وای مغزم درد گرفت ‏
فکر کردم گردنش مو داره
دستش تو جیبشه از دستبندش عکس گرفته

نیچه و داروینیسم

 
محمدامین مروتی
 
نیچه داروینی بودن خود را تکذیب می کند ولی از همان مکانیسم فرگشتی در تبیین مفهوم اخلاق و حقیقت بهره می گیرد و می گوید اخلاقیات و حقیقت، برساخته های دروغینِ تکامل انسان برای سازگاری با محیط بوده اند و  انسان از طریق این مفاهیم خود را می فریبد. مثلاً اخلاق مسیحی، اخلاق ضعفا و بردگان برای مهار قدرت بوده است و نوعی اراده معطوف به قدرت موذیانه و دروغین بوده است. به قول خودش "غروب بتان" یعنی غروب حقیقت کهنه.
او چیزی به نام "شی فی نفسه" را به رسمیت نمی شناسد. چه در وجودشناسی و چه در معرفت شناسی و چه در اخلاق. می گوید: "در همه جا شی فی نفسه یخ می زند. در "سپیده دم" می نویسد اخلاق منحط، اخلاق فی نفسه محسوب می شود."
داروین تجویز نمی کند، فقط مکانیسم های تکامل و تغییر را توضیح می دهد و تبیین می کند.
 
اما راهکار نیچه چیست؟ او می گوید حالا که حقیقت و اخلاق برساخته و دروغ اند، صادقانه و مردانه بگوییم من این کار را می کنم چون دوستش دارم. چون دلم می خواهد، نه این که چون اخلاقی است یا چون حقیقت دارد. همه استدلالات دلیل تراشی و توجیه اند برای آنچه دلمان می خواهد. اول چیزی را دوست داریم بعد برایش دنبال دلیل می گردیم.
اراده معطوف به قدرت برای نیچه هم قاعده است و هم دستورالعمل. هم تبیین است و هم تجویز.
 
شوپنهاور هم قبل از نیچه گفته بود همه اعمال و افکار ما معطوف به امیال ماست نه حقیقت. اما تراژدی زندگی بشر در این است که بعد از این که به میل خود می رسد، از آن دلزده می شود و میل به ملال تبدیل می شود. شوپنهاور هم تبیین می کند و هم تجویز. راهکار شوپنهاور همان راهکار بوداست، یعنی مهار میل و خواستن و تن دادن به نوعی رواقی گری. نوعی خودسازی.
 
اما راهکار نیچه به داروینیسم اجتماعی منجر می شود. یعنی اعمال قدرت و بعضاً زور. راهکار نیچه اگر متوجه فرد شود، رنگ و روی خودسازی و به تعبیر خودش "غلبه بر خویشتن" می گیرد، ولی اگر معطوف به دیگران و قدرت سیاسی شود، از نازیسم و داروینیسم اجتماعی سر در می آورد.
در حالی که راز بقای انسان در مقایسه با سایر جانوران، نه اعمال زور عریان که استفاده از عقل و دوراندیشی و زیست اجتماعی و اخلاقی است. درست است که انسان هم تابع تنازع برای بقا و انتخاب اصلح است، ولی قدرت و برتریش به عقل و اخلاق است نه به زور و تمهیدات فیزیولوژیک.
 
27 مهر 1405

مرگ ایوان ایلیچ؛ رمانی درباره‌ی مرگ و زندگی!

گاهی آدم آن‌قدر مشغول «درست زندگی کردن» است که یادش می‌رود از خودش بپرسد: اصلا این زندگی، زندگی‌ هست که می‌خواستم؟ نکته‌ی دردناک داستان این‌جا است که ایوان ایلیچ ناگهان نمی‌فهمد که قرار است بمیرد؛ از مدت‌ها قبل می‌داند. چیزی که کم‌کم او را می‌ترساند، پرسش دیگری است: اگر قرار باشد همین حالا همه‌چیز تمام شود، آیا واقعا درست زندگی کرده‌ام؟! تولستوی مرگ را فقط به‌عنوان پایان زندگی نشان نمی‌دهد؛ مرگ تبدیل می‌شود به آینه‌ای که ایوان را مجبور می‌کند به تمام انتخاب‌هایش نگاه کند. به ازدواجش، شغلش، روابطش و سال‌هایی که بیشتر بر اساس چیزی که «باید» درست باشد زندگی کرده تا چیزی که واقعا برایش معنا داشته باشد. و این‌جا است که «مرگ ایوان ایلیچ» از یک داستان درباره‌ی بیماری و مرگ، تبدیل می‌شود به داستانی درباره‌ی خودفریبی! تولستوی این داستان را در دوره‌ای نوشت که شدیدا درگیر پرسش‌های اخلاقی، معنوی و معنای زندگی بود؛ برای همین مرگ در این‌جا فقط یک اتفاق زیستی نیست، بلکه فرصتی است برای پرسیدن این‌که چه چیزی یک زندگی را واقعا ارزشمند می‌کند!

بازنشر از دیارمدیا

@mosighi_andishe

Ⓜ️ رمان«عقاید یک دلقک»


✔️ از آثار شناخته‌شدهٔ هاینریش بُل، نویسندهٔ آلمانی و برندهٔ جایزهٔ نوبل ادبیات در سال ۱۹۷۲ است؛ رمانی دربارهٔ عشق، تنهایی، باورها و فاصلهٔ میان ارزش‌های فردی و جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم.

➕این خلاصه، جایگزین خواندن کتاب نیست!
تلاشی‌ست برای دعوت شما به خواندن کامل اثر،
و تحلیلی که در ادامه می‌شنوید نیز برداشتی شخصی‌ست و طبیعی‌ست که نگاه شما متفاوت باشد.

فیلم محاکمه در نورنبرگ (1961)

 
محمدامین مروتی
 
قضاوت در نورنبرگ (Judgment at Nuremberg) فیلمی به کارگردانی استنلی کریمر در مورد محاکمه تعدادی از قضات آلمان نازی در نورنبرگ است. فیلم نامزد یازده جایزه اسکار بود که در دو بخش فیلم‌نامه اقتباسی برای ابی مان و بهترین بازیگر نقش اول مرد برای ماکسیمیلیان شل، برنده شد.
سال ۱۹۴۸ «دان هیوود» (تریسى) قاضى آمریكایى به نورنبرگ آلمان مى‏‌رود تا دکتر ارنست یانینگ وزیر دادگستری نازی ها را به همراه سه قاضی دیگر نازى محاكمه كند. هیوود سعی دارد بدون هرگونه پیشداوری در مورد پرونده افرادی قضاوت کند و بین نازیسم و فرهنگ درخشان آلمان تفکیک کند. «تد لاوسن» (ویدمارك)، سرهنگ ارتش، دادستان است و «هانس رولف» (شل) وظیفه‌‏ى دفاع از متهمان را به عهده دارد.
 
فیلم از نگاه سیاه و سفید به متهمان می پرهیزد. در این فیلم، هیتلر صرفا یک جنایتکار جنگی نیست بلکه فردی است که غرور را دوباره به مردم آلمان بازگردانده، برای آنها شغل ایجاد کرده، بیکاری، رشد اقتصادی عظیم ایجاد کرده و آلمان را به چنان قدرتی رسانده که بتواند در کشورهای همسایه طمع ایجاد کند. بسیاری از آلمان ها نیز سعی کرده اند از وقایع و رخدادهای دهشتناک نازی ها بی خبر بمانند. قاضی ها نیز با شعار مجریِ قانون و مامور معذور اقدامات خود را توجیه کرده اند.
وکیل مدافع با نگاه ملی گرایانه می کوشد ملت آلمان را از جنایات نازی جدا کند، ولی موکلش یانینگ این نگاه را ادامه همان اشتباهی می داند که به فاجعه منجر شد و معتقد است راهی جز گفتن تمام حقیقت نیست.
فیلم قصد ندارد با ساده سازی متهمان را مقصر تمام وقایع بداند. گویی همه مقصر بودند. استالین که پیمان دوستی با هیتلر بست. چرچیل که در نطقی او را ستوده بود و اروپایی که با او مماشات کرده بود و مهمتر از همه، احزاب سوسیال دمکرات و کمونیست آلمان، که با نزاع بر سر قدرت، قافیه را به هیتلر باختند.
 
دیدن این فیلم را به علاقمندان به موضوعات انسانی و فلسفی به شدت توصیه می کنم.

‍

املای نوشته و نانوشته
 
بزرگترین مزیت کمونیسم این است که به احساسات متوسل می‌شود. برابری، انصاف و جهانی بدون رنج را وعده می‌دهد، آرمان‌هایی چنان اغواکننده که حامیانش می‌توانند نیات خوب را با نتایج خوب اشتباه بگیرند.
سرمایه‌داری وعده‌ای کمتر رمانتیک می‌دهد: آزادی، فرصت و رفاه از طریق مبادله داوطلبانه، مسئولیت فردی و حق حفظ آن‌چه به‌دست می‌آورید.
کمونیسم می‌خواهد بر اساس آن‌چه وعده می‌دهد قضاوت شود. سرمایه‌داری می‌خواهد بر اساس آن‌چه تولید می‌کند قضاوت شود.
و در همین جا طنز ماجرا نهفته است: سرمایه‌داری باید دائماً از نقص‌های خود دفاع کند، در حالی که کمونیسم اغلب به‌خاطر شکست‌هایش توجیه می‌شود.
یکی مسئول واقعیت شناخته می‌شود. دیگری به‌عنوان یک آرمان مورد دفاع قرار می‌گیرد.
 
 بخشی از چپ املای نوشته شده اش را گردن نمی گیرد و بخشی غلط های آن املا را گردن امپریالیسم می اندازد. بخش سوم می گوید اصلاً املای سوسیالیسم تا کنون نوشته نشده و نمی گوید چرا.
و البته بخش تجدیدنظرطلب آن(سوسیال دموکراسی های رفاه)، با عدول از اقتصاد دولتی و صدور انقلاب، بین رفاه و بازار آزاد جمع کرده است.
 اما هر سه بخش اول، کوچکترین غلط دنیای آزاد را نمی بخشند و به زور تکرار و غلط گیری و توسل به احساسات می خواهند آن را از چشم بیاندازند و سرنگون کنند و سوسیالیسمی را جایگزین کنند که هیچ مدلی هم برایش ندارند و خود نیز هیچ طرح روشنی برای اجرایش ندارند.

mohi.hashi
وقتی مگس هنگام نظافت سر خود را می‌کند!

@FarazTed

« چرند و پرند » اثر علی‌اکبر دهخدا
در سه دقیقه

#قابل_تامل

🤍 عذرخواهی کامل

یک عذرخواهى خوب داراى شش جزء مهم است که عبارتند از:
۱. بیان تأسف
۲. توضیح این‌که چه‌طور این‌گونه شد
۳. قبول مسئولیت
۴. بیان پشیمانى
۵. پیشنهادى براى جبران
۶. درخواست بخشش

#آداب_گفت‌وگو
🍃🍂

‌

یک آن شد این عاشق شدن
دنیا همانْ یک لحظه بود
آن دم که چشمانتْ مرا
از عمقِ چشمانم ربود

#افشین_یداللهی ✍️

‌

واژگان فارسی در ادبیات دینی

‍

املای نوشته و نانوشته
 
بزرگترین مزیت کمونیسم این است که به احساسات متوسل می‌شود. برابری، انصاف و جهانی بدون رنج را وعده می‌دهد، آرمان‌هایی چنان اغواکننده که حامیانش می‌توانند نیات خوب را با نتایج خوب اشتباه بگیرند.
سرمایه‌داری وعده‌ای کمتر رمانتیک می‌دهد: آزادی، فرصت و رفاه از طریق مبادله داوطلبانه، مسئولیت فردی و حق حفظ آن‌چه به‌دست می‌آورید.
کمونیسم می‌خواهد بر اساس آن‌چه وعده می‌دهد قضاوت شود. سرمایه‌داری می‌خواهد بر اساس آن‌چه تولید می‌کند قضاوت شود.
و در همین جا طنز ماجرا نهفته است: سرمایه‌داری باید دائماً از نقص‌های خود دفاع کند، در حالی که کمونیسم اغلب به‌خاطر شکست‌هایش توجیه می‌شود.
یکی مسئول واقعیت شناخته می‌شود. دیگری به‌عنوان یک آرمان مورد دفاع قرار می‌گیرد.
 
 بخشی از چپ املای نوشته شده اش را گردن نمی گیرد و بخشی غلط های آن املا را گردن امپریالیسم می اندازد. بخش سوم می گوید اصلاً املای سوسیالیسم تا کنون نوشته نشده و نمی گوید چرا.
و البته بخش تجدیدنظرطلب آن(سوسیال دموکراسی های رفاه)، با عدول از اقتصاد دولتی و صدور انقلاب، بین رفاه و بازار آزاد جمع کرده است.
 اما هر سه بخش اول، کوچکترین غلط دنیای آزاد را نمی بخشند و به زور تکرار و غلط گیری و توسل به احساسات می خواهند آن را از چشم بیاندازند و سرنگون کنند و سوسیالیسمی را جایگزین کنند که هیچ مدلی هم برایش ندارند و خود نیز هیچ طرح روشنی برای اجرایش ندارند.

یک انسان خردگرا چه ویژگی هایی دارد؟

کارل پوپر معتقد است "یک خردگرا شخصی است که برای او یادگیری از اثبات حقانیت خود مهم تر است، کسی که مایل به یادگیری از دیگران است، نه فقط با مصادره عقاید دیگران بلکه با اجازه رضایتمندانه به دیگران برای نقد عقاید خود و علاقه به نقد عقاید دیگران...
یک خردگرای واقعی فکر نمی کند که وی یا هر کس دیگر حقیقت را در اختیار دارد. در این اندیشه هم نیست که صرف انتقاد هم او را در دست یافتن به عقاید جدید کمک می کند. اما قطعا فکر می کند فقط بحث انتقادی می تواند به ما در جدا ساختن دوغ از دوشاب یاری رساند. فقط بحث انتقادی می تواند بلوغ لازم را به ما بدهد تا یک عقیده را از جهات بیشتری ببینیم و داوری درستی نسبت به آن داشته باشیم...

رویکرد خردگرایان را می توان به شکل زیر توصیف کرد:

شاید من اشتباه می کنم و شما بر حق هستید. در هر حال هر دو ما می توانیم امیدوار باشیم که بعد از این بحث، هر دو، مسایل را روشن تر از قبل ببینیم و این فقط تا زمانی است که به خاطر داشته باشیم نزدیک شدن ما به حقیقت مهم تر از آن است که کدام یک بر حق هستیم.....

(کارل پوپر /  زندگی سراسر حل مسئله است)

Ⓜ️ داستان «کباب غاز» اثر محمدعلی جمال‌زاده


🔻گاهی یک مهمانی ساده می‌تواند به دردسر بزرگی تبدیل شود!

➕در داستان طنزآمیز «کباب غاز»، راوی برای حفظ آبرو و برگزاری یک مهمانی آبرومندانه، تصمیم می‌گیرد کباب غاز را به‌عنوان غذای اصلی آماده کند؛ اما با اتفاقات پیش‌بینی‌نشده‌ای روبه‌رو می‌شود که همه نقشه‌هایش را به هم می‌ریزد.

➕جمال‌زاده با طنزی شیرین، تعارف‌های بی‌پایان، رودربایستی و ظاهر‌سازی‌های اجتماعی را به تصویر می‌کشد؛ رفتارهایی که گاهی آدم را در موقعیت‌هایی خنده‌دار و در عین حال دردسرساز گرفتار می‌کنند.


ketabvane



🛄 @zistboommedia || مدرسه علوم انسانی

سرمایه‌داری همین‌حالا هم به کارگران اجازه می‌دهد تا مالک ابزار تولید باشند. آن‌ها می‌توانند کسب‌وکار راه‌اندازی کنند، کارخانه بخرند، تعاونی تأسیس کنند و به‌هر شکلی که داوطلبانه توافق کنند، مالکیت را به‌اشتراک بگذارند.

آن‌چه سرمایه‌داران را می‌ترساند، مالکیت کارگران نیست. سوسیالیست‌ها هستند که ادعای اختیار مصادره اموال دیگران به‌نام کارگران را دارند.

اگر سوسیالیسم شما داوطلبانه است، سرمایه‌داری از قبل آن را در خود جای داده است.

اگر اجباری است، از سخنرانی در مورد خودمختاری ما را معاف کنید.

⁨ 📖 وداع با اسلحه | ارنست همینگوی (۱۹۲۹)

وقتی جنگ همه چیز را می‌گیرد، عشق می‌ماند، تا لحظه‌ای که آن هم تمام شود.

🎧 شاهکارهای ادبی در ۲ دقیقه

نیچه از زبان خودش

 
محمدامین مروتی
 
ستایش نامۀ خودنوشت:
پر بیراه نیست اگر بگویم "آنک انسان"(1888)، ستایش نامه خودنوشت نیچه است. این که کتاب هایش را نسل های آینده فهم خواهند کرد. "زمان من هنوز فرا نرسیده است، عده ای پس از مرگ متولد می شوند."
این کتاب به اشکال مختلفی ترجمه شده از جمله "آنک انسان" و "بنگر مرد را". در این عنوان نیچه خود را با مسیح در لحظه مصلوب شدن مقایسه می کند که "پیلاتس" به تحقیر خطاب به او گفته بود"بنگرید این مرد را!". لذا منظور نیچه در این کتاب که مروری بر همه آثار خود اوست، معرفی خود است که این است نیچه، این منم.
 در این کتاب از شور و وجد خود هنگام نوشتن زرتشت سخن می گوید. از درگ های وحی گونه و آذرخش گونه، از اشک ها و عمق خوشبختی اش. می گوید کتاب "زرتشت" بزرگترین هدیه ای است که تا کنون به بشریت داده شده است. زرتشت قطعه ای موسیقی و سرودی در ستایش زندگی است. بدون آنکه بدانم تصویر و استعاره چیست، کلمات در قالب استعاره خود را در اختیار من می گذاشتند و گنجینه کلمات هستی به رویم گشوده شده بود. نیچه سبک نوشتارش رابه "کثرت احوال درونی" خود مرتبط می داند: "پیش از من کسی نمی دانست با زبان آلمانی چه می توان نوشت."
می گوید من انسان نیستم، من دینامیت هستم.
نیچه در " آنک انسان" خود را معرفی می کند و می گوید در 36 ساگی دچار بیماری شده است ولی در اثنای تب و بیماری دریافت های دقیقی داشته است و توانسته کنترل خود و بیماریش را به دست گیرد و خود را بهبود بخشد. می گوید: "تنها بیماری بود که مرا بر سر عقل آورد." و "هرگز به اندازه این ایام با خود شاد نبوده ام."
 
ویژگی های نیچه:
یکی از ویژگی هایی که نیچه به خود نسبت می دهد این است که کینه توز و انتقامجو نیست و بر اساس کنش و شخصیت خود عمل می کند و اگر کسی به او ترش بگوید و"برای خلاص شدن از ترشی شیشه ای مربا می فرستم." می گوید: "عمل برین و نامشروط" باید جای واکنش شرطی شده را بگیرد.
می گوید این "رهایی از رنجش را مدیون بیماری خود هستم." رنجش و بی ظرفیتی در انتقام جویی انسان را رنجور می سازند. این نکته را از بودا آن فیزیولوژیست عمیق آموختم که دین او هیچ شباهتی به مسیحیت ندارد که " دشمنی نه با دشمنی که با دوستی پایان می پذیرد."
خود را نجیب زاده ای دارای خون لهستانی می داند و از آلمانی ها و به خصوص مادر و خواهرش برائت می جوید.
نیچه دروغگویی را نوعی بزدلی محسوب می کند و می گوید بزرگی انسان را از میزان تاب آوریش در مقابل حقیقت می توان سنجید.
می گوید اشتباهات بخشی از حقیقت وجود ما هستند که نباید توجیه و انکار شوند و ارزش خود را دارند.
 
آلمان و یهودستیزی:
 نیچه به شدت روحیات و فرهنگ آلمانی را تحقیر می کند و از یهود ستیزی تبری می جوید.
 فرهنگ فرانسوی و لهستانی را می ستاید. شکسپیر را هم دوست ندارد. در عین حال واگنر را به خاطر تمکین به رایش نمی بخشد.
نیچه ستاینده فرهنگ است.
ملی گرایی را نوعی بیماری می داند و ناپلئون را می ستاید. با توده گرایی و پوپولیسم خط و مرز روشنی دارد.
 
فیزیک و متافیزیک:
مانند کانت شعارش مواجهه با واقعیت است و واقعیت نوعی وفادار ماندن به خود است. تمرکز روی خوب خوردن و درست خوردن، روی زندگی در هوای پاک و سالم. از متافیزیک به فیزیک برمی گردد. از خدا و روح و اخلاقیات به غذا و تندرستی و سرخوشی. شرابخواری و مصرف دخانیات بر حسب غرور جوانی و سپس عادت را تحقیر می کند و می گوید از اواسط عمر از شراب به عنوان یک نوشیدنی روح انگیز پرهیز کرده ام. برای خوب خوردن، "انسان باید از حجم معده خود آگاه باشد."
 
نیچه و مسیحیت:
نیچه معتقد است نقاب از رخ اخلاق مسیحی کشیده. اخلاقی که معطوف به دروغ است نه زندگی. روح را در مقابل تن قرار می دهد. آخرت را در مقابل دنیا تا از واقعیت به سوی ایدئالیسم  بگریزد. نیچه مفهوم خدا را نیز برابرنهاد زندگی می داند و کشیش را گونه انگل صفت انسان می نامد که از گناه ارتزاق می کند.
نیچه از سرکوب و انکار غرایز و تمنیات و اراده بیزار است و علاوه بر این از حسرت خوردن و افسوس خوردن نسبت به اشتباهات.
 
هنر و تراژدی:
در کتاب زایش تراژدی(1872)، تراژدی را نوعی هنر دیونیسوسی می داند که رنج ها را در خود حل می کند و در بیان روانشناسی تراژدی می گوید: "تایید زندگی با بدترین مشکلاتش و شادمانی کردن برای زندگی...شادی جاودانه شدن در خویش..." (غروب بتان)
موسیقی خوب و اشک را قابل تمیز از هم نمی داند و همه این ها را در خدمت "غریزه بقای نفس" می داند.
مطالعه و به خصوص پژوهش های ادبی را کوچک می شمارد. به تعبیر خودش: "نباید اجازه دهم اندیشه ای بیگانه مخفیانه از دیوار خانه ام بالا رود."
 
زن:
نیچه معتقد است که نیاز زن به مرد برای این است که به او یک کودک بدهد. همین. مرد همواره وسیله است و عشق نوعی نفرت مرگبار بین دو جنس است.
 

منبع:

آنک انسان، نیچه، ترجمه رویا منجم، نشر فکر روز

معرفی فیلم

مردی از لا مانچا (1972)

 
مردی از لا مانچا فیلمی در ژانر کمدی-درام، موزیکال، براساس داستان دن کیشوت به کارگردانی آرتور هیلر است.
میگوئل د سروانتس(پیتر اوتول) و خدمتکارش به حکم دادگاه تفتیش عقاید اسپانیا برای اجرای نمایشنامه ای در انتقاد از دادگاه زندانی می شوند.
همبندانش او را تحت محاکمه نمایشی خودشان قرار می دهند در صورتی که سروانتس گناهکار شناخته شود، باید اموال خود و به خصوص کتابش را تحویل دهد.
سروانتس دفاع خود را در قالب یک نمایشنامه انجام می دهد و در آن نقش نجیب زاده ای را بر عهده می گیرد که عقل خود را از دست داده و اکنون معتقد است که باید به عنوان یک شوالیه به میدان برود و به همراه سرباز خود، سانچو پانزا(جیمز کوکو)، به آسیاب بادی- که فکر می‌کند جادوگر است -حمله می‌کند و سپس به مسافرخانه‌ای می‌رود تا روسپی دولسینیا(سوفیا لورن) را نجات دهد و ...
 
در واقع فیلم ستایشی است از آرمانگرایی و رویاپردازی ولو از نوع تخیلی آن و این آرمانگرایی را در مقابل واقع گرایی خشن و بیرحم موجود و واقعی قرار می دهد......