نودوشش، سال مرگهای زنجیره ای در زندانها
کاووس سیدامامی، سینا قنبری، محمد راجی، طالب بسطامی و دیگران
مانا نیستانی
@mananey
کاووس سیدامامی، سینا قنبری، محمد راجی، طالب بسطامی و دیگران
مانا نیستانی
@mananey
رشته شبح Phantom thread
کارگردان: پل تامس اندرسن
یکی از بهترین و منسجم ترین ساخته های پل تامس اندرسن، درباره رابطه خیاط و طراح مدل کمالگرا و وسواسی با دختری که مدل و منبع الهامش می شود، تا حدی یادآور فضای مجلسی آثار دهه هشتاد و نود مرچنت/آیوری است از لحاظ بصری، تک تک کادرهای شکیل و ریز به ریز اجزا صحنه زیبایی ایستا و کلاسیکی را می سازد که بی شباهت به محصولات وزین و مجلل خیاط نیست. داستان در سطح، یادآور ربه کای دافنه دوموریه است؛ دختری از طبقه پایین پا به زندگی و خانه مردی از طبقه بالاتر می گذارد که در تسخیر روح و خاطره زنی درگذشته است. زن، مادر خیاط است که انگار رشته ای نامرئی به دور او پیچیده و مانع هرگونه رابطه عمیق احساسی اش با زنان دیگر است. فیلم، روایت فرهیخته ای از «بچه ننه گی» است و طبعا به عنوان یک بچه ننه حرفه ای، ارتباطم با جهان اثر شخصی تر و درونی تر بود. نکته جذاب فیلم، عاملیت و فاعل بودن شخصیت زن داستان است، برخلاف کاراکتر دختر قصه ربه کا. مقابل خیاط کاریزماتیک، کم نمی آورد، تک مضرابها و طعنه ها را بی جواب نمی گذارد، برابر خواهر سلطه جوی خیاط ـ نسخه دیگری از خانم دانوِرس ـ جا نمی زند، و بعد که در می یابد تنها زمانی میتواند لایه سخت و نچسب بیرونی مَرد بدخلق وسواسی را بشکند و احساساتش را بدست آورد که او مریض و زمین گیر، محتاج تیمارداری مادرانه اش باشد، دست به کار می شود و به این ترتیب، یکی از غریب ترین روابط عاشقانه سینمای معاصر شکل می گیرد. این عشق غریب به مادر و مادرخواهی از وجود دیگر زنان، شاید بعد از ایران در انگلیس بیشترین معنا را بدهد که نماد و نشانه ملی هم ملکه، مادر ملت است. بازی دنیل دی لوییس مثل همیشه خیره کننده است هرچند، اسکار بدون هیچ حرفی برازنده گری اولدمن و نقش آفرینی معجزه گونه اش به جای چرچیل بود.
کارگردان: پل تامس اندرسن
یکی از بهترین و منسجم ترین ساخته های پل تامس اندرسن، درباره رابطه خیاط و طراح مدل کمالگرا و وسواسی با دختری که مدل و منبع الهامش می شود، تا حدی یادآور فضای مجلسی آثار دهه هشتاد و نود مرچنت/آیوری است از لحاظ بصری، تک تک کادرهای شکیل و ریز به ریز اجزا صحنه زیبایی ایستا و کلاسیکی را می سازد که بی شباهت به محصولات وزین و مجلل خیاط نیست. داستان در سطح، یادآور ربه کای دافنه دوموریه است؛ دختری از طبقه پایین پا به زندگی و خانه مردی از طبقه بالاتر می گذارد که در تسخیر روح و خاطره زنی درگذشته است. زن، مادر خیاط است که انگار رشته ای نامرئی به دور او پیچیده و مانع هرگونه رابطه عمیق احساسی اش با زنان دیگر است. فیلم، روایت فرهیخته ای از «بچه ننه گی» است و طبعا به عنوان یک بچه ننه حرفه ای، ارتباطم با جهان اثر شخصی تر و درونی تر بود. نکته جذاب فیلم، عاملیت و فاعل بودن شخصیت زن داستان است، برخلاف کاراکتر دختر قصه ربه کا. مقابل خیاط کاریزماتیک، کم نمی آورد، تک مضرابها و طعنه ها را بی جواب نمی گذارد، برابر خواهر سلطه جوی خیاط ـ نسخه دیگری از خانم دانوِرس ـ جا نمی زند، و بعد که در می یابد تنها زمانی میتواند لایه سخت و نچسب بیرونی مَرد بدخلق وسواسی را بشکند و احساساتش را بدست آورد که او مریض و زمین گیر، محتاج تیمارداری مادرانه اش باشد، دست به کار می شود و به این ترتیب، یکی از غریب ترین روابط عاشقانه سینمای معاصر شکل می گیرد. این عشق غریب به مادر و مادرخواهی از وجود دیگر زنان، شاید بعد از ایران در انگلیس بیشترین معنا را بدهد که نماد و نشانه ملی هم ملکه، مادر ملت است. بازی دنیل دی لوییس مثل همیشه خیره کننده است هرچند، اسکار بدون هیچ حرفی برازنده گری اولدمن و نقش آفرینی معجزه گونه اش به جای چرچیل بود.
شکل آب Form of water
کارگردان: گیلرمو دل تورو
قصه پریان پُست مدرن گیلرمو دل تورو، همان حکایت صدبار گفته شده ی «دیو و دلبر» است، اما جهان بصری شخصی او تماشای صد و یک باره روایت کهنه را همچنان تازه و دوست داشتنی جلوه می دهد. دل توروی اصالتا مکزیکی، در بهترین و شخصی ترین آثارش مثل بیشتر هنرمندان و نویسندگان امریکای جنوبی، تخیل و روایتگری را با خشونت و شعر پیوند میزند، درست مثل کارخانه شکلات سازی اول فیلم که آتش گرفته و به قول همسایه همجنسگرای الایزا «تراژدی و لذت» را به هم آمیخته، دل تورو چنین می کند. از در هم پیچیدن و غوطه ورشدن اندام دیو و دلبر در آب، لذت میبریم و از خشونت بعضی صحنه ها اعصابمان تیر می کشد. مثل قصه های کوتاه بورخس یا رمانهای مارکز.
شاید حضور همسایه همجنسگرا و دوست نزدیک سیاهپوست ـ اشاره به مسائل نژادی و جنسیتی باب روز ـ باعث شده باشد که اکادمی اسکار به این فانتزی دل تورو بیش از «لابیرنت پن»ش روی خوش نشان دهد، اما مهم این است که حضور آنها نه تحمیلی که به جا و هوشمندانه است. فیلم درباره طردشدگانی است که لااقل در دوره تاریخی داستان، صدایی در جامعه نداشته اند، از این حیث با هیولای قصه همدل و هم احساس اند. تنها چیزی که امیدها را زنده نگه میدارد پناه بردن به تخیل و البته سینماست. خانه الایزا طبقه بالای سالن یک سینماست و خودش عاشق فیلمهای موزیکال. دل تورو نشانه های آشنای سینمای دهه پنجاه و شصت را گرد هم آورده، از سینمای هیولایی دوزاری محبوب آنزمان ـ هیولای فیلم ادای دین آشکاری به «موجودی از تالاب سیاه» است ـ تا فیلمهای نوآر جاسوسی جنگ سرد که نامه عاشقانه اش به سینمای آن دوران کامل شود. چقدر صحنه شناور شدن دختر و هیولا در حمام پر از آب شده که قطراتش به فضای سالن سینما نشت می کند زیباست، در حالی که دو سه تماشاگر خوابآلود داخل سالن انگار از حجم عشق و تخیلی که بالای سرشان و نه بر پرده مقابل، در جریان است بی خبرند و جز قطراتی آن هم با دلخوری، دریافت نمی کنند. اگر تخیل و فانتزی دوست ندارید، اگر تصویرسازی های درخشان خیال انگیز رضایتتان را جلب نمی کند، اگر احساس می کنید برای «یکی بود یکی نبود» شنیدن زیادی بزرگ شده اید، اگر سینما را با تمام ژانرهایش دوست ندارید، «شکل آب» فیلم شما نیست. باید اشاره کنم به بازی بی کلام خیره کننده سالی هاوکینز که با معیارهای رایج، زیبا نیست اما چنان نقش آفرینی می کند که «الایزا» در زمره زیباترین «دلبر»ان تاریخ روایت های سینمایی دیو و دلبر قرار می گیرد.
کارگردان: گیلرمو دل تورو
قصه پریان پُست مدرن گیلرمو دل تورو، همان حکایت صدبار گفته شده ی «دیو و دلبر» است، اما جهان بصری شخصی او تماشای صد و یک باره روایت کهنه را همچنان تازه و دوست داشتنی جلوه می دهد. دل توروی اصالتا مکزیکی، در بهترین و شخصی ترین آثارش مثل بیشتر هنرمندان و نویسندگان امریکای جنوبی، تخیل و روایتگری را با خشونت و شعر پیوند میزند، درست مثل کارخانه شکلات سازی اول فیلم که آتش گرفته و به قول همسایه همجنسگرای الایزا «تراژدی و لذت» را به هم آمیخته، دل تورو چنین می کند. از در هم پیچیدن و غوطه ورشدن اندام دیو و دلبر در آب، لذت میبریم و از خشونت بعضی صحنه ها اعصابمان تیر می کشد. مثل قصه های کوتاه بورخس یا رمانهای مارکز.
شاید حضور همسایه همجنسگرا و دوست نزدیک سیاهپوست ـ اشاره به مسائل نژادی و جنسیتی باب روز ـ باعث شده باشد که اکادمی اسکار به این فانتزی دل تورو بیش از «لابیرنت پن»ش روی خوش نشان دهد، اما مهم این است که حضور آنها نه تحمیلی که به جا و هوشمندانه است. فیلم درباره طردشدگانی است که لااقل در دوره تاریخی داستان، صدایی در جامعه نداشته اند، از این حیث با هیولای قصه همدل و هم احساس اند. تنها چیزی که امیدها را زنده نگه میدارد پناه بردن به تخیل و البته سینماست. خانه الایزا طبقه بالای سالن یک سینماست و خودش عاشق فیلمهای موزیکال. دل تورو نشانه های آشنای سینمای دهه پنجاه و شصت را گرد هم آورده، از سینمای هیولایی دوزاری محبوب آنزمان ـ هیولای فیلم ادای دین آشکاری به «موجودی از تالاب سیاه» است ـ تا فیلمهای نوآر جاسوسی جنگ سرد که نامه عاشقانه اش به سینمای آن دوران کامل شود. چقدر صحنه شناور شدن دختر و هیولا در حمام پر از آب شده که قطراتش به فضای سالن سینما نشت می کند زیباست، در حالی که دو سه تماشاگر خوابآلود داخل سالن انگار از حجم عشق و تخیلی که بالای سرشان و نه بر پرده مقابل، در جریان است بی خبرند و جز قطراتی آن هم با دلخوری، دریافت نمی کنند. اگر تخیل و فانتزی دوست ندارید، اگر تصویرسازی های درخشان خیال انگیز رضایتتان را جلب نمی کند، اگر احساس می کنید برای «یکی بود یکی نبود» شنیدن زیادی بزرگ شده اید، اگر سینما را با تمام ژانرهایش دوست ندارید، «شکل آب» فیلم شما نیست. باید اشاره کنم به بازی بی کلام خیره کننده سالی هاوکینز که با معیارهای رایج، زیبا نیست اما چنان نقش آفرینی می کند که «الایزا» در زمره زیباترین «دلبر»ان تاریخ روایت های سینمایی دیو و دلبر قرار می گیرد.
پروژه فلوریدا Florida project
کارگردان: شان بیکر
شان بیکر را با فیلم «تنجرین» شناختم و دوستش داشتم. پروژه فلوریدا ثابت می کند موفقیت تنجرین تصادفی نبوده. فیلمی واقعا مستقل ـ نه مستقل نماـ که مثل تنجرین، سفری است واقعگرایانه به لایه های زیرین اجتماع بی آنکه تک تک دقایقش را با سیاهی و تلخی پر کرده باشد. تمرکز کردن روی چند کودک که کارگردان بازی خیره کننده ای ازشان گرفته، باعث شده حسی از زندگی و رنگ زیر پوست فیلمی بدود که درباره فقر مادی و فرهنگی است. داستان، اگر بشود اسمش را گذاشت، در مجتمع درب و داغان فقیرانه ای دم گوش«دیزنی لند» سرزمین رویایی کودکان میگذرد و روایت تلاش مادر جوان و دختربچه کم سن و سال او برای بقاست. هرقدر کودکان فیلم دوستداشتنی و جذابند، بزرگسالان، نابودند و از دست رفته. مادر کم سن و کودک صفت ، انگار یکی از همین بچه هاست که به سن بلوغ رسیده و امتیاز دلسوزی بخشی از جامعه با کودکان را هم از دست داده، بی آنکه چیزی برای معامله با جهان بزرگسالان دریافت کرده باشد. آینده ای که احتمالا در انتظار دخترک شیرین او هم هست و همین آگاهی کام بیننده را تلخ می کند. یک کلام، فیلم، روایت مرگ معصومیت و آرزوهای کودکی در معادلات تبعیض آمیز امروزیست. ویلم دفو به نقش نگهبان خوشدل مجتمع که با غمخواری شاهد احوالات آدمهاست و در عین حال حافظ نظم و سیستم، بازی بیادماندنی دارد.
کارگردان: شان بیکر
شان بیکر را با فیلم «تنجرین» شناختم و دوستش داشتم. پروژه فلوریدا ثابت می کند موفقیت تنجرین تصادفی نبوده. فیلمی واقعا مستقل ـ نه مستقل نماـ که مثل تنجرین، سفری است واقعگرایانه به لایه های زیرین اجتماع بی آنکه تک تک دقایقش را با سیاهی و تلخی پر کرده باشد. تمرکز کردن روی چند کودک که کارگردان بازی خیره کننده ای ازشان گرفته، باعث شده حسی از زندگی و رنگ زیر پوست فیلمی بدود که درباره فقر مادی و فرهنگی است. داستان، اگر بشود اسمش را گذاشت، در مجتمع درب و داغان فقیرانه ای دم گوش«دیزنی لند» سرزمین رویایی کودکان میگذرد و روایت تلاش مادر جوان و دختربچه کم سن و سال او برای بقاست. هرقدر کودکان فیلم دوستداشتنی و جذابند، بزرگسالان، نابودند و از دست رفته. مادر کم سن و کودک صفت ، انگار یکی از همین بچه هاست که به سن بلوغ رسیده و امتیاز دلسوزی بخشی از جامعه با کودکان را هم از دست داده، بی آنکه چیزی برای معامله با جهان بزرگسالان دریافت کرده باشد. آینده ای که احتمالا در انتظار دخترک شیرین او هم هست و همین آگاهی کام بیننده را تلخ می کند. یک کلام، فیلم، روایت مرگ معصومیت و آرزوهای کودکی در معادلات تبعیض آمیز امروزیست. ویلم دفو به نقش نگهبان خوشدل مجتمع که با غمخواری شاهد احوالات آدمهاست و در عین حال حافظ نظم و سیستم، بازی بیادماندنی دارد.
سه بیلبورد، خارج از اِبینگ میزوری
Three billboards outside Ebbing, Missouri
کارگردان: مارتین مکدونا
در نمایی همان اوایل فیلم وقتی «میلدرد» کاراکتری که فرانسیس مک دورمند بازیش می کند در چارچوب در دفتر تبلیغات ظاهر و با چهره مصمم و حرکت آهسته وارد اتاق می شود، در می یابیم که با وسترن مدرن و امروزی طرفیم که قهرمان تکرو و سرسختش به جای کلینت ایستوود یک زن عادی حوالی هزارونهصد و هشتاد است. اگر دقت کنیم فیلم، نشانه های متعدد از سینمای وسترن دارد، قهرمان تنهایی که کم کم دارودسته کوچکی گِردش جمع می شود و مقابل کلانتر محل و دارودسته اش قد علم می کند، لانگشات های مناظر دشت، هماوردی برای برقراری عدالت و حق طلبی. حتی نمای کتک خوردن بیرحمانه مدیر دفتر تبلیغات همجسنگرا از معاون نژادپرست کلانتر جلوی چشمان اهالی شهرک، یادآور صحنه کتک خوردن ریچارد هریس از جین هکمن، کلانتر فیلم «نابخشوده» کلینت ایستوود است با این تفاوت که کلانتر «سه بیلبورد» شَر یا خبیث داستان نیست، حتی معاون نژادپرست و روانیش که تا جایی از فیلم بار قطب منفی داستان را بر دوش می کشد، واقعا بد نیست. مارتین مک دونا، قصه اش را جوری می چیند و تعریف می کند که در آخر، خبیث واقعی نَه افراد و اشخاص، که سیستم و قراردادهایی معرفی می شود که آدمها را چنین بارآورده و مقابل هم قرار داده است. در چنین سیستم اجتماعی که آدمها خود پدیدش آورده، بعد محصورش شده اند، براحتی حقوق فردی آدمها زیر پا می رود، نادیده انگاشته می شود، یا آدمی تحت تأثیر باورهاـ معمولا بی پشتوانه ـ و پیشفرض ها و احساسات جمعی، قضاوت و محکوم می شود، خواه مادری باشد که تقاضای اجرای عدالت برای دختر کشته شده اش بی جواب مانده یا کوتوله ای که بابت نقص جسم، همه حتی قهرمان داستان، تحقیرش را به سان قراردادی نانوشته پذیرفته اند. بهترین شخصیت فیلم کاراکتر چندبُعدی «دیکسن» معاون کلانتر است که وجوهی متنوع را از هیولایی تمام عیار تا انسانی با عواطف قابل درک به نمایش می گذارد و سم راکوِل، این نقش را عالی بازی می کند. در آخر مهم نیست که عدالت اجرا بشود یا نه، همین که دو وسترنر سوار بر مرکب کنار هم سفری آغازیده اند و به سمت افق می روند، بهترین و امیدبخش ترین تحول است. شخصا فصل خودکشی و نامه خوانی را نه در اجرا و نه در اثر تحول بخش ناگهانی آن بر شخصیت معاون کلانتر، چندان نمی پسندم، ایضا معتقدم فیلمنامه از بعضی حوادث ساده می گذرد؛ آدمی را از پنجره طبقه دوم به پایین پرت می کنند و کسی دنبال عقوبت مقصر نیست، (بهرحال آمریکای هزارونهصد و هشتاد با تمام مشکلات نژادی و جنسیتی، غرب وحشی هزاروهشتصد نیست) یا دفتر پلیس را از سقف تا کف می سوزانند و کلانتر و گروهش خیلی ساده از مظنونان اصلی می گذرند. بهرحال «سه بیلبورد..» بعد از «در بروژ» بهترین ساخته مک دونا و از دیدنی ترین های سال است، با نقش آفرینی کم نظیر مک دورمند که واندروومنی واقعی می آفریند بسیار موثرتر از ابرقهرمان جهان دی سی.
Three billboards outside Ebbing, Missouri
کارگردان: مارتین مکدونا
در نمایی همان اوایل فیلم وقتی «میلدرد» کاراکتری که فرانسیس مک دورمند بازیش می کند در چارچوب در دفتر تبلیغات ظاهر و با چهره مصمم و حرکت آهسته وارد اتاق می شود، در می یابیم که با وسترن مدرن و امروزی طرفیم که قهرمان تکرو و سرسختش به جای کلینت ایستوود یک زن عادی حوالی هزارونهصد و هشتاد است. اگر دقت کنیم فیلم، نشانه های متعدد از سینمای وسترن دارد، قهرمان تنهایی که کم کم دارودسته کوچکی گِردش جمع می شود و مقابل کلانتر محل و دارودسته اش قد علم می کند، لانگشات های مناظر دشت، هماوردی برای برقراری عدالت و حق طلبی. حتی نمای کتک خوردن بیرحمانه مدیر دفتر تبلیغات همجسنگرا از معاون نژادپرست کلانتر جلوی چشمان اهالی شهرک، یادآور صحنه کتک خوردن ریچارد هریس از جین هکمن، کلانتر فیلم «نابخشوده» کلینت ایستوود است با این تفاوت که کلانتر «سه بیلبورد» شَر یا خبیث داستان نیست، حتی معاون نژادپرست و روانیش که تا جایی از فیلم بار قطب منفی داستان را بر دوش می کشد، واقعا بد نیست. مارتین مک دونا، قصه اش را جوری می چیند و تعریف می کند که در آخر، خبیث واقعی نَه افراد و اشخاص، که سیستم و قراردادهایی معرفی می شود که آدمها را چنین بارآورده و مقابل هم قرار داده است. در چنین سیستم اجتماعی که آدمها خود پدیدش آورده، بعد محصورش شده اند، براحتی حقوق فردی آدمها زیر پا می رود، نادیده انگاشته می شود، یا آدمی تحت تأثیر باورهاـ معمولا بی پشتوانه ـ و پیشفرض ها و احساسات جمعی، قضاوت و محکوم می شود، خواه مادری باشد که تقاضای اجرای عدالت برای دختر کشته شده اش بی جواب مانده یا کوتوله ای که بابت نقص جسم، همه حتی قهرمان داستان، تحقیرش را به سان قراردادی نانوشته پذیرفته اند. بهترین شخصیت فیلم کاراکتر چندبُعدی «دیکسن» معاون کلانتر است که وجوهی متنوع را از هیولایی تمام عیار تا انسانی با عواطف قابل درک به نمایش می گذارد و سم راکوِل، این نقش را عالی بازی می کند. در آخر مهم نیست که عدالت اجرا بشود یا نه، همین که دو وسترنر سوار بر مرکب کنار هم سفری آغازیده اند و به سمت افق می روند، بهترین و امیدبخش ترین تحول است. شخصا فصل خودکشی و نامه خوانی را نه در اجرا و نه در اثر تحول بخش ناگهانی آن بر شخصیت معاون کلانتر، چندان نمی پسندم، ایضا معتقدم فیلمنامه از بعضی حوادث ساده می گذرد؛ آدمی را از پنجره طبقه دوم به پایین پرت می کنند و کسی دنبال عقوبت مقصر نیست، (بهرحال آمریکای هزارونهصد و هشتاد با تمام مشکلات نژادی و جنسیتی، غرب وحشی هزاروهشتصد نیست) یا دفتر پلیس را از سقف تا کف می سوزانند و کلانتر و گروهش خیلی ساده از مظنونان اصلی می گذرند. بهرحال «سه بیلبورد..» بعد از «در بروژ» بهترین ساخته مک دونا و از دیدنی ترین های سال است، با نقش آفرینی کم نظیر مک دورمند که واندروومنی واقعی می آفریند بسیار موثرتر از ابرقهرمان جهان دی سی.
واندر ویل Wonder Wheel
کارگردان: وودی آلن
درام تنسی ویلیامزی وودی آلن، با فضاسازیهای عالی، دیالوگهای ـ مثل همیشه خوب ـ و حسی از کارگردانی مولفین کلاسیک چون الیا کازان در «اتوبوسی به نام هوس» و نقش آفرینی خیره کننده کیت وینسلت در نسخه دیگری از «بلانش» که از شخصیت و اجرای تحسین شده کیت بلانشت در «جزمین غمگین» بهتر نباشد کم هم نمی آورد. هرچند شاید اگر جزمین غمگین امسال پخش شده بود با حواشی که باز دور وبر وودی آلن بوجود آورده اند، کیت بلانشت هم احتمالا از اسکارش باز مانده بود.
مثل اکثر فیلمهای دوره اخیر آلن، سایه ای از آثار قدیمش را می شود تشخیص داد، خصوصا «رز ارغوانی قاهره» که روزمرگی زن کارگر و رابطه عقیمش با شوهر بی ربط و پناه بردن به سینما، نمایش و فانتزی از آن فیلم آمده. میا فارو عاشق قهرمان خیالی روی پرده سینما می شد، کیت وینسلت عاشق نویسنده ای که انگار کل درام و شخصیتها حاصل تخیل و قلم اویند، خدایگونه موقعیت و تراژدی را میسازد و بیتفاوت تنها ناظر قربانی شدن و سقوط شخصیتهایش است. فیلمبرداری استورارو که همراه با بازی وینسلت یکسره نادیده گرفته شد، چشمگیر است و اجرای بعضی صحنه ها مثل مکالمه دو زن در اتاق خواب، زیر نور قرمز صحنه از حافظه سینما پاک نخواهد شد. مشکل بزرگ فیلم شاید در پرداخت شخصیت و بازی جاستین تیمبرلیک باشد که همپای دیگر بازیگران نیست.
کارگردان: وودی آلن
درام تنسی ویلیامزی وودی آلن، با فضاسازیهای عالی، دیالوگهای ـ مثل همیشه خوب ـ و حسی از کارگردانی مولفین کلاسیک چون الیا کازان در «اتوبوسی به نام هوس» و نقش آفرینی خیره کننده کیت وینسلت در نسخه دیگری از «بلانش» که از شخصیت و اجرای تحسین شده کیت بلانشت در «جزمین غمگین» بهتر نباشد کم هم نمی آورد. هرچند شاید اگر جزمین غمگین امسال پخش شده بود با حواشی که باز دور وبر وودی آلن بوجود آورده اند، کیت بلانشت هم احتمالا از اسکارش باز مانده بود.
مثل اکثر فیلمهای دوره اخیر آلن، سایه ای از آثار قدیمش را می شود تشخیص داد، خصوصا «رز ارغوانی قاهره» که روزمرگی زن کارگر و رابطه عقیمش با شوهر بی ربط و پناه بردن به سینما، نمایش و فانتزی از آن فیلم آمده. میا فارو عاشق قهرمان خیالی روی پرده سینما می شد، کیت وینسلت عاشق نویسنده ای که انگار کل درام و شخصیتها حاصل تخیل و قلم اویند، خدایگونه موقعیت و تراژدی را میسازد و بیتفاوت تنها ناظر قربانی شدن و سقوط شخصیتهایش است. فیلمبرداری استورارو که همراه با بازی وینسلت یکسره نادیده گرفته شد، چشمگیر است و اجرای بعضی صحنه ها مثل مکالمه دو زن در اتاق خواب، زیر نور قرمز صحنه از حافظه سینما پاک نخواهد شد. مشکل بزرگ فیلم شاید در پرداخت شخصیت و بازی جاستین تیمبرلیک باشد که همپای دیگر بازیگران نیست.
کوکو Coco
کارگردان: لی آنکریچ
اولین انیمیشن اصیل واقعا خوب پیکسار پس از سالها که مثل «زیرورو» محدود به ایده و فکری خوب نیست، قصه گویی و اوج و فرود داستانی درستی هم دارد و مثل کلاسیکهای پیکسار، تأثیر عاطفی قدرتمندی می گذارد. پر از ریزه کاری های بصری و استفاده خلاقانه از فرهنگ بومی و سنتها و سایر مولفه های فرهنگی مکزیک مثل حضور مفرح فریدا کالو و نقاشی ها و تخیلات و رنگ آمیزی هایش. «کوکو» نیستی را محو شدن از خاطر عزیزان می داند بی سبب نیست که با وجود تمام مخاطراتی که پسربچه فیلم پشت سر می گذارد تا از عالم مردگان به دنیای زندگان بازگردد، اثر، نام مادربزرگ او را بر پیشانی دارد، پیرزنی صد ساله که خاطره خوش آوازخوانی پدرش زمانی که دختربچه کوچکی بوده، تنها دلیل ماندگاری پدر در دنیای مردگان و فرار از زوال قطعی است.
کارگردان: لی آنکریچ
اولین انیمیشن اصیل واقعا خوب پیکسار پس از سالها که مثل «زیرورو» محدود به ایده و فکری خوب نیست، قصه گویی و اوج و فرود داستانی درستی هم دارد و مثل کلاسیکهای پیکسار، تأثیر عاطفی قدرتمندی می گذارد. پر از ریزه کاری های بصری و استفاده خلاقانه از فرهنگ بومی و سنتها و سایر مولفه های فرهنگی مکزیک مثل حضور مفرح فریدا کالو و نقاشی ها و تخیلات و رنگ آمیزی هایش. «کوکو» نیستی را محو شدن از خاطر عزیزان می داند بی سبب نیست که با وجود تمام مخاطراتی که پسربچه فیلم پشت سر می گذارد تا از عالم مردگان به دنیای زندگان بازگردد، اثر، نام مادربزرگ او را بر پیشانی دارد، پیرزنی صد ساله که خاطره خوش آوازخوانی پدرش زمانی که دختربچه کوچکی بوده، تنها دلیل ماندگاری پدر در دنیای مردگان و فرار از زوال قطعی است.
پست The Post
کارگردان: استیون اسپیلبرگ
جایی اواخر فیلم نمایی هست که آدم را یاد فیلم دیگر اسپیلبرگ ژوراسیک پارک می اندازد: صدای غرشی می آید و لیوان آبی روی میز به لرزه می افتد، اما هیولایی که از خواب برخاسته این بار دایناسوری عظیم الجثه نیست، ماشین چاپی است که به راه افتاده، مشغول تکثیر مقاله ای داغ در هزاران نسخه برای فرداست. «پست» در تحسین قدرت و عظمت رسانه و روزنامه نگاری مسوولانه است، زمانی که روزنامه ها تأثیری شگرف بر تحولات سیاسی اجتماعی داشتند و آدمها زیر بمباران اخبار قلابی و شایعات منابع نامطمئن اینترنتی نبودند. کارگردانی و میزانسن های شکیل و کلاسیک اسپیلبرگ شاید به مذاق بینندگان امروز که واقعگرایی مستندگونه هایی مثل «اسپاتلایت» را ترجیح می دهند زیادی کهنه و از مد افتاده یا نمایشی بیاید، نمایی را به یاد آورید که از درون جعبه پستی حاوی مدارک پنتاگون گرفته شده و تام هنکس و دیگران دورش حلقه زده و با ولع به محتویات خیره شده اند، واکنشی غیرواقعی که البته کادری زیبا بوجود می آورد اما من دقیقا همین را در فیلم او دوست دارم، بی پروا نمایشی است و در ستایش نمایشگری کلاسیک و تصاویر زیبا، چیزی که سینمای مستندنمای نوین، کم دارد. «پست» درباره اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری و ناگزیری هزینه دادن برای تحصیل یا پاسداشت ارزشهایی است که به آن باور داریم. قصه با سردبیر مرد کله شق و بااعتماد بنفس ـ با بازی تام هنکس ـ آغاز می شود که طبق انتظارات باید قهرمان سازش ناپذیر ماجرا باشد اما هر چه فیلم جلوتر می رود، کاراکتر مدیر مسوول زن که مدیریت روزنامه را پس از مرگ پدر و شوهرش به ارث برده و سالها زیر سایه نام آن دو بوده، قدرت و تأثیر بیشتری پیدا می کند. رشد و تحول این شخصیت با بازی مثل همیشه تماشایی مریل استریپ، وزنه ای مهم در جدیدترین اثر اسپیلبرگ است. وقتی او از پلکان دادگاه پایین می آید و از برابر چشمان مشتاق و تحسینگر زنان می گذرد، نوید دوران تازه ای را می دهد؛ دوران بیرون آمدن زنان از سایه مردان.
کارگردان: استیون اسپیلبرگ
جایی اواخر فیلم نمایی هست که آدم را یاد فیلم دیگر اسپیلبرگ ژوراسیک پارک می اندازد: صدای غرشی می آید و لیوان آبی روی میز به لرزه می افتد، اما هیولایی که از خواب برخاسته این بار دایناسوری عظیم الجثه نیست، ماشین چاپی است که به راه افتاده، مشغول تکثیر مقاله ای داغ در هزاران نسخه برای فرداست. «پست» در تحسین قدرت و عظمت رسانه و روزنامه نگاری مسوولانه است، زمانی که روزنامه ها تأثیری شگرف بر تحولات سیاسی اجتماعی داشتند و آدمها زیر بمباران اخبار قلابی و شایعات منابع نامطمئن اینترنتی نبودند. کارگردانی و میزانسن های شکیل و کلاسیک اسپیلبرگ شاید به مذاق بینندگان امروز که واقعگرایی مستندگونه هایی مثل «اسپاتلایت» را ترجیح می دهند زیادی کهنه و از مد افتاده یا نمایشی بیاید، نمایی را به یاد آورید که از درون جعبه پستی حاوی مدارک پنتاگون گرفته شده و تام هنکس و دیگران دورش حلقه زده و با ولع به محتویات خیره شده اند، واکنشی غیرواقعی که البته کادری زیبا بوجود می آورد اما من دقیقا همین را در فیلم او دوست دارم، بی پروا نمایشی است و در ستایش نمایشگری کلاسیک و تصاویر زیبا، چیزی که سینمای مستندنمای نوین، کم دارد. «پست» درباره اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری و ناگزیری هزینه دادن برای تحصیل یا پاسداشت ارزشهایی است که به آن باور داریم. قصه با سردبیر مرد کله شق و بااعتماد بنفس ـ با بازی تام هنکس ـ آغاز می شود که طبق انتظارات باید قهرمان سازش ناپذیر ماجرا باشد اما هر چه فیلم جلوتر می رود، کاراکتر مدیر مسوول زن که مدیریت روزنامه را پس از مرگ پدر و شوهرش به ارث برده و سالها زیر سایه نام آن دو بوده، قدرت و تأثیر بیشتری پیدا می کند. رشد و تحول این شخصیت با بازی مثل همیشه تماشایی مریل استریپ، وزنه ای مهم در جدیدترین اثر اسپیلبرگ است. وقتی او از پلکان دادگاه پایین می آید و از برابر چشمان مشتاق و تحسینگر زنان می گذرد، نوید دوران تازه ای را می دهد؛ دوران بیرون آمدن زنان از سایه مردان.
قصه های میروویتزها The Meyerowitz Stories
کارگردان: نواه بامبچ
فیلم تازه نواه بامبچ، تا حد زیادی یادآور اثر تحسین شده پانزده سال پیش او، هشت پا و نهنگ است، شخصیت روشنفکر شکست خورده و خودستا که در رابطه زناشویی به بن بست رسیده و حضور همزمان جذاب و نفرت انگیزش زندگی فرزندان را تسخیر کرده عینا از آن فیلم آمده، انگار شخصیتها را بیست سی سال بعد ملاقات کنیم و مشکلات و زخمها همزمان با میانسالی فرزندان، کهنه و عمیق تر شده باشد، تا جایی که نتوانند با هم ارتباط برقرار کنند. فیلم، درباره روابط توام با عشق و نفرت اعضای خانواده است و تلاششان برای مرهم گذاردن بر زخمها و پذیرفتن هم و شروع تازه. سبک فیلمسازی بامبچ کمی وامدار وودی الن و مقداری یادآور دوست صمیمی اش، وس اندرسن است که قصه و شخصیت پردازیها عجیب «تننبام های باشکوه» او را به خاطر می آورد. کارگردان فرصتی فراهم آورده تا آدام سندلر و بن استیلر بهترین بازیهایشان را به نمایش بگذارند و البته داستین هافمن افسانه ای به نقش هرولد میروویتز مجسمه ساز خودمحور و فراموش شده نیویورکی بالاتر از همه می درخشد.
کارگردان: نواه بامبچ
فیلم تازه نواه بامبچ، تا حد زیادی یادآور اثر تحسین شده پانزده سال پیش او، هشت پا و نهنگ است، شخصیت روشنفکر شکست خورده و خودستا که در رابطه زناشویی به بن بست رسیده و حضور همزمان جذاب و نفرت انگیزش زندگی فرزندان را تسخیر کرده عینا از آن فیلم آمده، انگار شخصیتها را بیست سی سال بعد ملاقات کنیم و مشکلات و زخمها همزمان با میانسالی فرزندان، کهنه و عمیق تر شده باشد، تا جایی که نتوانند با هم ارتباط برقرار کنند. فیلم، درباره روابط توام با عشق و نفرت اعضای خانواده است و تلاششان برای مرهم گذاردن بر زخمها و پذیرفتن هم و شروع تازه. سبک فیلمسازی بامبچ کمی وامدار وودی الن و مقداری یادآور دوست صمیمی اش، وس اندرسن است که قصه و شخصیت پردازیها عجیب «تننبام های باشکوه» او را به خاطر می آورد. کارگردان فرصتی فراهم آورده تا آدام سندلر و بن استیلر بهترین بازیهایشان را به نمایش بگذارند و البته داستین هافمن افسانه ای به نقش هرولد میروویتز مجسمه ساز خودمحور و فراموش شده نیویورکی بالاتر از همه می درخشد.
بی عشق Loveless
کارگردان: آندره ی زویاگینتسف
اثر تازه «آندره ی زویاگینتسف» کارگردان روس، در زیباشناسی قابها وامدار تارکوفسکی و در شکل روایت یادآور قصه های ریموند کارور است که معمولا تراژدی را در دل خانواده کوچک شکل می دادند و گویای وضعیتی فراتر بودند. فیلم درباره بی مهری و سردی نهادینه شده در جامعه ای است که همچنان زخم چنددهه استبداد را بر روح دارد. زوج فیلم برای فرار از سرمای رابطه به دیگران پناه می برند اما انگار بیفایده است، سرما در فضایی است که تنفس می کنند و در عمق جانشان نفوذ کرده. فیلم می تواند تمثیلی از تاریخ معاصر روسیه هم باشد که از سیستمی سرکوبگر به شکلی از آزادی فرار کرده و انگار همچنان درد عمیقش درمان نشده. پسربچه گمشده، نسلی است که در این گذار و تجربه تاریخی قربانی خشونت و بی مهری شد، از دست رفت و سعی شد که همراه همه کابوسهای دوران تمامیتگرایی، فراموش بشود. وقتی تمام آثار کودک از صحنه روزگار و حتی اتاق بازیش پاک میشود، پارچه ای که در بازیهایش اول فیلم به شاخه درختی زده بود همچنان در باد تکان می خورد تا وجود او را برای ما شهادت دهد. زوج فیلم آخر سر هرکدام زندگی تازه ساخته اند، همچنان سردند و ترسناکتر از همه، شوهر صاحب فرزند تازه ای شده که با او هم بی مهر است. تاریخ انگار بی هیچ عبرتی تکرار میشود.
کارگردان: آندره ی زویاگینتسف
اثر تازه «آندره ی زویاگینتسف» کارگردان روس، در زیباشناسی قابها وامدار تارکوفسکی و در شکل روایت یادآور قصه های ریموند کارور است که معمولا تراژدی را در دل خانواده کوچک شکل می دادند و گویای وضعیتی فراتر بودند. فیلم درباره بی مهری و سردی نهادینه شده در جامعه ای است که همچنان زخم چنددهه استبداد را بر روح دارد. زوج فیلم برای فرار از سرمای رابطه به دیگران پناه می برند اما انگار بیفایده است، سرما در فضایی است که تنفس می کنند و در عمق جانشان نفوذ کرده. فیلم می تواند تمثیلی از تاریخ معاصر روسیه هم باشد که از سیستمی سرکوبگر به شکلی از آزادی فرار کرده و انگار همچنان درد عمیقش درمان نشده. پسربچه گمشده، نسلی است که در این گذار و تجربه تاریخی قربانی خشونت و بی مهری شد، از دست رفت و سعی شد که همراه همه کابوسهای دوران تمامیتگرایی، فراموش بشود. وقتی تمام آثار کودک از صحنه روزگار و حتی اتاق بازیش پاک میشود، پارچه ای که در بازیهایش اول فیلم به شاخه درختی زده بود همچنان در باد تکان می خورد تا وجود او را برای ما شهادت دهد. زوج فیلم آخر سر هرکدام زندگی تازه ساخته اند، همچنان سردند و ترسناکتر از همه، شوهر صاحب فرزند تازه ای شده که با او هم بی مهر است. تاریخ انگار بی هیچ عبرتی تکرار میشود.
وقت خوب Good time
ساخته برادران سَفدی
دو برادر دست به سرقتی نافرجام می زنند، برادر کودک صفت و روان نژند گیر می افتد و بازداشت می شود، دیگری سفر خیابانی پر التهابی برای فراهم آوردن وجه الضمان او آغاز می کند. این کل ماجرای فیلم باطراوت و داستان گریز برادران «سَفدی» است که انگار میگذارند شخصیت اصلی مثل پر سبکی با طوفان جریانات چرخ بزند و با دوربین خود، تعلیق و استیصال و بالاپایین شدنش را ثبت می کنند. یکی از غافلگیریهای سال که کمتر دیده شد.
ساخته برادران سَفدی
دو برادر دست به سرقتی نافرجام می زنند، برادر کودک صفت و روان نژند گیر می افتد و بازداشت می شود، دیگری سفر خیابانی پر التهابی برای فراهم آوردن وجه الضمان او آغاز می کند. این کل ماجرای فیلم باطراوت و داستان گریز برادران «سَفدی» است که انگار میگذارند شخصیت اصلی مثل پر سبکی با طوفان جریانات چرخ بزند و با دوربین خود، تعلیق و استیصال و بالاپایین شدنش را ثبت می کنند. یکی از غافلگیریهای سال که کمتر دیده شد.
دانکرک Dunkirk
کارگردان: کریستوفر نولان
اثر تازه کریستوفر نولان مثل اکثر فیلمهای این کارگردان، پرداخت شده، پرجزییات و مهندسی ساز است. بیشتر از آن که قصه ای روایت شود انگار شاهد اپرایی با چند آوا هستیم که به نوبت در زمین و آسمان و دریا طنین می اندازند، در هم میپیچند، یکی میشوند و به اوج و سپس آرامش می رسند. این حس را موسیقی حماسی و تأثیرگذار هانس زیمر که اهمیتی ساختاری دارد تشدید کرده. موضوعی که در اکثر صحنه و موقعیتهای فیلم محوریت دارد، «مخمصه» و «گیر افتادن» و دست و پازدن برای زنده ماندن و رهایی است. از تلاش خاموش دو سرباز اول فیلم تا خود را به هر کلک از جهنم دانکرک نجات دهند تا گیرافتادن در کشتی درحال غرق، تا مخمصه قایق کوچکی منتظر مَد که آماج گلوله های آلمانهاست و گیر افتادن خلبانی در کابین هواپیمای سقوط کرده و در حال غرقش، همه به دنبال نجات اند. مجموعه این تعلیقها و گیرافتادنها در هم تنیده می شود تا با نجات حماسی نهایی، انرژی جمع شده در بیننده، ناگهان آزاد شود و به آرامش برسد. انصافا نولان در ساختن این حس کلاستروفوبیک و اوج و فرود موسیقایی استادانه و موفق عمل می کند، هرچند اثر او به جزییات تاریخی واقعه دانکرک وفادار نباشد یا از شکست بزرگ نیروهای انگلیس، سرودی حماسی ساخته باشد. چیزی که برای من روشن نیست، اصرار او برای شکستهای زمانی و عقب جلورفتنهای بعضا غیرضروری پنج دقیقه، ده دقیقه ای برای روایت داستانی است که جنس و توجیه «ممنتو» را ندارد، انگار کارگردان فقط قدرت پازل سازیش را می خواسته به رخ بکشد.
زیبایی های بصری، شنیداری و ساخت حرفه ای و به روز اثر را کنار بگذاریم، از حیث نگاه و دید، دانکرک می توانست سال هزارونهصد و چهل و یا چهل و یک برای تهییج و تشویق متفقین و نیروهای انگلیس ساخته شده باشد. برای فیلم جنگی امروزی که قرار است جایی میان ماندگارهای تاریخ ژانر مثل غلاف تمام فلزی، راههای افتخار و نجات سرباز رایان باز کند، ضعف کمی نیست.
کارگردان: کریستوفر نولان
اثر تازه کریستوفر نولان مثل اکثر فیلمهای این کارگردان، پرداخت شده، پرجزییات و مهندسی ساز است. بیشتر از آن که قصه ای روایت شود انگار شاهد اپرایی با چند آوا هستیم که به نوبت در زمین و آسمان و دریا طنین می اندازند، در هم میپیچند، یکی میشوند و به اوج و سپس آرامش می رسند. این حس را موسیقی حماسی و تأثیرگذار هانس زیمر که اهمیتی ساختاری دارد تشدید کرده. موضوعی که در اکثر صحنه و موقعیتهای فیلم محوریت دارد، «مخمصه» و «گیر افتادن» و دست و پازدن برای زنده ماندن و رهایی است. از تلاش خاموش دو سرباز اول فیلم تا خود را به هر کلک از جهنم دانکرک نجات دهند تا گیرافتادن در کشتی درحال غرق، تا مخمصه قایق کوچکی منتظر مَد که آماج گلوله های آلمانهاست و گیر افتادن خلبانی در کابین هواپیمای سقوط کرده و در حال غرقش، همه به دنبال نجات اند. مجموعه این تعلیقها و گیرافتادنها در هم تنیده می شود تا با نجات حماسی نهایی، انرژی جمع شده در بیننده، ناگهان آزاد شود و به آرامش برسد. انصافا نولان در ساختن این حس کلاستروفوبیک و اوج و فرود موسیقایی استادانه و موفق عمل می کند، هرچند اثر او به جزییات تاریخی واقعه دانکرک وفادار نباشد یا از شکست بزرگ نیروهای انگلیس، سرودی حماسی ساخته باشد. چیزی که برای من روشن نیست، اصرار او برای شکستهای زمانی و عقب جلورفتنهای بعضا غیرضروری پنج دقیقه، ده دقیقه ای برای روایت داستانی است که جنس و توجیه «ممنتو» را ندارد، انگار کارگردان فقط قدرت پازل سازیش را می خواسته به رخ بکشد.
زیبایی های بصری، شنیداری و ساخت حرفه ای و به روز اثر را کنار بگذاریم، از حیث نگاه و دید، دانکرک می توانست سال هزارونهصد و چهل و یا چهل و یک برای تهییج و تشویق متفقین و نیروهای انگلیس ساخته شده باشد. برای فیلم جنگی امروزی که قرار است جایی میان ماندگارهای تاریخ ژانر مثل غلاف تمام فلزی، راههای افتخار و نجات سرباز رایان باز کند، ضعف کمی نیست.
👍1