ﻣﺎﻧﺎ ﻧﻴﺴﺘﺎﻧﻲ Mana Neyestani

6.91K views08:10

عذرخواهی خالصانه
این روزها نوشتن درباره مطالب مرتبط با موضوعات بحث‌انگیز اجتماعی بسیار سخت شده بس که فضا دوقطبی و صفر و صدی است، خصوصا اگر جنبه‌هایی از ماجرا را بخواهی بشکافی که الزاما همراه با علائق و حساسیت‌های «موج»ها نباشد، هر بار اول متن باید یک دور شهادت بدهی که به آرمان‌ها و ایده‌آل‌ها پایبندی و دشمن نیستی.
مساله این است که بسیاری اتفاقات بد تاریخی توسط جریاناتی رقم زده شد که آرمان‌ها و اهداف خوبی شعارهایشان بود اما روش‌های غلط، نامربوط یا هیجانی آنها را به بی‌راهه کشاند. از ترس همین مخدوش شدن مرز مفاهیم و بی راهه رفتن ها تصمیم گرفتم این چند سطر را به بهانه عبارتی که تازگی در یکی از گزارش های دویچه وله فارسی به چشمم خورد، بنویسم
گزارش درباره چندتن از کله گنده های قدرتمند هالیوود است که به بدرفتاری با زیر دستان خود شهره بوده اند اما با فشارها، نشانه‌هایی از تغییر رویه دیده می‌شود. تا اینجا بسیار هم خوب، اما نویسنده- یا مترجم نمیدانم- در جایی از متن چنین درباره یکی از تهیه کنندگان می‌نویسد:
«اسکات رودین...اعلام کرد که از مشارکت فعال در تولیدات تئاتری کناره‌گیری می‌کند. او همچنین از اینکه با رفتارش مستقیم و غیرمستقیم باعث درد و رنج افرادی شده است، عذرخواهی کرد...عذرخواهی رودین اما با بی‌علاقگی ادا شد و خالصانه نبود. او به صراحت بابت رفتارش عذرخواهی نکرد، فقط به خاطر دردی که او باعث آن شده عذرخواهی کرد و...»
کاری به شخص اسکات رودن که نمیشناسمش و موضوع مقاله ندارم، چیزی که در این متن نیشگونم می‌گیرد وجود یک عبارت ساده است: «عذرخواهی او خالصانه نبود.»
میزان خلوص عذرخواهی یک خطاکار را چه کسی با چه روش تعیین و اندازه‌گیری می‌کند و از خلوص نیت معذرت‌خواهنده ما را مطمئن می‌سازد؟ احتمالا هیچ‌طور، برای این که نیت مرتبط است به فعل و انفعالات درون ذهن و مغز یک آدم که قابل اسکن نیست و خطاکار از هر مجموعه واژگان استفاده کند و با هر لحن که بگوید می‌تواند از فشار شرایط و ساختگی باشد . رسیدن به خلوص نیت در عذرخواهی ترجمان دیگری برای واژه «توبه» است دقیقا با همان بار مذهبی و ایدئولوژیک و در طول تاریخ این نهادهای قدرت ایدئولوژیک‌ بوده‌اند که همواره هدف تواب سازی و تغییر احوالات درونی فرد گناهکار را دنبال می‌کرده‌اند، اما جامعه مدرن چنین ارتباطی با شهروندان ندارد. مهم نیست که آقای تهیه کننده، خالصانه از ته دل از روش مدیریت‌ش که با معیارهای امروز غلط تشخیص داده شده نادم و پشیمان شود و آن را با لحنی بگوید که باور کنیم، مهم این است که بعنوان شهروند مسئول، ضرری اگر زده جبران کند- معذرتخواهی بخش تشریفاتی و صوری ماجراست- جرمی اگر کرده تاوان قانونی بدهد، روش ناعادلانه‌ای اگر داشته تغییر کند و خطا دیگر تکرار نشود. علت حساسیت من نسبت به عبارت «عذرخواهی خالصانه» زنگ خطری است که برای برآمدن نگاهی عمیقا سنتی و مذهب زده از دل مفاهیم مدرن به صدا درمی‌آورد. جامعه ما به تأسی از جامعه جهانی به دنبال تغییر پارامترهای دنیای مذهبی/سنتی مردسالارانه و حرکت به سمت نوخواهی است، چگونه این تغییر با حفظ همان جنس نگاه مذهب زده و قرون وسطایی قابل دستیابی خواهد بود؟ با تقسیم شهروندان به گمراه و رستگار، گناهکار و بی‌گناه، خیر و شر؟ جامعه دموکرات امروزی نباید و حق ندارد گرایش های فکری و آنچه درون سر یا حتی در حریم خصوصی و مکالمه های شخصی‌ شهروندان عادی ( بحث مناصب سیاسی خاص جداست) می‌گذرد را واکاوی و تفتیش و بهرطریق اخذ و برملا کند، چنان که کلیسای قرون وسطی یا بازداشتگاه‌های استالین تفتیش می‌کردند. ممکن است هزار دیو و دد در خاطر و محدوده افکار شخصی آدم بگذرد اما برآیند و آنچه که شهروند در گستره عمومی عرضه می‌کند، رعایت حقوق دیگران باشد. اگر هم حقی زیر پا گذاشته شد، و این در محکمه عادلانه اثبات شد«گناه» نیست ، خطا و جرم است. «گناهکار» یا «خائن» به ایدئولوژی را بصورت معنوی یا حتی فیزیکی از صحنه روزگار محو می‌کنند تا مومنان و وفاداران از لوث‌ وجودش آزرده خاطر یا از تأثیر حضورش گمراه نشوند، هدف جامعه مدرن اما «حذف» مادی و معنوی خطاکار نیست، جبران خطا و تاوان دادن در برابر قانون عادلانه است. ملاک تاوان خطا هم میزان التزام عقیدتی خطاکار به باورهایی خاص نیست، حد آسیبی که به دیگری رسانده جریمه را مشخص می‌کند که آن هم باید در قانون تعیین شده، توسط نهادهای مربوط ، پیگیری و انجام شود نه توسط دیگر شهروندان. ما شهروندان عادی کارآگاه، وکیل ، دادستان، قاضی و مامور اجرای حکم پرونده شهروندان دیگر نیستیم‌ و نباید چنان وظایفی به ما محول یا تلقین شود که چنین مسوولیتی داریم . مسوولیت ما مطالبه سیستم قضایی عادلانه و کم‌خطا برای چنین کاری است.

8.55K viewsedited 08:10