کانال محمد امین مروتی

1.04K viewsAmin, 16:43

گفتار فلسفی

جماعت گرایی یا "کمونیتارینیسم"

محمدامین مروتی

جماعت گرایی یا "کمونیتارینیسم" در دهة 1990 تحت تاثیر آراء جان رالز، به وجود آمد. نام های برجستة این نحله عبارتند از: مایکل سندل (زاده ۱۹۵۳ )، مایکل والرز (متولد 1935)، چارلز تیلور (زاده 1931) و الساندر مک اینتایر (زاده ۱۹۲۹).

رالز در کتاب "عدالت به مثابة انصاف"، عدالت را اصل محوریِ اخلاق فضیلت گرای خود قرار می دهد. جان رالز لیبرالی بود که در صدد تعدیل لیبرالیسم و گنجاندن نظریة عدالت در دل آن بود. او به اصطلاح یک "لیبرتارین" بود. محور نظریه پردازی های لیبرال، اصالت فرد است در حالی که محور نظریات عدالت محور و برابری خواه -و در صدر آن ها کمونیسم و سوسیالیسم- اصالت دادن به جامعه است.
سوسیالیست ها منافع جمعی را بر منافع فردی ترجیح می دادند و از این مسیر عملاً به استبداد می رسیدند. لیبرال ها هم منافع فردی را بر منافع اجتماعی اولویت می دادند و می گفتند اگر هر کس به دنبال سود خودش باشد، همه از آن منتفع می شوند و دولت باید راه را برای رقابت آزاد آحاد مردم باز کند و خود یک طرف ماجرا نباشد و به نفع هیچ گروهی و طبقه ای وارد معرکه نشود.
شکل تعدیل شدۀ لیبرالیسم، در اندیشة موسوم به "دولت رفاه" تجلی پیدا کرد که نمونة موفق آن سوسیال دموکراسی های اروپایی مثل سوئد و دانمارک و نروژ هستند. آن ها با بستن مالیات های مضاعف به ثروت های بالا، به مقوله ی "تامین اجتماعی" جهتِ تامین حداقل نیاز های بهداشتی و آموزشی و معیشتی برای تمام آحاد جامعه توجه می کنند.

آزادی به مثابه پیش شرط انصاف:
برای رالز، آزادی، پیش شرطِ عدالت و انصاف است. نظر رالز آن‌ است‌ که‌ آزادی‌ انتخاب‌ دقیقاً‌ برای‌ یافتن‌ امور ارزشمند زندگی‌ و تجدید نظر اعتقادات‌ ارزشی‌ ما لازم‌ است.
زندگی‌ هیچکس‌ با هدایت‌ از بیرون‌ و مطابق‌ ارزشهای‌ تحمیلی، بهتر نمی‌شود. زندگی‌ من‌ فقط‌ وقتی‌ بهتر می‌شود که‌ خود من‌ از درون‌ و مطابق‌ با باورهای‌ ارزشی‌ خود آن‌ را هدایت‌ نمایم. چرا باید فکرکنیم دولت، خیر مردم را بهتر تشخیص می دهد در حالی که تجربة تاریخی خلاف آن را ثابت می کند. در واقع هیچکس صلاح خود را بهتر از خود او نمی داند.

اصول جماعت گرایی:
مبنای حرکت جماعت گرایی این است که از طرفی انسان همان موجود اجتماعی است که ارسطو می گوید و هم دارای همان حقوق فردی ای است که کانت بدان باور دارد و هر دو وجه باید مورد توجه باشد. لیبرال ها به وجه اجتماعی و سوسیالیست ها به وجه فردی انسان کم توجهند.

محور مخالفت جماعت گرایان یا "کمونیتارین" ها با لیبرال ها و سوسیالیست ها، هم نفی اصالت فرد و هم نفی اصالت اکثریت و اصالت جماعت است. به نظر کمونیتارین ها، لیبرالیسم، تصویری اتمیستی و ذره گرایانه از هویت انسان دارد. انسان ها هم حقوق فردی دارند و هم حقوق اجتماعی. هم مانند همة انسان ها، حقوق مشترک لیبرالی با سایرین دارند و هم حقّ شبیه دیگران نبودن را دارند و این دومی را لیبرالیسم نادیده می گیرد.
جماعت گرایان -مانند ارسطو- انسان را به عنوان موجودی اجتماعی تعریف می کنند که در انفراد و انزوا، معنی مُحَصّلی ندارد. مفهوم انسان در ارتباط با دیگری شکل می گیرد.
اما این به معنای ترجیح منافع اکثریت جامعه بر اقلیت ها نیست. برغم نظریه سوسیالیست ها، جامعه (society)یک کل یکپارچه و همگن نیست و از جماعت ها (community) و گروه های مختلف با منافع متفاوت تشکیل شده. این تکثر جماعت ها باید به رسمیت شناخته شود تا کار به استبدادِ اکثریت و بدتر از آن استبداد یک حزب و گروه به نام جامعه و به نام اکثریت نرسد. جماعت گرایان به عکس سوسیالیست ها، تمرکز گرا و دولت محور نیستند بلکه کاملا پلورالیست اند و چندفرهنگ گرایی را تایید می کنند.
از آن طرف، برغم نظریة لیبرالی، دولت یک موجود بی طرف و فراطبقاتی نیست. همچنین ارزش های لیبرالی، لزوما جهانشمول نیستند. اصالت جماعت، راه سومی است بین اصالت دادن به جامعة سوسیالیسم و اصالت دادن به فرد لیبرالیسم.
اعلامیة جهانی حقوق بشر به تکثرِ سنت ها و فرهنگ ها بی توجه است. حقوق بشر باید با مفهوم و منافع جماعت ها هم انطباق یابد. برغم استفاده ای که اهل استبداد می خواهند از این آرا به سودِ توجیه استبدادهای قومی و دینی خود بجویند، جماعت گرایی آن چنان که والرز می گوید به معنی نفی ارزش های عام و جهانشمولی مانند آزادی، برابری و تکثر گرایی نیست، بلکه افزودن ارزش های "خاص" و جماعت گرایانه و چند فرهنگی به ارزش های "عام" است.

البته کمونیتارین ها در بین خود نیز اختلافاتی دارند که در هفته بعد بدان می پردازیم.

864 viewsAmin, 17:51