آن که با هیولا می‌ستیزد، باید بپاید که خود در این میانه هیولا نشود. اگر دیرزمانی در مغاکی چشم بدوزی، آن مغاک نیز در تو چشم خواهد دوخت.

فریدریش نیچه
@tabarshenasi_ketab

⁨
Ⓜ️ حافظ به زبان ساده و طنز


➕شتر موز

عدل
صادق چوبک

اسب درشکه‌ای توی جوی پهنی افتاده بود و قلم دست و کاسه زانویش خرد شده بود. آشکارا دیده می‌شد که استخوان قلم یک دستش از زیر پوست حنایی‌اش جابجا شده و از آن خون آمده بود. کاسه‌ی زانوی دست دیگرش به کلی از بند جدا شده بود و به چند رگ و ریشه که تا آخرین مرحله وفاداری‌اش را به جسم او از دست نداده بود گير بود. سم یک دستش _آنکه از قلم شکسته بود _ به طرف خارج برگشته بود و نعل براق سایيده‌ای که به سه دانه ميخ گير بود روی آن دیده می‌شد. آب جو یخ بسته بود و تنها حرارت تن اسب یخ‌های اطراف بدنش را آب کرده بود. تمام بدنش توی آب گل‌آلود خونينی افتاده بود. پی در پی نفس می‌زد. پره‌های بينيش باز و بسته می‌شد. نصف زبانش از لای دندان‌های کليد شد‌ه‌اش بيرون زده بود. دور دهنش کف خون‌آلودی دیده می‌شد. یالش به‌طور حزن‌انگيزی روی پيشانيش افتاده بود و دو سپور و یک عمله راهگذر که لباس سربازی بی سردوشی
تنش بود و کلاه خدمت بی‌آفتاب گردان به سر داشت می‌خواستند آن را از جو بيرون بياورند.
یکی از سپورها که حنای تندی بسته بود گفت: «من دمبشو می‌گيرم و شما هر کدامتون یه پاشو بگيرین و یه هو از زمين بلندش می‌کنيم. انوخت نه اینه که حيوون طاقت درد نداره و نمی‌تونه دساشو رو زمين بذاره یه هو خيز ور می‌دارد. انوخت شما جلدی پاشو ول دین منم دمبشو ول می‌دم. رو سه تا پاش می تونه بند شه دیگه. اون دسش خيلی نشکسه. چطوره که مرغ روی دو پا وایميسه این نمی تونه رو سه پا واسه؟»
یک آقایی که کيف قهو ه‌ای زیر بغلش بود و عينک رنگی زده بود گفت: «مگر می شود حيوان را اینطور بيرون آورد؟ شماها باید چند نفر بشيد و تمام هيکل بلندش کنيد و
بذاریدش تو پياد ه رو.»

یکی از تماشاچی‌ها که دست بچه خردسالی را در دست داشت با اعتراض گفت: « این زبون بسته دیگه واسه صاحب اش پول نمی شه. باید به یه گلوله کلکشو کند.» بعد رویش را کرد به پاسبان مفلوکی که کنار پياد ه رو ایستاده بود و لبو می خورد و گفت: «آژدان سرکار که تپونچه دارین چرا اینو راحتش نمی‌کنين؟ حيوون خيلی رنج می بره»

پاسبان همانطور که یک طرف لپش از لبویی که تو دهنش بود باد کرده بود با تمسخر جواب داد: «زکی قربان آقا! گلوله اولنده که مال اسب نيس و مال دزه دومنده حالو اومدیم و ما اینو همينطور که می‌فرمایين راحتش کردیم به روز قيومت و سوال جواب اون دنياشم کاری نداریم فردا جواب دولتو چی بدیم؟ آخه از من لاکردار نمی پرسن که تو گلولتو چيکارش کردی؟»
سيد عمامه به سری که پوستين مندرسی روی دوشش بود گفت: «ای بابا حيوون با کيش نيس. خدا را خوش نمی یاد بکشندش. فردا خوب می شه. دواش یه فندق موميایيه.
تماشاچی روزنامه به دستی که تازه رسيده بود پرسيد: «مگه چطور شده؟

یک مرد چپقی جواب داد: «و الله من اهل این محل نيستم. من رهگذرم.»
لبو فروش سرسوکی همانطور که با چاقوی بی‌دسته‌اش برای مشتری لبو پوست می‌کند جواب داد: « هيچی اتول بهش خورده سقط شده. زبون بسته از سحر تا حالا همين جا تو آب افتاده جون می‌کنه. هيشکی به فکرش نيس. اینو... بعد حرفش را قعط کرد و به یک مشتری گفت: «یه قرون!... » و آن وقت فریاد زد: «قند بی‌کپن دارم ! سيری یک قرون می‌دم.»
باز همان مرد روزنامه به دست پرسيد: «حالا صاحب نداره؟»
مرد کت چرمی قلچماقی که ریخت شوفر‌ها را داشت و شال سبزی دور گردنش بود جواب داد: «چطور صاحب نداره. مگه بی ‌صاحبم می‌شه؟ پوسش خودش دس کم پونزده تومن می ارزه. درشکه چيش تا همين حالا اینجا بود; به نظر رفت درشکشو بذاره برگرده.»
پسربچه‌ای که دستش تو دست آن مرد بود سرش را بلند کرد و پرسيد: « بابا جون درشکه چيش درشکشو با چی برده برسونه مگه نه اسبش مرده؟»
یک آقای عينکی خوش لباس پرسيد: «فقط دستاش خرد شده؟»
همان مرد قلچماق که ریخت شوفر‌ها را داشت و شال سبزی دور گردنش بود جواب داد: «درشکه چيش می‌گفت دندهاشم خرد شده.
بخار تنکی از سوراخ‌های بينی اسب بيرون می‌آمد. از تمام بدنش بخار بلند می‌شد. دنده هایش از زیر پوستش دیده می‌شد. روی کفلش جای یک پنج انگشت گل خشک شده داغ خورده بود. روی گردن و چند جای دیگر بدنش هم گلی بود. بعضی جاهای پوست بدنش می‌پرید. بدنش به شدت می‌لرزید. ابدا ناله نمی کرد. قيافه چ‌اش آرام و بی‌التماس بود. قيافه یک اسب سالم را داشت و با چشمان گشاد و بی‌اشک به مردم نگاه می‌کرد.

از مجموعه داستان خیمه‌شب‌بازی
@tabarshenasi_ketab

اندوه من این است که
در دفتر شعرم
🍃🍃
یک بیت به زیبایی
چشم تو ندارم ...
🍂🍂
#ملک_الشعرای_بهار

سکانسی از فیلم «پول رو بردار و فرار کن 1969» اثر وودی آلن

Take the Money and Run 1969

■ دو دسته سارق مسلح بدون هماهنگی با هم و از روی اتفاق با فاصله‌ی زمانی وارد بانکی می‌شوند.
هر کدام از این دو گروه سارق حق خود می‌دانند که بانک و مشتریان را غارت کنند. در نهایت مجبور می‌شوند که این مشکل را به رای عمومی بگذارند و گروگان‌ها خودشان انتخاب کنند که کدام گروه از سارقان آن‌ها را چپاول کنند.

تکبر علمی و بازار آزاد

 
محمدامین مروتی
 
آدام اسمیت به دست نامرئی اقتصاد معتقد بود که طبق آن آزاد بودن رقابت در بازار باعث بازاریابی و تخصیص بهینه منابع به اشتغال ها و سرمایه گذاری های سودمند و حذف فعالیت های غیراقتصادی می شود و این باعث افزایش بیشتر تولید ناخالص ملی می شود که به نفع همه آحاد جامعه است.
مارکس اما معتقد به برنامه ریزی اقتصادی بود و استدلالش چنین بود که در برنامه ریزی متمرکز برآورد صحیح تر و دقیق تری از نیازهای مردم هست و سرمایه گذاری بر مبنای نیازهای واقعی انجام می گیرد و لذا دچار مازاد و بحران نمی شود.
 
پوزیتیویسم در اشکال مختلفش به نوعی تکبر علمی دچار است. به این معنی که گمان می کند با محاسبات علمی می تواند آینده یک سیستم را با دقت ریاضی پیش بینی کند.
سوسیالیسم و کمونیسم به عنوان یکی از انواع پوزیتیویسم، دچار همین خطاست. زیرا گمان می کند می تواند برآورد دقیقی از نبض بازار و تقاضای مردم داشته باشد و برای آن برنامه ریزی کند.
هایک همین جا وارد موضوع می شود و می گوید برآورد ماحصل تعامل میلیون ها و بلکه میلیاردها مغز، برای یک یا چند نسل ناممکن و محکوم به شکست است.
 
البته می توان برای برآورد تقاضای موثر بازاریابی کرد، اما این برآورد محدود به دوره های کوتاهمدت است و نیاز به برنامه ریزی کوتاهمدت دارد نه برنامه ریزی درازمدت سوسیالیستی. بازاریابی ابزاری مکمل و فرعی است که در بازار آزاد کار می کند.
در تعریف اقتصاد گفته اند: "اقتصاد یعنی تخصیص بهینه منابع کمیاب". در سیستم بازار آزاد "قیمت" ها به ما می گویند، منابع و سرمایه باید به کجا بروند و تخصیص یابند. اما در سیستم متمرکز، قیمت ها، دستوری و بی حساب و کتاب و فاقد منطق اقتصادی اند.
 
رمز شکست سوسیالیسم در همین نکته است. اتحادشوروی و اقمارش، ده ها سال به همین شیوه تولید و توزیع کردند. نشانه های ناکارآمدی این شیوه خود را در ایجاد بازار سیاه نشان داد، ولی این نشانه ها جدی گرفته نشدند. منابع تلف شدند و کفگیر به ته دیگ خورد و نظام از درون فروپاشید.
 
15 آبان 1405

قفس
صادق چوبک


قفسی پر از مرغ و خروس‌های خصی و لاری و رسمی و کلدماری و زیره‌ای و گل باقلائی و شیربرنجی و کاکلی و دم‌کل و پاکوتاه و جوجه‌های لندوک مافنگی کنار پیاده‌رو لب جوی یخ بسته‌ای گذاشته بود. تو جو تفاله چای و خون دلمه شده و انار دست لمبو و پوست پرتقال و برگ‌های خشک و زرت و زبیل‌های دیگر قاتی یخ بسته شده بود . لب جو نزدیک قفس، گودالی بود پر از خون دلمه شده یخ بسته که پر مرغ و شلغم گندیده و ته سیگار و کله و پاهای بریده مرغ‌ها و پهن اسب توش افتاده بود. کف قفس خیس بود. از فضله مرغ فرش شده بود. خاک و کاه و پوست ارزن قاتی فضله‌ها بود. پای مرغ و خروس‌ها و پرهایشان خیس بود. از فضله خیس بود. جایشان تنگ بود. همه تو هم تپیده بودند، مانند دانه‌های بلال بهم چسبیده بودند. جا نبود کز کنند. جا نبود بایستند. جا نبود بخوابند. پشت سرهم تو سر هم تک می‌زدند و كاكل هم را می‌کندند. جا نبود. همه توسری می‌خوردند. بود. همه سردشان بود. همه گرسنه‌شان بود. همه با هم بیگانه بودند. همه جا گند بود. همه چشم به‌راه بودند. همه مانند هم بودند. و هیچکس روزگارش از دیگری بهتر نبود.
آنهائی که پس از توسری خوردن سرشان را پائین می‌آوردند و زیر پر و بال و لاپای هم می‌شدند. خواه ناخواه تکشان توفضله‌های کف قفس می‌خورد. آنوقت از ناچاری از آن تو پوست ارزن می‌چیدند. آنهایی که حتی جا نبود تکشان به فضله‌های ته قفس بخورد بناچار به سیم دیواره قفس تک می‌زدند و خیره به بیرون می‌نگریستند. اما سودی نداشت و راه فرار نبود. جای زیستن هم نبود. نه تک غضروفی و نه چنگال و نه قدقد خشم‌آلود و نه زورو فشار و نه تو سر هم زدن راه فرار نمی‌نمود. اما سرگرم‌شان میکرد. دنیای بیرون به آنها بیگانه و سنگدل بود نه خیره و دردناک نگریستن و نه زیبائی پرو بالشان به آنها كمک نمی‌کرد. توهم می‌لولیدند و تو فضله خودشان تک می‌زدند و از کاسه شکسته کنار قفس آب می‌نوشیدند و سرهایشان را به نشان سپاس بالا می‌کردند و به سقف دروغ و شوخگن و مسخره قفس می‌نگریستند و حنجره‌های نرم و نازکشان را تکان می‌دادند. در آندم که چرت می‌زدند همه منتظر و چشم به راه بودند. سرگشته و گشته و بی‌تکلیف بودند. رهائی نبود. جای زیست و گریز نبود فرار از آن منجلاب نبود. آنها با یک محکومیت دستجمعی در سردی و بیگانگی و تنهائی و سرگشتگی و چشم به راهی برای خودشان می‌پلکیدند.
بناگاه در قفس باز شد و در آنجا جنبشی پدید آمد. دستی سیاه سوخته و رگ درآمده و چرکین و شوم و پینه بسته تو قفس رانده شد و میان هم‌قفسان به کند و کو درآمد - دست با سنگدلی و خشم و اعتنائی در میان آن به درو افتاد و آشوبی پدیدار کرد. هم‌قفسان بوی مرگ‌آلود آشنائی شنیدند چندششان شد و پرپر زدند و زیر پر و بال هم پنهان شدند. دست بالای سرشان می‌چرخید؛ و مانند آهن‌ربای نیرومندی آنها را چون براده‌ی آهن می‌لرزاند. دست همه جا گشت و از بیرون چشمی چون در اداره آن را راهنمائی می‌کرد تا سر انجام بيخ بالیک جوجه ریغونه‌ای چسبید و آن را از آن میان بلند کرد اما هنوز دست و جوجه‌ای که در آن تقلا و جيك جيك می‌كرد و پروبال می‌زد بالای سر مرغ و خروس‌های دیگر می‌چرخید و از قفس بیرون نرفته بود که دوباره آنها سر گرم چریدن در آن منجلاب و تو سری خوردن شدند. سردی و گرسنگی و سرگشنگی و بیگانگی و چشم به‌‌راهی به جای خودسری بود. همه بیگانه و بی‌اعتنا و بی‌مهر، بربر به هم نگاه می‌کردند و یا با چنگال خودشان را می‌خاریدند پای قفس در بیرون کاردی تیز و کهن بر گلوی جوجه مالیده شد و خونش را بیرون جهاند. مرغ و خروس‌ها از تو قفس می‌دیدند. قدقد می‌کردند و ديواره‌ی قفس را تک می‌زدند، اما دیوار قفس سخت بود. بیرون را می‌نمود اما راه نمی‌داد. آنها کنجکاو و ترسان و چشم براه و ناتوان به جهش خون هم قفس‌شان که اکنون آزاد شده بود نگاه می‌کردند. اما چاره نبود این بود که بود. همه خاموش بودند و گرد مرگ در قفس پاشیده شده بود.
هماندم خروس سرخ روی پر زرق و برقی تک خود را توی فضله‌ها شیار کرد و سپس آن را بلند کرد و بركاكل شق و رق مرغ زیره‌ای پا کوتاهی کوفت. در دم مرغك خوابید و خروس به چابکی سوارش شد. مرغ توسری خورده و زبون تو فضله‌ها خوابید و باشد. خودش را تکان داد و پر و بالش را پف و پر باد کرد و سپس برای خودش چريد. بعد تولك رفت. کمی ایستاد، دوباره سرگرم چرا شد .
قدقد و شیون مرغی بلند شد. مدتی دور خودش گشت. سپس شتابزده میان قفس چندك زد و هولکی تخم دلمه بی‌پوست خونینی تو منجلاب قفس ول داد. در دم دست سیاه سوخته‌ی رگ درآمده‌ی چرکین شوم پینه بسته‌ای هوای درون قفس را درید و تخم را از توی آن گندزار ربود و هماندم در بیرون قفس دهانی چون گور باز شد و آن را بلعید. هم‌قفسان چشم برا راه، خیره جلو خود را می‌نگریستند.

از مجموعه داستان انتری که لوطی‌اش مرده بود.
@tabarshenasi_ketab

« مستند عشایر ایران - عروسی کُردها »
محصول سال ۱۳۳۸
2:51

Ⓜ️ خویشاوندی زبان‌های ایرانی


sadrafr


🛄 @zistboommedia || مدرسه علوم انسانی

کین خواهی قدما در شاهنامه

جنگ ايرانيان و تورانيان در قالب داستان" دوازده رخ "- يعني دوازده مبارز كه دو به دو، رو در روي هم مي ايستند- رخ مي‌دهد و در آن پهلوانان ايراني و توراني مقابل هم قرار مي گيرند و در همه اين نبردها غلبه با ايرانيان است و در نبرد آخر هم گودرز، پيران را مي‌كشد ولي وقتي مي‌خواهد سر از تن او جدا كند، به ياد مي‌آورد كه كيخسرو گفته بود با جسد پيران به احترام رفتار شود. لذا انگشت در خون او مي‌زند و به دهان مي‌گذارد و به روي خود مي‌مالد تا انتقام خون سرداران به قتل رسيده ايراني را گرفته باشد. تنِ گرويي زره را هم- كه در اين جنگ اسير گيو شده- بند بند از هم مي‌گسلند. اين نحوه ي انتقام جويي وكين خواهي امروزه تنفرانگيز به نظر می آيد؛ ولي بايد آن را با روحيه ي قبيلگي حاكم بر اجتماعات قديمي منطبق بدانيم. گو اين كه در قبايل امروزي هنوز تتمه و ادامه ي روحيات و تعصبات مبتني بر هم خوني را مي بينيم. گودرز به جسد پيران چنین خطاب مي‌كند:
چنين گفت گودرز كه اي نرّه شير
سرِ پهلوانان و گُردِ دلير!
جهان چون من و چون تو بسيار ديد
نخواهد همي با كسي آرميد
چو گودرز ديدش چنان مرده، خوار
به خاك و به خون بر تپيده به زار،
فرو برد چنگال و خون برگرفت
بخورد و بيالود روي، اي شگفت!
سرش را همي خواست از تن بريد
چنان بد كُنش خويشتن را نديد

يعني در تمام عمرش خود را چنان بي رحم نديده بود. كيخسرو هم دستور تكه تكه كردن گروي زره را مي دهد:
گروي زره را گره تا گره
بفرمود تا بركشيدند زِه
چو بندش جدا شد، سرش را زِ بند
بريدند همچون سرِ گوسفند

مدح شبیه ذم