از فردا ارزان شدن های قدیمی

وقتی شاه فکر میکرد با دستور دادن، وضع اقتصادی بهتر میشود

✅ @karkhone

در دفاع از تصمیم مادیران

| علی سرزعیم

در خبرها آمده که شرکت مادیران در واکنش به افزایش شدید حداقل دستمزد و متوسط دستمزد، 30 درصد از نیروهای خود را تعدیل کرده است. برخی سایتهای خبری در واکنش به این قضیه خواستار ورود نهادهای نظارتی و تهدید قضایی برای مدیران آن شده اند.

طبیعتا معاونت نیروی کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مثل همیشه به سرعت وارد می شود و از ابزارهای خود برای دادن حکم برگشت به کار استفاده می کند فارغ از اینکه این تصمیمات و احکام فله‌ای چه اثراتی برای تولید، صنعت و اقتصاد داشته است. طبعا در فضای مجازی نیز موجی از همدلی با کسانی برقرار شده که شغل خود را از دست داده اند. به رغم فضای ایجاد شده باید گفت تصمیم مدیران این شرکت می تواند درست و قابل دفاع باشد. مهم این است که اولویت را در چه چیز قرار دهیم.

در نگاه اقتصادی بنگاه موجودی است که حیات آن به سود وابسته است و مدیران هر شرکت موظف هستند که سود شرکت را بیشینه کنند و اگر قیمت نهاده های تولید از جمله دستمزد نیروی کار یا نرخ ارز یا قیمت دیگر نهاده ها تغییر کرد، ترکیب تولید را طوری تغییر دهند که این هدف را بتوانند کماکان دنبال کنند. حال اگر دست مدیران را ببندند که نتوانند تعداد ترکیب تولید را متناسب با تغییر نظام قیمتها، تغییر دهند، سود بنگاه کاهش یافته و گاه به عرصه زیاندهی می افتند.

کاملا روشن است که زیان ده شدن یک بنگاه به قیمت حفظ نیروهای شاغل تصمیم قابل دفاعی نیست زیرا یک بنگاه تولید به جای تعدیل 30 درصد نیروها نهایتا ورشکست شده و مجبور می شود 100 درصد نیروهایش را تعدیل کند. وقتی که سود بنگاه نیز کاهش یابد سهامداران نفع کمی می برند. از دید بسیاری این اصلا اشکال ندارد زیرا با خود می گویند که عدم تعدیل بنگاه به قیمت کاهش سود سهامداران امر قابل دفاعی است. این نگاه، نگاهی کوتاه مدت و اغواگر است اما درست نیست زیرا وقتی سود یک بنگاه کم شود بازدهی سرمایه گذاری در آن بنگاه کم می شود و سرمایه گذاران دیگر حاضر نمی‌شوند در آن سرمایه گذاری جدید انجام دهند و شرکت به مرور زمان دچار استهلاک و میرا شدن می رود. همچنین سودی که شرکت می کند در خیلی از مواقع صرف سرمایه گذاری جدید در همان بنگاه برای ایجاد خطوط تولید جدید و یا ایجاد واحدهای جدید می شود. لذا کاهش سود در بلندمدت فرصت‌های اشتغال زایی جدیدی را از بین می برد.
با این توصیف مشخص می شود که باید بین دو چیز انتخاب کرد:

گزینه الف) نیروی انسانی موجود تعدیل نشود ولی در بلندمدت کل حیات بنگاه در معرض تهدید قرار گیرد و همه تعدیل شوند یا فرصت‌های اشتغال جدیدی خلق نشود،

ب) بگذاریم با تعدیل کوتاه مدت نیروی موجود، حیات و سودآوری بنگاه تضمین شود و در بلندمدت شرکت بتواند فرصت‌های جدیدی خلق کند. به عبارت دیگر برخی کشورها نظیر کشور ما حیات شرکت را فدای نیروی کار موجود می کنند و به سادگی می پذیرند که به شرکت آسیب برسد اما در مقابل کشورهای غربی هستند که نیروی کار را فدای شرکت می کنند و می گذارند شرکت با قدرت و سودآوری ادامه حیات داشته باشد تا در بلندمدت فرصت‌های شغلی خوبی خلق کند.

دقیقا به همین دلیل است که در کشورهای غربی شرکتهای زیادی دیده می شوند که سابقه صدساله دارند اما در ایران شرکتهای کمی هستند که عمرشان به بیش از سی سال برسد.
با این توصیف مشخص می شود که تصمیم مدیران این شرکت لزوما محکوم نیست و می تواند قابل دفاع باشد. اینکه حداقل دستمزد با جهش شدید روبرو شود طبیعتا چنین پیامدی دارد و نمی‌توان با قدرت قهریه مانع از بروز این پیامدها شد. در بنگاه های بزرگ دولتی که حساسیتی در قبال سود و زیان وجود ندارد کارگران خواستار رشد شدید دستمزد می شوند اما در بنگاه های خصوصی کوچک، کارگران می دانند که خیلی مواقع امکان افزایش شدید وجود ندارد و آنها شغلشان را از دست خواهند داد و یا مجبور می شوند به شکل سیاه و محروم از حقوق قانونی کار کنند و به همین دلیل با آن مخالفند. در ایران نمایندگان جامعه کارگری عمدتا از شرکتهای بزرگ انتخاب می شوند و منافع کارگران بنگاه های بزرگ دولتی را نمایندگی می کنند و توجهی به پیامدهای چنین تصمیماتی بر کارگران بنگاه های خصوصی کوچک ندارند.

نتیجه راهبردی: اقتصاد دستور بردار نیست. اگر سیاستی مثل رشد شدید حداقل دستمزد اتفاق افتد نمی توان با زور و تهدید مانع از تحقق پیامدهای آن شد و پیامدهای آن به شکلی مثل اخراج نیرو، کاهش سود، عقب افتادن یا تعلیق ایجاد خطوط تولید جدید و سرمایه گذاری جدید ظاهر می شود. لذا باید در اتخاذ چنین تصمیماتی بسیار حساس بود و از دانش و تجربه کارشناسی بیشترین استفاده را کرد.

✅ @karkhone

از خون دل نوشتم نزدیک دوست نامه
انی رایت دهرا من هجرک القیامه

دارم من از فراقش در دیده صد علامت
لیست دموع عینی هذا لنا العلامه

پرسیدم از طبیبی احوال دوست گفتا
فی بعدها عذاب فی قربها السلامه

حافظ چو طالب آمد جامی به جان شیرین
حتی یذوق منه کاسا من الکرامه

✅ @karkhone

سهام شرکت نت فیلیکس تو یه روز سی درصد دیگه ریزش کرد. ینی یک سوم شرکت پر.
سهام نتفلکیس انقدر ریخته که پیش‌بینی میشه تا ۳ ماه آینده ورشکست بشه. عاقبت سیاست زوری که باید تو هر سریالی LGBT باشه یا از این قبیل چپوندن اقلیت‌ها تو فیلم و سریال‌ها و بها دادن به بازیگرانی که تنها استعدادشون همجنسگرا بودنه. امیدوارم درس عبرتی باشه برای سایر کمپانی‌ها.
که خب نیست. چرا؟
چون کمپانی دیزنی اعلام کرده بیش از نیمی از تولیدات جدیدش کاراکتر هایی از جامعه LGBT خواهد بود.

✅ @karkhone

ابربدهکاران در یک نگاه

ابربدهکاران نظام بانکی ایران؛ وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و شرکت‌های دولتی هستند. بانک‌ها نیز متعلق به وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی هستند. تامین مالی اقتصاد دولتی ایران از طریق چاپ و خلق بی‌رویه پول صورت می‌گیرد

1. ابربدهکاران بانک دولتی ملی:

وزارت اقتصاد
وزارت نیرو
شهرداری تهران
شرکت نفت و گاز پارس جنوبی
شهرداری قم
شرکت راه‌آهن
سازمان ملی زمین و مسکن

2. ابربدهکاران بانک دولتی سپه:

گروه مادر تخصصی بازرگانی دولتی ایران
گروه سهامی پشتیبانی امور دام کشور

3. ابربدهکاران بانک دولتی کشاورزی:

صنايع فيلم و كاغذ آريا
سازمان مركزی تعاون روستايی
خدمات حمايتی كشاورزی
مسكن كاركنان شركت مخابرات
مادر تخصصی بازرگانی دولتی
صنايع شير تهران شهداد
آرد تهران باختر
فولاد شرق كاوه
گروه صنعتی و پژوهشی زرکام
بازرگانی آراد تجارت توس
فرآوری ماهی قشم
شركت سهامی پشتيبانی امور دام
قند شهدای دزفول
گروه صنعتی داور
گروه گودرز روشن بخش
گروه صدر فولاد

4. ابربدهکاران بانک ملت:

ايران خودرو
نفت ايرانول
سايپا
پارس خودرو
توزيع دارو پخش
صنايع توليدی کروز
صنايع کاشی و سراميک الوند
گروه تامين قطعات ايران خودرو
فولاد مبارکه اصفهان
نفت ستاره خليج فارس
گروه مالی ملت

5. ابربدهکاران بانک تجارت:

ایران خودرو
فولاد مبارکه اصفهان
شرکت مخابرات ایران
سایپا
گروه سرمایه گذاری اهداف
گروه مدیریت سرمایه گذاری امید
صنایع پتروشیمی خلیج فارس
گروه سرمایه گذاری غدیر
گروه سازمان تامین اجتماعی
گروه سرمایه گذاری نفت و گاز تامین
گروه سرمایه گذاری نیروهای مسلح
گروه معدنی و صنعتی گل گهر
پالایش نفت اصفهان
پالایش نفت تهران
کرمان موتور
صندوق بازنشستگی کشوری
سرمایه گذاری توسعه معادن و فلزات

6. ابربدهکاران بانک کارآفرین:

گسترش الكترونیك تدبیر ایران
توسعه انرژی تدبیر
سرمایه گذاری دارویی تأمین
مجتمع صنایع غذایی میهن
گلرنگ
سرمایه گذاری غدیر
سرمایه گذاری اهداف
ایران خودرو
سرمایه گذاری آرمان
گروه مصطفی باقرزاده خورسندی
توربو كمپرسور نفت
فولاد جهان آرا اروند
بوتان
گروه سرمایه گذاری مشترك
فولاد مباركه اصفهان
گروه محمد حسین پونكی
گروه بنیاد بركت ستاد اجرایی

7. ابربدهکاران بانک رفاه کارگران:

شستا(شرکت سرمایه‌گذاری تامین)
نفت و گاز پتروشیمی تامین
سازمان تامین اجتماعی
کرمان موتور
گروه بازرگانی دولتی ایران
ایران ترانسفو
سایپا

✅ @karkhone

از ابتهاج تا ترکان؛ چهره‌های اقتصاد ایران در قرن چهاردهم

در قرنی که گذشت، سیاستمداران و مدیران مختلفی برای توسعه ایران تلاش کردند که شاید نام هفت نفر از آنان بیش از بقیه به چشم می‌آید:

۱. ابوالحسن ابتهاج
بی‌تردید ابتهاج را باید پایه‌گذار برنامه‌ریزی توسعه در ایران نامید. نقش او در تشکیل شورای اقتصاد، تثبیت جایگاه سازمان برنامه، تاسیس نظام فنی و اجرایی کشور و تربیت نسلی از تکنوکرات‌های ایرانی مثل خداداد فرمانفرمائیان و مهدی سمیعی که بعدها هریک جداگانه منشأ خدمات گوناگونی شدند، انکارناپذیر است. دستاورد دیگر ابتهاج، تامین مالی و اجرای برنامه عمران خوزستان شامل احداث سد دز و توسعه کشاورزی و صنعت نیشکر در خوزستان بود که تاثیرات عمیقی بر اقتصاد ملی و منطقه‌ای به جای گذاشت.

۲. علینقی عالیخانی
جوان تحصیلکرده اقتصاد در پاریس که با تأسیس وزارت اقتصاد در ۱۳۴۱ تصدی آن را تا ۱۳۴۷ بر عهده داشت را می‌توان شکل‌دهنده بخش خصوصی جدید در اقتصاد ایران دانست که با بهره‌گیری از ابزارهای سیاستی که در اختیار داشت توانست طبقه تاجر و واردکننده را به طبقه صنعتگر تبدیل کند. عالیخانی با یکپارچه‌سازی سیاست‌های تجاری و صنعتی و با استفاده از تیم منسجم و هماهنگ معاونین خود، سالهای طلایی رشد اقتصادی ایران در دهه چهل را رقم زد.

۳. رضا نیازمند
نیازمند که به عنوان بنیانگذار «سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران» و معاون صنعتی وزارت اقتصاد در دهه طلایی چهل شناخته می‌شود را باید پدر صنایع سنگین ایران نیز دانست. ذوب‌آهن، ماشین‌سازی، تراکتورسازی و صنعت مس برای اولین بار در ایران توسط نیازمند احداث و پایه‌گذاری شد. نیازمند همچنین با تأسیس «سازمان مدیریت صنعتی» نقش موثری در ارتقای سطح مدیریت صنایعی که توسط بخش خصوصی ایجاد شده بود ایفا کرد.

۴. محمدرضا نعمت‌زاده
نعمت‌زاده هم در جایگاه وزیر و هم در جایگاه معاون وزیر نقش ویژه‌ای در اقتصاد ایران بازی کرده است. رشد چشمگیر صنایعی مثل سیمان و صنعت غذایی در سالهای پس از جنگ با تلاشهای او در جایگاه وزیر صنایع و معادن (۱۳۷۶-۱۳۶۸) اتفاق افتاد. اما دستاورد اصلی نعمت‌زاده را باید در دوران مدیرعاملی شرکت ملی صنایع پتروشیمی (NPC) طی سالهای ۱۳۸۴-۱۳۷۶ جستجو کرد: جذب سرمایه‌گذاری ۱۶ میلیارددلاری برای احداث مجتمع‌های پتروشیمی و تبدیل ماهشهر و عسلویه از روستاهای متروکه به قطب پتروشیمی خاورمیانه که باعث شد وی به درستی لقب «پدر صنعت پتروشیمی ایران» را یدک بکشد.

۵. اکبر ترکان
تنها فرد غیرنظامی که در ایران به مقام وزارت دفاع رسید، پس از وزارت دفاع در جایگاه وزیر راه و ترابری (۱۳۷۶-۱۳۷۲) با تاسیس «شرکت فرودگاه‌های کشور» و «شرکت حمل و نقل ریلی رجا» سطح خدمات حمل و نقل هوایی و ریلی ایران را به طرز چشمگیری ارتقا داد. سپس مسئولیت سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (۱۳۸۰-۱۳۷۶) را بر عهده گرفت و صنعت خودروسازی کشور را از طریق ادغام و تملک شرکتهای پراکنده یکپارچه‌سازی کرد که به تشکیل دو گروه خودروسازی «سایپا» و «ایران‌خودرو» انجامید. پس از آن در کسوت مدیرعامل شرکت نفت و گاز پارس، حساس‌ترین بخش‌های طرح توسعه پارس جنوبی را راهبری کرد. آخرین یادگار ترکان برای اقتصاد ایران، مجتمع آلومینیوم جنوب (سالکو) بود که ایران را از سال ۱۴۰۰ به صادرکننده آلومینیوم مبدل ساخت.

۶. بیژن نامدار زنگنه
شیخ‌الوزرای جمهوری اسلامی وقتی در سن ۳۴ سالگی وزیر نیروی دولت سازندگی شد که در روزنامه‌ها «جدول خاموشی» منتشر می‌شد. زنگنه با تأسیس «مپنا» و «فراب»، مدیریت پروژه و ساخت تجهیزات نیروگاهی در ایران را به‌عنوان گلوگاه توسعه صنعت برق بومی کرد، طوری که مخالفان آن روز، امروز زبان به تحسین مپنا گشوده‌اند. تلاش زنگنه برای توانمندسازی شرکت‌های ایرانی در جایگاه وزیر نفت نیز ادامه یافت و با تأسیس «پتروپارس» و مشارکت دادن آن در فازهای اولیه پارس جنوبی، یک پیمانکار توانمند در صنعت نفت ایران متولد شد. دستاورد اصلی زنگنه در بعد سخت‌افزاری، پارس جنوبی است، بیابانی که تبدیل به پایتخت انرژی ایران شد. اما مهم‌ترین دستاورد نرم‌افزاری شیخ‌الوزرا، «ایرانی‌سازی» مدیریت پروژه و ساخت در صنعت نفت و نیرو بود که آثار آن را امروز در نیروگاهها، میادین نفتی، پالایشگاه‌ها و سدها می‌توان مشاهده کرد.

۷. اکبر هاشمی رفسنجانی
واژه «توسعه» در ایران بعد از انقلاب با نام اکبر هاشمی رفسنجانی گره خورده است. روحانی روستازاده‌ای که خود تکنوکرات‌ نبود، اما به «نخ تسبیح» تکنوکرات‌های عصر جمهوری اسلامی تبدیل شد. مشی سیاسی و اقتصادی هاشمی را می‌توان در «توسعه‌گرایی» خلاصه کرد که وجه تمایز او با اکثر روحانیون شیعه بود. مهمترین نقش هاشمی پس از حمایت و برکشیدن نسلی از تکنوکرات‌ها، ایفای نقش اساسی در تصویب و ابلاغ «سیاستهای کلی اصل ۴۴» بود که عرصه را برای حضور بخش خصوصی در اقتصاد ایران باز کرد.

✅ @karkhone

به نام خداوند بخشاینده مهربان

پرده اول
بگو: شما را به يك چيز اندرز مى‌دهم: دو به دو و يک به يك براى خدا قيام كنيد.

۱۰ سال پیش بود. تا به حال گمرک را از نزدیک ندیده بودم. هنوز از هواپیما پیاده نشده ما را بردند یک محوطه دیوارکشی شده با یک درب بزرگ را نشانمان دادند و گفتند این گمرک است. نگاهمان به همه چیز جور دیگری بود. هر کامیونی را که کسی نمیگشت و از آنجا خارج میشد می گفتیم قاچاق است. البته الان طور دیگری فکر می کنم. اتفاقا خیلی از بارها را هم نمی گشتند!
درب خروج از همه جا عجیب تر بود. انتظار داشتم منظورشان همان درب بزرگی باشد که از آن وارد گمرک شدیم. آن روز فهمیدم درب خروج گمرک یک اداره است با رئیس و تعدادی کارشناس و ارزیاب و بارشمار و اپراتور ثبات. فهمیدم درب خروج گمرک درب اقتصاد کشور است. فهمیدم این درب با کاغذ و دستی و دستنویس کنترل می شده، آنهم با تعداد بسیار کمی کارمند. فهمیدم گمرک یک سیستم دارد به نام «آسیکودا» که اطلاعات اظهار را جمع می کند، ولی درباره اطلاعات ورود و خروج کالا کاملا کار یدی بوده تا اینکه سامانه ما آنجا مستقر شده است. یک نگاه به یک برگ باسکول قدیمی مینداختید کاملا این موضوع را می فهمیدید. برگ باسکول یک فرم بود که داخلش دست نویس شماره ماشین و وزن را نوشته بودند. یک مهر بزرگ هم زیر هر کدامش خورده بود. هیچ جایی هم نبود که اطلاعات این کاغذها را در آن وارد کنند. رسید انبارها هم به همین ترتیب. دفترهای ثبت اطلاعات را که دیگر نگو.

درست یک سال قبل از آن، قاچاق محموله سوختی کشف شده بود که نقطه پیدایش ماجرا بود. داستانش را قبل تر ها نقل کرده ام. آن زمان می خواستند به این سوال پاسخ دهند که شرکت قاچاقچی چقدر قاچاق کرده است و برای این کار باید کوهی از کاغذها را بررسی می کردند. کاغذهایی که حتی ثبت در آن ها با کلی مشکل همراه بود.
نقطه پیدایش ماجرا اینجا بود. نقطه ای که باید به این جمع بندی می رسیدیم که می توانیم برای کشور کاری کنیم. با این که میخواستیم و دوست داشتیم ولی گمان نمی کردیم که بگذارند. برای همین رفقا ایده هایشان را نوشتند و شد RFP یک سامانه برای اداره درب خروج گمرک. بردند دادند به یکی از این شرکت های داده پردازی. آن ها هم قیمت گذاشتند ۱۵ میلیارد تومان و گفتند فقط در یک گمرک به مدت سه سال پایلوت می کنند و اجرا در باقی گمرکات بر عهده خودتان. معاون بازرسی وقت ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز وقتی آن قیمت را دید گفت اینقدر پول نداریم و رفقا هم گفتند این کاری بود که از ما برمی آمد. نقل به مضمون به رفقا گفتند که مرده شور درسی که خواندید را ببرند که به کار مملکت نمی آید!

با توجه به تجارب قبلی خیلی امیدی به این که کار به نتیجه برسد نبود. حتی امیدی به این که وقتی به نتیجه رسید جمعش نکنند. شاید بتوان گفت تنها روزنه ای باز شده بود و مثل خیلی اوقات می توانستیم بگوییم به ما چه؟ و شاید اولین جرم ما این بود که نتوانستیم بگوییم به ما چه؟! هر کداممان برای این نتوانستن دلایل خود را داشتیم.

رفقا استخاره کردند. آیه آمد که «بگو: شما را به يك چيز اندرز مى‌دهم: دو به دو و يک به يك براى خدا قيام كنيد. سپس بينديشيد، تا بدانيد كه در يار شما ديوانگى نيست. اوست كه شما را از آمدن عذابى شديد مى‌ترساند.» (سوره سبا آیه ۴۶)

دیگر خدا چطور می توانست به ما راه را نشان بدهد؟ آن جا بود که ما فقط به واسطه چند ترم تحصیل در رشته کامپیوتر و پاس کردن چند واحد برنامه نویسی و مهندسی نرم افزار و .... و بدون هیچ دانش و فهمی از کلان یک اقتصاد، فقط هدفمان این شد که کاری کنیم که اگر کسی دزدی کرد مثل همان قاچاقچی سوخت، بفهمیم که چقدر برده؟!

چند بار دیگر هم به فراخور مشکلاتی که پیش آمد رفقا استخاره کردند باز هم همان آیه آمد.
برای خیلی از ما قرار بود این داستان ۱۰ روز یا نهایتا یک ماه و دو ماه طول بکشد ولی از آن روز نخست بیش از ۱۰ سال می گذرد.

این ها که می نویسم بخشی از داستان این ده سال است.

✅ @karkhone

‍ بسیاری می‌گویند از اساس ورود صنعت در بخش های
مرکزی ایران که همواره مشکل آب داشته‌اند منجر به
مهاجرت بیشتر و درنهایت بارگذاری اضافه بر منابع
آبی مرکز ایران شده است.
با این وصف آیا کسانی که از ابتدا صنعت نساجی را به اصفهان آوردند و عنوان
منچستر شرق را به این شهر دادند اشتباه کردند؟
مهم آوردن فلان صنعت نیست، بیش از آن باید توجه
کرد که چه کسی این کار را میکند: دولت یا کارآفرین؟
هردو هم می‌توانند اشتباه کنند ولی یکی از جیب بقیه و با
پیامدهای جانبی بسیار چنین میکند و دیگری با هزینه و
ریسک شخصی. یکی اگر اشتباه کرد ورشکست می شود و
از بازار بیرون میرود و دیگری بدون توجه به نتایج کارش
میخواهد همه چیز را عوض کند تا واقعیت شبیه رویایش
شود و صدای رعیت را بخواباند.
مرحوم فضل الله دهش
یعنی نخستین کسی که صنعت نساجی اصفهان را راه‌انداخت
فردی میهن‌دوست، دانشمند و پرتالش بود و
باوجود تمام کاستی‌ها و جنگ و هزار مصیبت توانست
رویای خودش را محقق کند.
ظهور به اصطلاح منچستر شرق را وامدار او هستیم؛ او ریسک کرد. شاید شکست
می‌خورد ولی دستکم زیان آن بسیار محدود بود.
این موضوع را مقایسه کنید با ابر پروژه های دولتی که اغلب
بدون توجیه اقتصادی به فرموده این و آن اجرا میشود و
بعد از مشخص شدن اشتباه ها هم سالها پول عمومی
صرف تنفس مصنوعی به مرده میشود.

✅ @karkhone

ناکارآیی سیاستی در ژاپن؟

در سال‌های بعد از جنگ جهانی، وزارت MITI (صنعت و تجارت) در ژاپن بر واردات فناوری توسط بخش خصوصی نظارت می‌کرد. اکثر فناوری‌ها باید با مجوز می‌تی وارد می‌شد. هدف سیاست این بود که تنها فناوری‌هایی وارد کشور شوند که به افزایش صادرات، کاهش واردات یا هردو کمک کند تا تراز پرداخت‌های ارزی کشور بهبود یابد. هدف دیگرِ سیاست این بود که تنها شرکت‌هایی مجاز به واردات یک فناوری خاص باشند که قابلیت‌های فنی لازم برای یادگیری آن فناوری را داشته باشند و به کمک آن بتوانند کالایی تولید و تجاری‌سازی کنند.

این سیاست یک «دست‌انداز بروکراتیک» در راه واردات و یادگیری فناوری بود و انتظار می‌رفت ‌که شتاب پیشرفت فناوری را کاهش دهد. در یک نمونه‌ی شناخته‌شده، زمانی که سونی شرکت نوپایی بود قصد واردات فناوری ترانزیستور داشت اما بروکرات‌های می‌تی معتقد بودند که سونی قابلیت‌های فنی ضعیفی دارد و توان توسعه‌ی فناوری واردشده را ندارد. این مخالفت دست‌اندازی در مسیر توسعه‌ی این شرکت بود. سونی به قدری با می‌تی سروکلّه زد که نهایتاً با وقفه‌ای بلند مجوز واردات فناوری را دریافت کرد.

زمانی که سونی سرآمدِ فناوری ترانزیستور شد، معلوم شد که بروکرات‌های می‌تی به قدر آنتروپرنورهای سونی (آکیو موریتا و ماسارو ایبوکا) دوراندیشی تجاری نداشتند. اگرچه واردات فناوری ترانزیستور دست آخر به تأیید می‌تی رسید، اما در این بین یک منبع کمیاب اقتصادی (زمان) هم هدر رفت. می‌توان احتمال داد که شرکت‌های دیگری مشابه سونی نیز با تأخیر در واردات فناوری روبرو شده باشند و حتی آنهایی که به قدر سونی بر خواسته‌شان پافشاری نمی‌کردند، در واردات فناوری ناکام مانده باشند.

دولت ژاپن سیاست‌هایی برای تشویق یادگیری فناورانه اجرا می‌کرد، نظیر تخفیف‌های مالیاتی و پرداخت یارانه به شرکت‌ها جهت واردات و کاربست آزمایشی فناوری، سازماندهی گروه‌های مشترک مطالعاتی فناوری، دعوت و پشتیبانی مالی از فن‌شناسان خارجی، ارسال هیئت‌های فن‌شناسی به خارج، ترجمه و انتشار نوشتجات فنی خارجی، و هدایت منابع کمیاب ارزی به سمت واردات فناوری؛ اما مقررات سختگیرانه‌ای که برای واردات فناوری خارجی اعمال می‌کرد، می‌توانست منافع سیاست‌های کارآمدش را کمرنگ کند.

سیاست کنترل ورود فناوری علیرغم هزینه‌هایش (نظیر کاهش سرعت انباشت فناوری)، منافعی نظیر بهبود تراز پرداخت ارزی نیز داشت. تراز پرداخت ژاپن در اوایل وضعیت خوبی نداشت و به همین خاطر وزارت می‌تی با فروشندگان فناوری خارجی چانه‌زنی می‌کرد که فناوری‌شان را با هزینه‌ی مناسبی به شرکت‌های ژاپنی بدهند، و همچنین حواسش بود که فناوری منسوخی وارد کشور نشود. با اینحال، منافع این سیاست‌ها باید در مقایسه با هزینه‌هایش سنجیده شود. تجربه‌ی شرکت سونی نشان می‌دهد که این سیاست در مواردی شتاب پیشرفت فناورانه را کاهش داده است.

نکته‌ی دیگری که باید اشاره کرد این است که زمانی که از سیاستگذاری موفق توسعه در ژاپن صحبت می‌کنیم به این معنا نیست که بروکرات‌های ژاپن 'هیچ' سیاست اشتباهی اجرا نکردند. کنترل‌های شدیدی که بر ورود فناوری اعمال می‌شد و برخی از سیاست‌های ناکارآمد دیگر نشان می‌دهد که بروکرات‌های ژاپن گاهی نقش مؤثری در توسعه‌ی صنعتی ایفا نمی‌کردند. نکته‌ای که باید در نظر داشته باشیم این است: داستان‌های موفق توسعه بدین خاطر موفقند که منافع سیاست‌های کارآمد عمومی بر هزینه‌ی سیاست‌های ناکارآمد چربیده است. حتی در بخش خصوصی نیز (مثلاً، صندوق‌های سرمایه‌ی خطرپذیر) شکست‌ها بیش از موفقیت‌هاست. کارآفرینان 'موفق' بخش خصوصی اکثرِ بازدهی‌شان را از اقلّ سیاست‌هایشان به دست می‌آورند (موسوم به قاعده‌ی ۲۰/۸۰). این بدان معناست که کارآفرینان موفق نیز اکثر سیاست‌هایشان 'موفق' محسوب نمی‌شود.

ناشر: CollectiveAction

✅ @karkhone

مردی هست که می‌خواهد چند تخته بسازد. او نمی ‌تواند سالی یک تخته بسازد، زیرا او فقط ده انگشت خود را دارد. من یک ارّه و یک رنده به او قرض می‌دهم - دو ابزاری که ثمره‌ی کار من است و من خودم باید در مزایای آن‌ها سهیم باشم. او به جای یک تخته، صد تا تخته می‌سازد و پنج تا به من می‌دهد. پس من از بهره‌ی وسایلم او را به جای یک تخته، صاحب نود و پنج تخته کردم -و شما می‌گویید او را تبدیل به برده کرده و غارت می‌کنم. عجب! به لطف یک ارّه و رنده که من با عرق پیشانی خود ساخته‌ام، تولید صد برابری از خلأ پدید آمده است. سعادت جامعه صد برابر می‌شود. کارگری که نمی‌توانست یک تخته بسازد، صد تا ساخته است. و چون او آزادانه و داوطلبانه یک بیستم این مازاد را به من تسلیم می‌کند، شما من را به‌عنوان ظالم و یک دزد می‌نمایانید! کارگر شاهد افزایش کار خود در بهره‌وری خواهد بود، بشریت شاهد بزرگ شدن دایره‌ی فرصت‌های خود خواهد بود و من به تنهایی، تولیدکننده‌ی این نتایج، باید از سهیم بودن در آن‌ها منع شوم!

✅ @karkhone

پرده دوم
ای نوح کشتی ات را بساز....

شاید هر کسی ما را می دید با خودش می گفت این ها دیگر از کجا آمده اند؟ یک مشت بچه ریشو! با یک مسئول که به آن دکتر می گویند. شاید این تنها مشخصه مشترک ما در آن روزها و در نگاه اول بود.

ما ولی در محاصره همه آن ها که یا فکر می کردند نمی توانیم، یا فکر می کردند آمده ایم دورمان را بزنیم و برویم، یا فکر می کردند یک مشت بچه تهرانی هستیم که کله شان داغ کرده و به زودی فروکش می کند، یا فکر می کردند که این موی دماغ ها کی هستند؟ داشتیم کشتی مان را می ساختیم. شاید هیچ کس باورش نمی شد که بتوانیم. نمی دانم بچه ها خودشان باورشان می شد یا نه؟! قطعا هر کسی یک بار شک کرده که آیا میتوانیم یا نه؟ ولی این را میدانم که هیچ کس دوست نداشت که پا پس بکشد.

برای خیلی از ما این کار آن قدم آخری بود که قرار بود حجت را بر ما تمام کند که دیگر برای این مملکت نمی شود کار کرد. اگر حجت بر ما تمام می شد می توانستیم به زندگی شخصی مان برسیم. میرسیدیم به نقطه خمینی تو شاهد باش. نقطه ای که به نظر خودمان دیگر وظیفه ای نداشتیم و چه چیز بهتر از این؟ اما تا همین لحظه که این ها را می نویسم او که صاحب ید مبسوطه است نگذاشته که این حجت بر ما تمام شود.

یک بار وسطای کار رفتیم عسلویه که توضیح بدهیم چه می خواهیم بکنیم. مسخره مان کردند! در راه بازگشت از عسلویه در یک نمازخانه بین راهی توقف کردیم. بچه ها از سر دلشکستگی قرآنی برداشتند و استخاره کردند. آیه آمد که:
«و [نوح] كشتى را می ‏ساخت و هر بار كه اشرافى از قومش بر او می گذشتند او را مسخره می كردند می ‏گفت اگر ما را مسخره می كنيد ما [نيز] شما را همان گونه كه مسخره می كنيد مسخره خواهيم كرد.» (سوره هود آیه ۳۸)

خدا مثل همیشه چراغ هدایتش را برای ما فرستاده بود. فهمیدیم که بی توجه به این داستان ها باید کشتی مان را بسازیم. زیاده گویی نکنم. کشتی مان را ساختیم و در اوج ناباوری درآمد درب خروج گمرک بوشهر در سه ماهه ابتدای کار نسبت به سال قبلش بیش از ۶ برابر شد. در حالی که از نظر آسیکودا واردات چه از نظر حجم و چه از نظر ارزش تغییر آنچنانی نکرده بود. کشتی ما در آن زمان تنها یک سامانه ای بود که درب خروج گمرک را مکانیزه کرده بود. اطلاعات باسکول را به صورت الکترونیک جمع آوری می کرد و به جای استفاده از کاغذ پروانه، اطلاعات را از پایگاه های داده آسیکودا بارگزاری می کرد. از خدا که پنهان نیست از شما چه پنهان، حتی رسید زمانی که آن ها که مسخره مان کردند را مسخره کردیم!

رئیس گمرک بوشهر بعد از آن که از سازمان جهانی گمرک برگشته بود و فهمید که چه کرده ایم، نامه ای چند صفحه ای نوشت به تهران که اگر میخواهید با قاچاق مبارزه کنید راهش این است. گفت این ها را برای آخرتم نوشته ام!
اما اولین مواجهه ها با محصول ما از طرف تهران این بود که به شما چه؟ به چه حقی این کار را کرده اید؟ فقط یک نفر در حراست گمرک از بچه ها قدردانی کرد و خدا قوتی گفت و نقل به مضمون گفت من می فهمم که شما چه کردید؟

رئیس گمرک ایران عوض شد. حراستش هم. روسا و مدیران می روند و می آیند. نمی گویم مدیر جدید که می آید چه می کند! نظر و تجربه ام از زیست در جمهوری اسلامی را برای خودم نگه می دارم. اینجا را می توانید هر کدامتان بر اساس تجربه خودتان تصور کنید.

به ما ولی گفتند شما شخصیت حقوقی ندارید. پس می روید با فلان شرکت قرارداد می بندید. فقط همین را می گویم که از شرکتی که حراست یک سازمان به شما معرفی می کند، انتظار دیگری داشتیم و با چیز دیگری روبرو شدیم. می خواستند کشتی مان را به ثمن بخس بفروشیم. قیمتش مهم نبود. نتیجه اش برایمان مهم بود. نتیجه اش می شد آن که یک عده از این محل به آلاف و الوفی برسند و آن هدفی که ما مد نظر داشتیم هم که هیچ، به باد رود. از شما چه پنهان یکی مان می گفت خوب است پول را بگیریم و برویم پی کارمان. ولی مجموعا تصمیم این شد که آن کشتی را خراب کنیم!!! ما نیامده بودیم که پول به جیب بزنیم. نیامده بودیم که پله شویم برای دیگران. نیامده بودیم که کثافت کاری دیگران را تمیز کنیم. ما می خواستیم برای انقلاب و مملکت کار کنیم. کشتی مان را می خواستند بگیرند تا بعدا هر کار دلشان خواست با آن بکنند. ما هم ترجیح دادیم که سوراخش کنیم. قراردادی هم نداشتیم پس مشکلی هم نبود.

همینقدر از خریتمان به شما بگویم که اگر اتفاقات بعدی نمیفتاد، قطعا همین کار را می کردیم!

✅ @karkhone

مقاله مهمّ وال‎استریت ژورنال درباره داستان پشت سر برنامه ایلان ماسک برای خرید توئیتر

https://www.wsj.com/articles/the-shadow-crew-who-encouraged-elon-musks-twitter-takeover-tesla-jack-dorsey-11651260119

پ.ن: حضرتشون با خرید بعدی میخوان یک جماعتی رو از اسنیف کردن، راحت کنن!

✅ @karkhone

گوشه دیگری از مراسم اسکار امسال

| محمدرضا اسلامی

اسکار امسال، به دلیل سیلی جناب ویل اسمت و عنان از کف دادنش در حین برگزاری مراسم خبرساز شد، ولی شاید این حاشیه باعث شد که متن ماجراها کمتر دیده شود. حال که چند روز از این مراسم پرحاشیه فاصله گرفته ایم بی مناسبت نیست که به گوشه دیگری از این رویداد هم نظری بیندازیم؛

انیمیشن انکانتو (افسون Encanto) یکی از برندگان اسکار امسال بود. دنیای انیمیشن چون که بیشتر مورد توجه کودکان و بچه هاست شاید گاه کمتر مورد توجه قرار بگیرد (در مقام مقایسه با فیلم سینمایی)؛ ولی چند نکته درباره این کارتن جالب توجه است:

1. بودجه ساخت این اثر حدود ۱۲۰ میلیون دلار بوده است (لینک). اگر بخواهیم معادلِ این بودجه را در دنیای ساختمان (و پروژه های عمرانی) در نظر بگیریم، می توان به مقایسه این انیمیشن با شاهکار جناب رجب طیب اردوغان در اجرای پروژه سازه مسجد چاملیجا استانبول پرداخت. هزینۀ تمام شدۀ پروژۀ طراحی و اجرای آن مسجد حدود ۱۰۰ میلیون دلار ذکر شده است. یعنی شرکت والت دیزنی می توانست بجای تولید این انیمشن، مگاپروژه ساختمانی در حد و شانِ سازه مسجد عظیم چاملیجای استانبول اجرا کند (و ۲۰ میلیون دلار هم اضافه بماند).

2. این سوال مطرح می شود که چرا عقلِ مدیران و گردانندگان والت دیزنی به این واقعیت قد نمی دهد که بروند و ۱۲۰ میلیون دلار را در بازار مِلک و مسکن بِورلی هیلز یا منهتن نیویورک بکار بندازند؟ و بجای اینکه با ۱۲۰ میلیون دلار «یک انیمیشن» تولید کنند، چندین مِلکِ مرغوب(!) بخرند و بعد از مدتی بفروشند (یا حتی ساخت و ساز کنند) و پولدار(تر) شوند؟

چرا عده ای انسان، بجای اینکه «سرمایه» را در کار «معامله» به گردش درآورند، بر کارِ «تولید» (ولو تولید پویانمایی) متمرکز شده اند؟

چه می شود که یک ساختار/سازمان مولّد باقی می ماند و به ورطه «دلالی» نمی غلطد.

3. والت دیزنی کجاست؟ و چیست؟
والتر الیاس والت دیزنی همچون بسیار نوابغ دیگر (همانند فضل الرحمن خان و ...) عمر بلندی نداشت. در ۱۹۰۱ از پدر و مادری مهاجر (ایرلندی - آلمانی) در شیکاگو به دنیا آمد و در ۱۹۶۶ از دنیا رفت. در مدت اقامتش در این دنیای ما، میکی موس را خلق کرد. در ۱۹۲۳ (یعنی در ۲۲ سالگی) خودش کارِ صداپیشگی میکی موس را انجام داد و از آن روز تا اسکار امسال (یعنی ۹۹ سال بعد از میکی موس)، همچنان این شرکت دارد کار/تولید می کند.

مساله اساسی در خصوص والت دیزنی «ابتر نبودن» و «ادامه دار» بودنِ این شرکت است. تصور کنیم که چند نفر از بچه های مستعد ایرانی (مثلا دو برادر در تبریز) در اردیبهشت ماه ۱۴۰۱ (امسال) یک شرکت پویانمایی تاسیس کنند و ۹۸ سال بعد شرکتِ آنها در سال ۱۴۹۹ هجری شمسی در جشنوارۀ فیلم فجر همچنان «محصول» پویانمایی تولید کند و همچنان جوایز بین المللی کسب کند.

در این رویا، آنچه که تلخ است اینکه باید امیدوار باشیم این دو برادر به سرنوشت «برادران خیامی» دچار نشوند و به محض اینکه ثروتمند شدند رابطۀ برادری و همکاری آنها به «مو» نرسد و شرکت ابتر نشود.

والت دیزنی یک شرکت است که محصولات پویانمایی تولید می کند ولی همزمان یک نماد است. نمادِ «مستدام» بودن و ادامه دار بودن. پس سوال اساسی این نیست که چرا مدیرانِ شرکت والت دیزنی سرمایه خود را در کار دلالی ملک و املاک نمی اندازند، بلکه سوال اساسی این است که چطور می شود که «حرکت تولیدی» ادامه دار می شود؟

4. از میکی موس تا جنرال موتورز!
خوب است نگاهی به اسامی هیات مدیره والت دیزنی داشته باشیم. در میان افرادی که "اکنون" رهبری این شرکت را بر عهده دارند
(Board of Directors)
اسامی افراد ارزشمندی را می بینیم. یکی از آنها خانم مری بارا است.خانم مری بارا مدیرعامل جنرال موتورز است(!) و یکی از موفق ترین مدیران صنعت خودرو ارزیابی می شود.

چرا چنین فرد ارزشمندی در هدایت و مدیریت والت دیزنی حضور دارد؟
چون کارِ تولید، بخشنامه ای و دستوری نیست؛ اینگونه نیست که دستور بدهیم و بشود، بلکه باید زنجیره ای از انسانهای ارزشمند در مجموعه ای فراگرد هم آیند و هر کس در گوشه ای از کار نقشی داشته باشد تا که "محصول" تولید شود. افرادی با تجربیات ارزشمند در حوزه بازرگانی و مدیریت مالی و اساسا اداره بنگاههای غول پیکر.

والت دیزنی برای اینکه زنده بماند از امثال مری بارا یا خانم سافارا کتز (مدیرعامل اوراکل) یا خانم ماریا النا لاگومازینو (مدیراجرایی کوکاکولا! و مدیرسابق بانک مورگان) استفاده می کند.

5. والت دیزنی و پاناسونیک
شگفت آور است که بدانیم که در سال گذشته درآمد والت دیزنی (حدود ۲ میلیارد دلار)، به اندازۀ درآمد پاناسونیک بوده که با صدها کارخانه و ده ها مرکز اختراعات و ۳۰۰هزار مهندس منضبط ژاپنی، محصولات پیچیدۀ الکتریکی تولید می کند.

ماجرا اینقدر جدی است.

✅ @karkhone

انقلاب و غذا


پیش از انقلاب کوبا، برنامه‌ای از تلویزیون پخش می‌شد که در آن خانمی به نام نیتزا ویلاپول به کوبایی‌ها آموزش آشپزی می‌داد، آن وسط مسط‌ها هم کالاهای آمریکایی تبلیغ می‌کرد. بعد از انقلاب، همه منتظر تعطیلی برنامه بودند که ناگهان معلوم می‌شود کماندانته‌ی مهربانی‌ها، حضرت فیدل، به این برنامه علاقه‌مند است و از همین رو پخش برنامه ادامه پیدا کرد، البته نیتزا باید قبول می‌کرد که برنامه‌اش در خدمت انقلاب باشد! او هم قبول کرد. چه اتفاقی افتاد؟ ساده است، در بازار چیزی جز سیب زمینی پیدا نمی‌شود؟ نیتزا به شما یاد می‌دهد با سیب زمینی غذاهای خوشمزه بپزید. برنامه‌ی بعدی باز هم سیب زمینی و باز هم سیب زمینی و باز هم سیب زمینی اما خوبی انقلاب این است که همیشه در حال پیشرفت است و مثلاً مردم کوبا، کشوری که مردمش پیش از انقلاب بیشتر استیک می‌خوردند تا لبنیات، دیگر گوشت نداشتند اما در اینجا هم خانم نیتزا به داد انقلاب رسید و گفت امروز می‌خواهم به شما یاد بدهم چطور بدون گوشت استیک درست کنید! درست خواندید! استیکِ بدون گوشت! مواد لازم، گریپ فروت! بله، گریپ فروت را توی مواد می‌خوابانید و بعد مثل استیک درست می‌کنید!

وضع غذا و خوردوخوراک از موضوعات اصلی جوک‌های کشورهای انقلابی بوده است، مثلاً این جوک کوبایی را داشته باشید:

- سه دستاورد انقلاب؟
+ آموزش، بهداشت و ورزش.
- سه ناکامی‌اش؟
+ صبحانه، ناهار، شام.

یا این یکی را که مردم شوروی می‌گفتند:
- آقا گوشت ندارید؟
+ اشتباه اومدید، ما اینجا ماهی نداریم، قصابی اون طرف خیابونه، اونجا گوشت ندارند.

اما این یکی جوک نیست، یکی از اهالی کامبوج در مصاحبه‌ای می‌گفت در یکی از جلسات خودانتقادی، مردی اعتراف می‌کند یک بار که خیلی گرسنه بوده، یک بلال چیده و خورده است.
واکنش‌ها؟ لابد ضدانقلاب است که گرسنه‌اش شده!
چه اتفاقی افتاد؟ دیگر پیدایش نشد، به عبارتی مرد!

✅ @karkhone

پرده سوم
و خدایی که نمی گذارد حجت بر شما تمام شود.

قراری با هم گذاشتیم که ما پا پس نکشیم. به ما گفت زیپ جیبتان را ببندید و دهانتان را باز کنید. کار که کار خدا بود ولی واقعا ما برخلاف آن که اینگونه راحت تر بودیم که حجت بر ما تمام شود ولی از سر دلسوزی به دنبال راه نجاتی بودیم.

شاید باورتان نشود ولی در تمام این سال ها مهم ترین دلیل که پا پس نکشیدیم، قول و قراری بود که با او گذاشتیم.

یک هو ورق برگشت. انگار توانایی های ما را کشف کرده باشند! قرارداد با شرکت معرفی شده به کلی کنار رفت. از ما خواستند که کشتی مان را در بزرگترین بندر کشور پیاده کنیم.
خوشحال پیش راهنمایمان رفتیم و گفتیم استاد چه نشسته ای که ما را کشف کردند. روشنمان کرد که این چاه است! گفت شما هنوز تجربه اش را ندارید. آن ها هم می دانند. قرار است غرقتان کنند.
گفتیم عجب رکبی خوردیم. به اینجایش فکر نکرده بودیم. با بچه ها جمع شدیم در اتاقی ۶ متری که مقر ما بود در درب خروج گمرک بوشهر. آنجا برای بچه ها هم محل خواب و استراحت بود و هم برنامه نویسی. همانجا کد می زدند و همانجا هم خسته که می شدند می خوابیدند. سرور هم همانجا بود!

جمع بندی بچه ها این بود که ‍۱- خدا با ماست. ۲- ما همه خریم! ۳- آخرش اوینه!

اما همچنان باید برویم. استدلالمان این بود که ما نیامده ایم پول به جیب بزنیم. دنبال خودنمایی هم نیستیم. آمده ایم کاری انجام دهیم. اگر بزرگترین بندر کشور را بتوانیم فتح کنیم معلوم می شود توانایی فتح کل کشور را هم داریم و اگر نتوانیم حجت بر ما تمام می شود و می رویم به زندگی مان می رسیم! احتمالا شما هم قبول کردید که درجه خریت ما در حد اعلا بود. رفتیم و گفتیم استاد تصمیم این است. گفت پس چرا؟ بهتان که گفتم اوضاع از چه قرار است! گفتیم بله ولی استدلالمان این است. نگاهی کرد و بعد از کمی مکث گفت پس بروید خدا به همراهتان. فقط مواظب برق آن جا هم باشید!!!

در عرض یک هفته خرد خرد و با کمک بچه های بسیج دانشگاه های استان هرمزگان ۴۰ ۴۵ نفر در بزرگترین بندر کشور جمع شدیم. قبل از ورود ما تیم شناسایی رفته بود و همه جا را بررسی کرده بود. به ما گفته بودند ۲۲ باسکول برای توزین بارها در بندر وجود دارد. ما ولی ۴۰ باسکول پیدا کردیم! تقریبا هر شرکت صادراتی که در گمرک انبار داشت برای خودش باسکول مجزایی داشت. چند روز اول را به جمع آوری اطلاعات پرداختیم.
باز کسی فکرش را نمی کرد. آن کسی هم که پیشنهاد اولیه کار را داده بود که ما آنجا برویم بعدها گفت من دیدم دیگر شرایط بندر بدتر از چیزی که هست نمی شود و برای همین گفتم شما بیایید! این هم روزنه دیگری بود.

آن قدر آن بندر بزرگ بود و بلبشو که از هر طرف شروع می کردیم یک جای دیگر بیرون می زد.
گیر کردیم. هر چند کسی نفهمید و نگذاشتیم که بفهمند ولی می توانم با جرئت بگویم که حداقل ۳ روز گیج بودیم و نمی توانستیم کار را شروع کنیم. حتی نمی دانستیم از کجا شروع کنیم؟ هر روز یک جا را انتخاب می کردیم و فردا که حضور پیدا می کردیم نمی دانستیم چه کنیم؟
آخر سر ولی تصمیم گرفتیم که از باسکول ها شروع کنیم. همه می گفتند راننده کامیون ها اعتصاب می کنند و شما نمی توانید. شرکت توزین الکتریک که متولی باسکول های بندر بود خیالش یک طورهایی راحت بود که اینها نمی توانند! یک مشت بچه را چه به این حرفا؟! آن روزها قبض های توزین در راهروی سرویس واردات و در مغازه های داخل بندر خرید و فروش می شد.

ما ولی با حضور آن ها که برایمان سوال برانگیز هم بود، مصمم تر می شدیم. در نهایت پس از ۵ شبانه روز کار بی وقفه انگار موفق شدیم. آنقدر اتفاق آن روزها افتاد که هنوز هم برایمان عجیب است. در کمال ناباوری همانطور که به ما هشدار داده بودند برق قطع شد! محور کامیون روی باسکول شکست! سرور به مشکل خورد و مجبور به عقبگرد ۱ ساعته شدیم. دوباره از ابتدا شروع کردیم. راننده ها ولی هیچگاه مسئله ما نبودند. همه این ها در محوطه ای ۲۵۰۰ هکتاری! یک بار مسافت زیادی را ظل آفتاب مرداد ماه از این طرف بندر تا آن طرفش پیاده رفتم! وقتی رسیدم از شدت گرما زدگی تا شب همانجا افتادم تا بچه ها آمدند و بردنم! هر کدام از راننده ها خاطره ای بودند برای خودشان و کلی اتفاق دیگر.

چشم به هم گذاشتیم یک ماه گذشته بود و ما بندرعباس بودیم. کار باسکول ها که تمام شد، باقی بخش ها را یکی یکی اضافه کردیم. کار راه اندازی و پشتیبانی بندر تا آخر سال و حتی بیشتر ادامه داشت و ما به صورت شیفت های هفتگی در بندر حضور داشتیم تا کار پایدار شود.

از روز و شب های بندر شهید رجایی بندرعباس خاطرات بسیار داریم. شاید مجموعا بیشتر از ۳۶۵ شبانه روز را آنجا سپری کرده باشم. از خرید و فروش بیجک بار دیده ام تا ... .


✅ @karkhone

دانشگاه و تربیت کارمند

نظام آموزش دولتی و حکومت چاق‌شده‌ی پهلوی باعث شد قشری جدید بوجود بیاید. ادارات حکومتی از چهار وزارتخانه در اواخر قاجار به یازده وزارتخانه افزایش یافت. وزارتخانه‌هایی که نیاز به کارمند داشت. آنها طبقه‌ی جدیدی را ساختند که "حقوق‌بگیر" نام گرفت. استخدام در ادارات دولتی و کارمند شدن دغدغه جوانان آموزش دیده شد. این جوانان حالا به جای ادامه‌ی کار و پیشه‌ی اجدادی دغدغه‌ی کارمند شدن داشتند.
شغل و پیشه در ساختار سنتی ایران "هویت‌ساز" بود و تداوم شغل به معنای تداوم فرهنگ.
صاحبان مشاغل و صنایع، نسل به نسل حرفه‌شان را از پدر به پسر منتقل کردند. محلات و خیابان‌ها بر اساس پیشه ساخته میشد و شکل می‌گرفت. مانند راسته فرش‌فروش‌ها یا کفاش‌ها. اما ایرانی که رضاخان ساخت این چنین بود: ۱۲سال آموزشِ دولتیِ اجباری+۲سال خدمت اجباری+۴سال تحصیل در تهران. طبیعی بود این جوان دیگر به حرفه پدری برنمی‌گشت. او می‌ماند تا کارمند دولت شود. این ساختار متمرکز و دولتی طوری شکل گرفت که تبادل و تنوع فرهنگی و قومیتی را از بین برد، مشاغل و مزایای صنفی و خانوادگی عملاً ناقص شد و استمرار میان نسلی هم قطع گشت.

✅ @karkhone

الگوی ما

کارگران ژاپنی در تهران مشغول به کار هستند ... این زیرنویس عکسی‌ست که در سال‌ ١٣۵۴ در یکی از روزنامه های ایران چاپ شده اما خوب چرخ روزگار چرخید و کار به جایی رسید که ژاپنی‌ها حتی برای پذیرش کارگران ایرانی هزار شرط و شروط میگذارند

ژاپن اما تنها کشوری نیست که در طول ۴٠ سال اخیر به اندازۀ چهل هزار سال نوری از ما پیشی گرفته است ، زمانی که ایرانی‌ها در کارخانه ایران ناسیونال در کار تولید و مونتاژ پیکان بودند مردم کره جنوبی در کارخانه کیا دلشان به تولید دوچرخه خوش بود اما امروز همان کره و همان کیا ، خودروهایی میسازد که در بازارهای آمریکا به فروش میرسد ، میگویند که سود خالص دو شرکت ال‌جی و سامسونگ کره از کل فروش نفت ایران بالاتر است !

تا همین 40 سال پیش چین هم حرفی برای گفتن نداشت و کشوری بود فقیر ، پرجمعیت ، هر لحظه در آستانۀ مصیبتی تازه‌ اما چین بدبخت دیروز ، امروز به جایی رسیده که از سوزن خیاطی تا ماهواره را میسازد و ما هم دلمان خوش است که از درون لپ‌لپ‌هایی که برای بچه‌ها میخریم کدام یک از اسباب بازی های چینی درمی آید ... چینی‌ها تا همین سه چهار دهه پیش حتی یک کیلومتر اتوبان نداشتند و اینک یکی از بزرگترین شبکه های بزرگراهی دنیا متعلق به چین است.

مالزی هم ماجرایی مشابه دارد ، ٢۵ سال پیش که دکتر ماهاتیر محمد مطب خود در آمریکا را به مقصد دفتر نخست وزیری مالزی ترک کرد روی تابلوی کوچکی بر در مطبش نوشت : دکتر برای معالجه به کشورش رفته و به زودی بازمیگردد ... و به زودی هم برگشت زیرا برای رساندن کشوری که اکثر از مردمانش بالای درخت‌ زندگی میکردند به آنجایی که هم اکنون هست تنها ٢۵ سال تلاش و برنامه‌ریزی کافی بود که مالزیایی‌ها و معمار کشور نوین شان توانستند به آن دست یابند

امارات متحده هم نمونه‌ای دیگر است ، امارات هر چند کشوری صنعتی که دارای فناوری‌های خاص خود باشد نیست اما شیوخ عرب توانستند در کوتاه زمانی یک صحرای لم یزرع را به یکی از مراکز بزرگ تجاری - توریستی جهان تبدیل کنند ، یکی از ایرانیانی که از ده‌ها سال پیش در دوبی قهوه‌خانه داشت و هنوز هم دارد تعریف میکرد که تا ٣۵ سال پیش اهالی دوبی کنار ساحل می‌رفتند و به دریا نگاه میکردند تا ببینند لنج‌های ایرانی کی از راه میرسند تا برایشان آب شیرین بیاورند ... ولی امروز !!

ادامه دادن این فهرست کار چندان مشکلی نیست و افزودن نام کشورهای دیگری مثل هند، ترکیه، سنگاپور و آذربایجان و ارمنستان و ... چیزی جز حسرت بیشتر به دنبال نخواهد داشت ... ما هم در این میان هنوز در بحث‌های کلان به اجماع نرسیده‌ایم ،

هنوز بر سر این دعواست که اقتصادمان چه الگویی داشته باشد، هنوز در پیچ سنت و مدرنیته گیر کرده‌ایم و همایش برگزار میکنیم و هنوز و هنوز و هنوز ....

✅ @karkhone

کارگران جهان! متحد شدید؟ چه خبر؟


اجازه بدهید اول سری بزنیم به کشور شوراها. نقل شده که لنین پیش از مرگ گفته «صنعت مدرن کلید تحول است، وقتش رسیده به دست ماشین‌ها وطنمان را از نو بسازیم.» استالین در تلاش برای صنعتی کردن سریع کشور، برنامه‌های پنج ساله‌ای را اعلام کرد. او جهت آمادگی برای جنگ احتمالی، سهمیه‌های غیرواقع‌بینانه‌ای را برای بخش تولید تعیین کرد. هم‌زمان با این برنامه‌ها، کارگران روز به روز از حقوق بیشتری محروم می‌شدند و شرایط کارشان بدتر می‌شد. استالین در تلاش برای رسیدن به اهدافش، از بودجۀ بخش‌های غیرمرتبط با صنعت کاست و منابع مالی را به آن سمت سرازیر کرد. همین مسئله باعث نایابی دیگر کالاهای اساسی شد. اوضاع کشاورزی هم بهتر از این نبود. در پایان 1929، دهقانان صاحب زمین را کولاک نامیدند و گفتند برای ایجاد مزارع اشتراکی باید زمین‌های آنان را گرفت و خودشان را اعدام کرد. چرا؟ چون با قیمت مصوب و ثابت مخالفت بودند. در نتیجۀ این سیاست‌ها، در آخرین سال‌های برنامۀ اول توسعه قحطی‌هایی رخ داد، از جمله هولودومور که حدود 7 میلیون اوکراینی را به کام مرگ فرستاد و قحطی دیگری که حدود دومیلیون کازاک قربانی‌اش شدند.
روند نزولی وضعیت کارگرها در برنامه‌های توسعۀ بعدی هم ادامه یافت و مثلاً در سال 1940 قانونی تصویب شد که مطابق آن اگر کارگری سه روز غیبت می‌کرد، دیر می‌رسید یا بدون اجازۀ مقامات رسمی شغلش را تغییر می‌داد باید بازداشت می‌شد. در این دوره، ساعات کار هم افزایش یافت، در زمان جنگ جهانی دوم بسیار بدتر شد و البته بعد از جنگ هم در مواردی بدتر شد. مثلاً در سال‌های قبل، بابت کم بودن حقوق، دزدی‌های کوچک را نادیده می‌گرفتند اما بعد از جنگ دیگر از این خبرها نبود.

دیگر یاور کارگران جهان، صدر مائو، کوشید چین را به کشوری صنعتی تبدیل کند. او در جهش بزرگ به جلو زمین‌های دهقانان را از آنان گرفت و کوشید میزان تولید را افزایش دهد. از همین رو مانند استالین سهمیه‌های غیرواقع‌بینانه‌ای را برای کشاورزان مشخص کرد تا به این ترتیب محصولات «مازاد» جمع‌آوری شود اما از آنجا که در این سیستم‌ها اول می‌برند – این که ب را به ضم بخوانید یا فتح به عهدۀ خودتان – و بعد می‌شمارند، در چین هم تمام محصولات را بردند و چیزی برای کشاورزان باقی نماند. نتیجه؟ قحطی و مرگ حدوداً پنجاه میلیون نفر. اوضاع کارخانه‌ها هم از این بهتر نبود. به مردم گفته بودند برای افزایش تولید فولاد و دیگر فلزات باید قاشق‌ها و کاسه‌هایشان را هم تحویل دهند. البته چنین کاری تضمین کنندۀ غذا نخوردن آنها در خانه هم بود.


«می‌شود برای همه به اندازۀ کافی غذا وجود داشته باشد» این جمله را رفقای پل پوت می‌گفتند. مردی که می‌خواست کارگران کامبوج را نجات دهد و اصلاً چون خودش هم بر خلاف دوستانش، در رشته‌ای فنی درس می‌خواند که به شغل‌های کارگری نزدیک‌تر بود، رهبر حلقۀ مارکسیستی دانشجویان چپ کامبوجی ساکن پاریس شد. آخر مگر می‌شود سازمانی که برای جذب نیرو از جملۀ «می‌شود برای همه به اندازۀ کافی غذا وجود داشته باشد» استفاده می‌کند، بد باشد؟ خب، تا منظورتان از بد چه باشد. مثلاً جناب چامسکی مشکلی با این‌ها نداشت اما باید بگویم که این برادر پل پوت مهربان و دغدغه‌مند که باور داشت خود شهر مسئله‌ای بورژوایی است و مردم را برای زندگی روانۀ جنگل کرد، در طول حدود پنج سال حکومت بر کشور حدوداً هفت میلیونی کامبوج، باعث مرگ بیش از دومیلیون نفر از هم‌وطنانش شد. یا اعدامشان کردند یا از گرسنگی مردند. پل پوت که باور داشت جمعیت کامبوج دست کم باید بیست‌میلیون نفر باشد تا بتواند به ایده‌های بزرگش برسد باعث چنان قحطی گسترده‌ای شد که در مواقعی زنان کشورش پریود نمی‌شدند. سازمان او برای مردم الگویی مشخص کرده بود. چه الگویی؟ گاو! گاو کار می‌کند و اعتراض نمی‌کند! لطفاً گاو باشید!

تا در آسیا هستیم نمی‌شود از کیم ایل‌سونگ، رئیس جمهور ابدی جمهوری دموکراتیک خلق کره و خورشید خندان، یادی نکنیم. او هم با وعدۀ خودکفایی و رفاه قدرت را از دایی یوزف گرفت و شخصاً به مزارع و کارخانه‌های کشور سر می‌زد تا مطمئن شود همه چیز به خوبی پیش می‌رود. نتیجه؟ قحطی گسترده! کار به جایی کشید که به مردم گفتند حق ندارند مدفوعشان را همینطوری رها کنند و باید آن را تحویل دهند تا به عنوان کود انسانی استفاده شود – شاید امبر هرد هم به فکر خودکفایی در کشاورزی بوده و ما بی‌خودی قضاوتش کردیم – اما این هم دوای درد نبود و کرۀ شمالی پیوسته از کشورهای دیگر درخواست غذا می‌کرد و می‌کند. بدترین قحطی اما در دهۀ 1990 و پس از مرگ رهبر کبیر و در دوران رهبر عزیز رخ داد، از جمعیت حدوداً بیست میلیونی کرۀ شمالی، حدود دومیلیون نفر از گرسنگی مرد. این رقم در حالی به وقوع پیوسته که در آن سال‌ها موارد هم‌نوع‌خواری هم ثبت شده است.

ادامه مطلب

✅ @karkhone

پرده چهارم
پيمان خدا را به بهاى ناچيزى مفروشيد

هنوز بندرعباس نرفته بودیم که بچه ها رفتند به رئیس ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز که آن موقع سعید مرتضوی بود کار را توضیح دهند. نقل به مضمون هر چه توضیح میدادند مرتضوی میگفت بروید سر اصل مطلب. سعی کرده بودند جای مهم ترش را توضیح دهند. باز همان را گفته بود. آخر سر گفته بودند اصل مطلب این است که انقلاب شد و یک مشت جوان رفتند جانشان را گرفتند کف دستشان و شهید شدند و الان هم یک عده میخورند و میبرند و تهران را به آتش می کشند و روی دیوارها از بالا تا پایین نظام را فحش می دهند و به ریش مان میخندند. اصل این است بقیه همه اش فرع است!

گفته بود خب حالا فرعش را بگویید.
آخرش بعد از شنیدن کار گفته بود بدانید دارید با یک اژدهای هفت سر می جنگید که یکی از سرهاش همین ستاد مبارزه است! اژدها را نباید از روبرو به سمتش بروید بلکه باید از پشت سر بگیریدش.
گفته بود تنها کمکی که میتوانم به شما بکنم این است که تا زمانی که هستم جلوی دور و وری هایم در ستاد را بگیرم که کاری به شما نداشته باشند!!! در آخر هم خندیده بود و گفته بود که بعد از این که من رفتم هم دیگر خودتان می دانید.
ما آن موقع نمیفهمیدیم چه میگوید ولی بعدها خوب فهمیدیم.

بعد از قصه بندرعباس سازمان بازرسی کل کشور جلسه گذاشته بودند. به خیالمان قرار بود از ما تشکر کنند! جلسه برگزار شد. جلسه ای که از ۶ عصر شروع شد و تا ۱۱ شب طول کشید!‌ رئیس وقت سازمان بازرسی حاج آقا پورمحمدی بودند. یک عزیز دیگری هم در جلسه بود که آن زمان نمی شناختیمش. ابتدا حبیب ما توضیح داد که وضعیت دو بندر بزرگ کشور به چه شکل است. گفت که بندر رجایی درب ندارد! گفت که ما چه کردیم و چقدر درآمد کسب کرده ایم و در بندر شهید رجایی در حال حاضر چه می کنیم.
معاونین سازمان ولی گفتند که دانشگاه چه حقی دارد که به اجرا ورود کند؟! این ها حق ورود نداشتند و این تخلف است. گزارشات قطوری را هم روی میز گذاشتند که این گزارشاتی است که علیه این ها به ما رسیده است!!!

آن عزیز حاضر در جلسه گفت که تخلف این ها را دقیقا بگویید که چیست؟ شما باید بگویید که این ها چه کاری کرده اند و چه نتیجه ای داشته است؟! به معاونین سازمان گفت شما که دنبال قرارداد این بچه ها رفته اید قرارداد سازمان امور مالیاتی با شرکت بول فرانسه را هم بررسی کرده اید؟ معاونین گفتند گزارشی برای ما نیامده است!
آن عزیز رو کرد به حاج آقا پورمحمدی و گفت من متاسفم برای شما و سازمانتان که موضوعات را شکلی بررسی می کنید. به جای این که ببینید چه کرده اند و کارشان چه اثر و نتیجه ای داشته است؟! تا آنجا که در خاطر دارم در ادامه هم گفت اگر خیر دنیا و آخرتت را می خواهی باید از این بچه ها حمایت کنی!

صحبت هایشان که تمام شد. حبیب نقل به مضمون گفت وظیفه ماست که مملکتمان را حفظ کنیم. لازم باشد مسجد به مسجد می رویم و از مردم پول جمع می کنیم تا بزرگترین بندر کشور درب داشته باشد! همانطور که پول جبهه ها را مردم دادند این را هم می دهند ان شاء الله.

حاج آقای پور محمدی مجاب شده بود. حتی شفاهی در همان جلسه ما را ناظر معاونین خودش کرد که گویا سامانه ای برای سازمان بازرسی آماده کرده بودند! با رئیس کل وقت گمرک ایران تماس گرفت و گفت چرا با این ها قرارداد نمی بندید؟! او هم قول داد که قرارداد می بندد.

بعد از جلسه از گمرک تماس گرفتند که شما کی هستید که ما با شما قرارداد ببندیم؟ شما شخصیت حقوقی ندارید!
پیشنهاد شد که ما یک شرکت ثبت کنیم اما بچه ها مخالف بودند. درست یا غلط حسمان این بود که شرکت دنبال سود است و ما اگر دنبال سود باشیم که چرا بیاییم این کار را انجام دهیم!!!

تصمیم این شد که مرکز تحقیقاتی ثبت کنیم با پیشنهاد معاونت پژوهشی وقت دانشگاه تهران اسم مرکز شد مرکز تحقیقاتی سامانه های هوشمند کاربردی. مرکز ما در ادامه تبدیل به پژوهشکده شد. شخصیت حقوقی مد نظر ایجاد شد و پس از طی مراحل اداری و تشریفاتی قراردادهایی با ما بسته شد. قراردادی بابت کار تمام شده استان بوشهر که عید ۹۰ کار اجرای آن به پایان رسیده بود بسته شد. و قرارداد دیگری بابت ۱۴ گمرک کشور. مجموع مبالغ قراردادها یک پنجم مبلغی بود که آن شرکت داده پردازی که قبلتر گفتم، پیشنهاد داده بود.

یادم می آید وقتی قرار شد پول وارد مجموعه شود با این که می دانستیم که برای ادامه کار هم پول لازم است ولی نگران آلوده شدن انگیزه هایی شدیم که تا آن روز فقط به جهت کار برای مملکت مشغول به کار بودند.

حتی در اسکله شهید رجایی قرآن باز کردیم. آیه آمد که:
«و پيمان خدا را به بهاى ناچيزى مفروشيد زيرا آنچه نزد خداست اگر بدانيد همان براى شما بهتر است. آنچه پيش شماست تمام مى ‏شود و آنچه پيش خداست پايدار است و قطعا كسانى را كه شكيبايى كردند به بهتر از آنچه عمل می کردند پاداش خواهيم داد.» (سوره نحل آیات ۹۵ و ۹۶)

ادامه مطلب

✅ @karkhone

| نسیم نیکلاس طالب

در روزگار کودکی من، نظریه‌هایی درباره جنگ طبقاتی و مبارزه بی‌گناهان علیه هیولاهای قدرتمند (بنگاه‌هایی که قدرت داشتند جهان را ببلعند) در میان بود. این نظریه‌ها بازمانده از باور مارکسیستی به این بود که ابزارهای بهره‌کشی خودافزا هستند؛ و اینکه قدرتمند بیشتر و بیشتر قدرتمند خواهد شد و بی‌عدالتی نظام را عمیق‌تر خواهد کرد. این نظریه‌ها به خورد هر کس که گرسنه فکری بود داده می‌شد. ولی تنها کافی بود کسی به دور و برش نگاه کند و ببیند که چگونه آن بنگاه‌های هیولا مانند مگس فرو می‌افتادند. در هر بُرش زمانی که می‌خواهید فهرستی از بنگاه‌های چیره دست درست کنید؛ با گذشت چند دهه بسیاری از آنها از گردونه بیرون می‌افتند؛ در صورتی که بنگاه‌هایی که کسی چیزی درباره‌شان نشنیده یک باره از فلان گاراژ در کالیفرنیا یا فلان خوابگاه دانشجویی سر برمی‌آورند. ...

... به سخن دیگر، اگر بنگاه‌ها را به حال خودشان بگذاری، به خورده شدن می‌گرایند. آنان که از آزادی اقتصادی هواداری می‌کنند مدعی اند که بنگاه‌های آزمند و ددمنش تهدیدی به شمار نمی‌آیند چون رقابت آن‌ها را مهار می‌کند.
/ قوی سیاه

✅ @karkhone