرونی بزرگ سرمایه دار از اصفهان ، نمازی ها از شیراز، آقای خسرو شاهی صاحب شرکت مینو، مدیران ارج و آزمایش، آقایان هژبر یزدانی، وزرای دارایی، صنایع، معادن و کشاورزی، برادران ابتهاج و ..
در انتهای باغ باشگاه وزارت خارجه درخت بید مجنونی بود بسیار زیبا، در سایه این درخت وسایل پذیرایی نه چندان تشریفاتی درست کرده بودم. سکاندار این پذیرائی و کل امور از صفر تا صد با بنده بود. برای تهیه مایحتاج ضیافت، صبح ۵شنبه می رفتم بازار تجریش، بنا به تعداد جمع چند کیلو دل و قلوه و گوشت فیله، مرغ تازه ، سبزی خوردن و ماست چکیده، مقداری میوه فصل، نان سنگگ دوآتیشه خریداری می کردم . در این ضیافت مشروبات الکی سرو نمی شد.
هویدا غروب نشده زودتر از همه وارد می شد، بدون تشریفات با همان پیکان معروف با پیپ و لباس اسپرت، سلام و احوال پرسی گرمی می کرد، یه خدا قوتی می گفت و گوشه ای می نشست، بیشتر خوراکش سبزیجات و نان پنیر و گردو بود و با غذای پختنی میانه ای نداشت و زمانیکه دو سیخ قلوه و خوش گوشت براش سرو می کردم با خنده می گفت جمشیدی تو آخر مرا از راه بدر می کنی.
کم کم سرصحبت ها باز میشد و اغلب حضار با اشتیاق و پر حرارت حرف از سرمایه گذاری و تولید، اشتغال، رونق اقتصادی کشور و کمک به صنعت کشاورزی می زدند. حاج برخوردار گاهی به شوخی تیکه می انداخت به هویدا می گفت: *این رئیس دولت میگه “نه زن دارم نه بچه تو که داری بمن چه!!” خودش هست و یک پیپ هرکجا آفتاب غروب کرد و خوابش گرفت پیکانشو میزنه به کناری و تخت میخوابه ..دائم هم میگه اعلیحضرت همه چیز مرتبه، خبر نداره که بار توسعه اقتصادی کشور بر دوش ماست* با این حرف کل حضار زدند زیر خنده هویدا هم چون با اکثر آنان رفیق بود عین خیالش نبود و به می خندید. نبض جلسه به دستان خیامی ها و حاج برخوردار بود، این سه بزرگ مرد بیشتر از همه درفکر پیشرفت وعمران و آبادانی کشور بودند و بارها هویدا را به محاصره خود در میآوردند و در تنگنا قرارش می دادند.
در یکی از دورهمی ها شخصی بنام نراقی مقیم امریکا پنجمین کشاورز نمونه در آمریکا از طرف شاه از ایشان دعوت بعمل آمده بود. از بدشانسی ایشان در بدو ورود به مهرآباد بخاطر تشابه اسمی توسط ساواک دستگیر میشود.نماینده دولت هرچی منتظر میشوند خبری از ایشان نمیشود و بعد از پرس و جو خبرش از اوین می رسد!! که توسط سازمان امنیت دستگیر شده!! خبر بگوش شاه میرسه و با عصبانیت نصیری را احضار می کنه، باچند فحش ناسزا که این چه کاریه زود آزادش کنید و با معذرت خواهی رسمی مستقیما” دعوتش کنید دفتر من و …
این فرد در آن جلسات هم دعوت بود و تعریف میکرد زمینی داشتم ۴۰ هکتار در آن بادام زمینی کاشته بودم پشت زمینم رودخانه بزرگی بود. روزی در جمعی گفتم اگر اینجا سدی زده شود، در پشت آن سد میتوان پرورش ماهی بزرگی ساخت و هم با ذخیره آب در پشت این سد میشه هزاران هکتار مزرعه را آبیاری کرد.
به چند روز نرسید دیدم دهها مهندس نقشه بردار امدند و شروع کردند به ساختن سد!!! .. و به سال نکشید سد زده شد، پس از بالا آمدن آب سد، پرورش ماهی در اطراف سد ساخته شد، جالب اینکه نیمی از زمینهای من با آب همان سد، کشت آبی شد محصول آن سال من چند برابر شدفکر کردم نکند بخاطر استفاده از آب سد دولت مالیات سنگینی برام وضع کند!! رفتم نزد مسئول اداره کشاورزی تا خودم را معرفی کردم به یکبار رئیس اداره کشاورزی از پشت میزش بلند شد مرا بغل کرد و گفت ما این رونق اقتصادی منطقه را مدیون شما هستیم مدتیه درفکر شما هستیم تا در یک مراسم رسمی از شما تقدیر و تشکر شود. سخن ایشان که به اینجا رسید حضار با کف و هورا دیگر نگذاشتن ادامه دهد. جلسات اقتصادی بعضا تا پاسی از شب ادامه داشت و حضار یادشان می رفت حتی آبی بنوشند و به بوفه سری بزنن!! بعد از اعلام پایان نشست هویدا به شوخی می گفت میهمان کم خرج هم نعمتی هست.
هدف از نگارش این خاطره یادی بود از آن سه بزرگ مرد خیامی ها و حاج برخوردار، هرگز نمی پنداشتند که چه سرنوشت تاریکی درانتظارشان هست. آنها کلیه اموالشان توقیف و بدور از وطن جان سپردند و آرزوهایشان باخود بگور بردند. آنها را ازدست دادیم تا شهرام جزایری ها، خاوری ها و بابک زنجانی ها را بدست آوریم!
راست گفت فریدون مشیری “ایران همیشه دوزخ ارباب غیرت است”.
✅ @karkhone
دورهمی هفتگی با عباس هویدا
| ابوالفضل جمشیدی فرد
تابستانهای دهه پنجاه همه هفته، شبهای جمعه هویدا جلسات اقتصادی با جمعی از کارآفرینان داشت. این جمع حدودا ۵۰ نفر میشدند از جمله برادران خیامی، حاج محمد تقی برخوردار، مدیران بانک ها و بانک مرکزی مهدی سمیعی، برادران رضایی، مدیر گروه صنعتی بهشهر، لاجوردیها و کازرونی بزرگ سرمایه دار از اصفهان ، نمازی ها از شیراز، آقای خسرو شاهی صاحب شرکت مینو، مدیران ارج و آزمایش، آقایان هژبر یزدانی، وزرای دارایی، صنایع، معادن و کشاورزی، برادران ابتهاج و ..
در انتهای باغ باشگاه وزارت خارجه درخت بید مجنونی بود بسیار زیبا، در سایه این درخت وسایل پذیرایی نه چندان تشریفاتی درست کرده بودم. سکاندار این پذیرائی و کل امور از صفر تا صد با بنده بود. برای تهیه مایحتاج ضیافت، صبح ۵شنبه می رفتم بازار تجریش، بنا به تعداد جمع چند کیلو دل و قلوه و گوشت فیله، مرغ تازه ، سبزی خوردن و ماست چکیده، مقداری میوه فصل، نان سنگگ دوآتیشه خریداری می کردم . در این ضیافت مشروبات الکی سرو نمی شد.
هویدا غروب نشده زودتر از همه وارد می شد، بدون تشریفات با همان پیکان معروف با پیپ و لباس اسپرت، سلام و احوال پرسی گرمی می کرد، یه خدا قوتی می گفت و گوشه ای می نشست، بیشتر خوراکش سبزیجات و نان پنیر و گردو بود و با غذای پختنی میانه ای نداشت و زمانیکه دو سیخ قلوه و خوش گوشت براش سرو می کردم با خنده می گفت جمشیدی تو آخر مرا از راه بدر می کنی.
کم کم سرصحبت ها باز میشد و اغلب حضار با اشتیاق و پر حرارت حرف از سرمایه گذاری و تولید، اشتغال، رونق اقتصادی کشور و کمک به صنعت کشاورزی می زدند. حاج برخوردار گاهی به شوخی تیکه می انداخت به هویدا می گفت: *این رئیس دولت میگه “نه زن دارم نه بچه تو که داری بمن چه!!” خودش هست و یک پیپ هرکجا آفتاب غروب کرد و خوابش گرفت پیکانشو میزنه به کناری و تخت میخوابه ..دائم هم میگه اعلیحضرت همه چیز مرتبه، خبر نداره که بار توسعه اقتصادی کشور بر دوش ماست* با این حرف کل حضار زدند زیر خنده هویدا هم چون با اکثر آنان رفیق بود عین خیالش نبود و به می خندید. نبض جلسه به دستان خیامی ها و حاج برخوردار بود، این سه بزرگ مرد بیشتر از همه درفکر پیشرفت وعمران و آبادانی کشور بودند و بارها هویدا را به محاصره خود در میآوردند و در تنگنا قرارش می دادند.
در یکی از دورهمی ها شخصی بنام نراقی مقیم امریکا پنجمین کشاورز نمونه در آمریکا از طرف شاه از ایشان دعوت بعمل آمده بود. از بدشانسی ایشان در بدو ورود به مهرآباد بخاطر تشابه اسمی توسط ساواک دستگیر میشود.نماینده دولت هرچی منتظر میشوند خبری از ایشان نمیشود و بعد از پرس و جو خبرش از اوین می رسد!! که توسط سازمان امنیت دستگیر شده!! خبر بگوش شاه میرسه و با عصبانیت نصیری را احضار می کنه، باچند فحش ناسزا که این چه کاریه زود آزادش کنید و با معذرت خواهی رسمی مستقیما” دعوتش کنید دفتر من و …
این فرد در آن جلسات هم دعوت بود و تعریف میکرد زمینی داشتم ۴۰ هکتار در آن بادام زمینی کاشته بودم پشت زمینم رودخانه بزرگی بود. روزی در جمعی گفتم اگر اینجا سدی زده شود، در پشت آن سد میتوان پرورش ماهی بزرگی ساخت و هم با ذخیره آب در پشت این سد میشه هزاران هکتار مزرعه را آبیاری کرد.
به چند روز نرسید دیدم دهها مهندس نقشه بردار امدند و شروع کردند به ساختن سد!!! .. و به سال نکشید سد زده شد، پس از بالا آمدن آب سد، پرورش ماهی در اطراف سد ساخته شد، جالب اینکه نیمی از زمینهای من با آب همان سد، کشت آبی شد محصول آن سال من چند برابر شدفکر کردم نکند بخاطر استفاده از آب سد دولت مالیات سنگینی برام وضع کند!! رفتم نزد مسئول اداره کشاورزی تا خودم را معرفی کردم به یکبار رئیس اداره کشاورزی از پشت میزش بلند شد مرا بغل کرد و گفت ما این رونق اقتصادی منطقه را مدیون شما هستیم مدتیه درفکر شما هستیم تا در یک مراسم رسمی از شما تقدیر و تشکر شود. سخن ایشان که به اینجا رسید حضار با کف و هورا دیگر نگذاشتن ادامه دهد. جلسات اقتصادی بعضا تا پاسی از شب ادامه داشت و حضار یادشان می رفت حتی آبی بنوشند و به بوفه سری بزنن!! بعد از اعلام پایان نشست هویدا به شوخی می گفت میهمان کم خرج هم نعمتی هست.
هدف از نگارش این خاطره یادی بود از آن سه بزرگ مرد خیامی ها و حاج برخوردار، هرگز نمی پنداشتند که چه سرنوشت تاریکی درانتظارشان هست. آنها کلیه اموالشان توقیف و بدور از وطن جان سپردند و آرزوهایشان باخود بگور بردند. آنها را ازدست دادیم تا شهرام جزایری ها، خاوری ها و بابک زنجانی ها را بدست آوریم!
راست گفت فریدون مشیری “ایران همیشه دوزخ ارباب غیرت است”.
✅ @karkhone
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
وجه تمایز هک شدن شبکه هوشمند سوخت با هک های گذشته
در سامانه هوشمند سوخت از یک زیرساخت مستقل و ایزوله از اینترنت استفاده شده است. نفوذ به این شبکه که یک شبکه Air-Gap محسوب میشود نشان از اراده جدی تیم هکری برای نفوذ به این سامانه را میدهد.
از طرف دیگر طراحی بگونه ای بوده که پمپ بنزین ها بصورت آفلاین هم بتوانند سوخت دهی کنند و سوخت دهی وابسته به شبکه نباشد. یعنی طراحی بگونه ایست که اگر یک جایگاه سوخت حتی یک هفته هم ارتباطش با مرکز قطع باشد بتواند به سوخت دهی بصورت طبیعی ادامه دهد.
از کار افتادن چنین سامانه ای بصورت سراسری در کل کشور و در یک ساعت خاص، نشان از یک حمله حساب شده و از نوع APT دارد.
اگر تا دیروز کسی میگفت با یک حمله سایبری می توان مردم را در جاده های سرد متوقف و زمین گیر کرد و بحران اجتماعی بوجود آورد احتمالا به او میخندیدیم.
امروز این اتفاق افتاد و به ما یاد داد که Impactهای یک حمله سایبری می‌تواند بسیار فراتر از تصورات ما باشد.
✅ @karkhone
در سامانه هوشمند سوخت از یک زیرساخت مستقل و ایزوله از اینترنت استفاده شده است. نفوذ به این شبکه که یک شبکه Air-Gap محسوب میشود نشان از اراده جدی تیم هکری برای نفوذ به این سامانه را میدهد.
از طرف دیگر طراحی بگونه ای بوده که پمپ بنزین ها بصورت آفلاین هم بتوانند سوخت دهی کنند و سوخت دهی وابسته به شبکه نباشد. یعنی طراحی بگونه ایست که اگر یک جایگاه سوخت حتی یک هفته هم ارتباطش با مرکز قطع باشد بتواند به سوخت دهی بصورت طبیعی ادامه دهد.
از کار افتادن چنین سامانه ای بصورت سراسری در کل کشور و در یک ساعت خاص، نشان از یک حمله حساب شده و از نوع APT دارد.
اگر تا دیروز کسی میگفت با یک حمله سایبری می توان مردم را در جاده های سرد متوقف و زمین گیر کرد و بحران اجتماعی بوجود آورد احتمالا به او میخندیدیم.
امروز این اتفاق افتاد و به ما یاد داد که Impactهای یک حمله سایبری می‌تواند بسیار فراتر از تصورات ما باشد.
✅ @karkhone
اون بنزینه که...
| تحریریه جامعه‌نو
در دهۀ ۶۰ چند آدمِ مطمئن به شورای سردبیریِ روزنامۀ اطلاعات تزریق شدند. یکی از آنها «سید احمد سام» بود که مدتی نفر اصلیِ شورا شد؛ یک اعجوبۀ ایدئولوژی که فکر میکرد اعضای تحریریه حتماً با جمهوری اسلامی مخالف‌اند و او باید جلوی موذی‌گریِ آنها را در مطالب روزنامه بگیرد. یکی از شاهکارهایش که نمایانگرِ ماهیت اوست، ویرایشِ یک شعر است. روزی مرحوم مسعود محمودی، از اعضای تحریریه، شعری از دختری نوجوان برای صفحۀ جوانه‌ها انتخاب کرد. این صفحه، ابتکار محمودی بود و آثاری که نوجوانان می‌فرستادند چاپ میکرد تا گرایش به ادبیات را بین جوانان و نوجوانان ترویج دهد. از صفحه استقبال میشد و سبب وحشت هر سانسورچیِ کم‌دانشی بود که می‌ترسد در قالب شعر و داستان، طعنه یا توطئه‌ای نثار جمهوری اسلامی شود!
الغرض، شعر آن دختر نوجوان بیت‌مانندی در پایان داشت که میگفت: «آنکه با شب در ستیزه، اذان است و نماز است و سپیده.» این آقا، در کنکاش‌های پیگیرانه برای یافتن رگه‌های توطئه و خیانت، حدس زد کلمۀ «سپیده» حتماً به‌جای «سپیدۀ صبحگاهی»، اشاره به شورش یا کودتا یا انقلاب تازه‌ای دارد و در ویرایشِ (!) صفحۀ آمادۀ چاپ، «سپیده» را به «توحیده» تغییر داد. زورش هم زیادتر از مسئول صفحه بود که میگفت دخترک مرا به خاطر این کار نفرین میکند و حتماً چشمۀ ذوقش می‌خشکد.
این جریان را برای آشنایی با فضا گفتم. اصل مطلب شاهکار دیگری است. در متنِ یک مقاله چند بار به انقلاب ایران اشاره میشد و نویسنده، کلمۀ اسلامی را (می‌دانم که به سهو) نیاورده بود. این جناب که بعداً به پاسِ این خدماتِ مشعشع در دفترِ لندنِ روزنامۀ اطلاعات مستقر شد، این توطئۀ خباثت‌آمیز را هم کشف کرد و به حروف‌چین گفت بعد از هر کلمۀ انقلاب، یک اسلامی بگذارد! غافل از اینکه در مقاله یک بار هم عبارت انقلاب اکتبر آمده بود و ترکیبِ مسخرۀ «انقلاب اسلامی اکتبر» تا مدت‌ها اسباب خندۀ تحریریه شد.
داستان تکیه بر یک واژه و اصرار بر جا دادنِ یک عبارتِ تأکیدی در کنار کلمه‌ای دیگر، دائماً در ایران تکرار میشود. یکی از موارد به‌یادمانده‌اش در اخبار تلویزیون و یک عمل جراحی در اواخر عمر مرحوم آیت‌الله خمینی بود. معلوم نیست کدام مصلحت‌اندیشِ شیرپاک‌خورده‌ای دستور داد در خبرنویسی دربارۀ این عمل جراحی، حتماً به موفقیت‌آمیز بودن آن تأکید شود. «عمل موفقیت‌آمیز» زیاد شنیده میشد و یک بار هم شد: «...بعد از خروج از اتاق عملِ موفقیت‌آمیز». خط‌دهندگانِ خبرنویسی دستگاه تبلیغات این جمهوری به طرز شگفت‌آوری نابغه‌اند!
تازه‌ترین خبرنویسی هنرمندانه، قضیۀ ارسال سوخت به لبنان است. آغازِ ماجرا بی‌دولتی و ورشکستگیِ لبنان بود که پول خرید سوخت نداشت. جمهوری اسلامی با ارسال سوخت از طریق حزب‌الله، با یک تیر چند نشان زد: هم اعتبار حزب‌الله را نزد غیرشیعیانِ لبنان بالا برد، هم پول رساندن به حزب‌الله را (که به دلیل تحریم‌ها فوق‌العاده مشکل شده است) آسان کرد و هم به‌جای دلار و یوروی کمیاب در دست ایران، سوختی را ارسال کرد که فروش آن به علت تحریم، بسیار مشکل است. مکانیسم اِعلامی نیز همین را نشان میدهد: طبق اخبار رسمی، این سوخت فروخته شده است و آن را تجّار لبنانی خریده‌اند و پولش را هم به لیرِ لبنان می‌دهند. ساده‌ترین پوشش است بر اینکه سوخت به حزب‌الله داده شده است تا توزیع کند و بهرۀ سیاسی ببرد و پولِ آن را هم به زخمِ گرفتاری‌هایش بزند. تنها مشکلی که این وسط به ذهن رسیده، افکار عمومی داخلی است که در فضای نه گفتن به غزه و لبنان است و باید «یک‌جور‌ی» به آن جهت داد. این بار، کلمۀ نجات‌بخش عبارت «فروخته شده» است! امکان ندارد خبرِ رسیدنِ سوخت به لبنان و شادیِ مردمِ آن و ناکامیِ آمریکا پخش شود و هر جا عبارت «سوخت ایران» می‌آید در وسطش یک زائدۀ ناچسبِ «خریداری شده از» نیاورند. البته این تأکید فراوان و زور زدن و قسم خوردن، خودش گویای اصل ماجراست: حکومت نگران است بخش اعظم جامعه، این کمک به حزب‌الله را نپذیرد و البته، نگرانی بی‌موردی نیست.
فقط آمریکا به "فروخته شده به" ونزوئلا، واسرائیل به"خریداری شده از" ایران برای لبنان گیرنمیدهند و زهرشان را نخواهند ریخت، حتی ایرانیان هم به شیوۀ کمک‌های خارجیِ ایران معترض‌اند. شایدسوخت دادن به این‌وآن به مصلحت سیاست خارجی باشد اماهمراه آن خوب است به فکرتوجیه بهتر جامعه، امنیت بنزینی امروز وسوخت نیرو گاه‌ها درزمستان هم باشیم.
از واکنشِ جامعه نسبت به ولخرجی‌ها واهمه است؟ خب بهتر است تجدیدنظری در علایق حکومتی شود. موقعیتِ منطقه شکننده و روابط خارجی ایران از آن هم نااستوارتر است. به‌زودی دورۀ آزمایشِ وفای دوستانِ در زمان ضربه دشمنان فرا می‌رسد و در آن روز، باید دید توصیف اوضاع با کدام کلمات اضافی همراه میشود!
✅ @karkhone
| تحریریه جامعه‌نو
در دهۀ ۶۰ چند آدمِ مطمئن به شورای سردبیریِ روزنامۀ اطلاعات تزریق شدند. یکی از آنها «سید احمد سام» بود که مدتی نفر اصلیِ شورا شد؛ یک اعجوبۀ ایدئولوژی که فکر میکرد اعضای تحریریه حتماً با جمهوری اسلامی مخالف‌اند و او باید جلوی موذی‌گریِ آنها را در مطالب روزنامه بگیرد. یکی از شاهکارهایش که نمایانگرِ ماهیت اوست، ویرایشِ یک شعر است. روزی مرحوم مسعود محمودی، از اعضای تحریریه، شعری از دختری نوجوان برای صفحۀ جوانه‌ها انتخاب کرد. این صفحه، ابتکار محمودی بود و آثاری که نوجوانان می‌فرستادند چاپ میکرد تا گرایش به ادبیات را بین جوانان و نوجوانان ترویج دهد. از صفحه استقبال میشد و سبب وحشت هر سانسورچیِ کم‌دانشی بود که می‌ترسد در قالب شعر و داستان، طعنه یا توطئه‌ای نثار جمهوری اسلامی شود!
الغرض، شعر آن دختر نوجوان بیت‌مانندی در پایان داشت که میگفت: «آنکه با شب در ستیزه، اذان است و نماز است و سپیده.» این آقا، در کنکاش‌های پیگیرانه برای یافتن رگه‌های توطئه و خیانت، حدس زد کلمۀ «سپیده» حتماً به‌جای «سپیدۀ صبحگاهی»، اشاره به شورش یا کودتا یا انقلاب تازه‌ای دارد و در ویرایشِ (!) صفحۀ آمادۀ چاپ، «سپیده» را به «توحیده» تغییر داد. زورش هم زیادتر از مسئول صفحه بود که میگفت دخترک مرا به خاطر این کار نفرین میکند و حتماً چشمۀ ذوقش می‌خشکد.
این جریان را برای آشنایی با فضا گفتم. اصل مطلب شاهکار دیگری است. در متنِ یک مقاله چند بار به انقلاب ایران اشاره میشد و نویسنده، کلمۀ اسلامی را (می‌دانم که به سهو) نیاورده بود. این جناب که بعداً به پاسِ این خدماتِ مشعشع در دفترِ لندنِ روزنامۀ اطلاعات مستقر شد، این توطئۀ خباثت‌آمیز را هم کشف کرد و به حروف‌چین گفت بعد از هر کلمۀ انقلاب، یک اسلامی بگذارد! غافل از اینکه در مقاله یک بار هم عبارت انقلاب اکتبر آمده بود و ترکیبِ مسخرۀ «انقلاب اسلامی اکتبر» تا مدت‌ها اسباب خندۀ تحریریه شد.
داستان تکیه بر یک واژه و اصرار بر جا دادنِ یک عبارتِ تأکیدی در کنار کلمه‌ای دیگر، دائماً در ایران تکرار میشود. یکی از موارد به‌یادمانده‌اش در اخبار تلویزیون و یک عمل جراحی در اواخر عمر مرحوم آیت‌الله خمینی بود. معلوم نیست کدام مصلحت‌اندیشِ شیرپاک‌خورده‌ای دستور داد در خبرنویسی دربارۀ این عمل جراحی، حتماً به موفقیت‌آمیز بودن آن تأکید شود. «عمل موفقیت‌آمیز» زیاد شنیده میشد و یک بار هم شد: «...بعد از خروج از اتاق عملِ موفقیت‌آمیز». خط‌دهندگانِ خبرنویسی دستگاه تبلیغات این جمهوری به طرز شگفت‌آوری نابغه‌اند!
تازه‌ترین خبرنویسی هنرمندانه، قضیۀ ارسال سوخت به لبنان است. آغازِ ماجرا بی‌دولتی و ورشکستگیِ لبنان بود که پول خرید سوخت نداشت. جمهوری اسلامی با ارسال سوخت از طریق حزب‌الله، با یک تیر چند نشان زد: هم اعتبار حزب‌الله را نزد غیرشیعیانِ لبنان بالا برد، هم پول رساندن به حزب‌الله را (که به دلیل تحریم‌ها فوق‌العاده مشکل شده است) آسان کرد و هم به‌جای دلار و یوروی کمیاب در دست ایران، سوختی را ارسال کرد که فروش آن به علت تحریم، بسیار مشکل است. مکانیسم اِعلامی نیز همین را نشان میدهد: طبق اخبار رسمی، این سوخت فروخته شده است و آن را تجّار لبنانی خریده‌اند و پولش را هم به لیرِ لبنان می‌دهند. ساده‌ترین پوشش است بر اینکه سوخت به حزب‌الله داده شده است تا توزیع کند و بهرۀ سیاسی ببرد و پولِ آن را هم به زخمِ گرفتاری‌هایش بزند. تنها مشکلی که این وسط به ذهن رسیده، افکار عمومی داخلی است که در فضای نه گفتن به غزه و لبنان است و باید «یک‌جور‌ی» به آن جهت داد. این بار، کلمۀ نجات‌بخش عبارت «فروخته شده» است! امکان ندارد خبرِ رسیدنِ سوخت به لبنان و شادیِ مردمِ آن و ناکامیِ آمریکا پخش شود و هر جا عبارت «سوخت ایران» می‌آید در وسطش یک زائدۀ ناچسبِ «خریداری شده از» نیاورند. البته این تأکید فراوان و زور زدن و قسم خوردن، خودش گویای اصل ماجراست: حکومت نگران است بخش اعظم جامعه، این کمک به حزب‌الله را نپذیرد و البته، نگرانی بی‌موردی نیست.
فقط آمریکا به "فروخته شده به" ونزوئلا، واسرائیل به"خریداری شده از" ایران برای لبنان گیرنمیدهند و زهرشان را نخواهند ریخت، حتی ایرانیان هم به شیوۀ کمک‌های خارجیِ ایران معترض‌اند. شایدسوخت دادن به این‌وآن به مصلحت سیاست خارجی باشد اماهمراه آن خوب است به فکرتوجیه بهتر جامعه، امنیت بنزینی امروز وسوخت نیرو گاه‌ها درزمستان هم باشیم.
از واکنشِ جامعه نسبت به ولخرجی‌ها واهمه است؟ خب بهتر است تجدیدنظری در علایق حکومتی شود. موقعیتِ منطقه شکننده و روابط خارجی ایران از آن هم نااستوارتر است. به‌زودی دورۀ آزمایشِ وفای دوستانِ در زمان ضربه دشمنان فرا می‌رسد و در آن روز، باید دید توصیف اوضاع با کدام کلمات اضافی همراه میشود!
✅ @karkhone