ایرانیان و هندیان به دلیل داشتن اجداد مشترک آریایی خدایان و ضدخدایان مشترکی داشتند. اهورای ایرانیان نزد هندیان اسوراست. زیرا هندیان ها را به صوریت سین تلفظ می کردند. مثل هند که آن را سند می خوانند و الخ. در مقابل دئوه را داشته ایم که کلمه دیو در فارسی و دئوس و زئوس در یونانی و دیوینیتی(الهی) در انگلیسی یا آدئوس به معنی خداحافظ در فرانسوی، همه از آن مشتق شده اند. اما دیو در فارسی معنی خدایان بد یا ضدخدایان را پیدا کرده در حالی که نزد هندیان و اروپاییان معنای تقدس و مقدس را دارد.

در حدیثی در صحیح مسلم آمده که "انتُم˚ اعلمُ بشئون دنیاکم" یعنی شما در مورد امور دنیوی از من آگاه ترید. یعنی پیامبر در کار دین آگاه تر است ولی کار دنیا، باید به مردم و خرد جمعی شان واگذار شود.
مصداق دیگر این محول کردن امور دنیا به مردم، داستان تلقیح درختان خرماست که پیامبر از آن نهی کرد و در نتیجه درختان در آن سال میوه ندادند و پیامبر اذعان کردند که شما به امور دنیایتان از من داناترید. یعنی در این امور کار خودتان را بکنید و پیرو فهم خود باشید.

ملتی که همه چیز می‌داند ناآگاه است. بروید با کلمهٔ زیبای «نمی‌دانم» آشنا شوید، زیرا فردا روز گرفتار نادانی خود خواهید شد. ما گرفتار نادانی خود شدیم.

باستانی پاریزی

اصلاح یک حکمرانی بد یا از بالا و درون حکومت است. یعنی خود حاکمان به این نتیجه می رسند که خطاهایی کرده اند که باید اصلاح کنند.
یا از میانه و توسط کنشگران مرزی است. یعنی کسانی که پایی در جامعه و پایی در حکومت دارند و می کوشند عقلانیت دو طرف را جایگزین خشونت کنند. مانند امیر کبیر و فروغی و عالیخانی.
یا از پایین است توسط مردم که بیشتر شکل انقلاب و شورش دارد و غالباً نتایج مطلوب ندارد.

انقلابیون، تحول طبیعی و آزاد جامعه را تبدیل به تحول تصنعی و اجباری می کنند. یک پروسه طبیعی را که مبتنی بر خرد جمعی مردمان است تبدیل به یک پروژۀ حزبی می کنند که مبتنی بر خرد فردی و حزبی است. خرد جمعی هزاران ساله، امتحان خود را به لحاظ تاریخی پس داده است و طی هزاران سال خود را باشرایط جدید سازگار کرده و بقایش تابع همان اصل تطابقی است که داروین در علوم بیولوژی بدان دست یافت. لذا خرد فردی و حزبی نمی تواند جای آن را بگیرد.

مارکس در مقدمه نقد فلسفه هگل گفته بود مذهب آه ستمدیدگان و تجسم روحِ جهانی بی روح است. این بدان معناست که جهان ما بی روح است و صرفاً بر پایه منافع و پول می چرخد. فوکو هم به عنوان یک نئومارکسیست، وقتی طلیعه انقلاب اسلامی را دید، از آن به عنوان روح جهان بی روح تعبیر کرد. یعنی همان تعبیر مارکس.
نهایتاً سخن مارکس این بود که مذهب پناهگاهی خیالی برای گریز از دردهای یک جهان بی عاطفه و بی روح است. مع الاسف مارکسیسم خود به دینی دنیوی تبدیل شد که وعده رستگاری ابنای بشر و بهشت را در همین دنیا می داد نه دنیای دیگر.

کلمه ایران را "آریایی" ها روی این سرزمین گذاشتند به معنی سرزمین آریایی ها. این قوم حدود 4-5هزار سال پیش، از یخبندان سرزمین های شمالی گریختند و به فلات ایران وارد شدند که ظاهراً حکومت مادرشاهی یا زن سالار داشتند.
در واقع آریایی ها هم اشغالگر بوده اند. به گفته دکتر محمدجعفر محجوب، دیو سیاه و سفید که در شاهنامه فردوسی آمده، در واقع ساکنان سفید پوست و سیاه پوست ایران بوده اند که با مهاجمان درگیر جنگ بوده اند. یعنی نوعی از شیطان نمایی و انسان زدایی نسبت به دشمنان که در میان قدما هم رایج بوده است.

مشروطه خواهی یک جریان سیاسی- اجتماعی قدرتمند بود که به ثمر نرسید. شاید دلیل اصلی آن در جمله ای باشد که ظریفی گفته بود:
"نه شاه فهمید که چه چیزی به مردم داد و نه مردم فهمیدند چه چیزی گرفتند."

در دنیا فقط دو قدرت وجود دارد: «سرنیزه و اندیشه»؛ سرانجام سرنیزه مغلوب اندیشه می‌شود.

در صفحهٔ اول اطلاعات با حروف درشت نوشته بود نمی‌دانم سفارت آرژانتین یا شیلی مهاجر قبول می‌کرد. [صادق] هدایت گفت برویم سری بزنیم و ببینیم چه خبر است. شاید اوضاع مقتضی بود مهاجرت کردیم. قدم‌زنان رفتیم تا پارک امین‌الدوله که جایگاه آن سفارت بود، سرکنسول که جوانی آراسته بود ما را پذیرفت و به زبان فرانسه پرسید: چه کار دارید؟ هدایت با فرانسهٔ فصیح به او جواب داد: می‌خواستیم از مقررات این مهاجرت آگاه شویم. کنسول پرسید: آقایان چه کاره‌اند؟ هدایت گفت: من نویسنده‌ام و اشاره به من [چوبک] و قائمیان کرد و گفت: آقایان هم کارمند دولتند و زبان‌های انگلیسی و فرانسه را می‌دانند. کنسول صراحتاً گفت: ما دنبال کارگر بودیم مثل آهنگر و سوهان‌کار و نجار و امثالهم، بدبختانه یا خوشبختانه ما روشنفکر زیاد داریم که بی‌میل نیستیم که آنها به جای دیگر مهاجرت کنند.

عدل
صادق چوبک