و گفت: یا چنان نمای که هستی،
یا چنان باش که می‌نمایی.

تذکرة الاولیاء
ذکر بایزید بسطامی
@molanatarighat

الگوی خوبی باشیم برا بچه ها✋🏻🥺

وظیفه دولت ها

 
محمدامین مروتی
 
وظیفه دولت ها خوشبخت کردن ملت ها نیست، بلکه کنار رفتن از جلو راه ایشان و فراهم کردن زمینه های قانونی برای رقابتی عادلانه است. این تعریف مدرن از دولت است. با این تفاوت و تفکیک که لیبرال هایی چون هایک و نوزیک از دولت حداقلی حمایت می کنند و سوسیال دموکرات های چون رالز و پوپر معتقدند آموزش و بهداشت رایگان، بخشی از شرایط یک رقابت عادلانه است و مسئولیتش با دولت است.
 
 به نظر پوپر وظیفه حکومت نه خوشبخت کردن بلکه کاستن تدریجی از میزان بدبختی هاست. هر که خواسته خانه را از نو و صفر بسازد، انسان را بی خانمان کرده است. هر که خواسته بهشت زمینی بیافریند، جهنم زمینی آفریده است و سیاست یعنی گزیدن آنچه گزندش کمتر است.
 
15 مرداد 1405

عقل و عشق:
سرسپرده عقلش را به دیگری می سپارد و فکر نمی کند.
دل سپرده دلش را می سپارد و عقلش را خادم دل می کند.

پیش چشمت داشتی شیشه ی˚ کبود زان سبب عالم کبودت می نمود (مولانا)

🎯 چطور بفهمیم با یک خودشیفته طرفیم و چه واکنشی نشان دهیم؟

♦️ انکار می‌کنند
دیوید هاوکینز، روانشناس بالینی، می‌گوید خودشیفته‌ها معمولاً «در برابر هرگونه انتقاد یا اتهامی موضع دفاعی می‌گیرند. هرگونه خطا را انکار می‌کنند و اتهامات را بی‌اساس می‌دانند». مثلاً، ممکن است به شما بگویند که رفتارتان مضحک است یا دارید مسائل را بزرگ‌نمایی می‌کنید. آن‌ها رفتار و وقایعی را که شما می‌دانید رخ داده صراحتاً انکار می‌کنند  و شما را متهم می‌کنند که حافظۀ ضعیفی دارید و تلاش می‌کنند واقعیت را طوری که می‌خواهند جلوه دهند.

♦️ حمله می‌کنند
خودشیفته‌ها اغلب وارد مرحلۀ حمله می‌شوند و شخصیت و اعتبار عزیزانشان را هدف می‌گیرند. به گفتۀ کری آن کلیولند، مشاور ازدواج و خانواده، شنیدن جملاتی مانند این از زبان این‌جور آدم‌ها عادی است: «تو دیوانه‌ای. تو وسواسی هستی. تو همیشه دعوا راه می‌اندازی». خودشیفته‌ها ممکن است اشتباهات گذشته را پیش بکشند تا فردی را که رفتارشان را زیر سؤال برده بی‌اعتبار کنند، یا روی نقاط ضعف طرف مقابل دست بگذارند.

♦️ نقش‌ها را برعکس می‌کنند
خودشیفته‌ها، برای جلب همدلی و منحرف‌کردن توجهات از رفتار خودشان، ادعا می‌کنند آن‌ها هستند که با بی‌عدالتی مواجه شده‌اند. کلیولند می‌گوید «آن‌ها چنان وانمود می‌کنند که گویی در حقشان ظلم شده، بنابراین شما متجاوز به نظر می‌رسید. پس به هر دری می‌زنید تا از خود در برابر این اتهامات دروغین دفاع کنید». درنتیجه، موضوع اصلی گفت‌وگو کاملاً فراموش می‌شود.

♦️  احساسات طرف مقابل را کوچک جلوه می‌دهند
کلیولند می‌گوید «این معمولاً یکی از اولین تاکتیک‌هاست. آن‌ها احساسات شما را کم‌اهمیت جلوه می‌دهند و به‌این‌ترتیب کلمات و رفتارهای آزاردهنده یا توهین‌آمیز خود را  ’مسئله‌ای پیش‌پاافتاده‘ می‌دانند». احتمالاً جملاتی مانند این‌ها را از زبان آن‌ها شنیده باشید: «تو زیادی حساسی»، «داری باز هم اغراق می‌کنی»، «داری زیادی به‌ش فکر می‌کنی»، یا «تو زیادی احساساتی‌ای». به عقیدۀ کلیولند، هدف این است که کم‌کم به خودتان شک کنید.

♦️  فرافکنی می‌کنند
فرافکنی یک مکانیسم دفاعی روان‌شناختی است که خودشیفته‌ها با استفاده از آن شما را به همان افکار، احساسات و رفتارهایی متهم می‌کنند که خودشان مرتکب شده‌اند. مثلاً، اگر رابطهٔ خارج از چهارچوب داشته باشند، ممکن است شما را به خیانت متهم کنند؛ اگر دروغ بگویند، اصرار دارند این شمایید که دروغگویید. کلیولند می‌گوید با این کار «سوءظن را از خودشان دور می‌کنند و شما را در موضع دفاعی قرار می‌دهند».

♦️ طعنه را شوخی جا می‌زنند
کلیولند می‌گوید خودشیفته‌ها اغلب طعنه را شوخی جا می‌زنند و با این ترفند حرف‌های تند و برنده‌ای دربارۀ هوش، توانایی یا ظاهر شما مطرح می‌کنند. مثلاً می‌گویند «وای! برای پوشیدن چنین لباسی واقعاً اعتمادبه‌نفس زیادی لازمه!» یا: «اوه، خودت رو زیاد خسته نکن. ممکنه مجبور شی واقعاً کار کنی». وقتی هم بابت این حرف‌ها به‌شان تذکر می‌دهید، می‌گویند بی‌خیال، ما فقط شوخی کردیم و منظوری نداشتیم.

♦️ چگونه واکنش نشان دهیم؟
کلیولند می‌گوید بهترین واکنش این است که آرام بمانید و وارد مکالماتی که در آن‌ها برایتان دام پهن کرده‌اند نشوید. درعوض، مرزهایی مشخص تعیین کنید و از گفت‌وگوهای بی‌حاصل خارج شوید. از پاسخ‌های کوتاه و قاطع استفاده کنید: «متوجهم که این دیدگاه شماست. من آن را طور دیگری می‌بینم». جِی.جِی. کِلی، روان‌شناس بالینی، بر قدرت پذیرش رادیکال تأکید می‌کند؛ یعنی کنارآمدن با این واقعیت که در رابطه با خودشیفته‌ها، احتمالاً بارها دربارهٔ شما اشتباه قضاوت خواهند کرد و تلاش می‌کنند شما را مقصر جلوه دهند.

🔗 تایم | ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵ | Here's How to Know You're Talking to a Narcissist

🔗 آنجلا هاپت؛ دبیر بخش سلامت و تندرستی در مجلۀ تایم

@tarjomaanweb

📢100 کتابی که برای منتقدشدن باید خواند
@matikandastan

📚مرحوم فتح‌الله بی‌نیاز صد کتاب را معرفی کرده و معتقد است برای منتقدِ ادبی شدن دست کم باید نصف آن‎ها را خواند.
🔊این نویسنده و منتقد با بیان این‌که بسیاری از منتقدان حتی ترمینولوژی این حوزه را نمی‌دانند، گفت، در گفت‌وگو با دیگر منتقدان به فهرستی از صد کتاب رسیده و معتقد است، برای منتقد شدن باید دست کم نصف آن‎ها را خواند.

◀️بخش نخست (مرحله اول آموزش)
📒در زمینه فرهنگ‌‏ها و واژه‏‌نامه‌‏ها (مرحله اول = مقدماتی)

1- فرهنگ اصطلاحات ادبی - سیما داد - نشر مروارید
2- واژه‏‌نامه هنر داستان‏‌نویسی - جمال میرصادقی و میمنت میرصادقی - کتاب مهناز

📒در زمینه داستان‏‌نویسی و نقد (مرحله اول = مقدماتی)

1- شناخت هنر رمان - کاترین لور - ترجمه محمدرضا قلیچ‏‌خانی- نشر روزنه
2- تأملی دیگر در باب داستان - لارنس پرین - ترجمه محسن سلیمانی - نشر حوزه هنری
3- جنبه‏‌های رمان - مورگان فورستر - ابراهیم یونسی - انتشارات امیرکبیر
4- روش مطالعه ادبیات و نقدنویسی - جان پک، مارتین کویل و... - ترجمه سرورالسادات جواهریان - نشر چشمه

◀️بخش دوم (مرحله نزدیکی به حوزه نقد و نظریه ادبی)
📒در زمینه تاریخ ادبیات داستانی (مرحله اول)

1- سیری در ادبیات غرب - جی . بی. پریستلی - ترجمه ابراهیم یونسی - انتشارات امیرکبیر
2- تاریخ ادبیات روسیه - میرسکی - ترجمه ابراهیم یونسی - انتشارات امیرکبیر
3- تاریخ ادبیات آمریکا - ویلیس ویگر - ترجمه حسن جوادی - انتشارات امیرکبیر
4- تاریخ و مسائل زیباشناسی - فیلپ هلی، مونرو بردسلی - ترجمه محسن فاطمی - نشر حوزه هنری
5- تاریخچه نقد ادبی - ورنون هال - ترجمه احمد همتی - نشر روزنه

📒در حوزه نقد و نظریه ادبی (مرحله دوم)

1- عناصر داستان - رابرت اسکولز - ترجمه فرزانه طاهری - نشر مرکز
2- داستان کوتاه - یان رید - ترجمه فرزانه طاهری - نشر مرکز
3- پیش‏‌درآمدی بر شناخت رمان - جرمی هاثورن - ترجمه شاپور بهیان - انتشارات نقش خورشید
4- نظریه ادبی - جاناتان کالر - ترجمه فرزانه طاهری - نشر مرکز
5- در باب طنز - سیمون کریچلی - سهیل سمی - نشر ققنوس
6- تحلیل انواع داستان - ژان میشل آدام و فرانسواز رواز - ترجمه حسین‏‌زاده و شهپرراد - نشر قطره
7 –ادبیات؛ قصری در تار و پود تنهایی – جلد اول – فتح‌الله بی‌نیاز – نشر قصیده‌سرا

◀️بخش سوم (مرحله تعمق در حوزه نقد و نظریه ادبی)
📒در زمینه فرهنگ‏‌ها و واژه‌‏نامه (مرحله دوم)

1- فرهنگ اصطلاحات نقد ادبی - بهرام مقدادی - نشر فکر روز
2- فرهنگ ادبیات و نقد - جی. ای. کادن - ترجمه کاظم فیروزمند - نشر شادگان
3- پیرنگ – الیزابت دیپل – ترجمه مسعود جعفری – نشر مرکز
4- ژانر- هدر دوبرو – ترجمه فرزانه طاهری – نشر مرکز

📒در حوزه نقد و نظریه ادبی (مرحله سوم)

1- عمل نقد - کاترین بلزی - ترجمه عباس مخبر - نشر قصه
2- راهنمای رویکردهای نقد ادبی - ترجمه فرزانه طاهری - نشر نیلوفر
3- روایت داستانی - شولومیث ریمون کنان - ترجمه ابوالفضل حری - نشر نیلوفر
4- نامه‏‌هایی به یک نویسنده جوان - ماریو بارگاس یوسا - ترجمه مجید مهتدی حقیقی - نشر شیرین
5- واقعیت نویسنده - ماریو بارگاس یوسا - ترجمه مهدی غبرایی - نشر مرکز
6- گروتسک در ادبیات - فیلیپ تامسون - ترجمه غلامرضا امامی - نشر نوید (شیراز)
7- نقد ادبی - ترجمه احمد گلشیری - نشر نگاه
8 – درآمدی بر داستان‌نویسی و روایت‌شناسی – فتح‌الله بی‌نیاز – نشر افراز

📒در حوزه نقد و نظریه ادبی (مرحله چهارم)

1- جهان مدرن و ده نویسنده بزرگ - مالکوم برادبری - نشر چشمه
2- درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات - رابرت اسکولز - ترجمه فرزانه طاهری - نشر مرکز
3- راهنمای نگارش گفت‌وگو - ویلیام نوبل - ترجمه عباس اکبری - نشر سروش
4- خلق شخصیت‏‌های ماندگار - لیندا سینگر - ترجمه عباس اکبری - نشر سروش
5- شیوه تحلیل رمان - جان پِک - ترجمه احمد صدارتی – نشر مرکز
6- قصه مکان – علیرضا سیف‌الدینی - نشر افراز

📒در زمینه فرهنگ‏‌ها و واژه‏‌نامه (مرحله سوم)

1- دانشنامه نظریه‌‏های ادبی معاصر - ایرنا ریما مکاریک - ترجمه محمد نبوی و مهران مهاجر - نشر آگه

📒در زمینه تاریخ نظریه و نقد ادبی (مرحله سوم)

1- نقد ادبی در قرن بیستم - ژان ایو تادیه - ترجمه مهشید نونهالی - نشر نیلوفر
2- تاریخ نقد ادبی - رنه‌ولک - ترجمه سعید ارباب شیرانی - نشر نیلوفر (6 جلد)

📒در حوزه نقد و نظریه ادبی (مرحله پنجم)

1-بوطیقای ساختارگرا- تزوتان تئودورف - ترجمه محمد نبوی - نشر آگه
2-زبان‏شناسی و نقد ادبی - راجر فالر، رومن یاکوبسون، دیوید لاج، پیتر بری - ترجمه مریم خوزان و حسین پاینده
3-نظریه رمان و ویژگی‏‌های رمان فارسی - محمدرفیع محمودیان - نشر هرمس
4-درآمدی بر پژوهش نظریه ادبی - راجر وبستر - مجتبی ویسی - نشر سپیده‏ سحر
5-راویت داستان - محمود فلکی - نشر بازتاب‏‌نگار
6- زندگی در دنیای متن - پل ریکور - ترجمه بابک احمدی

7-راهی به رمان نو – جواد اسحاقیان – نشر گل‌آذین
8- هنر داستان‌نویسی – دیوید لاج – ترجمه رضا رضایی – نشر نی
9- تمثیل – جان مک‌کوئین – ترجمه حسن افشار – نشر مرکز
10-تخیل - آر. ال . برت - ترجمه مسعود جعفری – نشر مرکز
11-آیرونی – آداگلاس کالین موکه - ترجمه حسن افشار – نشر مرکز
12-پوچی – آرنولد هینجلیف – ترجمه حسن افشار – نشر مرکز
13- گوتیک – فرد باتینگ- ترجمه علی رضا پپلاسید – نشر افراز
14- تراژدی –آدریان پول – ترجمه پدرام لعل بخش – نشر افراز
15-روایت‌ها و راوی‌ها – گریگوری کوری – ترجمه محمد شهبا- نشر مینوی خرد

📒در حوزه نقد و نظریه ادبی (مرحله ششم)

1- نشانه‌شناسی - پی‏یر گیرو - ترجمه محمد نبوی - نشر آگه
2- نگاهی تازه به معنی‏‌شناسی - فرانک. ر. پالمر - ترجمه کورش صفوی - نشر مرکز
3- هرمنوتیک فلسفی و نظریه گادامر - جوئل واینسهایمر - ترجمه مسعود علیا - نشر ققنوس
4- نظریه‏‌های روایت - والاس مارتین - ترجمه محمد شهبا - نشر هرمس
5- نظریه ادبی - یوهانس ویلهم برتنز - ترجمه فرزان سجودی - نشر آهنگ دیگر
6- راهنمای نظریه ادبی - رامان سلدون و پیتر ویدوسون - ترجمه عباس مخبر - نشر طرح نو
7- مدرنیسم و پسامدرنیسم در ادبیات - انتخاب و ترجمه حسین پاینده - نشر روزنگار
8- جهان رمان - رولان بورنوف و رئال اوئله - ترجمه نازیلا خلخالی - نشر مرکز
9- قصه روان‏شناسی نو - لئون ایدل - ترجمه ناهید سرمد - نشر شباویز
10- ادبیات پسامدرن - انتخاب و ترجمه پیام یزدانجو - نشر مرکز
11- بینامتنیت - گراهام آلن - ترجمه پیام یزدانجو - نشر مرکز
12- نقد و حقیقت - رولان بارت - شیرین‏دخت دقیقیان - نشر مرکز
13- زبان‌شناسی و رمان – راجر فالر - ترجمه محمد غفاری – نشر نی

📒در حوزه نقد و نظریه ادبی (مرحله هفتم) دوره تکمیلی

1- در جهان رمان مدرنیستی – فتح‌الله بی‌نیاز – نشر افراز
2- مدرنیسم - انتخاب و ترجمه حسنعلی نوذری - نشر نقش ‏جهان
3- پست‏‌مدرنیسم - انتخاب و ترجمه حسنعلی نوذری - نشر نقش‏ جهان
4- تبارشناسی پست‏‌مدرنیسم - انتخاب و ترجمه علی‌اصغر قره‏‌باغی - دفتر پژوهش‏ های فرهنگی
5- واژگان و اصطلاحات فرهنگی - انتخاب و ترجمه علی‏‌اصغر قره‏‌باغی - پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی
6- پست‌‏مدرنیسم - انتخاب و ترجمه گروه مترجمان (زیر نظر عبدالکریم رشیدیان) نشر نی
7- تخیل مکالمه‌ای – میخائیل باختین – ترجمه رؤیا پورآذر - نشر نی
8- راویت و تاریخ – جمع‌آوری جفری رابرتز - ترجمه جلال فرزانه دهکردی - نشر داشنگاه امام صادق
9- پنجاه متفکر معاصر - جان لچت - ترجمه محسن حکیمی - نشر خجسته

📖نقد روی آثار مشخص

1-کاترین. پ. هارتنت - نقدی بر «مویه کن سرزمین محبوب من» نوشته آلن پیتون
2-والتر جیمز میلر و یانی .ای. نلسون - نقدی بر «سلاخ‏ خانه شماره پنج» نوشته کورت ونه‌گات
3-لسلی شپرد - نقدی بر «یادداشت‏های زیرزمینی» نوشته داستایفسکی
4-جان. ف. مک کیتی - نقدی بر «پیرامون اسارت بشری» نوشته ویلیام سامرست موآم
5- استانلی کوپرمن - نقدی بر «مروارید، موش‌‏ها و آدم‏‌ها، خوشه‏‌های خشم، شرق بهشت» نوشته جان استاین‌‏بک
6-هنری ای. هو. برت - نقدی بر «داستان دو شهر» نوشته چالز دیکنز
5-کارولین رابرتس ولچ - نقدی بر «ژرمینال» نوشته امیل زولا
6-بانی ای. نلسون - نقدی بر «زوربای یونانی» نوشته نیکوس کازانتزاکیس
7-جری گلن - نقدی بر «شش داستان» نوشته هرمان هسه
8-ای. ال. گیلبرت - نقدی بر «بازار خودفروشی» نوشته ویلیام تکری
9-ای. ال. گیلبرت - نقدی بر «کیم و کتاب‏‌های جنگل» نوشته رودیارد کیپلینگ
10.چارلز لیویت - نقدی بر «آخرین بازمانده موهیکان‏ها» نوشته جیمز فینمور کوپر
11-چارلز لیویت - نقدی بر «شاهزاده و گدا» نوشته مارک تواین
12-چارلز .ل. لیویت و امیلی لیویت - نقدی بر «بازگشت بومی» نوشته ت. هاردی
13-لسلی. ا. شپارد - نقدی بر «اوژنی گرانده» نوشته بالزاک
14-لسلی. ا. شپارد - نقدی بر «باباگوریو» نوشته بالزاک
15-جری گلن - نقدی بر «سیدارتا» نوشته هرمان هسه
16-دونالد رودن - نقدی بر «خاک خوب» نوشته پرل. س. باک
17-ا.س. فریدریش میر - نقدی بر «نرگس و زرین‏‌دهن » نوشته هرمان هسه
18-دیوید .ا. گودینگ - نقدی بر «ابله» نوشته داستایفسکی
19-جان ویتون - نقدی بر «دمیان» نوشته هرمان هسه
20-الیزابت .سی. فیلیپس - نقدی بر «فرزند بومی» نوشته ریچارد رایت
21-جان پک - نقدی بر نُه کتاب نوشته نویسندگان مختلف جهان
22-منتقدین مختلف - نقدی بر آثار مختلف جهان - ترجمه احمد گلشیری (4 جلد)
23-درباره آلبر کامو - ریچارد کمبر - ترجمه کیهان بهمنی

بدون شرح

سقراط در میانه فیلسوف و پیامبر

 
محمدامین مروتی
 
سقراط حداقل از دو جهت یک فیلسوف متعارف نیست:
اول از این جهت که مورد تایید خدایان المپ است و سخنان خود را نوعی الهام درونی می داند و همچنین برای آموزش هایش طلب مزدی از شاگردان نمی کند. همین سه مورد او را به یک پیامبر هم شبیه می کند.
دوم از این جهت که آموزه های اثباتی و ایجابی ندارد. یعنی نمی گوید حقیقت چیست. بلکه تنها روش نزدیک شدن به حقیقت را به شاگردانش می آموزد. جمله معروف او که "نمی دانم" تعارف و شکسته نفسی نیست. باور اوست به این که حقیقت نزد یک نفر نیست و ملک طلق کسی نیست، بلکه در میان مردمان پراکنده است و باید با گفتگو، اجزای مختلفش را  کشف کرد و کنار هم نهاد. جستجوی حقیقت جستجویی بی پایان (تعبیر کارل پوپر) است که نقطه پایان ندارد. ولی این بدان معنا نیست که بدان نمی شود نزدیک و نزدیک تر نشد. حقیقت امری تدریجی و تجمعی(انباشتی) است. در واقع سقراط اندیشه نمی آموزد، اندیشیدن را می آموزد و با پرسش هایش، مثل یک قابله یا مامای قابل، حقایقی را که بدان فکر نکرده ای به یادت می آورد تا خودت به جمعبندی و نتیجه برسی. شیوه ای که به دیالکتیک معروف شده است.
 
همین شیوه آموزش، ملاکی شده است برای تفکیک سخنان خود سقراط از سخنانی که افلاطون در دهان او می نهد(مسئله سقراطی). مثلاً آپولوژی یا رساله اوتیفرون با همین سیاق پیش می رود و سقراط کلمه ای از موضع خود سخن نمی گوید اما محتوای جمهوریت در باب ساختار ایدئال سیاسی افلاطون است که با شیوه سقراطی ناسازگار است.
 
29 مرداد 1405

زیبایی ناب

« بزم خاموش »
شعر : مهدی سهیلی
دکلمه : بانو آذر پژوهش
2:04
گذر کردم به گورستان یاران
بخاک نغزگویان، گـُل‌عُذاران
همه، آتش بیان و نغمه پرداز
دریغا! در گلوشان مُرده آواز
بسی ساقی که خود افتاده مدهوش
همه گُلچهرگان با گِل همآغوش
عجب بزمی! که آهنگش خموشیست
نه جای باده و نه باده نوشی‌ست!
نهی گر گوش دل را بر سر سنگ
برآری ناگهان "آه" از دل تنگ
گل اندامان به زیر سنگ خفته
درآغوش خموشی تنگ خفته
نه بانگی در گلویِ نغمه‌سازان
نه جامی در تنِ گردن‌فرازان
غلط گفتم، در این غمخانه غوغاست
نشانِ عاشقی در بی‌نشان‌هاست
بسی بلبل که در گِل نغمه خوانست
قفس‌هاشان ز جنس استخوان است
همه سیمین تنان، شیرین سخنها
به زیر سنگ و گِل، تنهای تنها!
کجا رفتند آن افسانه سازان؟
چه شد آهنگ مهر دل نوازان؟
کجا رفتند مرغان چمن‌ها؟
چه شد آن بزمها؟ آن انجمنها؟
دل شاد و لب خندان کجا رفت؟
هنرهای هنرمندان کجا رفت؟
نه آوایی! نه فریادی! نه سازیست
به پیش پایشان راه درازیست
(یعنی: قبر و برزخ تا حشر و قیامت)
صدای سازشان آوای مرگ‌ست
نثار خاکشان خشکیده برگ‌ست!

حافظ از چشم پورنامداریان 1

 
محمدامین مروتی
 
دکتر تقی پورنامداریان از صاحب نظران حوزه ادبی است که به واسطه مطالعاتش در حوزه نقد ادبی و تاملاتش در اندیشه و فرهنگ، غالباً نقطه نظرات جدید و قابل درنگی داشته است. کتاب او در باره حافظ با عنوان "گمشده لب دریا" نیز از این سنجش ها و باریک بینی ها خالی نیست.
 
عصاره نگاه او به حافظ این است که حافظ ذهن وقاد و نقاد و تیزی داشته است. به علوم زمانه خود کمابیش مسلط بوده، در موسیقی و آواز صاحب ذوق و نظر بوده، انسان جستجوگر و حقیقت طلبی بوده است و مهمتر از همه از رنگ تعلق به مرامی معین آزاد بوده است و همین آزادگی و بی تعصبی بوده است که او را آیینه تمام نمای فرهنگ ایرانی و راوی صادق واردات سیال ذهنی خودش کرده است. حافظ مواجهه ای صادقانه با هر آن چیزی داشته که در ذهنش می آمده و می رفته. یک انسان معمولی و صادق، ذهنیت منسجمی در باب غایت زیست و بدایت و نهایت وجد ندارد. حافظ هم مثل یک انسان کاملا انسان، حرف خود را بدون فیلتر کردن و البته با رندی زده است و به قول معروف خود را سانسور نکرده است و زبانش تابع "تخیل سیال" اوست. پورنامداراین معتقد است "به دست دادن یک نظام فکری و فلسفی و اخلاقی معین...در شعر حافظ ناممکن است."
 
 همین مواجهه صادقانه و حافظانه باعث شده است ابیات مختلفش در یک غزل، بعضاً تضاد مضمونی هم داشته باشند و بسامد تعبیرپذیری و تفسیرپذیری شعر او را افزایش داده است. تعبیر خود حافظ "نظم پریشان" است. نظمی که دستمایه امثال کسروی در طعن حافظ شده بود که او دنبال القای فکر و اندیشه نبوده بلکه از چپ به راست می نوشته و به اقتفای قافیه می رفته است نه اندیشه.
 
پورنامداریان می گوید حافظ می دانست که انسان به ماهو انسان، موجودی است بین فرشته و شیطان که جایزالخطاست و در عین حال کمال پذیر. به واسطه امانت الهی(اختیار) می تواند فروتر از شیطان و فراتر از فرشته رود و به عبارتی حق اشتباه دارد چه در غیر این صورت توانایی کمال یافتن هم نخواهد داشت. کشمکش ها و نوسانات روحی او بین فرشته و شیطان و انتخاب های دلهره آورش است که از او انسان ساخته است و این همان "بار هستی" یا امانت الهی است که بر دوش او سنگینی می کند.
 عنوان کتاب(گمشده لب دریا) از خود حافظ گرفته شده. آنجا که می گوید:
سال‌ها دل طلبِ جامِ جم از ما می‌کرد
وآنچه خود داشت ز بیگانه تمنّا می‌کرد
گوهری کز صدفِ کون و مکان بیرون است
طلب از گمشدگانِ لبِ دریا می‌کرد
گمشدگان لب دریا انسان ها هستند که در مفصل خاک و آب می زیند. دستی در آب می زنند و پایی برخاک می نهند.
به واسطه داشتن همین چشم برزخی حافظ است که عارف و عامی خود را در آیینه شعر او بازمی شناسند و سرّ محبوبیت او نیز همین سعه صدر و گستردگی(با دوستان مروت و با دشمنان مدارا) مشرب است.

نقدی کلی دکتر پورنامداریان به حافظ شناسان(به استثنای داریوش آشوری)، این است که با تجزیه کلمات و زبان حافظ از ترکیب آن غافل مانده اند و در واقع به سیاق گذشتگان، در مفردات ادبی حافظ گرفتار شده اند بی آن که به حاق شعر او و "ساختار ذهنی حافظ" راه یابند و بسیاری هم وفق ذهن و اندیشه خود قبایی بر شعر حافظ پوشانده اند.
 در مقابل با این رویه، راهکار پورنامداریان این است که، به جای آن که بخواهیم حافظ را با قوالب ذهنی و پیشینی خود تفسیر کنیم، ذهن خود را به حافظ بسپاریم تا او ما را تفسیر کند و سویه های نهان وجودمان را به خودمان نشان دهد. به این ترتیب "تاویل شعر حافظ، خودشناسی و در مفهومی کلی تر انسان شناسی است."
"ما از طریق [کشف سویه های معنایی]شعر حافظ شکفته می شویم تا شعر حافظ هم از شکفتگی ما بشکفد."
"کلمات در شعر حافظ همچون کرم هایی از زندان پیله ی عادات و معنای قاموسی خود رها شده اند تا پروانه وار، استعدادها و ظرفیت های پنهان خویش را به صحرا آورند."
همچنین پورنامداریان می گوید اگر حافظ مانند مولوی سخنش را در قالب مثنوی می گفت می توانست به جای چهارصد و اندی غزل یک مثنوی پر شاخ و برگ بگوید. زیرا گنجایش معنایی غزل به مراتب کمتر از مثنوی است.
  منبع: گمشده لب دریا، دکتر تقی پورنامداریان، نشر سخن
5 شهریور 1405